IT: de stille kracht van een wereldhaven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IT: de stille kracht van een wereldhaven"

Transcriptie

1 IT: de stille kracht van een wereldhaven Scheepswerf Bijlsma Lemmer Vulcamis versus Selandia

2 Dependable power for your ships RTA-series low-speed engines kw ZA40S and ZA50S medium-speed engines kw S20U medium-speed engines kw Represented in B EN ELU X by: New Sulzer Diesel Ltd PO Box 414 CH-8401 Winterthur Switzerland New Sulzer Diesel Nederland B, Keurmeesterstraat 21 NL-2984 BA Ridderkerk Tel.: Fax:

3 SCHIP WER deze INHOU 2 Blik op De Maritieme Markt Geen conferences, wat dan? 8 Maand Maritiem 'Schip en W erf de Zee' is het orgaan van de Stichting 'Schip en Werf de Zee' waarin participeren: de Nederlandse Vereniging van Technici op Scheepvaartgebied NVTS, de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders KVNR, het Maritiem Research Instituut MARIN, de Nederlandse Vereniging van Kapiteins ter Koopvaardij, de Vereniging Nederlandse Scheepsbouwindustrie VNSI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, de Afdeling Maritieme Techniek van het KM en de Vereniging van Kapiteins en Officieren ter Koopvaardij VKO. Verschijnt 11 maal per jaar. Redactie: Ir. A.F.C. Carlebur, H.R.M. Dill, H. Ellens, W. de Jong, J. de Jongh, Dr. Ir. K.J. Saurwalt, J.M. Veltman, Hoofdredacteur. 12 Discovery, Atlantis en Colombia Nieuwe loodstenders voor het Loodswezen. 14!T. De stille kracht van een wereldhaven De informatievoorziening tussen organisaties met elektronische netwerken en computers. 20 Een stoomlied 170 jaar stoomvoortstuwing bij de Koniklijke Marine. 29 Nieuw dok voor Padmos 34 Mars reports Redactie-assistente: Mevr. S. van Driel-Naudé. Redactie Adviesraad: Dr. Ir. J.J. Blok, T B. Bouwman, Ing. C. Dam, Ir. L.A.S. Hageman, Ir. R.K. Hansen, M. de Jong, Ir. G.H.C. Lagers, J.N.F. Lameijer, Mr. K. Polderman, E. Sarton, R.W.P. Seignette M.ScJr. E. Vossnack, J.K. van der Wiele, K.V.M. Wauters. Redactie adres: Mathenesserfaan 185, 3014 HA Rotterdam, telefoon , fax Uitgever: WYT Uitgeefgroep, Pieter de Hoochweg 111, 3024 BC Rotterdam, Postbus 6438, 3002 AK Rotterdam, telefoon , fax Aangesloten bij de Nederlandse Organisatie van Tijdschrift Uitgevers (NOTU) ISSN w ^ V / \ IV Advertentie-exploitatie: Buro Jet B.V., Postbus 1890, 2280 DW Rijswijk, telefoon , fax Geldend advertentietarief: 1 januari 1996 Alle advertentie-contracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland. Abonnementen: Nederland ƒ 99,50, buitenland ƒ 153,-/ Bfrs 2780, losse exemplaren ƒ 10,-. Bij correspondentie betreffende abonnementen het 8-cijferige registratienummer (zie wikkel) vermelden. Abonnementen kunnen op ieder gewenst moment ingaan en worden automatisch jaarlijks verlengd, tenzij voor 1 november van enig jaar bericht van opzegging is ontvangen. 37 Productinformatie 40 Containerkraan op een binnenvaartschip 42 Scheepswerf Bijlsma Lemmer B.V. De nieuwe assemblagehal van Scheepswerf Bijlsma. 47 Literatuuroverzicht 48 Projectplan WAR1S Het project "Wide Area Automatic Reporting and Information System" 50 Normalisatie, kans of bedreiging? 51 Nieuwe uitgaven 52 Vukanus versus Selandia The early history of the marine diesel engine. 57 Enkele verbouwingen De "Zeezand Express" en bij Scheepswerf Baars. 61 Verenigingsnieuws 62 Agenda 63 Lijst van adverteerders 64 Brancheregister Grafische produktie: Drukkerij Wyt & Zonen b.v. Hoewel de informatie, gepubliceerd in deze uitgave, zorgvuldig is uitgezocht en waar mogelijk is gecontroleerd, sluiten uitgever, redactie en auteurs uitdrukkelijk iedere aansprakelijkheid uit voor eventuele onjuistheid en/of onvolledigheid van de verstrekte gegevens. Reprorecht: Overname van artikelen is toegestaan met bronvermelding en na overleg met de uitgever. Voor het kopiëren van artikelen uit dit blad is reprorecht verschuldigd aan de uitgever. Voor nadere inlichtingen wende men zich tot de Stichting Reprorecht. Prof. E.M, Meijerlaan 3,1183 AV Amstelveen. Illustraties: De Wilde Productions BV Bij de voorplaat: De "Lys Viking" Foto:Flying Focus DECEMBER 1996 SCHlP*WERF<kZEE 1

4 I V E R S E N door W. de Jong Blik op 1896 In het december-nummer van vorig jaar richtten wij onze blik op Nu, één jaar later, bladeren wij het Zeevaartkundig tijdschrift "D e Zee" van 1896 door. W at ons in de eerste plaats opvalt en wat niet geldt voor de jaargang van 1896 alleen, is dat het gebruik van "acronym en" ontbreekt. Acronymen zijn letterwoorden waarvan het gebruik in onze dagen alleen maar toeneemt. In willekeurige volgorde noemen wij een aantal: IM O, UNCLOS, ECOSOC, MARPOL, MERSAR, COLREC, IACS, IALA, ILO, IMPA, EURET, MARIN, MESA, ECDIS, enz., enz. Stelt U zich eens voor: "de RED (redactie) van ES- W EZET (Schip en W erf de Zee) heeft besloten in elk DENU (december-nummer) een BLOP (blik op...) op te nem en". En w at denkt U van de rubrieken M ARM A (maritieme markt) en M AM A (m aand maritiem) in elk nummer? Veel informatie schijnt tegenwoordig onmogelijk te zijn zonder de toevoeging van een lange lijst van acronymen. Is het misschien daarom dat informatie van zoveel jaren terug gemakkelijker leest? Verslag De Zee over 1895 Volgen wij nu de, uiteraard in oud-ne- derlands gestelde, tekst van de achttiende jaargang van het aan de belangen van 'de Nederlandsche Stoom- en de Z e e Zeilvaart' gewijde tijdschrift. Zoals in alle oude jaargangen wordt uitvoerig aandacht geschonken aan het Verslag der Kamer van Koophandel en Fabrieken te Rotterdam, in dit geval over Interessant is daarin de "Staat der Nederlandsche koopvaardijvloot": Op 31 decem ber 1895 telde de Nederlandsche koopvaardijvloot 162 stoomschepen, metende ton en 405 zeilschepen, metende ton. Tussen 1886 en 1895 nam het aantal zeilschepen af van 586 tot 405; het aantal stoomschepen nam toe van 106 tot 162. Opvallend is dat de gemiddelde tonnage van een stoomschip 1166 ton bedraagt en van een zeilschip 248. Uitvlaggen Z e e v a a r t k u n d ig L TIJD SCH R IFT In dezelfde jaargang vinden wij ook een artikel onder de titel: "Vreemde schepen onder Nederlandsche vlag". Aardig om te lezen nu onze overheid, 100 jaren later, met een nieuw scheepvaart- beleid eigenaren en beheerders van buitenlandse schepen uitnodigt hun schepen onder Nederlandse vlag te laten varen. In het artikel lezen wij: "M eerm alen werd in den laatsten tijd gewezen op de bezwaren, die er uit voortvloeien of kunnen voortvloeien, aantal vooral dat een vreemde, Engelsche schepen onder de Nederlandsche vlag worden gebracht, terwijl zij het eigendom blijven van, beheerd en bemand blijven door vreemdelingen en dus niets Nederlandsch hebben dan alleen de vlag. De bezwaren, die hiertegen worden aangevoerd, zijn: 1e het gemakkelijk maken van de concurrentie tegen werkelijk Nederlandsche schepen, 2e het onaangename voor Nederlandsche gezagvoerders, stuurlieden, machinisten, enz. dat zij op schepen onder hun eigen vlag geen plaatsing kunnen krijgen omdat zij Nederlanders zijn, en 3e het gevaar, dat de neutraliteit van onze vlag niet erkend zal worden in geval van oorlog tusschen twee andere landen, omdat men niet zeker weet of schepen onder Nederl. vlag ook Nederlandsche schepen zijn". De mogelijkheid, buitenlandse schepen te brengen onder Nederlandse vlag, vond zijn wettelijke basis in de eisen die werden gesteld voor de afgifte van de zeebrief. De vraag was dan ook gerechtvaardigd of de wet zodanig zou moeten worden aangepast dat deze mogelijkheid werd beperkt. De eerste twee bovengenoemde bezwaren hebben volgens de redactie van het blad een "eenigszins protectionistisch" karakter waarover "de meeningen wel steeds verschillend zullen blijven "; het derde bezwaar was voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant onderw erp van een hoofdartikel waarin onze w et op de zeebrieven vergeleken wordt m et die van andere landen. W at opvalt is dat juist dit derde bezwaar in onze tijd nauwelijks of geen aandacht krijgt in de media. De verschillen, die overigens niet zo heel erg groot zijn, hebben gevolgen voor het fiscaal-, het privaat-, het straf- en het volkenrecht. Alleen op het laatste wordt verder ingegaan: "W a t het volkenrecht betreft, heeft in de eerste plaats ieder land het recht zijn eigen wetten te maken en behooren, in algemeenen zin, andere natiën hierin te berusten. In dit bijzondere geval echter, waar het geldt de vaststelling der grenzen tusschen eigen gezag en dat van andere staten, mag men eischen dat deze wetten niet in strijd zijn met de algemeen erkende beginselen van internationaal recht. Eene natie, waarvan de wetgeving m et de onze overeenkomt, kan natuurlijk niet aanvoeren, dat de onze met deze beginselen in strijd is en als er tusschen de beide verschil bestaat, dan zal zij toch hierin moeten berustem, tenzij onze wetgeving in strijd is met de algemeen of door de meeste staten aangenomen beginselen. Dat dit laatste niet het geval is, is genoegzaam gebleken en elke natie zal dus onze wetgeving op de zeebrieven als geldig moeten erkennen". 2 SCHIPAWERFdeZEE DECEMBER 1996

5 De N.R.Ct. komt dan ook tot de slotsom dat "al moge in enkele opzichten wijziging der w et van 1869 wenschelijk zijn, de vrees, dat haar inhoud de Ne- derlandsche handelsvlag in tijd van oorlog aan gevaar zou blootstellen, ongegrond is". Dat gaat de redactie echter iets te ver en zij schrijft: "het bovenstaande betoog komt ons juridisch geheel juist voor en het zou ons dan ook grooten- deels hebben gerustgesteld indien het volkenrecht een scherp omschreven wet was, waarvan de handhaving was opgedragen aan een onpartijdige, rechterlijke macht, toegerust met het noodige gezag om de wet altijd en door allen letterlijk te doen naleven". Duidelijk blijkt dat de schrijver uitgaat van de neutraliteit van ons vaderland in geval van oorlog. Maar die kan door een groot aantal buitenlandse schepen onder Nederlandse vlag in gevaar worden gebracht. Het kan gebruikt worden als excuus om de neutraliteit te schenden. En dat "nu is het punt, waarop wij niet gerust zijn", zo schrijft men. De uitzonderingspositie van Nederland werd bevestigd door het feit dat, zo werd geschreven: "w e meenen toch te betwijfelen of er ook heele vloten van Engelsche schepen onder Fransche, Duitsche, Zweedsche, enz., vlag varen" en men vervolgt: "blijkbaar is dit niet een gevolg van onze w et op de zeebrie- ven, maar van andere omstandigheden. W e brengen hierbij in herinnering wat we in 1894 aan onze lezers mededeelden; toen werd aan België en ons de twijfelachtige eer bewezen, dat we door eene commissie van reeders te Cardiff werden aangeduid als de landen, waarvan men het gemakkelijkst de vlag kon aannemen om de wettelijke bepalingen van Engeland te ontgaan, als een geschikt asyl voor reeders, bij wie de belangen van hun beurs boven alles gaan. Dat ook goede reederijen en zelfs groote maatschappijen met verschillende bedoelingen van deze gemakkelijkheid gebruik maken, verandert uit een internationaal oogpunt weinig aan de zaak". En wat lezen wij in 1996? Het Directo- raat-generaal Scheepvaart en Maritieme Zaken (D G SM ) van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat verweert zich tegen de aantijging van de Federatie van Werknemersorganisaties in de Zeevaart (FW Z) dat de Nederlandse vlag gedegradeerd wordt tot een "m onkeyflag"! In het Financiële Dagblad zegt D irecteur). acobs hierover. "W ij begrijpen de positie van de FWZ echt niet. Men klampt zich vast aan het oude voorschrift dat op Nederlandse schepen Nederlandse bemanningen moeten zitten. M aar vasthouden aan dat protectionistische systeem is dom ". W at dat protectionisme betreft, het artikel besluit met de volgende zinsneden: "W ij zouden niet gaarne volhouden, dat het, met het oog op deze gevaren (van een groot aantal Engelse schepen onder Nederlandse vlag en op te moeten komen voor belangen waaraan het geheel vreemd is, wdj), wenschelijk is onze wetgeving op de zeebrieven naar andere beginselen in te richten dan de meeste andere landen, maar wel zouden we maatregelen toejuichen, die het gevolg hadden, dat de neiging zich onder onze vlag te scharen belangrijk werd verminderd. Hierbij brengen we nogmaals in herinnering, dat de bovengenoemde commissie van reeders te Cardiff ons een krachtig middel hiertoe heeft aan de hand gedaan door te verklaren dat Zweden en Noorwegen voor haar doel niet geschikt waren, omdat gezagvoerders en stuurlieden in die landen aan een staats-examen worden onderworpen. Het navolgen van dezen maatregel, die, naar wij meenem, in de meeste landen is aangenomen, kan moeilijk als protectionisme worden gebrandmerkt en zelfs dit verwijt zou ons niet afschrikken, waar het gold dezen of andere maatregelen te nemen, geschikt om het misbruik te keeren en zulk een groot belang te verdedigen". Rest ons nog te vermelden dat bij de W et van 10 juni 1926, Stb. 178, houdende nieuwe regeling van zeebrieven (Zeebrievenwet) de definitie van Nederlandse schepen werd herzien. Diploma s De toenmalige redactie van "de Zee" betuigt zijn volle sympathie met een adres aan Zijne Excellentie den Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, 's Cravenhage. Ook de inhoud van dit adres heeft ergens te maken met de kwestie van de vlag. Het adres is afkomstig van 'gediplomeerde oud-gezag- voerders, gezagvoerders of stuurlieden der Nederlandsche koopvaardijvloot': "zij (ondergetekenden) nemen de vrijheid zich te wenden tot Uwe Excellentie, met eerbiedig verzoek zoo spoedig mogelijk eene wettelijke regeling voor te bereiden, waardoor voor gezagvoerders of stuurlieden aan boord van Nederlandsche koopvaardijschepen het bezit van een Nederlandsch diploma verplicht wordt gesteld. Thans wordt van den scheepsofficier, aan wiens zorgen zoo groote geldelijke belangen worden toevertrouwd, van wiens meerdere of mindere bekwaamheid behoud of verlies van ettelijke menschenlevens kan afhankelijk zijn, door den Staat geen enkele waarborg geeischt, dat hij inderdaad berekend is voor zijn taak. Wel worden door de daarvoor ingestelde Staatscommissie diploma's uitgereikt, doch hij die aan de terecht zware eischen van het Staatsexamen heeft voldaan, moet het lijdelijk aanzien dat op schepen, onder Nederlandsche vlag, gezagvoerders of stuurlieden varen, die niet in het bezit zijn van een Nederlandsch diploma. Het is toch een bekend feit, dat in de laatste jaren tal van vreemde schepen onder Nederlandsche vlag zijn gebracht, waarop bijna uitsluitend scheepsofficieren varen, die niet in het bezit zijn van een Nederlandsch diploma. Toch meenen wij dat het niet meer dan billijk zou zijn, wanneer de wet allen, die als gezagvoerder of stuurman onder bescherming der Nederland- schen vlag willen varen, ook de verplichting oplegde vooraf te bewijzen dat zij voldoen aan de eischen daarvoor in Nederland gesteld. Het programma voor de stuurlieden-examens eischt in de eerste plaats dat de candidaat zijne gedachten zonder grove fouten in de Nederlandsche taal kunne uitdrukken. In het belang der veiligheid van schip en lading, is het noodig, dat de gezaghebbende aan boord zich bij het volk verstaanbaar kunne maken, en waar dit voor verreweg het grootste gedeelte uit Nederlanders bestaat, stelde het examenprogramma boven aangehaald vereischte op den voorgrond. Bijna geen enkele der vreemdelingen, die als gezagvoerders of stuurlieden op schepen onder Nederlandsche vlag varen, voldoet aan dat vereischte. Zij kennen noch onze taal, noch de bepalingen van de Nederlandsche wet, die de rechten der schepelingen waarborgen. En men behoeft waarlijk niet te vreezen dat er gebrek aan bekwame gezagvoerders of stuurlieden zal ontstaan, wanneer ook den vreemdeling, die als officier op een Nederlandsch koopvaardijschip wil aangemonsterd worden, de eisch gesteld wordt, dat hij in het bezit zij van het Nederlandsch Staatsdiploma. En daarbij mogen wij ook wel herinneren, dat er meer dan eens op is gewezen, hoe die vreemde schepen onder DECEMBER 1996 SCHlPBWERfdeZEE 3

6 Nederlandsche vlag varende met vreemdelingen als gezagvoerders en stuurlieden in geval van ooriog ten opzichte van het erkennen van de neutraliteit onzer vlag, aanleiding zouden kunnen geven tot ernstige moeilijkheden". Toch heeft het nog geduurd tot 1901 voordat wettelijke eisen werden gesteld aan de toelating van schippers op koopvaardijschepen en tot 1907 voordat de betreffende wet werd uitgebreid tot stuurlieden en machinisten. Bazin s Rolstoomschip Een zekere heer Scheltem a verzoekt de redactie beleefd een vertaling op te nemen van een artikel uit de "lllustrierte Zeitung". Het gaat over Bazin's rolstoomschip. Vooraf maakt hij twee opmerkingen: "In de eerste plaats wensch ik op te merken dat de beschrijving zeer globaal en alsnog alles behalve duidelijk is, zoodat men het nieuwe w onder nog geenszins daarnaar kan beoordelen, ja zelfs er nog geen juiste voorstelling van kan maken. In de tweede plaats echter moet mij de opmerking van het hart dat, hoewel incompleet, het artikeltje met een zeker enthousiasme is geschreven, welke hier komt van Duitsche zijde vóór en in het faveur van eene Fransche uitvinding, hetgeen m et het oog op de eigenaardige verhouding der beide volkeren, dubbele waarde hecht aan de nieuwe vinding''. De redactie gaat in op het verzoek van UEd. Geb. dienstw. dienaar Scheltema om de lezers "grondig in te w ijden". Hoewel het slechts zelden voorkomt dat in "de Zee" nieuwe uitvindingen door de redactie worden besproken en zeker niet wanneer zij niet in staat is zich daarover een oordeel te vormen maakt zij, ondanks het feit dat zij het enthousiasme niet kan delen, hier een uitzondering. Wij lezen: "Sedert 15 jaren zocht de Fransche Ingenieur Bazin zijn idéé te verwezenlijken een stoomschip eene rollende bew eging te geven, om daardoor een grootere snelheid te verkrijgen, d.w.z. hij zocht de beide door den golfslag en de snelheid van het schip te voorschijn tredende wrijvingen door eene, enkele, de rollende wrijving te vervangen. Die onderzoekingen hebben succes gehad. Het toekomstig schip is als volgt tezamen gesteld: Men denke zich een groot, langwerpig vierkant, dat aan beide zijden, door groote, holle trommels gedragen wordt. Het vierkant wordt van 6 tot 7 M. boven de waterlijn gedragen. Onder het vierkant liggen in de lengte en in de breedte stalen staven van 80 c.m. middellijn, die de bew e ging der machine op de rollen overbrengen. O p het vierkant bevinden zich de hutten, salons en machinekamer. Het geheel heeft het voorkomen van een ongewoon eigenaardige wagen. Om het eene voortgaande beweging te geven, w ant de rollen draaien alleen om de as zonder zulks alsnog te bewerkstelligen, heeft Bazin een kleine schroef aangebracht, die eene stootende beweging aan het vaartuig m ededeelt. W at betreft het sturen, is het wel een ieder duidelijk, dat het rolschip, dat zich 6 tot 7 M. boven de waterlijn bevindt, waarvan slechts een gedeelte der rollen onder de oppervlakte is, het hedendaagse stuurtoestel niet gebruiken kan. Daarvoor heeft Bazin eene eigenaardige, de z.g. hydraulische stuurmethode aangebracht, die groote kracht uitoefent. Zij bestaat uit een verticalen zuil, welke aan het achterschip is aangebracht en onder water steekt, die beweegbaar is en door den stuurman bew ogen wordt. Uit die zuil spuit een 300 paardenkrachten sterken waterstraal, die met tegenwerkenden kracht naar iedere zijde aangewend kan worden, zoodat niets aan kracht verloren gaat, terwijl zulks wel plaats heeft bij de hedendaagse wijze van sturen, die eene sterke wrijving veroorzaakt. M et dit stuurtoestel kan het schip op de plaats zelve gedraaid worden, het kan met een snelheid van 31 knoopen een haven binnenloopen, stoppen en dan die snelheid tot 1/2 of 1/4 knoop verminderen om te ankeren. De snelheid van Bazins Stoomer hangt af van de grootte der rollen". Een leuk verhaal waarin ons twee dingen opvallen: ten eerste dat "vaartuigen zonder waterverplaatsing" (Voorschrift 3a van de Bepalingen ter voorkomimg van aanvaringen op zee) al geruime tijd geleden voorkwam en en dat honderd jaar geleden paardenkracht al met een n geschreven werd. O ver "nieuwe spelling gesproken! SeinmiddeJen Veel aandacht krijgt in 1896 het overbrengen van berichten bij nacht. De radio was nog niet uitgevonden en het bestaande Algemeen Seinboek voorzag niet in lichtseinen. Het Algemeen Seinboek was de opvolger van het in 1819 verschenen eerste seinboek voor de koopvaardij dat samengesteld was door Frederick Marryat. Evenwel was dit oude seinstelsel, dat wel voorzag in nachtseinen, verre van volledig. Een zekere heer Kotting, aan boord van het ss. Sumatra van de stoomvaartmaatschappij Nederiand, doet een voorstel, waarbij hij de kostenfactor beslist niet uit het oog verliest: "In het algemeen komt het mij voor, dat nachtseinmiddelen dikwijls even nodig en nuttig kunnen zijn, als de seinmiddelen bij dag, zonder dat men daarom in direct gevaar behoeft te verkeeren. Het eenige middel om bij nacht te seinen is natuurlijk met lichtsignalen, en ik stel mij voor, dat de vlaggen van het Algemen Seinboek, op de hieronder aangegeven wijze, door lantaarns kunnen vervangen worden. De onkosten, daarvoor te maken, bestaan alleen in het aanschaffen van een groene bollantaarn, benevens van een toestelletje om gemakkelijk lantaarns te hijschen en te verwisselen. Voor 1/2 dms. ijzeren staafjes aan de einden omgebogen tot een oog, de drie bovenste in het m idden voorzien van een haak, tot aanhangen van een bollantaarn; die lantaarndragers op ruim 1 Meter afstand van elkaar gehouden met 15 gm. lijn, geven een toestelletje dat gemakkelijk aan boord te maken is". Hij ontvangt positieve reacties op de strekking van zijn voorstel; over de uitvoering blijkt verschil van mening. Rules of the Road at Sea Het jaar 1896 ligt tussen de Washington Conferentie van 1889, waarop internationale bepalingen ter voorkoming van aanvaringen op zee werden vastgesteld, en vóór 1907, het jaar waarin de voorschriften, zoals overeengekomen in Washington, voor Nederland van kracht werden. Het is daarom begrijpelijk dat wij een tweetal artikelen tegenkomen over het koers en vaart houden van een niet-uitwijkplichtig schip. Daarover is wereldwijd veel geschreven; David W right Smith besteedt in zijn boek T h e Law relating to the Rule of the Road at Sea' bijna 40 pagina's aan dit voorschrift. W ij zullen er hier niet inhoudelijk op ingaan maar in het zicht van een nieuw jaar de woorden toepassen op ons (en hopelijk veler) nautisch-technisch tijdschrift. W ij liggen op koers. De vaart zit er in. Dat, beste lezers, willen wij zo houden. Daarvoor hebben wij echter ook Uw hulp hard nodig: als lezer, als abonné, als adverteerder, als comm entator en voor het aanleveren van artikelen. Ook voor Uw opmerkingen en aanmerkingen houden wij ons aanbevolen. Koers en vaart houden in de bepalingen schept voor het uitwijkplichtige schip zekerheid. Koers en vaart houden van ons blad geeft zekerheid. Zekerheid dat lezers kunnen rekenen op de voor de branche noodzakelijke informatie. Een voortvarend 1997 toegewenst! SCHIP*WERFa»ZEE DECEMBER 1996

7 GEEN ZWERVERS MEER OP ZEE... De nieuwe NR 203 Multidifferential DGPS ontvanger is er. Met dit sublieme instrument van topfabrikant Dassault Sercel NP is het niet meer nodig dat schepen lang rondzwerven om de gewenste plaats te bereiken. Met grote precisie geeft de NR 203 de locatie aan. De ontvanger herbergt alle goede eigenschappen van zijn bekende voorgangers NR 103, 109 en 202K. Hij functioneert feilloos op zowel lange als korte afstanden. Daarnaast kan de NR 203 op hetzelfde moment de verschillende referentiestations ontvangen. Ook op lage signaalsterkten wordt zonder probleem gereageerd. Kortom, betrouwbaarder kunnen uw schepen niet naar de gewenste locaties worden geloodst voor o.a. het uitvoeren van lodingen, aanleggen en ingraven van pijpleidingen, controleren van vaargeulen en positionering van platforms. Wilt u hier meer over weten, bel ons dan direct even voor documentatie over de unieke NR 203 Multidifferential DGPS ontvanger. Dynamics in the world of high technology Dassault Sercel NP DGPS ontvanger model NR 203: het grote nieuws in exacte plaatsbepaling! i v f l q u a N a v Ketelweg 12-14, 3356 LE Papendrecht, Nederland tel. (078) fax (078) spitr Instrument YOUR PARTNER IN CONDITION MONITORING SPM Instrument levert meetinstrumenten en systemen voor conditieinformatie van roterende machines. Deze conditie-informatie voorkomt onverwachte stops, verlengt standtijden en verschaft de technische dienst een leidraad voor onderhoudsplanningen. Met Schokpuls- en trillingsm etingen meet u: * Lager-schade ontwikkeling (tijdige vervanging) * Ondersmering in lagers (tijdig smeren) * Toenam e van trillings-niveaus (mechanische storingen) * Onbalans (in ventilatoren, dekanters etc.) * As-uitlijnfouten (leidt tot lagerschade en seal-lekkage) * Fundatie en installatie kwaliteit De dataloggers A 2011 en de T2001 geven u bovenstaande (onderhouds)informatie. Het nederlandstalige softwareprogramma CONDMASTER verwerkt automatisch alle meetresultaten en presenteert trend-grafieken en alarmlijsten. Naast conditie-informatie-systemen levert SPM laser-(as)ultlijn systemen en roestvrijstalen vulplaten voor het UITLIJNEN van roterende machines. VOOR EEN VRIJBLIJVENDE DEMONSTRATIE EN/OF DOCUMENTATIE KUNT U BELLEN: of FAXEN intrinsiek y» veilig ' verkrijgbaar

8 E MARITIEM E MARK door Mensa de Jong Geen conferences, wat dan? HEFÓMT bïeed5 ßETEß 5/ME& Wg HET l/au JtlUiE ^ Epó)oWÊ Wi H E B & E K j c o a 9 ö O c M a w.... '4ÄP6P Ä ^E ^ ^ i Onlangs hoorde ik een transportconsu- lent een praatje maken over de lijnvaart. Door onvoldoende gebruik te maken van beschikbare computertechnieken zouden vele lijnvaartreders nog steeds problemen ondervinden bij het ontwarren van de kosten. Zo zouden zij bij het vaststellen van hun marginale kosten te weinig rekening houden met de soms hoge kosten van zowel het aansluitende land- of feedertransport als het vervoer van lege containers. Dat laatste is grotendeels een gevolg van ongebalanceerd vervoer. De reder moet dus streven naar zo veel mogelijk evenwicht bij zijn vervoerstromen. Van achter een bureau klinkt dat prachtig, maar de praktijk is natuurlijk weerbarstiger. De computer zal immers niet voorspellen dat de onbalans op een traject plotseling kan toenemen door import- beperkingen in een land, verlies van een groot contract aan een concurrent, enz. M et geschikte software kan men ongetwijfeld wel sneller reageren op zo'n onverwachte ontwikkeling. forum zijn voor overleg tussen de allianties? O f er nu een conference of iets anders is, elk gestructureerd overleg van de reders zal aan hevige kritiek van de afschepers blootstaan en onder zware druk van Brussel blijven. Nu hoor je veelvuldig dat bij de con- tainervaart van deur tot deur ongeveer 7 0 % van de totale vracht opgaat aan landkosten. De landzijde is dus belang- rijker dan de zeezijde. Dus zou je bij de samenwerking het accent op de landzijde moeten leggen. Aangezien bijna iedere reder van enige naam thans over eigen cargadoorskantoren beschikt in de belangrijkste aanloophavens, kan je je voorstellen dat de cargadoors een vereniging hebben voor het behartigen van hun belangen bij het landtransport, nationaal of voor een groter gebied als Noord-Europa. In plaats van een conference van rijke reders, krijg je dan een club van arme scheepsagenten wat het publieksbeeld kan verbeteren. Die club kan de regels vaststellen voor de zeegaande export met de grote vaart. Soortgelijke clubs in japan, Noord- Amerika, enz. doen dat voor de export van die gebieden. Een grote afscheper heeft dan niet meer te maken met voor elk traject een andere conference, maar met slechts één organisatie voor de export van een bepaald gebied. Afschepers met export uit meer dan één gebied moeten dan wel afspraken maken met verschillende agentenclubs, maar een overkoepelende, internationale organisatie kan er voor zorgen dat althans de belangrijkste vervoersvoor- waarden overal gelijk zijn. In landen met een gematigde kartelwetgeving kan zo'n club deur/deur-vrachten vaststellen, ook naar de EU. Brussel kan toch niet een Zuidoost-Aziatische club verbieden dergelijke vrachten naar de EU te noteren? De Noord-Europese club zal dat volgens de Europese Commissie misschien niet mogen doen, maar wellicht is er een juridisch verschil tussen een landclub die referentie-land- vrachten met een zeepoot aanbeveelt en een conference die zeevrachten noteert met een verlengstuk op het land. Het voorschrijven van vrachten mag zo'n Europese club uiteraard niet, maar er kan er een grotere saamhorigheid bestaan bij een groep van Noord- Europese hoofdagenten in Londen, Rotterdam, Antwerpen en Hamburg dan van een conference met leden uit vele landen. Zelfs zonder tarieven formeel vast te stellen, kunnen er stilzwijgend toch nagenoeg uniforme tarieven komen. Als je denkt aan de hoge prijzen die je in Nederland moet betalen voor bijvoorbeeld geneesmiddelen en elektrische artikelen, is het voor sommige nationale clubs in de EU nog steeds mogelijk w at te doen aan prijsbinding. Cargadoorsclubs voor landtransport Uiteraard kreeg ook het conferencesysteem een veeg uit de pan. Maar of de oplossing - machtige allianties die ieder hun eigen deur/deur-tarieven vaststellen - ook werkelijk een oplossing zal zijn, is moeilijk te geloven. Velen menen dat het falen van de conferences voor een groot deel het gevolg is van het ongedisciplineerd gedrag van de leden. Zou daaraan nu werkelijk een einde komen als niet de conferenceleden maar hun allianties de vrachttarieven bepalen? Dan moet er toch ook een 6 SCHIPBWERFdtZEE DECEMBER 199«

9 Alleen nog NVOCC s Als je langs deze lijn doordenkt, verdwijnen de lijnvaartreders op den duur. In plaats daarvan komen er NVOCC's (Non Vessel Owning Common Carriers) die scheepsruimte huren van reders met containerschepen. Waarom zou PON, de nieuwe samenwerking van P& O en Nedlloyd, het risico lopen voor enkele jaren schepen van Duitse reders te huren voor hun container- diensten? Je kan tegen die Duitsers zeggen dat je wel een bepaald aantal slots wil huren als zij met hun schepen tussen A en B varen. De resterende slots kunnen zij dan aan andere NVOCC's verhuren onder de voorwaarde dat zij geen lagere tarieven zullen afgeven. Zo kan een grote vervoerder met veel slotcharters buiten de verguisde conference om een soort bodem in de vrach- tenmarkt leggen. Misschien is dit allemaal onhaalbaar. Maar zijn er dan niet andere oplossingen om iets te doen aan het slechte imago van de conferences? Daarover wordt, althans in het openbaar, merkwaardigerwijs zelden gesproken. De reders zien voorlopig kennelijk meer in fusies om zodoende giganten te creëren. Na PON gaan nu namelijk ook Hapag-Lloyd en Hamburg-Süd na of een inniger samenwerking mogelijk zal zijn. Overigens, wat is PON een onmogelijke naam! Het doet me denken aan honnepon. Waarom niet iets meer aansprekende als bijvoorbeeld 'Kingline' bedacht? Vrijhandel alleen buiten de VS Aan één zaak kunnen de Europese Commissie en de reders voorlopig weinig doen: de concurrentievervalsing door subsidies en protectionisme. Zelfs voor de Verenigde Staten - dat zichzelf graag als de voorvechter van vrije handel ziet - blijkt het hemd nader te zijn dan de rok. Immers, op de valreep van het 104de Congres zijn de subsidies voor de Amerikaanse koopvaardijvloot opnieuw goedgekeurd tot een bedrag van $100 mln per jaar. Gelukkig gaat het grootste deel van deze subsidie naar de verwende Amerikaanse bemanningen, zodat de reders er weinig profijt van zullen hebben bij de concurrentiestrijd. Ook de aanvallen op de reservering van ladingen voor Amerikaanse schepen zijn tot dusverre met succes afgeslagen, voorlopig eveneens die op de scheepsbouwsubsidies. Niet alleen bedreigt het OESO-akkoord de aantrekkelijke subsidie bij nieuwbouw in de VS door middel van 'Title Xl'-financiering met leninggaranties voor 8 7,5 % van de nieuwbouwprijs over een periode van 25 jaar, maar ook de heilige koe, de Jones Act. Die beperkt de cabotage tot in Amerika gebouwde schepen onder Amerikaanse vlag. De financiering onder Title XI is, onder bepaalde voorwaarden, zelfs aantrekkelijker gemaakt voor buitenlandse geldschieters. Ondertussen praten apan, Zuid-Korea, Noorwegen en de EU met de VS of er nog wat te redden valt van het OESOakkoord. De vooruitzichten zijn evenwel niet gunstig, vooral als de EU opnieuw een kostbare reddingsoperatie toestaat bij de Oost-Duitse werven, getroffen door het schandaal bij Bremer-Vulkan. iones Act ondergraaft Europese offshore Hoe belangrijk de Jones Act is voor het Amerikaanse bedrijfsleven, blijkt vooral bij de offshore. Na de verkoop van Neddrill aan een Amerikaans bedrijf volgt nu de overname van Smit-Uoyd door het eveneens Amerikaanse Seacor Holdings voor US$ 140 mln, deels in contanten, deels in aandelen en converteerbare obligaties van Seacor. Smit- Lloyd, eens marktleider op de Noordzee, wordt evenals Neddrill nu te klein geacht om een rol van betekenis te spelen. Bovendien in er het geld niet voor de noodzakelijke vlootvernieuwing, De achterliggende oorzaak is ongetwijfeld dat de meeste Europese offshore-reders niet kunnen opboksen tegen de Amerikaanse concurrentie met hun grote, beschermde thuismarkt. De Amerikanen hebben niet alleen het voordeel op grotere schaal te kunnen werken, maar kunnen ook terugvallen op hun nationale markt indien het elders in de wereld slecht gaat. De conjunctuurcyclus loopt namelijk lang niet altijd parallel in de Noordzee en de Golf van Mexico. De Noren kunnen nog enigszins meedoen in de offshore dankzij een toch nog altijd bestaande preferentie voor Noorse bedrijven bij het toewijzen van contracten, onder andere door het staatsbedrijf Stat- oil. Hoe het Deense Maersk het klaarspeelt zich te handhaven bij de offshore-bevoor- rading is voor velen dan ook een raadsel. De oplossing was natuurlijk het reserveren van de offshore in de wateren van de EU-landen voor de EU- vlag, maar dat was politiek een onhaalbare zaak. Het zou ongetwijfeld hebben betekend dat alle cabotage binnen de EU gereserveerd moest worden voor schepen onder EU-vlag. Dat kon wel eens het einde betekenen van nationale cabotage, een nachtmerrie voor landen als Griekenland, Spanje en Italië. De Europese reders zouden bovendien met hun schepen onder gelegenheidsvlag niet langer lading van bijvoorbeeld Noord-Europa naar de EU-havens in de Middellandse Zee kunnen aannemen, terwijl zij, bij overschakeling naar een EU-vlag, in de vaart op Marocco, de Levant, enz. wel met goedkope vlaggen moeten concurreren. De verladers zagen uiteraard alleen het spookbeeld van hogere vrachten bij het intra-euro- pese vervoer. Dat West-Europa met reservering van de EU-cabotage voor EU-schepen een machtig wapen in handen zou hebben tegenover het Amerikaanse protectionisme, werd gemakshalve vergeten. Eveneens, dat zo'n regeling veel werkgelegenheid voor Europese zeevarenden had kunnen opleveren. Mooiï THÜIÓ m m Inmiddels is het te laat voor zo'n operatie, dit te meer daar er jaren van overleg voor nodig zullen zijn. Smit-Lloyd is weliswaar nu de grootste aandeelhouder in Seacor met 5 %, wellicht oplopend tot 8 %. Daarmede hoopt men het beheer over de vloot en een deel van de werkgelegenheid nog enkele jaren in Nederland te houden, zij het tegen aanmerkelijk lagere loonkosten, zoals eerst na de verkoop bleek. DECEMBER 1996 SCHIP*WERF*ZEE 7

10 M A A N D M A R I T I E M pdrachten Hybridisch schip voor Scheepswerf Hariingen Scheepswerf Hariingen gaat voor de Duitse rederij M.S. Tirador Eldor Hase KC een vrachtschip bouwen voor zowel droge als vloeibare lading. Het la- dinggedeelte bestaat uit een droog laadruim in het midden, onder andere geschikt voor het vervoer van rollen staal, en voor en achter 2 x 2 roestvrijstalen tanks voor het vervoer van kao- line (vloeibare china klei). De afmetingen van het schip, bouw- nummer 203, worden: Lengte o.a. 89,35 m. Lengte l.l. 84,85 m. Breedte mal 11,36 m. Holte 5,30 m. Diepgang mal 3,70 m. Draagvermogen Ruiminhoud 1431 m3. Tankinhoud 1350 m3. Snelheid 10,5 kn. Voor de voortstuwing wordt een Deutz dieselmotor, type SBV 6M628, geplaatst met een vermogen van 1115 kw bij 900 tpm. trek van 551. De boot wordt verder uitgerust voor het blussen van branden en kan 3600 m3 water per uur geven. Het Italiaanse klassebureau RINA zal het schip klasseren. De oplevering is gepland voor volgend jaar juni. IHC krijgt twee opdrachten IHC Holland in Kinderdijk heeft 'letters of intent' ontvangen van Van Oord ACZ in Utrecht voor de bouw van een sleephopperzuiger met een inhoud van m 3 en van de Dredging Corporation of India voor de bouw van een zuiger van m 3. Verdere gegevens van de schepen waren nog niet voor publicatie beschikbaar. Tewaterlatingen Mark borg Op 1 november werd de Markborg gedoopt, het eerste schip dat op de nieuwe werf van Bijlsma in Lemmer is Snow Star Ferus Smit heeft op 2 november de bulkcarrier Snow Star, bouwnummer 307, te water gelaten. Het schip wordt gebouwd voor de Zweedse rederij Erik Thun, maar zal onder Nederlandse vlag in de vaart komen. De afmetingen van het schip zijn afgestemd op de vaart door het Trollhat- tan-kanaal: Lengte o.a. 89,00 m. Lengte l.l. 84,99 m. Breedte mal 13,35 m. Holte 8,80 m. Diepgang 7,00 m. Draagvermogen circa 400 t. Het schip is bestemd voor het vervoer van rollen staal, hout, projectlading en dergelijke en heeft een enkel ruim met een inhoud van ongeveer 5860 m3. Een Wartsila dieselmotor, type 6R32, van 2460 kw bij 750 tpm, geeft het schip een geladen proeftochtsnelheid van 12,7 kn. De Snow Star wordt gebouwd onder klasse van Bureau Veritas. De oplevering is voor deze maand gepland. De werf heeft nog een zusterschip, de Ice Star, bouwnummer 308, in aanbouw. Star Bonaire Op 16 november is bij Scheepswerf Hartingen het tankschip Star Bonaire, bouwnummer 202, te water gelaten. Het schip wordt gebouwd voor C. KooleTanktransport B.V. in Zaandam. Het schip is uitgerust voor het vervoer van eetbare oliën in 14 roestvrijstalen, cilindrische tanks: zes van 80 m 3, vier van 120 m3 en vier van 500 m 3; de totale tankcapaciteit is derhalve 2960 m3; bovendien is er een sloptank. De lading kan tot 80 C worden verwarmd. De afmetingen van de Star Bonaire zijn: Lengte o.a. 89,90 m. Lengte ,98 m. Breedte mal 11,92 m. Holte 6,55 m. Diepgang 5,14 m. Draagvermogen Een Wartsila dieselmotor, type 9L20, van 1485 kw bij 1000 tpm geeft het schip een proeftochtsnelheid van 12,5 kn. Het wordt geklasseerd door Bureau Veritas. Opleveringen Het schip dat de naam Tirador zal dragen, wordt gebouwd onder klasse van Germanischer Uoyd en moet in au gebouwd. Elders in dit nummer wordt daarover nader bericht. Eemsdiep Bij Pattje Shipyards is op 7 november Koerier gustus volgend jaar worden opgeleverd. De rederij heeft verder een optie genomen op nog twee schepen. Thule Bij Scheepswerf Bodewes 'Volharding' Foxhol B.V. ging op 2 november het het multi purpose/bulk/containerschip Eemsdiep, bouwnummer 400, te water gegaan. Het schip is in aanbouw voor Feederiines B.V. te Groningen. Op 5 oktober heeft Scheepswerf Peters in Kampen het vrachtschip Koerier, bouwnummer 447, overgedragen aan Rederij Koerier C.V. te vrachtschip Thule, bouwnummer De afmetingen zijn; Farmsum. Da men Bergum sleepboot bouwt tractor De Italiaanse rederij Riuniti Rlmorchia- tori heelt bij Damen Shipyards Ber- gum een sleepboot van het type Tractor Tug 3010 besteld. De afmetingen worden: Lengte o.a. circa 30,00 m. Breedte mal 10,20 m. Holte 3,90 m. Diepgang 5,25 m. Twee Deutz dieselmotoren, type 8M628, van elk 1680 kw, met roerpropellers geven de boot een vrijvarende snelheid van 12 kn en een paal- 329, te water. Het is het elfde schip uit een serie van 20 'Combi-Traders', wordt gebouwd voor MS Thule' Schiffahrtsgesellschaft mbh & Co. KG en wordt door Wagenborg in charter genomen. Enkele verschillen met het vorige schip van de serie, de Ida Rambow (SWZ 10-96, blz, 6), zijn dat het schip een andere hoofdmotor heeft, een MaK motor van het type 6M-453C en dat het onder klasse van Bureau Veritas is gebouwd. De oplevering van de Thule is voor deze maand gepland. Lengte o.a. 98,80 m. Lengte l.l. 92,50 m. Breedte mal 13,80 m. Holte 7,40 m. Diepgang 5,74 m. Draagvermogen 4680 t. De containercapaciteit is 282 TEU. Het schip is versterkt volgens de zwaarste ijsklasse. Een MaK dieselmotor van 2340 kw geeft de Eemsdiep een snelheid van 12,5 kn. De afbouw zal plaatsvinden in de Eemshaven, waarna het schip nog dit jaar aan de opdrachtgever zal worden overgedragen. Het schip is ontworpen voor de vaart in kustwateren en op rivieren, maar is geschikt om wereldwijd te worden ingezet. De afmetingen zijn: Lengte o.a. 84,95 m. Lengte l.l 80,78 m. Breedte mal 10,70 m. Holte 5,35 m. Diepgang 4,14 m. Draagvermogen circa 2346 t Het schip heeft een enkel rechthoekig ruim met een inhoud van 3050 m 3en een vrije hoogte van 5,82. Het ruim kan worden onderverdeeld door een deelbaar graanschot dat op verschil- Fig. 1. Zijaanzicht van de Tractor Tug 3010, die in Bergum voor Italië wordt gebouwd. Fig.2. De tewaterlating van de Eemsdiep S SCHIP»WERF4tZEE DECEMBER 1996

11 lende posities kan worden geplaatst. De tanktop is berekend op een belasting van 8 t/m2. Het luikhoofd heeft een coaminghoogte van 1,35 m en een dagmaat van 60,60 x 8,68 m. Het wordt afgedekt door negen geheel gesloten Rodenstaal pontonluiken, die worden behandeld door een Coops & Nieborg elektro-hydraulische luikenkraan. De Koerier wordt voortgestuwd door een Wartsila dieselmotor, type 6L20, met een MCR van 990 kw bij 1000 tpm, afgesteld op 749 kw bij 912 tpm. De motor drijft via een Masson tandwielkast, type RCD-1250, reductie 3,034:1, een Ups vaste schroef aan, die vier bladen heeft, een diameter van 1800 mm en in een tunnel draait. Elektrisch vermogen wordt geleverd door twee hulpsets, elk bestaande uit een Valmet dieselmotor, type 420- DSC, van 70 kw en een Stamford generator van 80 kva, 380/220 V, 50 Hz. De haven/noodset in het voorschip bestaat uit een Valmet dieselmotor, type 320-DSG, van 53 kw en een Stamford generator van 50 kva. In het voorschip is een Veth dwarsschroef met een diameter van 980 mm ingebouwd, aangedreven door een Scania dieselmotor van 245 kw. In verband met riviervaart is een hek- anker met aparte ankerlier geplaatst en zijn de masten strijkbaar uitgevoerd. De accommodatie is ontworpen voor een bemanning van vijf man, plus twee reserve hutten. De Koerier is geklasseerd door Bureau Veritas, met onder andere notatie voor ijsklasse IC. Emily-C Scheepswerf Damen Hoogezand heeft op 11 oktober het multipurpose vrachtschip Emily-C, bouwnummer 308, opgeleverd aan Carisbrooke Shipping in het Verenigd Koninkrijk. Het is een zusterschip van de Mark-C, waarvan in SWZ 9-96, blz. 4 de belangrijkste gegevens werden vermeld. Beide schepen zijn in Den Helder afgebouwd door Scheepswerf Visser. Antone Op 23 oktober is de grootste dipperdredger (lepelbagger) ter wereld, de Antone, gedoopt. Het vaartuig werd gebouwd voor de Amerikaanse Dutra Group, in San Rafael. Vanwege de Amerikaanse wetgeving, met name de jones Act, moest dit in de V.S. gebeuren. Het ontwerp is echter van Scheepswerf De Donge in Raamsdonksveer, die ook belangrijke componenten toeleverde. Het vaartuig werd gebouwd bij de Bollinger Shipyard in Lockport, Louisiana. De hoofdafmetingen zijn: 60,50 x 17,50x4,25 m. Op het achterschip is een Liebherr ex- cavateur, type P996, geplaatst met Fig. 3. De Antone aan het werk in de Baai van San Francisco. een emmerinhoud van 13 m3. Deze kan tot een diepte van 30 m werken en een heeft een 'penetration capacit/ van maximaal 150 t. Het werktuig werkt geheel hydraulisch. De hydropompen, met een druk van 320 bar, worden aangedreven door twee Cummins dieselmotoren, type K 1800 E, van elk 2240 kw bij 1800 tpm. De ponton is onder andere uitgerust met drie vierkante spuds met een lengte van 38,80 m en een hefcapaciteit van 340 t per spud. De voorste spud is over een lengte van 10 m verplaatsbaar door middel van een hydraulische lier. De spuds zijn neerklapbaar uitgevoerd en ook dit gebeurt hydraulisch. Dankzij de spuds kan de Antone nog in golven van 2,5 m aan het werk blijven. De Antone is geklasseerd door American Bureau of Shipping met de notatie Deep Sea. Lys Rover Tille Shipyards heeft op 25 oktober het containerfeederschip Heeresingel, bouwnummer 311, opgeleverd aan Armawa Shipping & Trading in Groningen. Het schip is vercharterd aan Lys Line in Noorwegen en is onder de naam Lys Rover in de vaart gekomen. Het is het vierde schip in een serie Conofeeders 200 die Tille voor Armawa bouwt. Voor gegevens, zie de beschrijving van de Bermuda Islander in SWZ 1-96, blz. 25. Zie voorplaat voor het zusterschip Lys Viking, Coastal One Damen Shipyards Hardinxveld droeg op 26 oktober de sleepboot Coastal One over aan Rederij Waterweg uit Den Helder. Het is de vierde Stan Tug 160S die Damen aan deze rederij levert. De andere drie zijn inmiddels verkocht en dat is ook de bedoeling met de Coastal One, zodra zich een gunstige gelegenheid voordoet. Voorlopig wordt de boot echter in Den Helder gestationeerd. De Coastal One is voorzien van Caterpillar motoren en is door Bureau Veritas geklasseerd. Samsung New Pioneer IHC Holland in Sliedrecht heeft op 28 oktober de wiel/cutterzuiger Samsung New Pioneer opgeleverd aan de Samsung Corporation in Zuid-Korea. De voornaamste gegevens van het vaartuig werden gepubliceerd in SWZ 11-95, blz. 4. K a k» Fig.4. De Coastal One (foto: Van der Kloet, Sliedrecht). Machinefabriek Padmos in Stellendam heeft op 1 november het peilvaartuig Kaloo, bouwnummer 150, opgeleverd aan Rijkswaterstaat, Meetdienst Zeeland. Het schip heeft als afmeting«!: L o.a. x B o.a. x H - 1 5,50 x 4,67 x 2,00 m; de diepgang is 0,95 m. Een Mitsubishi dieselmotor van 184 kw bij 2000 tpm geeft de Kaloo een snelheid van 9,2 kn. In het voorschip is een dwarsschroef aangebracht. Het schip is uitgerust met speciale echoloden en verder met apparatuur voor het meten van stroomsnelheid en -richting en van zandtransport. Deze apparatuur wordt met twee davits op het achterdek behandeld. De Kaloo is geklasseerd door Bureau Veritas en door de Scheepvaart Inspectie voor de vaart tot 5 mijl uit de kust. Ma ja Op 8 november vond bij Shipdock Amsterdam de oplevering plaats van de drijvende kraan Maja, gebouwd in opdracht van HT International en bestemd voor Maja Stuwadoors in Krimpen aan de Ijssel, die de kraan in de Rotterdamse haven inzet. De Maja is een product van de samenwerkende zusterbedrijven Shipdock Amsterdam en constructiebedrijf Nista Amsterdam, beide lid van de DCC Group. De ponton waarop de kraan staat opgesteld heeft de volgende afmetingen: 37 x l9,2 x 3,25 m. De lemniscaatkraan heeft een maximale hijscapaciteit van 25 t op een maximaal bereik van 25 m; op 35 m kan 17,5 t worden gehesen. De hijssnelheid is 120 m/min., de topsnelheid 60 m/min. en de zwenksnelheid 1 a l'/ 2omw./min. De Maja is zeilvarend: twee elektrisch aangedreven roerpropellers geven het vaartuig een snelheid van circa 4 kn. De 800 kw dieselelektrische installatie voedt of het kraanbedrijf of de voortstuwingsmotoren. Twee vergelijkbare kranen, gemonteerd op bestaande pontons, zijn bestemd voor.c. van Dijke Stuwadoors in Amsterdam. De eerste is inmiddels in bedrijf, de tweede wordt in januari DECEMBER 1996 SCHIP&WERfdeZEE 9

12 Fig, 6. De terminal sleepboot Hawar (foto:/aya Shipyards, Singapore), Fig. 7. De door Delta Shipyard gebouwde mooting launches (folo: Piet Mes, Papendrecht) opgeleverd. Een vierde zal als rijdende kraan worden geleverd aan MMT in Moerdijk. Rederijnieuws Hawar, Al Dhakhira, Helaitan en Al Deebel De vier terminal sleepboten Hawar, Al Dhakhira, Helaitan en Al Deebel liggen sinds 15 november klaar om LNG-tankers te assisteren bij de nieuwe terminal van Ras Laffan in Qatar, Op die dag ging het contract in dat ManWijs, een samenwerkingsverband van Wijsmuller International Towage en haar lokale partner Mansal Offshore, daartoe met de Qatar General Petroleum Company sloot (zie SWZ11-95, blz. 5). De boten zijn ontworpen door Wijsmuller Engineering en zijn gebouwd in Singapore bij aya Shipyards. Zij zijn in september en oktober opgeleverd en zijn op eigen kracht van Singapore naar Qatar gevaren. De afmetingen zijn: Lengte o.a. 33,60 m. Lengtew.l. 31,65 m. Breedte mal 10,80 m. Holte 5,60 m. Diepgang 4,50 m. Waterverplaatsing De boten zijn gebouwd onder klasse van American Bureau of Shipping, met de notatie: * Al Towing Ei Fi-Fi Vessel Class 1 + AMS +Accu, unrestricted service. Elke boot is voorzien van twee Lips roerpropellers, type CS /1500 MN. De verstelbare, vierbladige schroeven hebben een diameter van 2400 mm, maken 235 tpm en draaien in straalbuizen. Zij worden aangedreven door SKL dieselmotoren, type 8 VD 29/24 AL-2, met een vermogen van elk 1730 kw bij 1000 tpm. Met deze installatie wordt een vrijvarende snelheid bereikt van 13,5 kn en een paaltrek van 55 t vooruit en 51 t achteruit. Elektrisch vermogen wordt geleverd door twee Caterpillar hulpsets, type 3406, van 200 kva bij 1500 tpm en door een Perkins havenset, type 1006TG2AM, van 100 kva bij 1500 tpm. Een derde Caterpillar hulpmotor van het type 3406 drijft de Brunvoll dwarsschroef in het voorschip aan. Deze heeft drie verstelbare bladen, een diameter van 1000 mm, maakt 600 tpm en levert een stuwkracht van 3,51. Elke boot is uitgerust met een sleeplier op het achterdek en een gecombineerde anker/sleeplier op het halfhoge bakdek. De hoogte daarvan is zo gekozen dat de sleepdraad op de juiste hoogte kan worden vastgemaakt op de bolder die verzonken in de zijde van de tanker is aangebracht. Beide lieren zijn van het fabrikaat Plimsoll, worden hydraulisch aangedreven en hebben een maximale trekkracht van 35 t en een houdkracht van 135 t. De twee sleepdraden zijn 120 m lang, diameter 44 mm. Achterop het bakdek staat aan SB een hydraulische dekkraan, fabrikaat PM, met een capaciteit van 2 1op 6 m. Achter de bak staat op het hoofddek aan BB een hydraulisch aangedreven Plimsoll tuggerwinch met een trekkracht van 101. Voor brandbestrijding zijn twee Nijhuis brandbluspompen en twee monitors, fabrikaat Skum, geïnstalleerd, elk met een capaciteit van 20 m3/min. De pompen worden direct door de hoofdmotoren aangedreven. Verder is een schuimblussysteem beschikbaar; de schuimtank heeft een inhoud van 13 m3. Om het schip zelf tijdens bluswerkzaamheden te beschermen, is een sproeisysteem geïnstalleerd. Tenslotte zijn de schepen ook nog uitgerust om olievervuilingen te bestrijden. Daarvoor zijn in de zijden twee sproeiarmen aangebracht en in de machinekamer een tank met 13 m3 'dispersa nt'. De boten hebben accommodatie voor een bemanning van 11 man. In het dekhuis op de bak bevinden zich de hutten van kapitein en HWTK, met gezamenlijke toiletruimte, en verder de kombuis en de messroom. In de bak liggen vier tweepersoons beman- ningshutten, een eenpersoons officiershut, een gemeenschappelijk toiletruimte en verder de proviandbergplaats en de AC-ruimte. Bij het ontwerp van de boten is rekening gehouden met de klimatologische omstandigheden in hun operatiegebied: hoge water- en luchttemperaturen en hoge luchtvochtigheid. Ook de AC-installatie, voor stuurhuis, accommodatie en controlekamer, is hier op af gestemd. Voor hetzelfde project zijn ook dne mooring launches gebouwd. Deze staan kort beschreven in SWZ 10-96, blz. 6. Hierbij alsnog een foto. Maersk Import er De Norfolk Line in Scheveningen heeft op 14 oktober het ro-ro vrachtschip Maersk Importer overgenomen van de Miho Scheepswerf in japan. Het ts een zusterschip van de Maersk Exporter, waarvan de voornaamste gegevens in SWZ 7/8-96, blz. 8, staan vermeld. Wiron 2 Op 14 november is de voor aczon Rederij en Haringhandel B.V. gebouwde diepvries hektrawler Wiron 2 gedoopt bij de Spaanse bouwwerf Astilleros Balenciaga. Later in de maand arriveerde het schip voor het eerst in de thuishaven Scheveningen. De Wiron 2 en het eerder opgeleverde zusterschip W ron 1 staan beschreven in SWZ 12-95, blz. 21. Dockwise vervoert breed platform Pip. 8. De Mighty Servant 2 met het TLP Ram Powell (foto: Dockwise). 113 meter Al voor de tweede keer heeft Dockwise een 'tension leg platform' (TLP) voor Shell van de bouwwerf in Taranto, Italië, naar Corpus Christi in de Golf van Mexico gebracht. Beide transporten zijn opmerkelijk door de uitzonderlijke breedte: de TLP's werden diagonaalsgewijs op de Mighty Servant 2 geplaatst, wat een totale breedte van 113 m opleverde. De platforms staken aan weerskanten 36,5 m uit buiten de romp van het 40 m brede zwarelading schip. Het wegende platform, Ram Powell genaamd, wordt bij de werf van Aker Gulf Marine afgebouwd en verder uitgerust. 10 SCHIPftiVtHFdeZEE DECEMBER 1996

13 De pure kracht van de Wartsila 3 8 De W artsila 38 is een m edium speed (600 tpm ), viertakt dieselmotor, die zijn toepassing vindt in de voortstuw ing van een grote verscheidenheid scheepstypen. H et is een betrouwbare m otor die hoge prestaties levert. D e afmetingen zijn tot een m inim um teruggebracht: de W artsila 38 is de kortste en laagste m otor in de 400 m m boring klasse. D it zijn belangrijke kenm erken om uw laadruim te vergroten en de m achinekam er te verkleinen. D ankzij een geavanceerd brandstofsysteem is de verbranding geoptim aliseerd, w aardoor zowel het brandstofverbruik als de emissie zijn verlaagd WARTSILA U zult ervaren dat de W artsila 38 voldoet aan de strikte, bedrijfseconomische eisen van onze tijd. En door m inder en schonere uitlaatgassen vaart ook het m ilieu er wel bij. Bel ons voor meer informatie. D e W artsila 38, uw pasklare oplossing voor scheepsvoortstuw ing. STORK-WARTSILA Dl Stork-Wartsila Diesel B.V. Postbus G B Zwolle Tel.: , Fax:

14 SCHEEPSBOUW Discovery, Atlantis en Columbia. Nieuwe loodstenders voor het Loodswezen. Het Loodswezen brengt dit Jaar drie nieuwe loodstenders in de vaart. In mei is de loodstender Discovery gedoopt en te w ater gelaten. Het vaartuig is begin juni operationeel ingezet in Vlissingen. Begin september is de loodstender Atlantis gedoopt en te w ater gelaten en sinds begin oktober operationeel ingezet in Hoek van Holland. De derde nieuwe loodstender Columbia zal in december operationeel worden ingezet, eveneens in Hoek van Holland. De snelle loodstenders zijn door Engelaer Scheepsbouw B.V. te Beneden-Leeuwen gebouwd in opdracht van het Facilitair bedrijf Loodswezen B.V. in Rotterdam. Fig. 1. De loodstender "Discovery", (foto: Fotobureau Ben Wind, Rotterdam De nieuwe loodstenders zijn ontwikkeld uit de eveneens door Engelaer voor het Loodswezen gebouwde loodstender Voyager, die begin 1994 in de vaart kwam (SW Z 3-94, blz. 100) en waarmee inmiddels bijna drie jaar ervaring is opgedaan. Het concept van deze snelvarende en zeer goed manoeuvreerba- re tender is een groot succes gebleken: de dienstverlening kan met deze schepen aanzienlijk worden verbeterd. De koopvaardijschepen hoeven bij het be- loodsen en afhalen van loodsen nauwelijks vaart te minderen. Uiteraard is uit de praktijk en uit uitvoerige beproevingen met de Voyager gebleken dat er op diverse punten verbeteringen wenselijk waren. Bij het langszijkomen vond men de Voyager iets te beweeglijk, w at het overstappen van de loods bemoeilijkt. Na uitvoerige beproevingen en studie werd besloten om bij verdere nieuwbouw de lengte van de loodstender met 2,40 meter te vergroten. Deze verlenging had een groter deplacement tot gevolg. Eveneens werd besloten een air conditioning installatie te plaatsen om in de zomertijd de temperaturen in de stuurhut, die nogal hoog op kunnen lopen als gevolg van de grote raamoppervlakken, te kunnen verlagen. Om de gevraagde energie voor de air conditioning te kunnen leveren was het noodzakelijk een 220/380 Volt aggregaat te installeren. Tevens konden andere energieverbruikers door het 220/380 Volt boordnet worden gevoed. Als gevolg van deze wijzigingen was het noodzakelijk om zwaardere dieselmotoren te plaatsen, zodat kon worden voldaan aan de minimale snelheidseis van 28 knopen. De uitgangspunten voor het nieuwe ontwerp waren in principe dezelfde als voor de Voyager. De lengte o.a. is nu 20,95 m tegen 18,55 m bij de Voyager, de lengte op de waterlijn is nu 17,50 m. Breedte, holte en diepgang zijn ongewijzigd gebleven. Ook de rompvorm is in principe gelijk gebleven: het lijnenplan is gelijkmatig 'opgerekt', zodat de verdeel- spanten weliswaar op een grotere afstand zijn komen te staan, maar qua vorm niet zijn veranderd. De waterver- plaatsing is nu 33 m3. Achter de spiegel, in het verlengde van het vlak, zijn aan SB en BB trimvlakken aangebracht. Deze zijn door middel van een soort spanschroef verstelbaar. Verstellen kan alleen gebeuren als het schip stil ligt en moet met de hand gebeuren. De stand van de trimvlakken is in de eerste plaats geoptimaliseerd voor een minimale 12 SCHIRtWERFdaZEE DECEMBER 199«

15 weerstand, in de tweede plaats vermindert een goede vertrimming het paaltjes pikken. De indeling van het schip is ongewijzigd. De constructie is wel aangepast. Naar aanleiding van haarscheurtjes in het laswerk in het voorschip van de Voyager is uitgebreid trillingsonderzoek uitgevoerd door de TU Delft, afdeling Maritieme Techniek. De vaartuigen zijn gebouwd onder klasse van American Bureau of Shipping. In onderling overleg met de TU Delft, een specialist van American Bureau of Shipping, Scheepswerf Engelaer en het Loodswezen is besloten de dwarsverbanddelen aanzienlijk te versterken en discontinuïteit in de constructies en concentratie van laswerk zo veel mogelijk te vermijden. Hiertoe zijn onder andere de raamspan- ten aangepast die hogere lijfplaten en zwaardere gordingen hebben gekregen. Een detailverandering betreft de spreiders, de min of meer horizontale vlakjes in de rompvorm. Op de Voyager bevindt zich op beide knikken een lasnaad. Om minder warmte in het materiaal te brengen, is op de nieuwe schepen een van de knikken met omgezette plaat uitgevoerd. Ook is bij de nieuwbouw tijdens het lassen van de romp grotere aandacht aan de volgorde van het laswerk besteed. De constructie van de bovenbouw, die met ca. 0,5 m is verlengd, is in principe ongewijzigd gebleven. De constructie met kunststof sandwich panelen die op een aluminium kooiconstructie zijn gelijmd, voldoet uitstekend op de Voyager. Ook nu is de bovenbouw weer flexibel op de romp bevestigd. Om de versnellingen beter op te kunnen vangen zijn de flexibele mountings echter zwaarder uitgevoerd. het voorschip echter de wanddikte van de polyethyleen buis van 28 naar 40 mm vergroot om de stoten nog beter op te kunnen vangen. De voortstuwingsinstallatie van de nieuwe schepen bestaat uit twee Deutz dieselmotoren van het type TBD 616, eik met een vermogen van 720 kw bij 200 tpm. Zij drijven via Centa koppelingen en ZF tandwielkasten, type BU 250, de Hamilton waterjets aan. Deze laatste zijn van hetzelfde type als op de Voyager, maar besturingstechnisch zijn ze inmiddels aanzienlijk verbeterd. Om het zwaartepunt in lengte van het schip op de juiste plaats te krijgen zijn de motoren circa 0,8 m verder naar voren geplaatst dan op de Voyager, met als gevolg langere en dus dikkere en zwaardere assen. De uitlaten van de motoren, die op de Voyager naar de zijden liepen, zijn nu naar het achterschip geleid. Ook de zee-inlaatkasten zijn naar het achterschip verplaatst, omdat zij op de Voyager in zeegang soms boven water kwamen. De tandwielkasten zijn niet langer van PTO's voor aandrijving van een generator en van diverse pompen voorzien. Dit houdt verband met een totale wijziging van de elektrische installatie. Op de Voyager was deze geheel als 24 V installatie uitgevoerd. Als gevolg van de plaatsing van een air conditioning diende het vermogen aanzienlijk te worden uitgebreid en is besloten tot een 220/380 V naast een 24 V boordnet. Hierdoor is de totale elektrische installatie aanzienlijk gewijzigd. De nieuwe schepen zijn voorzien van een Onan dieselgeneratorset, die 20 kva draaistroom levert, 220/380V, 50 Hz. W at de verdere uitrusting van het schip betreft, is nog het volgende te meiden: Het dashboard op de nieuwe schepen is wat inrichting betreft nagenoeg niet gewijzigd. Het monitor alarmerings- en signaleringssysteem is gewijzigd in een CSI alarminstallatie met alle alarmen en signaleringen op panelen in het dashboard. De CPS is vervangen door een D-GPS. Tevens zijn de passagiersstoelen, die oorspronkelijk op de Voyager waren geplaatst, vervangen door een ander type lichtgewicht stoel van het Noorse fabrikaat Eknes. De stoelen zijn in ergonomisch opzicht een aanzienlijke verbetering, vooral bij varen in zeegang, waarbij de optredende versnellingen nu als minder oncomfortabel worden ervaren. De stoelen zijn geruime tijd beproefd op de Voyager en voldoen prima en zijn ook op de nieuwe schepen geplaatst. Het drenkelingenbordes op het achterschip is ongewijzigd. Op de Voyager behoefde het gelukkig nog niet in een noodsituatie te worden gebruikt, maar bij oefeningen heeft het goed voldaan. Zowel tijdens het ontwerpen als bij de feitelijke bouw is het gewicht van het schip nauwlettend bewaakt. Zo zijn alle onderdelen en uitrustingsstukken gewogen voor zij werden aangebouwd, c.q. aan boord werden gebracht. Bij schepen van dit type is stringente gewichtsbeheersing essentieel. Bij geringe overschrijding van het scheepsgewicht kan het verlies aan snelheid aanzienlijk zijn. De fender volgens het door Scheepswerf Engelaer gepatenteerde 'Pop- Safe'systeem, die de romp rondom beschermt, voldoet prima op de Voyager. Bij het Loodswezen wordt dit fendersys- teem tot volle tevredenheid al sinds 1989 toegepast op een achttal aluminium loodsjollen, die eveneens bij Engelaer zijn gebouwd. Op de nieuwe schepen is in Rg.2. Lessenaar in de stuurhut van de "Atlantis(foto : Fotobureou Ben Wind, Rotterdam) DECEMBER 1996 SCHIPBWERFdaZEE 13

16 H A V E N S door redacteur havens IT. De stille kracht van een wereldhaven In het kader van aspecten betreffende havens en logistiek w ordt in een serie artikelen een aspect behandeld, dat wellicht de belangrijkste transportweg omvat, namelijk die van de informatievoorziening tussen organisaties, met elektronische netwerken en computers, kort geleden nog Telematica genoemd. Tegenwoordig hanteert men de term Informatietechnologie en Telecommunicatie, ofwel ÏT. Besturing van complexe goederenstromen is wat de toekomst vraagt. In zo'n wereld bestaat de noodzaak van een één op één koppeling van het transportnetwerk aan een elektronisch netwerk. De IT-serie behandeld de ontwikkelingen, die zich in Rotterdam het speerpunt van transport afspelen. Een bron voor de serie bestaat voornamelijk uit een brochure, die door het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam en de Havenondernemingsvereniging SVZ onlangs is uitgegeven. De brochure is allereerst bedoeld om de stelling te onderbouwen, dat de Rotterdamse haven haar positie als grootste toegangspoort tot Europa en als wereldhaven alleen kan behouden als de betrokken partijen onder andere bereid zijn te investeren in IT. Bij de fysieke infrastructuur beschikt Rotterdam over een aantal natuurlijke voordelen, zoals ligging en waterwegen. Bij IT gelden die voordelen niet vanzelf. Daarom zijn juist op dit gebied grote gezamenlijke inspanningen nodig om een complete infrastructuur te kunnen realiseren. Bouwen aan deze infrastructuur vereist samenwerking tussen de verschillende actoren binnen de mainport, maar ook met andere mainports, transportregio's en andere sectoren. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij andere nationale en Europese ontwikkelingen. DE ONZICHTBARE HAVEN Wie haven zegt, zegt schepen, goederen, kranen, containers, vrachtwagens, treinen, havenwerkers en zeelui, zegt waterwegen, snelwegen, spoorlijnen, luchtverbindingen en pijpleidingen. Een haven is dominant in zijn fysieke verschijning. De haven is dat wat wij zien en horen. Maar een haven is meer, want er is ook een onzichtbare haven. Een haven die in al zijn onopvallendheid net zo belangrijk is als al die zichtbare activiteiten. Het is de haven van de handel, de geldstromen, de douaneformaliteiten, de veiligheid, de planning, de routing, de communicatie; de onderhandeltng, de informatie-uitwisseling, de automatisering, de telecommunicatie; de haven van de politiek, de visie en de toekomst. De onzichtbare haven is de haven van de verbanden, van de schakels tussen alle partijen die met elkaar logistieke ketens vormen, van de netwerken tussen mensen, organisaties en computers. Er zijn grofweg drie onzichtbare netwerken actief die ervoor zorgen dat Rotterdam een excellente haven kan zijn. Binnen deze netwerken communiceren mensen, instellingen en hun computers intensief met elkaar, maar ook tussen de netwerken is er een omvangrijke uitwisseling van informatie. En dit geheel is met talloze onzichtbare draden verbonden aan de fysieke havenactiviteiten die iedereen ziet en kent. Niemand is alleenheerser in één van de ketens, niemand beheerst één netwerk volledig, maar gemeenschappelijke én tegengestelde belangen en wensen van marktpartijen vergen afstemming en sturing. Deze afstemming en sturing in de onzichtbare haven zorgen ervoor dat de zichtbare haven werkt. Besturing is de kerncompetentie van de onzichtbare haven. Het is de stille kracht die boten voortstuwt, kranen en robotsystemen in beweging houdt en spoor- en wegvervoer op pad stuurt. Rotterdam is Mainport en dat komt door perfecte, fysieke en zichtbare havenfaciliteiten, maar óók door die stille kracht, door die onzichtbare haven. Haveneconomie De economie van de jaren negentig verlegt haar accent van energie-inten- sieve naar informatie-intensïeve processen. Internationalisering en globalisering, milieu-aandacht en op de klanten- vraag afgestemd aanbod zijn ontwikkelingen die in de onzichtbare haven direct worden vertaald in nieuwe havenplannen, nieuwe producten en diensten, nieuwe communicatielijnen. Complexe informatiestromen begeleiden de goederenstromen die voortdurend veranderen onder invloed van bijvoorbeeld de explosieve groei van het transport van halffabrikaten en componenten, en de toename van intermodaal transport waaronder de voortschrijdende containerisatie. Rotterdam anticipeert op die veranderingen en bouwt verder aan het concept Mainport Europe, in samenwerking met de totale transport- en distributiewereld en met name ook met die andere Nederlandse mainport: Schiphol. De onzichtbare haven is het zenuwstelsel dat de activiteiten van de zichtbare haven met elkaar in verband brengt. De daarmee gepaard gaande informatiestromen groeien van dag tot dag. Rotterdam werkt daarom al jaren aan talloze initiatieven op het gebied van informatietechnologie en telecommunicatie. Data-invoer, -beheer, -opslag, -verwerking en -distributie is de schone energie van de onzichtbare haven. Het is een gemeenschappelijke energie, eigendom van iedereen die een relatie heeft met Rotterdam. IT-projecten zijn daarom ook nooit soloprojecten maar worden voor stuk gekenmerkt door samenwerking van twee of meer belanghebbenden. Deze ontmoeten elkaar bij de opzet en uitwerking van een project of komen tot samenwerking in de haven op basis van de mogelijkheden die door een project zijn geschapen. Informatietechnologie versterkt de mogelijkheden van samenwerking tussen schakels in de distributieketen, tussen ketens en overheden en tussen overheden onderling. Mainport Rotterdam is meer dan schelpen, auto's, treinen, goederen, werkers en structuur. Rotterdam is naast excellente goederenhaven óók een uitstekende informatiehaven, met een intensief elektronisch verkeer tussen bedrijven en overheden. KETENMANAGEMENT Goederen bewegen van punt A naar 14 SCHIPftWERFdeZEE DECEMBER 1S96

17 punt B. W ie grip krijgt op de besturing van een onderdeel van de keten van activiteiten die nodig zijn om de goederen te vervoeren, kan kosten en opbrengsten beheersen. Ketenmanagement is daarom belangrijk voor iedereen die met transport en distributie een aantrekkelijke marge wil realiseren. Specialistenwerk Maar ketenmanagement gaat verder. Het handelt ook en steeds vaker over de bewerkingen en de dienstverlening die 'in de keten' aan de goederen worden toegevoegd. Logistieke dienstverleners kunnen zorgen voor geconsolideerde toelevering, een volledig distributienetwerk, het uitvoeren van warehousing met voorraadbeheer en administratieve en financiële afhandeling, retourstromen organiseren, testen en repareren, conditioneren en zelfs installeren van apparatuur bij de klant. Logistiek en ketenmanagement worden Ihet werkveld van specialisten. Deze concentreren zich op dit logistieke deel van de wereldeconomie, terwijl producenten zich concentreren op produceren en vervoerders op vervoeren, W at voor anderen is ontstaan als bijzaak is voor de specialisten geworden tot kernactiviteit. Zij bereiken in hun dienstverlening een grotere flexibiliteit, kwaliteit en leverbetrouwbaarheid bij een gelijktijdige verlaging van de kosten met enkele tientallen procenten. Dat bereiken zij onder meer met behulp van geavanceerde en goede informatie- en communicatiesystemen. W ant ketenmanagement betekent steeds vaker informatiemanagement. Intensieve communicatie Voor het bieden van logistieke diensten en voor het managen van onderdelen van de keten is intensieve communicatie een absolute vereiste. Elektronisch berichtenverkeer versnelt en verbetert: - communicatie tussen opdrachtgever en dienstverlener; - de afstemming tussen de partijen in de keten, met name bij intermodaal transport; - het gezamenlijk plannen zodat er minder 'leeg'-kilometers ontstaan; - de bouw van systemen voor tracking & tracing om zicht te houden op het transport van de goederen ('w aar is w at') zodat tussentijdse afwijkingen van planningen kunnen worden opgevangen; - de communicatie tussen particuliere partijen in de keten en de overheid (douane, havenautoriteiten, internationale instanties). Moderne gerobotiseerde knooppunt- technologie is ondenkbaar zonder perfecte informatie. Het serviceniveau van terminals richting zee, weg, rail of binnenvaart staat of valt met de IT-kwali- teit. Elektronisch berichtenverkeer tussen verschillende partijen is alleen mogelijk met door zoveel mogelijk betrokkenen geaccepteerde standaarden voor Electronic Data Interchange (EDI). Geslaagde toepassingen zijn tot nu toe vaak kleinschalig van opzet. Het komt er nu op aan door te stoten naar een grootschalig gebruik: veel bedrijven, brede functionaliteiten en integratie tussen mainports en tweede-lijnsknooppunten. Niet alleen de grote spelers in en om de mainport, maar zeker ook het Midden- en Kleinbedrijf vervullen hierin een strategische rol. BARCODE EN ELEKTRONISCH BERICHTENVERKEER In de Rotterdamse haven wordt een groot aantal groupagecontainers behandeld. Goederen worden in gespecialiseerde distributiebedrijven, al dan niet met tussentijdse opslag, overgeladen van bestelwagen naar container en omgekeerd, De foutkansen bij dit werk zijn aanzienlijk. Fouten komen vooral voort uit de grote hoeveelheid administratieve gegevens en uit die grote hoeveelheid zenders en ontvangers van goederen en zendingen. Een veelbelovend instrument om fouten te voorkomen, de administratieve kosten te reduceren en de service te verbeteren, is de barcode, vooral als deze wordt gecombineerd met elektronisch berichten- DECEMBER1996 SCHIRSWERFdeZEE 15

18 verkeer (EDI). De barcode garandeert een snelle en feilloze herkenning van de zendingen, EDI staat borg voor snelle en feilloze uitwisseling van administratieve gegevens. Sinds enige tijd is het ook mogelijk identificatie op afstand toe te passen door het uitlezen van elektronische informatie en elektronische zegels. Momenteel zijn veel 'wilde codes' in omloop, want grote verladers en logistieke dienstverleners gebruiken vaak eigen codes, die derden niet kunnen lezen en interpreteren. Daarom bestaat ook bij barcodering de noodzaak om te werken met standaards. De internationale organisatie EAN heeft op een aantal terreinen een wereldstandaard ontwikkeld. Voor de identificatie van zendingen ontwikkelde EAN in het recente verleden de Serial Shipping Container Code (SSCC). Reden voor SVZ om de samenwerking te zoeken met EAN Nederland en voor de afwikkeling van groupagecontainers de mogelijkheden van standaard-barcodering in kaart te brengen. Eerst wordt onderzocht welke toepassingen het meest geschikt zijn om te testen in een pilotproject. Vervolgens wordt in enkele pilots de bruikbaarheid van EAN-barcodes in de dagelijkse praktijk nader onderzocht. Stand van zaken In de Rotterdamse haven hebben meerdere distributiebedrijven aangegeven dat zij belangstelling hebben voor de SSCC in combinatie met EDI. Voordelen voor hen zijn betere informatie over de goederenstroom, minder fouten bij het behandelen van de groupagecontainers en een betere link tussen de fysieke en de administratieve processen. In 1995 is een start gemaakt met enkele pilots. CASESTUDIES INFORMATIETECHNOLOGIE EN TELECOMMUNICATIE De Technische Universiteit Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam hebben in opdracht van het Gemeentelijk Havenbedrijf onderzoek gedaan naar de toepassingen van informatietechnologie en telecommunicatie. Het onderzoek was erop gericht te ontdekken welke dilemma's een rol spelen bij een succesvolle implementatie van IT. De achterliggende doelstelling was dat de resultaten op den duur een bijdrage zouden moeten leveren aan onderwijsvernieuwing, innovatie in het bedrijfsleven en de inspanningen voor Rotterdam Informatiehaven, Zo ontstond een uniek samenwerkingsverband tussen de overheid, het onderwijs en het bedrijfsleven. Het onderzoek had de vorm van een aantal case studies. Bij zeven bedrijven, alle gelieerd aan de Rotterdamse haven, is onderzocht waarmee ieder bedrijf heeft geworsteld bij ITprojecten.De case studies hebben uitgewezen, dat de oorzaak van het vaak moeizame proces ligt in de manier waarop de betrokkenen naar IT kijken. Bij succesvol invoeren van IT zijn managers gedwongen om over de eigen bedrijfsgrenzen heen te kijken en allianties aan gaan met bedrijven uit hun netwerk. Hoe meer partijen zijn betrokken bij een project, hoe groter het aantal besluitvormingsdilemma's, bijvoorbeeld over de verdeling van kosten en baten over de deelnemende partijen. Uitkomsten zijn veel meer het resultaat van onderhandelingsprocessen. IT-projecten worden steeds minder benaderd als een louter technisch vraagstuk. Zelfs als een IT-project succesvol is geïmplementeerd, blijven de betrokken partijen ook na afloop met allerlei vragen zitten: hadden we het niet eerder moeten doen, had het niet goedkoper gekund, hadden w e er nog andere partners bij moeten betrekken. Een eenvoudige checklist en een mooi stappenplan blijken in de praktijk niet of nauwelijks te voldoen. De onderzoekers hebben met het uitvoeren van de case studies de dilemma's in kaart gebracht die bij de zeven bedrijven een rol speelden. De bedrijven zijn ECT, Heineken Brouwerijen B.V., Sony Logistics Europe, Van den Bergh en Jurgens, Kuwait Petroleum Benelux, Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam en MeesPierson. Hoewel deze bedrijven sterk van elkaar verschillen en het keuzevraagstuk steeds weer anders is, blijken de organisatorische dilemma's veel overeenkomsten te vertonen. Stand van zaken Zomer 1995: de onderzoeksresultaten zijn uitgegeven in de vorm van een boek met de titel 'Om gaan met dilemma's Zeven cases in strategie en informatietechnologie in Mainport Rotterdam '. Het onderzoek blijkt niet alleen een waardevol instrument te zijn voor de managementpraktijk, maar ook voor het onderwijs. In het verlengde van dit project gaan de initiatiefnemers de cases als diensten aanbieden op de elektronische snelweg, (multimediaal en interactief), zodat anderen, bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en het M KB, ervan gebruik kunnen maken. EBN-DIENSTEN De dienstverlening van de EBN-Diensten (Electronic Business Network) is gericht op alle bedrijven die deel uitmaken van de logistieke keten, van producent tot ontvanger, banken, verzekeraars en overheden. De EBN-centrale is in feite gewoon een heel slim postkantoor, dat iedere taal verstaat en spreekt. Een postkantoor dat alle berichten automatisch omzet in de taal die de ontvangende computer verstaat. De EBN- Diensten zorgen voor de conversie en voor de verbindingen. De aanbieder van de EBN-Diensten is INTIS, opgericht in 1985 door onder andere het Gemeentelijk Havenbedrijf en de Havenondernemersvereniging SVZ. In een decennium groeide INTIS uit tot commercieel leverancier van hoogwaardige dienstverlening op het gebied van elektronische communicatie. INTIS kent de informatiestromen en de regelgeving in de logistieke sector als geen ander en is in staat mee te denken over de processen van informatie- uitwisseling. Bovendien houdt INTIS de gebruikers ver van de complexe techniek die nodig is voor probleemloze elektronische communicatie. Bedrijven merken alleen dat het werkt. Door gebruik te maken van de EBN- diensten besparen de communicerende bedrijven om te beginnen een hoop tijd. Niemand hoeft opnieuw hele waslijsten gegevens in te voeren. En er worden minder fouten gemaakt. Alle gegevens die aan het begin van de logistieke keten correct zijn ingevoerd, komen ook bij de laatste schakel ongeschonden aan. Stand van zaken Najaar 1995: zo'n 225 bedrijven maken in Nederland gebruik van de EBN-dien- sten. Koppelingen met andere (inter)nationale systemen zijn al gerealiseerd en een licentie van de EBN-dien- sten is verkocht aan een vergelijkbaar bedrijf (ILIS France). EDIALYSIS De Erasmus Universiteit Rotterdam heeft in opdracht van de Havenondernemersvereniging SVZ het systeem Edialysis ontwikkeld. Dit systeem kan de opbrengst van EDI-toepassingen in kaart brengen voordat een bedrijf overschakelt op elektronische berichtenuit- wisseling. In veel gevallen werkt dit voor bedrijven als een extra impuls om over te schakelen op EDI-toepassingen, omdat de overstap overzichtelijker en 'veiliger' wordt. Het principe van Edialysis is de eenvoud zelve. Het brengt alle kosten in kaart die samenhangen met de 'traditionele' informatieverwerking en -uitwisseling binnen een bedrijf. Die kosten worden toegerekend aan een bepaald bericht, bijvoorbeeld aan SCHIP*WERFB»ZEE DECEMBER 1996

19 een boeking. Vervolgens berekent het systeem wat het zou kosten als het bedrijf voor diezelfde verwerking gebruik zou maken van bijvoorbeeld elektronische berichtenuitwisseling. Het systeem kan een groot aantal varianten uitrekenen over een reeks jaren. Edialysis houdt niet alleen rekening met kwantitatieve aspecten, zoals besparingen, investeringen en terugverdientijd, maar ook met de kwalitatieve kant van de zaak, bijvoorbeeld klantenbinding, strategie en foutkansen. Stand van zaken De faculteit Bedrijfskunde van de Eras- mus Universiteit ontwikkelde de eerste operationele versie van Edialysis. Het pakket is tijdens de ontwikkeling ingezet bij vier bedrijven in de Rotterdamse haven: een expediteur, een transporteur, een cargadoor en een verlader. Na het doorlopen van de ontwikkelingsfase is het pakket ook beschikbaar gesteld aan INTIS. Inmiddels zijn verschillende andere ondernemers aan de slag gegaan met Edialysis, waardoor zij nu al profiteren van de voordelen van elektronische gegevensuitwisseling en -verwerking. De Erasmus Universiteit zet het pakket ook in in sectoren buiten de Rotterdamse haven. De Europese Commissie en diverse netwerk providers hebben interesse getoond voor het pakket Edialysis. Naast dit product, waarmee een 'single company analyse' mogelijk is, wordt door de Erasmus Universiteit nu ook gewerkt aan een vergelijkbaar instrument waarmee 'keten- en community analyses' mogelijk worden. EDIFACT-BERICHTEN Buitenlandse deskundigen kijken met belangstelling en respect naar de successen die Rotterdam boekt bij het opstellen van EDI-standaardberichten op transportgebied. Rotterdam vervult in dit opzicht wereldwijd een voortrekkersrol. Al vanaf 1970 verloopt de communicatie tussen terminals en rederijen via elektronische apparatuur. Maar omdat elk bedrijf anders werkt en zijn eigen systeem heeft, ontstonden op de wereld tientallen bilaterale substandaards. Midden jaren tachtig brak het besef doordat er een wereldtaal moest komen. Zo werd EDIFACT geboren. EDIFACT wordt bewaakt door de zogeheten EDIFACT Board, een soort we- reldparlement van de Verenigde Naties bestaande uit EDI-deskundigen uit de hele wereld. Elk continent heeft een eigen board. In Europa is dit de Western European EDIFACT Board en in Amerika de Pan American EDIFACT Board. Er zijn onder meer subgroepen voor handel, betalingsverkeer, toerisme en transport. Deze organisatie bepaalt of een EDI-bericht dat ergens op de wereld wordt ontwikkeld, de wereldstandaard wordt. In Rotterdam is in diverse projecten tussen 1986 en 1992 een bijzonder groot aantal berichten ontwikkeld. Circa 30 daarvan zijn aangemeld bij de EDIFACT Board. Na mondiaal overleg zijn, door bepaalde samenvoegingen, ongeveer 20 berichten overgebleven. Aan de wieg van deze berichten stonden IN TIS, leverancier van diensten op het gebied van elektronische communicatie en het georganiseerde bedrijfsleven in de Rotterdamse haven. Deze partijen ontwikkelden samen in het afgelopen decennium een set van berichtenscenario's voor transport van stukgoed en containers, die nu over de hele wereld steeds meer ingang vinden en de basis zijn voor het verdere har- monisatieproces. Ook in de expeditiesector communiceren partijen al jaren via elektronische gegevensuitwisseling. De noodzaak om de communicatie snel en doelmatig te laten verlopen groeit en daarmee ook de noodzaak om op dit gebied standaardberichten te ontwikkelen. De expeditiesector heeft zich met succes ingespannen voor het ontwikkelen van een standaardbericht, waarmee klanten hun opdrachten voor inkomende en uitgaande lading kunnen verstrekken. Internationale standaardisatiecircuit In de sector 'haven en transport' vervult Rotterdam een vooraanstaande rol. Nederland is ruim vertegenwoordigd in de Westeuropese EDIFACT Board. Daarnaast heeft Rotterdam zitting in de JRT (Joint Rapporteurs Team), een overlegorgaan van alle groepen die binnen de verschillende EDIFACT Boards berichten ontwikkelen, Om berichtenstandaardisatie in de maritieme sector te bevorderen werd aan het einde van de tachtiger jaren door een samenwerkingsverband van grote containerrederijen en Containerterminals de SMDC (Shipping Message Development Group) opgericht. Rotterdam levert de voorzitter en voert het secretariaat van de internationale gebruikersgroep. De SMDG telt anno 1995 tegen de 100 bedrijf sleden. Het is de grootste gebruikersgroep ter wereld. De SMDG onderhoudt een directe relatie met de EDIFACT Board-organisatie. De EDIFACT-berichten en de daarbij behorende handleidingen die de SMDG heeft ontwikkeld, vinden gretig aftrek bij gebruikers. Het gezag van de groep neemt daardoor verder toe. BAYPIAN Een bekend bericht dat vanuit Rotterdam via de SMDG de wereld veroverde, is BAYPLAN, een standaardbericht voor scheepsplanning. BAYPLAN werd ontwikkeld op initiatief van Duitsland, Engeland en Nederland. Het leeuwendeel van het werk in dit zeer tijd- en kapitaalintensieve project is gedaan in Rotterdam. Het is nu een van de meest succesrijke EDI-voorbeelden. Met BAY PLAN informeren reders, terminals en schepen elkaar over de stuwage-loka- ties van containers aan boord. Deze elektronische informatiestroom wordt gekoppeld aan interne planningssystemen. Naast BAYPLAN en het stuwage- instructiebericht (M O V IN S) heeft de SMDG ook andere 'Ship Side'-berich- ten, zoals laad- en losinstructies en -bevestigingen, onder haar hoede genomen. De basis voor deze berichten werd wederom in Rotterdam gelegd. Landzijdige containerberichtenset Een groot aantal berichten voor de landzijdige containerprocessen werd in het Rotterdamse INTRACON-project geharmoniseerd en gestandaardiseerd. Het resultaat werd ingediend bij de EDI FACT Board. Dit heeft inmiddels geresulteerd in een VN-status. Onder de hoede van een aantal organisaties, waaronder INTIS, zullen deze berichten verder afgestemd worden binnen het internationale circuit. Dit met het doel gebruikershandleidingen te krijgen met wereldwijde gebruikswaarde. Een aantal partijen in de keten werkt al met de specifieke berichten uit de INTRACON-set ter ondersteuning van hun processen. Stand van zaken Nederland is met een aantal personen vertegenwoordigd in de EDIFACT- board. In de sector haven en transport vervult Rotterdam een vooraanstaande rol. Zo telt de SMDG anno 1995 ruim honderd bedrijven, die allemaal met BAYPLAN werken. Daarmee is de SMDG de grootste gebruikersgroep ter wereld. De meerderheid van de deepsea-rederijen werkt met BAYPLAN, Het voordeel is dat het standaardbericht voor alle rederijen bruikbaar is. BAY PLAN is inmiddels zo bekend dat andere rederijen de SMDG regelmatig benaderen met de vraag of ook zij zich kunnen aansluiten bij het samenwerkingsverband. Het grootste deel van het werk voor BAYPLAN is gedaan in Rotterdam. Het was een zeer tijds- en kapitaalintensief project. BAYPLAN is één van de meest succesvolle voorbeelden op EDI-gebied en heeft inmiddels mondiaal veel verworven. EDf-LAND Bij de containeroverslag in de Rotter- DECEMBER 1996 SCHIP*WERFd»ZEE 17

20 damse haven heeft elektronisch berichtenverkeer aan de zeezijde inmiddels een hoge vlucht genomen. Nu is de tijd rijp om dit aan de landzijde te evenaren. Om dit te bereiken, moeten de main terminals worden gekoppeld aan de inland terminals. Dit is vooral een kwestie van het stroomlijnen van complexe communicatieprocessen tussen terminal operators en inland operators, zoals depots en tweedelijnsknooppunten. Ook de informatie-uitwisseling tussen rederij, cargadoor, vervoerder en verlader zijn voor verbetering vatbaar. In het EDI-land project participeren thans binnenvaartrederijen, wegvervoerder, rederijagent, containeroverslagbedrijf ECT, railoperator Optimodal en inland-terminals. Dit project heeft uitgewezen waar de communicatie tussen de partijen tekortschiet. De volgende stap is het uitwerken van mogelijkheden om informatie in een zo vroeg mogelijk stadium vanaf de bron bij de volgende schakels in de keten te krijgen. Na een definitiestudie wordt in het EDI-land project een aantal pilots opgezet bedoeld om het elektronisch berichtenverkeer daadwerkelijk van de grond te krijgen. Deelnemers maken gebruik van standaardberichten, afkomstig uit het INTRACON-project. De inspanningen binnen het project zijn erop gericht de informatie-uitwisseling te vereenvoudigen en te versnellen door gebruik te maken van broninformatie (bijvoorbeeld de boekingsinformatie). Daarmee wordt de basis gelegd voor een ketenbenadering in het containervervoer en voor een versnelde procesafhandeling van de landzijdige modaliteiten. Dit komt ten goede aan de kwaliteit van het intermodaal transport. Stand van zaken Zomer 1995: alle ingrediënten voor een succesvol project zijn aanwezig. De partijen zijn het eens over de aanpak en hebben zich gecommitteerd aan samenwerking op dit gebied. Najaar 1995: start van het project EDI-land, gefaciliteerd door de Stichting Rotterdam Interne Logistiek (RIL) en aangestuurd door de eerdere genoemde Commissie IT&T. Nieuw elan in de Nederlandse scheepvaart hem niet. Tussen 1986 en 1993 slonk het aantal schepen van de Nederland kele jaren zal doorzetten. Dat betekent niet alleen de toename van het aantal tot grote problemen. Er gaat een golf van nieuw elan door se vlagvloot van 548 naar 371. Het totale tonnage van die vloot nam af van schepen met een rood-wit-blauw dundoek aan de vlaggelijn, maar ook een Campagne extra banen worden voor de de Nederlandse maritieme sector. Daar bijna 3,30 miljoen CT tot bijna 2,75 toename van al het beheersmatig en komende 10 jaar in de maritieme sector is ook alle reden toe. De huidige ont miljoen CT. In tonnage verminderde ondersteunend werk aan de wal: een verwacht. Slechts 5 % van die banen is wikkelingen in de scheepvaartwereld het aandeel van de Nederlandse vlag grotere goederenstroom, meer admi gebonden aan het schip op zee, de rest rechtvaardigen de verwachting dat de vloot in de totale Nederlandse vloot nistratie, meer logistieke taken, om- is werk aan de wal. Om een dreigende economische opleving in de komende van 6 4% tot 48%. vangrijker management, meer drukte kloof tussen de vraag naar personeel en jaren zal aanhouden. Meer bedrijvig in de makelaardij en assurantiën, maar het aanbod van goed opgeleide krach heid en een extra en veelzijdig aanbod van werkgelegenheid, vooral in beroe Studie Tussen 1993 en 1994 is in opdracht ook meer werk op het gebied van constructie en onderhoud, reparatie, veilig- ten te voorkomen, moet nu op de opleving in het haven- en scheepvaartbe pen aan de wal, zijn het gevolg. van het Ministerie van Verkeer en Wa heidsmanagement enz. drijf worden ingespeeld. Tegen de tijd terstaat een Economische Impact Stu dat de eerstejaars leertingen van de lich Wat vooraf ging die' (EIS) uitgevoerd om wegen aan te Probleem ting '97 zijn afgestudeerd, zijn ze zeer Reders die permanent alert moeten geven voor noodzakelijke beleids In de algemene beeldvorming over de welkom. Een toekomstige baan in de zijn op internationale ontwikkelingen maatregelen die de Nederlandse zee- maritieme sector is dat nieuwe elan nog haven is bijna verzekerd. 'Bijna', want en concurrentie zagen in de afgelopen vaartsector structureel een gezondere niet doorgedrongen. Veel mensen blij spijkerharde garanties geven voor deels jaren in toenemende mate het voor basis zouden moeten geven. De lei ken een nogal negatief beeld te hebben toekomstige ontwikkelingen blijft na deel van het vriendelijker fiscale kli ding van dit onderzoek berustte bij van het werk in het havenen scheep tuurlijk onmogelijk. maat en de minder strenge beman- professor Dr. Peeters, docent aan de vaartbedrijf. Associaties met 'groot', Om die extra instroom in het maritiem ningseisen in andere staten. In de af Faculteit Toegepaste Economische 'zwaar', 'harde ruwe wereld van bonki onderwijs te bewerkstelligen hebben gelopen decennia gingen dan ook Wetenschappen van de Universiteit ge kerels met grote handen', zijn snel de organisaties die de belangen van steeds meer reders ertoe over hun van Antwerpen en expert op het ge gemaakt. De zeevaart zelf wordt nog haven en scheepvaart behartigen en schepen om te vlaggen. Dat betekent bied van maritiem transport en alge zonder aarzelen in verband gebracht het Directoraat-Generaal Scheepvaart dat ze niet langer onder Nederlandse mene transporteconomie. Een van de met 'ver weg en lang van huis'. en Maritieme Zaken van het Ministerie vlag wilden varen, maar de vlag van leden was Prof. Dr. Ir. N. Wijnholst, van Verkeer en Waterstaat, de krach een andere nationaliteit verkozen. In thans voorzitter van het MKB. Het rap Dat de maritieme sector een zeer ge ten gebundeld In de Promotiecam het zog van de uilgevlagde schepen port van de studie: 'De Toekomst van varieerde sector is met vele tientallen pagne Maritiem Beroep. Nog dit na dreigde niet alleen de directe exploita de Nederlandse Zeevaartsector', is in verschillende beroepen, waarvoor je jaar zullen vooral schoolverlaters op al tie van de schepen uit Nederland te 1994 uitgebracht. Het bevatte een stevig in een goede bureaustoel aan le niveaus van vooropleiding, maar verdwijnen, maar ook de beheersacti- aantal dringende aanbevelingen op de wal zit, of waarmee je de dag door ook hun ouders en anderen In hun viteiten aan de wal. Zij deden dat het gebied van belastingwetgeving, brengt in de dynamiek van internatio omgeving, worden benaderd: met te- emotioneel misschien met tegenzin, bemanningsbeleid, scheepsbouw, nale communicatie, of puzzelend op levisiespots, informatieve brochures, maar vanwege duidelijk financieel en kwaliteit/veiligheid & milieu, financie een logistiek of computerkundig pro posters, tijdschriftadvertenties en organisatorische noodzaak om te ring, opleiding, onderzoek en promo bleem, of als 'natte' advocaat aan de schoolcards. De campagne richt zich overleven. De vlag waaronder een tie van Nederland als 'maritiem land'. onderhandelingstafel, dat is bij vrijwel apart op schooldecanen en heeft een schip vaart en de plaats van vestiging niemand bekend en zeker niet bij jon 06-infolijn voor onmiddellijk respons. bepalen onder welke rechtsorde en welk belastingregime het wordt Ommekeer De aanpassingen die op basis van die geren. Het gevolg is dat de nieuwe kansen die zich aandienen nog niet In alle campagne-uitingen en overige publiciteit zal integraal worden ge geëxploiteerd. studie in het overheidsbeleid vanaf worden opgemerkt. Het aantal aanlei streefd naar een correctie op het niet De Nederlandse overheid heeft lange 1996 zijn doorgevoerd hebben onmid dingen voor maritieme opleidingen of juiste beeld dat algemeen nog van de tijd getracht om door middel van een dellijk resultaat gehad. In 1996 zijn ca. voor algemene opleidingen gericht op maritieme sector bestaat subsidiestelsel de sector de helpende 40 schepen weer teruggekeerd onder de maritieme sector is nu al aan de hand te bieden. Dit beleid vertraagde Nederlandse vlag; een trendverande- krappe kant. Komt daar geen verande Informatie: BCP, Hilversum de negatieve trend wel, maar stopte ring die, naar wordt verwacht, nog en ring in, dan leidt dat over enkele jaren Tel: , Fax: SCHIPftWERFdeZEE DECEMBER 199«

EQUIPMENT SHEET JAN VAN GENT WATER INJECTIE VAARTUIG. 2 x Scania DS - 14-297 kw/st. 2x Ksb, 2500 m3 /uur. Ja, pds 2000-Aquarius LRK-GPS.

EQUIPMENT SHEET JAN VAN GENT WATER INJECTIE VAARTUIG. 2 x Scania DS - 14-297 kw/st. 2x Ksb, 2500 m3 /uur. Ja, pds 2000-Aquarius LRK-GPS. EQUIPMENT SHEET JAN VAN GENT WATER INJECTIE VAARTUIG TECHNISCHE SPECIFICATIES ALGEMEEN Equipment nummer 10445 Generatoren 2 stuks, 1 x 50 kva, 1 x 40 kva Bouwjaar 1984 Voortstuwing 2 x Scania DS - 14-297

Nadere informatie

Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Zhen Hua 10 Europoort, 2 februari 2008

Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Zhen Hua 10 Europoort, 2 februari 2008 Datum Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Europoort, 2 februari 2008 2 van 12 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Feitelijkheden 4 2.1 Het schip en de bemanning 4 2.2 Reisgegevens 5 2.3 Het onderzoek

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special POWER For Marine Professionals Binnenvaart Special EDITORIAL Als zoon van een schippersgezin, heb ik de eerste jaren van mijn leven op de binnenvaart doorgebracht. Bij elk schip wat voorbij voer, vroeg

Nadere informatie

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Juli 2012 Drs. A.C.C. Hubens Oude Engelenseweg 25 5222 AB Den Bosch 073-6230120 06-17418733 www.ahadata.nl Inhoudsopgave LAND VAN REGISTRATIE... 1 SCHEEPSLENGTE...

Nadere informatie

Overzicht Indeling Bibliotheek. Vanaf juli 2012

Overzicht Indeling Bibliotheek. Vanaf juli 2012 Overzicht Indeling Bibliotheek Vanaf juli 2012 Data Comp. Kast 1 О 1 Recreatievaart О 1A 1 Wyt s О 1A2 Het Nederlands Zeewezen О 1B Moormans Jaarboek О 1C Jaarboeken Scheepvaart О 1D Jaarboeken О 1E Jaarboeken

Nadere informatie

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP:

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: - IN DE WESTERSCHELDE ZAL OOIT EEN STORMVLOEDKERING MOETEN KOMEN - HOE KAN ANTWERPEN DAAROP ANTICIPEREN? - WIJ HEBBEN DAAROP HET ANTWOORD EN

Nadere informatie

Testen van 300 tot 14000 kn.

Testen van 300 tot 14000 kn. Testen van 300 tot 14000 kn. Het testbedrijf voor: -Ankers -Blokken -Stroppen -Sluitingen -Hijsjukken -Kettingen -Staaldraadkabels Ten behoeve van: -Scheepsbouw -Rederijen -Sleepvaart/berging -Offshore

Nadere informatie

DUIVENDRECHT. Duivendrecht (1) (Vs) 1919 Louise Tiemann Bratholm Tunni Tot zinken gebracht in 1942

DUIVENDRECHT. Duivendrecht (1) (Vs) 1919 Louise Tiemann Bratholm Tunni Tot zinken gebracht in 1942 DUIVENDRECHT Op 21 mei 1839 vestigde Phs. Van Ommeren zich als scheepsmakelaar en expediteur aan de Bierhaven in Rotterdam. In 1855 kocht hij zijn zijn eerste zeegaande zeilschip, de brik "Minerva" van

Nadere informatie

www.tcnn.nl Leo van der Burg - projectmanager TCNN - projectmanager MariTIM - LNG Passenger Vessel

www.tcnn.nl Leo van der Burg - projectmanager TCNN - projectmanager MariTIM - LNG Passenger Vessel Missie: economische versterking van Noord-Nederland door innovatie en samenwerking door het uitvoeren van concrete samenwerkingsprojecten tussen het MKB en de kennisinstellingen. www.tcnn.nl Leo van der

Nadere informatie

SPECIFICATIES. Lengte: 76.44 m Breedte bak: 11.45 m Diepgang: 3.57 m

SPECIFICATIES. Lengte: 76.44 m Breedte bak: 11.45 m Diepgang: 3.57 m Koppelverband River Dance I & II Vraagprijs N.O.T.K. SPECIFICATIES Afmetingen Lengte: 95.52 m Breedte: 11.45 m Diepgang: 3.57 m Afmetingen bak Lengte: 76.44 m Breedte bak: 11.45 m Diepgang: 3.57 m Bouwwerf

Nadere informatie

Laat de teleurstellingen van vandaag nooit de dromen van morgen overschaduwen

Laat de teleurstellingen van vandaag nooit de dromen van morgen overschaduwen 22 e jaargang februari/maart 2014 No139. VAN DE REDACTIE Voor u ligt weer een nieuw exemplaar van uw clubblad Samengesteld door uw redactie en vrijwilligers die bereid waren om even een beetje van hun

Nadere informatie

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het laatste stuk onontgonnen gebied in het zuid-oosten van de provincie Groningen was niet in handen van de provincie maar van de stad Groningen.

Nadere informatie

Hybride voortstuwing sloep met ballen

Hybride voortstuwing sloep met ballen Hybride voortstuwing sloep met ballen Sloep met ballen is een overnaads geklonken aluminium reddingssloep van 8,25 m met een gewicht van circa 2500 kilo. Voor deze sloep ben ik op zoek naar een hybride

Nadere informatie

ROB HEIJKOOP TRADING BV

ROB HEIJKOOP TRADING BV ROB HEIJKOOP TRADING BV Eind 1991 werd Rob Heijkoop Trading B.V. opgericht, met als voornaamste doel aan- en verkoop van motoren, motoronderdelen, turbo s, turbodelen en aanverwante maritieme producten

Nadere informatie

1. Hieronder is een verkeerssituatie afgebeeld. Geen van beide schepen volgt stuurboordwal. Geef aan welk vaartuig voorrang heeft.

1. Hieronder is een verkeerssituatie afgebeeld. Geen van beide schepen volgt stuurboordwal. Geef aan welk vaartuig voorrang heeft. 43 Examen maart 2013 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 2 maart 2013 Opmerking: Tenzij anders vermeld hebben de vragen betrekking op het APSB. Verklaring van de gebruikte symbolen 1. Hieronder is een verkeerssituatie

Nadere informatie

Geachte heer De Vries,

Geachte heer De Vries, Directoraat-Generaal Milieubeheer Bodem, Water, Landeljik Gebied Landbouw Rijnstraat 8 Postbus 30945 2500 GX Den Haag VNSI Interne postcode 625 De heer M.B. de Vries 38 Hans Meijer 2700 AC ZOETERMEER Telefoon

Nadere informatie

15. Lieren. 0,2 tot 35 ton

15. Lieren. 0,2 tot 35 ton 15. Lieren 0,2 tot 35 ton 116 Red Rooster luchtlieren zijn op maat gemaakte producten. Vele constructies zijn mogelijk en er zijn vele normen en selectiecriteria voor het kiezen van een lier. In dit voorwoord

Nadere informatie

NEW TCD-A New Holland Serie TCD-A tractoren Modellen TC27DA, TC40DA en TC45DA

NEW TCD-A New Holland Serie TCD-A tractoren Modellen TC27DA, TC40DA en TC45DA NEW TCD-A New Holland Serie TCD-A tractoren Modellen TC27DA, TC40DA en TC45DA NEW TCD-A Stijlvolle werkpaarden die de bestaande normen verleggen. Er zijn weinig compacte tractoren die zowel de sterke prestaties

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 2647/Thermo King - Grenco I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

SPECIFICATIES. Pagina 1/7

SPECIFICATIES. Pagina 1/7 Motorvrachtschip Fortissimo Vraagprijs N.O.T.K. SPECIFICATIES Afmetingen Lengte: 110.00 m Breedte: 11.45 m Diepgang: 3.63 m Bouwwerf Sainty Shipbuilding (Yangzou) Bouwjaar 2006 Max. tonnage 3232 Hoofdmotor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 415 (R1915) Bepalingen omtrent de verlening van visa voor de toegang tot de landen van het Koninkrijk (Rijksvisumwet) Nr. 2 VOORSTEL VAN RIJKSWET

Nadere informatie

KONINKRIJK BELGIE --- [Met de scheepvaartcontrole belaste dienst] REGISTER VAN LAAD- EN LOSGEREI

KONINKRIJK BELGIE --- [Met de scheepvaartcontrole belaste dienst] REGISTER VAN LAAD- EN LOSGEREI III. Certificaten en register voor laad- en losgerei 1. Register van laad- en losgerei (Omslagblad) MOD 1 Register nr...... Naam van het schip... Roepnaam... Thuishaven... Naam van de eigenaar... KONINKRIJK

Nadere informatie

BINNENVAART POLITIE REGELEMENT (BPR)

BINNENVAART POLITIE REGELEMENT (BPR) BINNENVAART POLITIE REGELEMENT (BPR) Theorie eisen reglementen (BPR) voor CWOIII Kennis van de volgende artikelen en de uitwijkbepalingen in de betreffende situaties kunnen toepassen: Art. 1.01 i Definitie

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl ALGEMENE VOORWAARDEN De Bedrijfsmakelaar.nl Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op de toegang en het gebruik van de website van De Bedrijfsmakelaar.nl. Deel I. Algemeen Artikel 1 Definities en

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Introductie Seinvlaggen

Introductie Seinvlaggen Introductie Seinvlaggen Zeekadetkorps Rotterdam Dienstvak Seiner 30 januari 2011 Zeekadetkorps Rotterdam Introductie Seinvlaggen, Pagina 1 Geschiedenis Seinvlaggen Op zee is het gebruik van vlaggen al

Nadere informatie

Hoofdstuk 13. Bijzondere bepalingen voor de scheepvaart van, naar en in de haven van Den Helder

Hoofdstuk 13. Bijzondere bepalingen voor de scheepvaart van, naar en in de haven van Den Helder Hoofdstuk 13. Bijzondere bepalingen voor de scheepvaart van, naar en in de haven van Den Helder Artikel 13.01. Verboden handelingen Behoudens toestemming van de bevoegde autoriteit is het verboden op de

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet. Nummer 5140 / 17 Betreft

Nadere informatie

KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S

KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S Werken op zee betekent: - De hele wereld zien. - Na de zeevaartschool ben je zeker van een baan. - Een hoog salaris. - Snel

Nadere informatie

Nieuwe Aanwinst van Oud Kempen op 27 Februari 2015

Nieuwe Aanwinst van Oud Kempen op 27 Februari 2015 Nieuwe Aanwinst van Oud Kempen op 27 Februari 2015 Het bestuur heeft ter verfraaiing van de hoofdingang een bijna antiek Stock-Anker (85 jaar oud) aangekocht. Het is de bedoeling later ook nog een oud

Nadere informatie

Toespraak van Tineke Netelenbos, voorzitter van de KVNR, bij de herdenkingsplechtigheid in Egmond aan Zee op 4 mei 2015.

Toespraak van Tineke Netelenbos, voorzitter van de KVNR, bij de herdenkingsplechtigheid in Egmond aan Zee op 4 mei 2015. Toespraak van Tineke Netelenbos, voorzitter van de KVNR, bij de herdenkingsplechtigheid in Egmond aan Zee op 4 mei 2015. Dames en heren, Wij gedenken met elkaar in ons land dat het 70 jaar geleden is dat

Nadere informatie

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar 2002 2003 Nr. 152 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar 2002 2003 Nr. 152 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2002 2003 Nr. 152 28 771 Protocol van 1996 bij het Koopvaardijverdrag (minimumnormen), 1976 (aangenomen door de Internationale Arbeidsconferentie in haar vierentachtigste

Nadere informatie

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 14 maart 2009

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 14 maart 2009 Scheepvaartcontrole City atrium Vooruitgangstraat 56 1210 Brussel ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 14 maart 2009 Opmerking: De vermelding CEVNI heeft betrekking op de Europese reglementering en correspondeert

Nadere informatie

DEEL 1 - VRAGEN 1-20

DEEL 1 - VRAGEN 1-20 Scheepvaartcontrole City atrium Vooruitgangstraat 56 1210 Brussel DEEL 1 - VRAGEN 1-20 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 4 mei 2013 Opmerking: Tenzij anders vermeld hebben de vragen betrekking op het APSB.

Nadere informatie

De ontwikkeling van het steenstorten

De ontwikkeling van het steenstorten De ontwikkeling van het steenstorten Bert Groothuizen manager Corporate Marketing & PR CEDA bijeenkomst, 23 oktober 2008 Zo begonnen we... De aanleiding Uitvoering Deltaplan van 1953 Grote behoefte aan

Nadere informatie

Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927

Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927 Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927 Nederlandsch Economisch-Historisch Archief (NEHA) Cruquiusweg 31 1019 AT Amsterdam Nederland hdl:10622/arch03609 IISG Amsterdam 2015 Inhoudsopgave Collectie Fop

Nadere informatie

UITSPRAAK 1 VAN 2015 VAN HET TUCHTCOLLEGE VOOR DE SCHEEPVAART IN DE ZAAK NR. 2015.V3-LEAH

UITSPRAAK 1 VAN 2015 VAN HET TUCHTCOLLEGE VOOR DE SCHEEPVAART IN DE ZAAK NR. 2015.V3-LEAH UITSPRAAK 1 VAN 2015 VAN HET TUCHTCOLLEGE VOOR DE SCHEEPVAART IN DE ZAAK NR. 2015.V3-LEAH Op het verzoek van: verzoeker de Minister van Infrastructuur en Milieu, te s Gravenhage, gemachtigde: ing. M. Schipper,

Nadere informatie

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor de eerste

Nadere informatie

Generating Powerful Solutions Pon Power CUSTOMER SERVICE

Generating Powerful Solutions Pon Power CUSTOMER SERVICE G e n e r a t i n g P o w e r f u l S o l u t i o n s CUSTOMER SERVICE PAGINA 2 CUSTOMER SERVICE Een Caterpillar is een hoogwaardige, betrouwbare krachtbron die is ontworpen om te presteren en vooral om

Nadere informatie

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU M 80 DWANGMENGER (80 L) De Baron M80 is een krachtige en efficiënte menger. De M80 zorgt voor een optimale mengkwaliteit voor verschillende samenstellingen

Nadere informatie

Bekendmakingen aan de scheepvaart

Bekendmakingen aan de scheepvaart Bekendmakingen aan de scheepvaart Nr. 269/1990 Bekendmaking aan de scheepvaart tot wijziging van Bekendmaking aan de scheepvaart no. 269/1990 (Voorschriften voor patrijspoorten, lichtranden en ramen) Het

Nadere informatie

Zeerecht GZV (1) Even voorstellen 2/13/2015 GVZ-1 1. Fokko Snoek. fsnoek@xs4all.nl. Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart

Zeerecht GZV (1) Even voorstellen 2/13/2015 GVZ-1 1. Fokko Snoek. fsnoek@xs4all.nl. Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart Zeerecht GZV (1) Even voorstellen Fokko Snoek Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart fsnoek@xs4all.nl Wetboek van Koophandel - Artikel 367: De kapitein, vernemende dat de vlag, waaronder

Nadere informatie

Op- en afvaartregeling voor 8000 en meer TEU containerschepen. tot de haven van Antwerpen bij een. maximale diepgang van 145 dm

Op- en afvaartregeling voor 8000 en meer TEU containerschepen. tot de haven van Antwerpen bij een. maximale diepgang van 145 dm Op- en afvaartregeling voor 8000 en meer TEU containerschepen tot de haven van Antwerpen bij een maximale diepgang van 145 dm 1. Algemeen Om een beeld te krijgen van de invloed van de nieuwe generatie

Nadere informatie

Consequent SPECIFICATIES

Consequent SPECIFICATIES Motorvrachtschip Consequent Vraagprijs SPECIFICATIES Afmetingen Lengte: 65.50 m Breedte: 7.17 m Diepgang: 2.56 m Bouwwerf De vooruitgang Alphen aan de Rijn Bouwjaar 1965 Max. tonnage 748 Hoofdmotor Volvo

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1966 Nr. 161

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1966 Nr. 161 1 (1839) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1966 Nr. 161 A. TITEL Tractaat tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk België betreffende de scheiding der wederzijdse

Nadere informatie

Seminar Aandrijftechniek voor Offshore HYBRID PROPULSION. De Graaf Aandrijvingen BV Eddo Cammeraat Directeur Eigenaar

Seminar Aandrijftechniek voor Offshore HYBRID PROPULSION. De Graaf Aandrijvingen BV Eddo Cammeraat Directeur Eigenaar Seminar Aandrijftechniek voor Offshore HYBRID PROPULSION De Graaf Aandrijvingen BV Eddo Cammeraat Directeur Eigenaar Introductie De Graaf Aandrijvingen BV Regelgeving Emissies Scheepvaart Principe Hybrid

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Menge Webdesign / geldig vanaf november 2011. 1. Overeenkomst

Algemene voorwaarden Menge Webdesign / geldig vanaf november 2011. 1. Overeenkomst Algemene voorwaarden Menge Webdesign / geldig vanaf november 2011 1. Overeenkomst 1.1 Definities 1. Overeenkomst: het schriftelijk contract tussen de opdrachtgever en Menge Webdesign. 2. Browser: het programma

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 466 Besluit van 7 september 1995, houdende wijziging van het Besluit goederenvervoer over de weg en het Besluit personenvervoer in verband met

Nadere informatie

De kortste weg naar duurzaam transport. Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers

De kortste weg naar duurzaam transport. Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers De kortste weg naar duurzaam transport Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers De kortste weg naar duurzaam transport The Blue Road is de kortste weg naar een duurzame toekomst. Waarom? Omdat

Nadere informatie

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden.

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden. nl_print_file 9/9/02 11:43 am Page 1 Pneumatische Hoge nauwkeurigheid (+/-0,01 mm) en herhaalbaarheid (+/-0,03 mm) geven een precies grijpwerk. Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem

Nadere informatie

GEWOON GRAVEN MAATVOERING CONTROLEREN IS NIET MEER NODIG

GEWOON GRAVEN MAATVOERING CONTROLEREN IS NIET MEER NODIG GEWOON GRAVEN MAATVOERING CONTROLEREN IS NIET MEER NODIG Sneller klaar Besteed uw tijd aan het werk zelf, niet aan controleren. Trimble kan u daarbij helpen. Hoe Stel de gewenste diepte in. Begin met graven.

Nadere informatie

SCS Data Manager. Publicatie informatie. Versie 3.00

SCS Data Manager. Publicatie informatie. Versie 3.00 SCS Data Manager Publicatie informatie Versie 3.00 Hoofdvestiging Trimble Navigation Limited Engineering and Construction Division 935 Stewart Drive Sunnyvale, California 94085 U.S.A. Tel.: +1-408-481-8000

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters anwb.nl/watersport, de site voor watersporters VfWACK SLEPER 1500 length o.a. length huil length w.l. beam o.a. draft displacement ^P/// VRIPACK l'achting INTERNATIONAL / ^y naval archittits 6v 2 anwb.nl/watersport,

Nadere informatie

Gipon Hoogaars 900. Visie Doeve Makelaars. BTW n.v.t.

Gipon Hoogaars 900. Visie Doeve Makelaars. BTW n.v.t. Doeve Makelaars/taxateurs vof Sworn & EMCI certificated Brokers & Valuers S&P Yachts & Ships Westhavenkade 87c NL-3133 AV Vlaardingen Havennummer 703 Tel +31(0)10 248 98 30 Mobiel +31(0)653 20 20 84 Email

Nadere informatie

DE MINISTER VAN ONDERWIJS, KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN,

DE MINISTER VAN ONDERWIJS, KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN, Afschrift. MINISTERIE VAN ONDERWIJS, KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN 29 FeSmiari 1?40. No. 8$?

Nadere informatie

Groningen Seaports heeft de

Groningen Seaports heeft de > feature Werk maken van windenergie Leven van de wind. Volgens het spreekwoord kan het niet. In Groningen denken ze daar heel anders over. Groningen Seaports ziet voor met name de Eemshaven volop kansen

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

Het bestuursorgaan bevestigt de ontvangst van een elektronisch ingediende aanvraag.

Het bestuursorgaan bevestigt de ontvangst van een elektronisch ingediende aanvraag. Algemene wet bestuursrecht Titel 4.1. Beschikkingen Afdeling 4.1.1. De aanvraag Artikel 4:1 Tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald, wordt de aanvraag tot het geven van een beschikking schriftelijk

Nadere informatie

DrupTek. Algemene Voorwaarden

DrupTek. Algemene Voorwaarden Algemene Voorwaarden 1. Definities. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk anders is aangegeven. Opdrachtgever: de wederpartij

Nadere informatie

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen).

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). ^ 1 i>l Caveant consules, ne quid detrimenti res publica capiat!" (Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). Aan de HH. Leden van de Staten-Generaal worden hij al de vorigen nog de volgende

Nadere informatie

Halzen. met. Clipper Stad Amsterdam

Halzen. met. Clipper Stad Amsterdam Halzen met Clipper Stad Amsterdam Hier weer een klein theorie lesje manoeuvreren onder zeil met Clipper Stad Amsterdam. Als je het vorige stukje dat ik had geschreven hebt gelezen, dan weet je dat we het

Nadere informatie

SPLASH SNEL EN SPECTACULAIR. www.splashboats.com

SPLASH SNEL EN SPECTACULAIR. www.splashboats.com SPLASH SNEL EN SPECTACULAIR www.splashboats.com SPLASH GREEN SPLASH BLUE SPLASH RED SNEL EN SPECTACULAIR De Splash is speciaal ontworpen voor jonge zeilers van 13 t/m 19 jaar. De Splash is niet alleen

Nadere informatie

Eerste druk, 2014 2014 Eddy Laan Corrector: Paula Breeveld Fred Olsen line, foto s Bergerac/Tenorga

Eerste druk, 2014 2014 Eddy Laan Corrector: Paula Breeveld Fred Olsen line, foto s Bergerac/Tenorga Krabben en bijten Eerste druk, 2014 2014 Eddy Laan Corrector: Paula Breeveld Fred Olsen line, foto s Bergerac/Tenorga isbn: 9789048434305 nur: 402 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Nadere informatie

Vripack Classic MY 1900

Vripack Classic MY 1900 Vripack Classic MY 1900 AFMETINGEN : ca. 19.3 x 5 x 1.4 meter WERF ONTWERP BOUWJAAR MOTORISERING AANTAL HUTTEN LIGPLAATS : Rijn v/d Berg - Lemmer VRAAGPRIJS : Euro 995.000 : D. Boon - Vripack Yachting

Nadere informatie

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Werkbanken Er is altijd een oplossing! Wij doen nog aan ouderwetse service! 2 Hefkolommen

Nadere informatie

Dutch steel MY "de Ontmoeting"

Dutch steel MY de Ontmoeting Dutch steel MY "de Ontmoeting" AFMETINGEN : ca. 18.55 x 4.85 x 1.7 meter WERF ONTWERP BOUWJAAR MOTORISERING AANTAL HUTTEN : 1 + 1 LIGPLAATS VRAAGPRIJS : Euro 297.000 : Scheepswerf J. vd Molen & Zonen -

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Dekker Design Goes ALGEMEEN

Algemene Voorwaarden. Dekker Design Goes ALGEMEEN Algemene Voorwaarden ALGEMEEN Door de website van te bezoeken en te gebruiken, geeft u aan dat u deze gebruiksvoorwaarden aanvaardt zonder beperking of voorbehoud. Indien een van de bepalingen van deze

Nadere informatie

Veilig varen doen we samen

Veilig varen doen we samen 10 gouden tips voor roeiers Veilig varen doen we samen Roeien op de Geldersche IJssel, Neder-Rijn, Lek, Pannerdensch Kanaal, Twentekanalen, Zwarte Water, Zwolle-IJsselkanaal en Meppelerdiep Veilig roeien

Nadere informatie

Dat wordt allemaal mogelijk als de actuele waterstand in de rivieren en kanalen continue gemeten wordt en op heel veel posities.

Dat wordt allemaal mogelijk als de actuele waterstand in de rivieren en kanalen continue gemeten wordt en op heel veel posities. CoVadem Altijd een betrouwbare en actuele MGD (minst gepeilde diepte) hebben, ook buiten Nederland. Precies weten hoeveel lading je kan meenemen. Slim de vaarsnelheid aanpassen aan de verwachte hoeveelheid

Nadere informatie

Geschiedenis. Het terrein nam bijna twee kilometer oever aan de noordzijde van het IJ en ongeveer 90 hectare grond in beslag.

Geschiedenis. Het terrein nam bijna twee kilometer oever aan de noordzijde van het IJ en ongeveer 90 hectare grond in beslag. Geschiedenis NDSM staat voor de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij. Dit was een werf voor de nieuwbouw, reparatie en machinebouw van schepen in Amsterdam die heeft bestaan tussen 1894 en 1979.

Nadere informatie

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 Bijzondere regels voor de Beoordeling van Filatelistische literatuur op FIP-tentoonstellingen. (vertaling van de SREV=Special Regulations for the Evaluation

Nadere informatie

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije)

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Vertaling C-125/14-1 Zaak C-125/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 maart 2014 Verwijzende rechter: Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Datum van de verwijzingsbeslissing: 10

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2011 No. 44 Besluit van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van 21 november 2011, nr. IENM/BSK-2011/156136, tot wijziging van het Besluit erkende organisaties

Nadere informatie

AIS nader verklaard. Wat zijn de functies van AIS?

AIS nader verklaard. Wat zijn de functies van AIS? AIS nader verklaard AIS (Automatic Identification System) is de naam van een systeem waarmee het voor schepen mogelijk is om andere schepen te identificeren, en om de voortbeweging van deze schepen te

Nadere informatie

Artikel 11.03 Afmeting van de werkplekken Werkplekken moeten zo groot zijn dat iedere persoon die er werkt voldoende bewegingsvrijheid heeft.

Artikel 11.03 Afmeting van de werkplekken Werkplekken moeten zo groot zijn dat iedere persoon die er werkt voldoende bewegingsvrijheid heeft. Reglement Onderzoek Schepen Rijnvaart HOOFDSTUK 11 VEILIGHEID OP DE WERKPLEK Artikel 11.01 Algemene bepalingen 1. Vaartuigen moeten zodanig zijn gebouwd, ingericht en uitgerust, dat personen daarop veilig

Nadere informatie

SXG 216 /323 /326. Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers

SXG 216 /323 /326. Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers SXG 216 /323 /326 Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers Krachtig & betrouwbaar Bij de zitmaaiers van Iseki zit al het vakmanschap in één enkele machine: uitmuntende wereldvermaarde technologie van

Nadere informatie

Persbericht TEWATERLATING. FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor

Persbericht TEWATERLATING. FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor TEWATERLATING FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor DINSDAG 23 APRIL 2013 VLIZ - Vlaams Intstituut voor de Zee WANDELAARKAAI 7, B-8400 OOSTENDE BELGIË Persbericht FlanSea WAVE PIONEER DE KRACHT VAN

Nadere informatie

Beoordelingsmatrix wet zeevarenden

Beoordelingsmatrix wet zeevarenden Beoordelingsmatrix wet zeevarenden Postbus 4, 2280 AA Rijswijk Telefoon 088-998 48 88 Telefax 088-998 48 89 E-mail vergunningen@kiwa.nl Schipper machinist beperkt werkgebied (SMBW) bevoegdheden (art. 18,

Nadere informatie

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 Hieronder staan de vragen van het Stuurbrevet-examen van 19 november 2011. Het gedeelte Beperkt en het gedeelte Algemeen bestaan ieder uit 20 vragen (60

Nadere informatie

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze compacte graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V.,

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY 1. Definities/begripsbepalingen Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., Klant: Elk natuurlijk of rechtspersoon aan wie Agile Marketing Agency een

Nadere informatie

Trimble Access Software: Stel u in verbinding met een wereld van nieuwe mogelijkheden

Trimble Access Software: Stel u in verbinding met een wereld van nieuwe mogelijkheden Trimble Access Software: Stel u in verbinding met een wereld van nieuwe mogelijkheden Access is efficiëntie Met Trimble Access software kunt u sneller, efficiënter en zonder onderbrekingen gegevens uitwisselen

Nadere informatie

Vlagvoering aan boord : -------------------------------- Een aantal vlaggen zijn welkom aan boord en een ander aantal zijn zeker niet toegelaten.

Vlagvoering aan boord : -------------------------------- Een aantal vlaggen zijn welkom aan boord en een ander aantal zijn zeker niet toegelaten. ETIQUETTE aan boord van een pleziervaartuig ********************************************************* Van oudsher werden vlaggen gebruikt om aan te geven onder welke nationaliteit gevaren werd. Verder

Nadere informatie

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. L. S. Het is velen in Holland wellicht bekend, hoe ik, eerst onlangs uit Zuid-Afrika teruggekeerd, den langen en b'!ngen

Nadere informatie

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen Netherlands Maritime Technology 10 september 2015 Groningen De roots van NMT liggen in Hoogezand 1900 Scheepsbouwvereniging Hoogezand opgericht 1917 CEBOSINE opgericht (CBSN Centrale Bond van Scheepsbouwmeesters

Nadere informatie

Alle lieren zijn standaard ZONDER staalkabel. Optie: Staalkabelset met klephaak. Lengte van de hendel (mm)

Alle lieren zijn standaard ZONDER staalkabel. Optie: Staalkabelset met klephaak. Lengte van de hendel (mm) Hijs- en heftechniek Lieren 8 39Hijs- en heftechniek1lieren TIGER handlieren Artikelcode Hijscapaciteit (kg) Handkracht bij vollast (kg) Tiger industriële lier TISF-1000 Deze lier is uitgerust met een

Nadere informatie

Persbericht. STILL presenteert nieuwe krachtpatsers. RX 70 modellen leggen de lat weer hoger

Persbericht. STILL presenteert nieuwe krachtpatsers. RX 70 modellen leggen de lat weer hoger RX 70 modellen leggen de lat weer hoger Wijnegem, januari 2013 - STILL, toonaangevende leverancier van intralogistieke oplossingen op maat, breidt haar RX 70-familie uit. Met de RX 70-60/80 en de RX 70-40/50

Nadere informatie

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam &

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Alignment, Vibrations & Mounting Solutions

Alignment, Vibrations & Mounting Solutions Alignment, Vibrations & Mounting Solutions www.multalign.nl Inhoud MultAlign Services 3 Loctite Fixmaster Marine Chocking 4 Toepassen van Loctite Fixmaster 4 Classificatie documenten Loctite Fixmaster

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters 1~ UJ CANTIERI RIUNITI DELL'ADRIATICO F TRIESTE ;t '. ; -. KRU IJER vervaardigd van met glasvezel versterkt polyester 2 Jfk ^ «H j LJ W*>"~ ' ' mm,* JL. 1i' II i i ïli ' > 11 *" - - 3 INDELING KRU Voorpiek

Nadere informatie

KLACHTENREGLEMENT. In deze regeling wordt verstaan onder:

KLACHTENREGLEMENT. In deze regeling wordt verstaan onder: KLACHTENREGLEMENT INLEIDING Shared Value Groep hecht sterk aan een goede en transparante relatie met haar klanten. Het verlenen van diensten is en blijft echter mensenwerk, hoe zorgvuldig daarbij ook te

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN

ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN XS 2 Knowledge B.V. gevestigd en kantoorhoudende te Barendrecht Artikel 1 Algemeen Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op alle aanbiedingen en overeenkomsten tussen XS 2

Nadere informatie

Algemene voorwaarden van de CWO Consultancy & Marketing B.V.

Algemene voorwaarden van de CWO Consultancy & Marketing B.V. Algemene voorwaarden van de CWO Consultancy & Marketing B.V. Op alle opdrachten verstrekt aan de CWO Consultancy & Marketing B.V. gevestigd en kantoorhoudende te Barendrecht aan de Voordijk 490-A onderstaande

Nadere informatie

2. De prijzen in de genoemde offertes zijn exclusief BTW, tenzij anders aangegeven

2. De prijzen in de genoemde offertes zijn exclusief BTW, tenzij anders aangegeven Leveringsvoorwaarden Van: FMH Onderwijsmanagement gevestigd en kantoorhoudende te 1399 HW Muiderberg aan Schoutenpad 8 hierna te noemen: FMH Artikel 1. Definities 1. In deze algemene voorwaarden wordt

Nadere informatie

Besam IFD type EN, TF en TM

Besam IFD type EN, TF en TM Besam IFD type EN, TF en TM Industriële snelvouwdeuren Ideaal voor een snelle doorgang bij middelgrote tot grote entrees ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions Verkrijgbaar in vele aantrekkelijke

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN Gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel West-Brabant te Breda onder nummer 20144485 op 24 april 2012

ALGEMENE VOORWAARDEN Gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel West-Brabant te Breda onder nummer 20144485 op 24 april 2012 ALGEMENE VOORWAARDEN Gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel West-Brabant te Breda onder nummer 20144485 op 24 april 2012 Artikel 1: Toepasselijkheid van deze voorwaarden Deze voorwaarden gelden voor iedere

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.533 ----------------------------- Zitting van woensdag 9 november 2005 -----------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.533 ----------------------------- Zitting van woensdag 9 november 2005 ----------------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.533 ----------------------------- Zitting van woensdag 9 november 2005 ----------------------------------------------------- IAO-Verdrag nr. 185 betreffende de identiteitsbewijzen van

Nadere informatie

Rotterdam 25 november 2011 TKN, aanpassing aan de toekomst

Rotterdam 25 november 2011 TKN, aanpassing aan de toekomst Rotterdam 25 november 2011 TKN, aanpassing aan de toekomst Herijking TKN exameneisen en -opzet Aanleiding. Geleidelijke afname aantal examenkandidaten Aanpassing aan de tijd nodig Verzoeken uit het veld

Nadere informatie

Verken uw avontuurlijke inborst

Verken uw avontuurlijke inborst Verken uw avontuurlijke inborst Met zijn luxe nieuwe donkerblauwe metallic motorkap, opmerkelijke prestaties en voldoende ruimte om drie personen comfortabel te dragen, heeft het instapmodel VX Sport meer

Nadere informatie