Onderzoekjournalistiek Van idee naar verhaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoekjournalistiek Van idee naar verhaal"

Transcriptie

1 Onderzoekjournalistiek Vanideenaarverhaal (Researchtechniekenvoorjournalisten) 2007LuukSengersJournalistiek Nietsuitdezesyllabusmagwordengekopieerdofherdruktvoorcommerciëleofeducatievedoelen zonderschriftelijketoestemmingvanluuksengersjournalistiek (www.luuksengers.nl) 1

2 2

3 Inhoud Onderzoeksjournalistiek:inleiding&geschiedenis Extra:Deprincipesvandejournalist Onderwerpen Bronnen Documenten Extra: Documentenlezen:tips Betrouwbaarheidvandocumentencontroleren Notenmaken Interessantedocumentenvoorjournalisten Chronologie(vooronderzoek) Recordkeeping Vangnetmaken Geavanceerdezoekenopinternet Webhunt Telefoneertips Investigativeinterviewing DeceptionDetection Hypothese Reportingforfactsandstory Wholeftthedooropen? Demethode Barlett&Steele VanResearchnaarVerhaal Structuur 3

4 Werkplan Hoe verkoop jeeenonderzoek? Aandeslag... HandleidingbijhetDigitaleDossier Opdrachten 4

5 Onderzoeksjournalistiek Inleiding&geschiedenis Watisonderzoeksjournalistiekprecies?Enhoeverhoudthetzichtot anderevormenvanjournalistiek? Eenwerkbaredefinitievanonderzoeksjournalistiekluidt: Onderzoeksjournalistiek is systematisch zoeken naar belangrijke feitenenverbanden Deze definitie zegt zowel iets over de aanpak/methode ( systematisch zoeken ) als over de uitkomst ( belangrijke verbanden )vanonderzoeksjournalistiek. Het woord systematisch duidt erop dat onderzoeksjournalistiek volgenseenvooropgezetplanwordtuitgevoerd. Het werkwoord zoeken verwijst naar de actieve rol van de onderzoeksjournalist: hij neemt zélf initiatief. Hij onderneemt zélf actie,inplaatsvantereagerenopnieuwsofopgebeurtenissen. Met verbanden wordt het doel van onderzoeksjournalistiek aangegeven: het leggen van verbanden tussen schijnbaar los van elkaar staande gebeurtenissen. De onderzoeksjournalist concentreertzichnietoplosstaandeincidenten(zoalsbijalledaagse journalistiekeverslaggeving),maaropsamenhang. Met het woord belangrijke voor verbanden wordt bedoeld: belangrijkindejournalistiekezinvanhetwoord.opdeeersteplaats is een verband pas belangrijk als het nieuw is, dus voorheen niet bestaand of nauwelijks bekend. Op de tweede plaats wordt de journalistiekerelevantievaneenverbandbepaalddoordegevolgen voordelezerofdemaatschappijalsgeheel.deeerstebetekenisvan belangrijk in deze definitie is dus nieuw, de tweede betekenis is impact. 5

6 Het is deze focus op samenhang, op verbanden, die de onderzoeksjournalistiek een bijzondere plaats geeft binnen de journalistiek. Aan de ene kant is er het nieuwsaanbod: overweldigend en fragmentarisch. Aan de andere kant staat de nieuwsconsument die eigenlijk maar één ding wilt weten: wat betekentalditnieuwsvoormijnlevenofvoormijnwereldbeeld? Om de diffuse wereld om hem heen te begrijpen, zoekt de mens vanouds naar structuren, naar samenhangen. Hij probeert in losse gebeurtenissen patronen te ontdekken. Onderzoeksjournalistiek helpt bij het leggen van belangrijke verbanden. Ze werpt licht op oorzaken en gevolgen en maakt de economische, sociologische en psychologischeprocessendietengrondslagliggenaanhetdagelijkse nieuws,begrijpelijk. Onderzoeksjournalistiek wordt ook wel Onthullingsjournalistiek genoemd. In onderzoeksjournalistiek worden inderdaad nieuwe verbanden onthuld enindiezinisalleonderzoeksjournalistiekook onthullingsjournalistiek.maarpasop:hetomgekeerdeisníetwaar; niet alle onthullingsjournalistiek is automatisch ook onderzoeksjournalistiek.heeftdejournalistnietzélfhetinitiatieftot de onthulling genomen en heeft hij er niet of nauwelijks zelf inspanningenvoorhoevendoen,danisgeensprakevan onderzoek dus ook niet van onderzoeksjournalistiek. Onthullingen die alleen teherleidenzijntoteen lekkende politicusofeenklokkenluiderzijn niet het resultaat van onderzoeksjournalistiek. Dit zegt overigens niets over de waarde van deze onthullingen: de manier waarop ze boventafelzijngekomen,staatgeheellosvanhunimpactenbelang. Onderzoeksjournalistiek is, kortom, een specialisme in de journalistiek en een belángrijk specialisme. Er gaan steeds meer geluidenopdatonderzoeksjournalistiekeenremediekanzijntegen dedalendeoplagesenditoinkomstenvandag enweekbladen.door verbandenteleggen,doetdeonderzoeksjournalistiekietsdatsnelle nieuwsmedia niet (kunnen) bieden, maar door lezers wél wordt gewaardeerd. Onderzoeksjournalistiek kan daarom winstgevend zijn! Onderbouwing van deze these vind je onder andere in het vooruitstrevendeboekthevanishingnewspaper,savingjournalism in the Information Age, van de vooraanstaande Amerikaanse hoogleraarjournalistiekphilipmeyer. 6

7 Beknoptegeschiedenis VERENIGDESTATEN OverdeeersteonderzoeksjournalistenindeVS,de Muckrakers, lees: Cecilia Tichi, Exposes and Excess: Muckraking in America, 1900 / 2000 EenvandeeersteMuckrakerswasUptonSinclair,metzijnroman (uit 1906) over de vleesverwerkende industrie in Chicago: The Jungle. Na de Tweede Wereldoorlog diende zich een nieuwe generatie onderzoeksjournalisten aan. Ze noemden zich niet meer muckrakers, maar investigative reporters. Ze richtten hun pijlennogsteedsopsocialemisstanden. VoordelifeandtimesvanEdwardR.Murrow,hetbekendsteTVgezichtinAmerikaindejarenvijftigenzestig,ziederecentefilm (doorgeorgeclooney)goodnightandgoodluck. Door de Vietnamoorlog verloren veel onderzoeksjournalisten hun vertrouwen in de Amerikaanse overheid. Dat leidde tot reeksenonthullingenóverdeoverheid: Lees Seymour Hersh, My Lai over het brute optreden van het Amerikaanse leger in Vietnam. Of zijn recentste werk, over de misstandenindeabugraib gevangenis. Een auteur van hetzelfde kaliber is I.F. Stone. Zijn beroemd geworden credo is: Alle regeringen worden geleid door leugenaars. Hethoogtepuntvananti autoritairejournalistiekindevs,wasde onthulling(in 1972 en 1973) van de Watergate affaire door het beroemde journalistenduo Bob Woodward en Carl Bernstein. Onderhoudend is de film over deze gebeurtenis, All the presidentsmen,maarveelbeterishetboek(metdezelfdetitel), omdat Woodward en Bernstein daarin hun werkmethode onthullen. 7

8 In 1972 heeft onderzoeksjournalistiek een vaste plaats bij de grote kranten verworven. In dat jaar wordt de IRE opgericht: Investigative Reporters and Editors. Doel van deze vakorganisatie is het professionaliseren van het journalistieke vakendoorgevenvanonderzoekstechnieken.checkhunwebsite (www.ire.org): veel tipsheets, boeken en artikelen. IRE is ook uitgever van de bijbel van de onderzoeksjournalistiek: The InvestigativeReportersHandbook. Oók in de jaren zeventig doet de huiscomputer zijn intrede. Tot de eerste journalisten die het nut van een computer voor hun werk ontdekten, behoren Don Barlett en Jim Steele. Dit duo, inmiddels beroemder dan Woodward/Bernstein, heeft sinds de jaren zeventig heel wat onderzoeksverhalen geschreven na grondige research soms met behulp van de PC en áltijd met hulpvanbergendocumenten.vanhenishetgoudenadvies:geta documentsstateofmind. Tot hun bekroonde meesterwerken horen: America: What went Wrong? (over de Reagan jaren en de gevolgen van het Reaganbeleid voor de gewone Amerikaanse burger), America: Who really pays the taxes? (over onrechtvaardigheden in het Amerikaansebelastingsysteem)enCriticalcondition.Howhealth careinamericabecamebigbusiness&badmedicine. Barlett en Steele begonnen op dezelfde dag in september 1970 als jonge honden op de redactie van The Philadelphia Inquirer. Drie jaar later, in 1973, publiceerden ze samen een zevendelige serie(25.000woorden!)inhunkrantoveronrechtvaardigheden inderechtspraakinphiladelphia,devierdestadvandevs. Ze bestudeerden ruim duizend zaken van burgers die in 1972 moesten voorkomen voor gewelddadige vergrijpen: moord, verkrachting,gewelddadigeberovingenenmishandelingenomte zienofzeallemaalopdezelfdemanierwerdenbehandeld. Vandieruimduizendburgerswerdenuitopenbaredocumenten gegevens verzameld zoals geslacht, leeftijd, ras, gegevens over hetslachtoffer,deplaatsvanhetdelictetc. 8

9 Aldiegegevenswerdenindecomputergestopt:erwerden9618 IBM kaarten gepunhed. Daarna lieten ze de computer verbandenleggen. Eenpaarvandeopmerkelijkeuitkomsten: Eengeweldsdelictineencommerciëlelocatie(winkel,bar)wordt zwaarderbestraftdaneengeweldsdelictopstraat. Zwarten worden eerder en langer opgesloten voor dezelfde geweldsdadendanblanken. Jongeren onder dertig worden eerder tot gevangenisstraf veroordeelddanmensenbovendedertig. Een beroving met geweld wordt zwaarder bestraft dan een verkrachting. Barlett en Steel zijn niet alleen de eersten die het belang van primairedocumenteninzagen(getadocumentsstateofmind!), maarookdeeerstendieeenmaniervondenomdezemetdepc te ordenen en analyseren! Zij waren de pioniers van wat later Computer AssistedReporting(CAR)isgaanheten. Binnen de Amerikaanse onderzoeksjournalistiek heeft Computer Assisted Reporting, of CAR (journalistiek met behulp van de PC) afgelopen twee decennia een grote vlucht genomen. Wie de eerste beginselen van CAR wilt leren, kan geen betere aankoop doen dan het boekje Computer Assisted Reporting, te bestellenviadewebsitevandeire.ookindelagelandenisde laatste tijd aandacht voor CAR. Een pas verschenen uitstekend Nederlandstalig boek is: Sprekende cijfers. Technieken voor Computer Assisted Reporting van Daniël Van Nijlen en Bartel Volckaert. EenlaatstebelangrijkestromingindeAmerikaansejournalistiek die aandacht verdient, is de literaire non fictie, aangeduid als New Journalism. Wat veertig jaar geleden in gang werd gezet door schrijvers als Truman Capote, Tom Wolfe, Hunter S. Thompson en Gay Talese, wordt tegenwoordig voortgezet door een jonge generatie journalisten. Ze combineren grondig onderzoekmeteentoegankelijke,verhalendeschrijfstijl.eénvan de succesvolle voorbeelden is Eric Schlosser, die een bestseller schreefoverdeamerikaansefastfoodindustrie,fastfoodnation. Whattheall Americanmealisdoingtotheworld. 9

10 Meer voorbeelden van deze populaire stroming in de AmerikaansejournalistiekvindjeinRobertS.Boynton,Thenew new journalism. Conversations with America s best nonfiction writersontheircraft. 10

11 NEDERLAND DeonderzoeksjournalistiekinNederlandheeftzijnoorsprongin eenaantalgroteaffaires,bijnaallemaalophetvlakvaneconomie enbedrijfsleven: De eerste onderzoeksverhalen stonden rond 1900 in het socialistische blad De Baanbreker, waarvoor onder andere de latere socialistenvoorman Jelle Troelstra schreef. Het waren onthullingenoverwerkomstandigheden(indeslachthuizen!)en overfraudemetpensioengelden. Vanafdecrisisjarendertigstaatdejournalistiekheellangstil.De Greet Hofmans Affaire in 1956 wordt door hoofdredacteuren nauwelijks nieuwswaardig gevonden. Terwijl in Amerika Ed MurrowkritischedocumentairesmaaktvoordeCBStelevisie,is het in Nederland oorverdovend stil als Juliana de hulp van een gebedsgenezeres inroept om een van haar kinderen te genezen. Pas veel later zou blijken dat Bernhard de Raspoetin niet zag zitten en het huwelijk op springen stond En daarmee de toekomstvandenederlandsemonarchie. Pas in de jaren zeventig leggen journalisten iets van hun schuchterheidaf.progressievebewegingenendeontzuilingzijn daar debet aan. Opnieuw komt (in 1976) het koningshuis in opspraak,maarnuzijnereenpaarpienterejournalistendieinde modder beginnen te roeren De Lockheed affaire (Prins Bernhard had van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed steekpenningenaangenomenterwaardevan1,1miljoengulden!) is het eerste grote na oorlogse onderzoeksproject van journalisten.dagbladdewaarheidlooptdaarbijvoorop. Ookeenanderevoormaligeverzetskrant,VrijNederland,doetin dezelfde tijd van zich spreken, met een serie onthullingen over malafide ondernemingen (o.a. Zwolsman affaire). Vooral de naam Rudie van Meurs is in dit verband interessant. Tegelijk ontwikkelde Vrij Nederland een andere vorm van onderzoeksjournalistiek:de sociale reportage verslagen uit achterstandgebieden, plaatsen engezinnenwaaranderemedianietkwamen.somstienpagina s lang,naaramerikaansvoorbeeld. 11

12 Maar de onderzoeksjournalistiek in de jaren zeventig en tachtig in Nederland wordt toch vooral overheerst door bedrijfsschandalen:ogem,rsv,slavenburgsbank... Indejarennegentignemeneenpaarleergierigeredacteuren,met namebijtrouwennrchandelbladdeamerikaansetraditievan CARover.Zebeginnenmetcomputerprogramma sendatabases te experimenteren. Als grondlegger mag Marjan Agerbeek worden genoemd, destijds onderwijsredacteur bij Trouw, en laterdeeerstevoorzittervandevlaams NederlandseVereniging van Onderzoeksjournalisten, VVOJ. Agerbeek toog in 1996 een paarmaandenvoorhaarkrantnaardevsomdekunstvancar af te kijken. In 1997 verrast ze collega s en de overheid met onthullingen over iets wat iedereen aangaat, maar waarover tot dantoealtijdhetstilzwijgenwasbewaard schoolprestaties. Het schoolprestatie onderzoek was om twee redenen interessant: 1. om het gebruik van CAR: grote hoeveelheden data werden verwerktomconclusiestekunnentrekken 2. om het beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur(WOB): de schoolprestaties werden pas door de Onderwijsinspectie vrijgegevennatussenkomstvanderechter.ditwob succesheeft daarna andere journalisten geïnspireerd en de WOB deed op redactieszijnintredealsserieusresearchinstrument. De WOB was echter niet nodig bij de grootste affaire die ons afgelopen jaren heeft bezig gehouden: de bouwfraude. KlokkenluiderAdBosstaptemeteengeheimeboekhoudingnaar tv programma Zembla. Bouwers maakten prijsafspraken waardoor de overheid miljoenen teveel betaalde voor grote projectenzoalsdeschipholtunnel. Dit leidde tot de eerste parlementaire enquête in Nederland die ietsvoorstelde. Ook de literaire journalistiek heeft inmiddels aanhangers gevondeninnederland.in2006wonfreelancejournalistjeroen SmitdeprijsvoorhetjournalistiekeboekmetHetdramaAhold, een levendige reconstructie van de boekhoudfraude bij supermarktconcernahold. 12

13 In 2001 hebben ook Nederlandse en Vlaamse onderzoeksjournalistenzichverenigd,indevvoj.doel,netalsbij de IRE, is het professionaliseren van het vak en het uitwisselen van methoden en technieken. Uit een door de VVOJ uitgevoerd onderzoek bleek, tot ieders verrassing, dat maar liefst 350 journalisten af en toe onderzoek doen op hun redacties. InmiddelsteltdeVVOJruimvierhonderdledeninNederlanden Vlaanderen. Ze organiseert elk najaar een congres, verzorgt trainingen en looft jaarlijks een prijs uit voor onderzoeksjournalistiek. Eigenschappenvanonderzoeksjournalistiek: 1. Onderzoeksjournalistiek kost tijd. Tijd om zoveel mogelijk feitenteverzamelen:timeequalstruth! Noot: slim gebruik van computertechnieken spáárt tijd. Een onderzoekjournalist werkt niet alleen grondig (en tijdrovend) maar ook efficiënt (en tijdbesparend). Bovendien kan ook een goedeplanningveeltijdwinstopleveren. 2. Kennis van processen en procedures (staatsrechterlijk, juridisch, financieel, zakelijk) maakt het gemakkelijker om te bedenken wat er aan de hand zou kunnen zijn. Onderzoeksjournalisten werken vanuit een hypothese om hun onderzoeksgebied af te bakenen en doelgericht naar nieuws te speuren. 3. Omdat de feiten in onderzoeksverhalen dikwijls nogal droog en taai zijn, moet juist de onderzoeksjournalist extra inspanningen doen om het verhaal te verlevendigen: met interessantepersonages,reportages,beschrijvingenvanplaatsen en voorwerpen. Zijn opdracht luidt niet alleen: reporting for facts,maarook:reportingforstory. 4. Een onderzoeksjournalist leest veel (in tegenstelling tot de doorsnee journalist!). Hij heeft een documents state of mind. Vooralprimairedocumenten dataenverslagendienognietzijn gepubliceerd hebben zijn belangstelling. Een goede journalist herkenjeaandekwaliteitvanzijnprimairebronnen. 13

14 5. Alert op nieuwe bronnen, zal de onderzoeksjournalist ook nu en dan op ruwe data stuiten die nog geordend en geanalyseerd moeten worden. Daartoe gebruikt hij Computer Assisted Reporting technieken. 14

15 Literatuur: Overonderzoeksjournalistiek: Brant Houston, Len Bruzzese en Steve Weinberg, The Investigative Reporters Handbook.AGuidetoDocuments,DatabasesandTechniques,vierdedruk,2002 BillKovachenTomRosenstiel,TheElementsofJournalism:WhatNewspeople ShouldKnowandthePublicShouldExpect,2001 RobertS.Boynton,TheNewNewJournalism.ConversationswithAmerica sbest nonfictionwritersontheircraft,2005. Philip Meyer, The Vanishing Newspaper. Saving Journalism in the Information Age,2004 OverComputerAssisted Reporting: BrantHouston,Computer AssistedReporting.ApracticalGuide,IRE Daniël Van Nijlen en Bartel Volckaert, Sprekende cijfers. Technieken voor ComputerAssistedReporting,UniversitairePersLeuven,2005 Onderzoeksjournalistiek: BobWoodwardenCarlBernstein,Allthepresidentsmen.Thetruthaboutthe Watergatescandal,1974 GerardvanWesterloo,Nietsprekenmetdebestuurder,DeBezigeBij2003 Marleen Teugels, Met stille trom. De naweeën van de nieuwe oorlog, Nijgh& VanDitmar2002 DonaldBarlettenJamesSteele,America:Whoreallypaysthetaxes?1994 Donald Barlett en James Steele, Critical condition. How healthcare in America becamebigbusiness&badmedicine,2004 Marilyn W. Thompson, The killer strain. Anthrax and a government exposed, 2003 MarkShapiro,Exposed.Thetoxicchemistryofeverydayproductsandwhat sat stakeforamericanpower,2007 BobDrogin,Curveball.Spies,lies,andtheconmanwhocausedawar,2007 NewJournalism: 15

16 TrumanCapote,InColdBlood,1965 HunterS.Thompson,Hell sangels,1966 HunterS.Thompson,FearandloathinginLasVegas,1971 TomWolfe,Thebonfireofthevanities,1988 TomWolfe,Amaninfull,1998 TomWolfe,Hookingup,2000 BryanBurroughenJohnHelyar,Barbariansatthegate,1990 JonKrakauer,Intothewild(Dewildernisin),1996 Eric Schlosser, Fast Food Nation. What the all American meal is doing to the world,thepenguinpress2001 EricSchlosser,ReeferMadness.AndothertalesfromtheAmericanunderground,

17 Deprincipesvandejournalist Uit: Bill Kovach and Tom Rosenstiel, The Elements of Journalism: What NewspeopleShouldKnowandthePublicShouldExpect Introduction As anthropologists began comparing notes on the world's few remaining primitive cultures, they discovered something unexpected. From the most isolated tribal societies in Africa to themostdistantislandsinthepacific,peoplesharedessentially thesamedefinitionofwhatisnews.theysharedthesamekind of gossip. They even looked for the same qualities in the messengers they picked to gather and deliver their news. They wanted people who could run swiftly over the next hill, accuratelygatherinformation,andengaginglyretellit.historians havepiecedtogetherthatthesamebasicnewsvalueshaveheld constantthroughtime."humanshaveexchangedasimilarmixof news... throughout history and across cultures," historian MitchellStephenshaswritten. Howdoweexplainthemysteryofthisconsistency?Theanswer, historiansandsociologistshaveconcluded,isthatnewssatisfies a basic human impulse. People have an intrinsic need an instinct to know what is occurring beyond their direct experience. Being aware of events we cannot see for ourselves engenders a sense of security, control, and confidence. One writerhascalledit"ahungerforhumanawareness." One of the first things people do when meeting a friend or acquaintanceisshareinformation."haveyouheardabout...?" We want to know if they've heard what we have, and if they heard it the same way. There is a thrill in a shared sense of discovery.weformrelationships,choosefriends,makecharacter judgments, based partly on whether someone reacts to informationthesamewaywedo. When the flow of news is obstructed, "a darkness falls," and anxiety grows. The world, in effect, becomes too quiet. We feel alone.johnmccain,theu.s.senatorfromarizona,writesthatin 17

18 hisfiveandahalfyearsasaprisonerofwarinhanoi,whathe missed most was not comfort, food, freedom, or even his family and friends. "The thing I missed most was information free uncensored,undistorted,abundantinformation." CallittheAwarenessInstinct. We need news to live our lives, to protect ourselves, bond with eachother,identifyfriendsandenemies.journalismissimplythe system societies generate to supply this news. That is why we care about the character of news and journalism we get: they influence the quality of our lives, our thoughts, and our culture. WriterThomasCahill,theauthorofseveralpopularbooksonthe history of religion, has put it this way: you can tell "the worldviewofapeople...theinvisiblefearsanddesires...ina culture'sstories." At a moment of revolution in communications, what do the stories we tell say about our worldview, our fears, desires, and values? ThisbookbeganonarainySaturdayinJune1997,whentwentyfivejournalistsgatheredattheHarvardFacultyClub.Aroundthe long table sat editors of several of the nation's top newspapers, as well as some of the most influential names in television and radio, several of the top journalism educators, and some of the country'smostprominentauthors.theyweretherebecausethey thought something was seriously wrong with their profession. Theybarelyrecognizedwhattheyconsideredjournalisminmuch oftheworkoftheircolleagues.insteadofservingalargerpublic interest,theyfeared,theirprofessionwasdamagingit. Thepublic,inturn,increasinglydistrustedjournalists,evenhated them. And it would only get worse. By 1999, just 21% of Americanswouldthinkthepresscaredaboutpeople,downfrom 41%in1985.Only58%wouldrespectthepress'swatchdogrole, adropfrom67%in1985.lessthanhalf,just45%,wouldthink thepressprotecteddemocracy.thatpercentagehadbeennearly tenpointshigherin

19 WhatwasdifferentthatdayinCambridgewasthatmanyofthe journalists in the room and around the country were beginning to agree with the public. "In the newsroom we no longer talk about journalism," said Max King, then editor of the PhiladelphiaInquirer."Weareconsumedwithbusinesspressure andthebottomline,"agreedanothereditor.newswasbecoming entertainment and entertainment news. Journalists' bonuses were increasingly tied to the company's profit margins, not the quality of their work. Finally, Columbia University professor James Carey offered what many recalled as a summation: "The problemisthatyouseejournalismdisappearinginsidethelarger world of communications. What you yearn to do is recover journalismfromthatlargerworld." Implied in that was something more important. If journalism the system by which we get our news was being subsumed, what would replace it? Advertising? Entertainment? E commerce?propaganda?somenewhybridofallthese?andwhat wouldtheconsequencebe? Theanswersmatter,thegroupthought,tothepublicandnews peopleboth.journalismprovidessomethinguniquetoaculture independent,reliable,accurate,andcomprehensiveinformation that citizens require to be free. A journalism that is asked to provide something other than that subverts democratic culture. Thisiswhathappenswhengovernmentscontrolthenews,asin NaziGermanyortheSovietUnion.We'reseeingitagaininplaces likesingapore,wherenewsiscontrolledtoencouragecapitalism butdiscourageparticipationinpubliclife.somethingakintothis may be taking root in the United States in a more purely commercial form, as when news outlets owned by larger corporations are used to promote their conglomerate parent's products,toengageinsubtlelobbyingorcorporaterivalry,orare intermingledwithadvertisingtoboostprofits.theissueisn'tjust the loss of journalism. At stake is whether, as citizens, we have access to independent information that makes it possible for us totakepartingoverningourselves. Thegroupdecidedonaplan:engagejournalistsandthepublicin acarefulexaminationofwhatjournalismwassupposedtobe.we set out to answer two questions. If newspeople thought 19

20 journalism was somehow different from other forms of communication,howwasitdifferent?iftheythoughtjournalism needed to change but that some core principles needed to endure,whatwerethoseprinciples? Over the next two years, the group, now calling itself the Committee of Concerned Journalists, organized the most sustained, systematic, and comprehensive examination ever conducted by journalists of news gathering and its responsibilities. We held 21 public forums attended by 3,000 peopleandinvolvingtestimonyfrommorethan300journalists. We partnered with a team of university researchers who conducted more than a hundred three and a half hour interviewswithjournalistsabouttheirvalues.weproducedtwo surveysofjournalistsabouttheirprinciples.weheldasummitof First Amendment and journalism scholars. With the Project for Excellence in Journalism we produced nearly a dozen content studies of news reporting. We studied the history of those journalistswhocamebeforeus. Thisbookisthefruitofthatexamination.Itisnotanargument.It is, rather, a description of the theory and culture of journalism that emerged from three years of listening to citizens and journalists, from our empirical studies, and from our reading of thehistoryoftheprofessionasitevolvedintheunitedstates. Welearned,amongotherthings,thatsocietyexpectsjournalists to apply this theory, and citizens to understand it, though it is seldomstudiedorclearlyarticulated.thislackofclarity,forboth citizens and newspeople, has weakened journalism and is now weakeningdemocraticsociety.unlesswecangraspandreclaim the theory of a free press, journalists risk allowing their profession to disappear. In that sense, the crisis of our culture, andourjournalism,isacrisisofconviction. There are, we have distilled from our search, some clear principles that journalists agree on and that citizens have a right to expect. They are principles that have ebbed and flowed over time, but they have always in some manner been evident. Theyaretheelementsofjournalism. 20

21 The first among them is that the purpose of journalism is to provide people with the information they need to be free and self governing. Tofulfillthistask: 1.Journalism'sfirstobligationistothetruth. 2.Itsfirstloyaltyistocitizens. 3.Itsessenceisadisciplineofverification. 4.Itspractitionersmustmaintainanindependencefromthosethey cover. 5.Itmustserveasanindependentmonitorofpower. 6.Itmustprovideaforumforpubliccriticismandcompromise. 7.Itmuststrivetomakethesignificantinterestingandrelevant. 8.Itmustkeepthenewscomprehensiveandproportional. 9.Itspractitionersmustbeallowedtoexercisetheirpersonal conscience. Whythesenine?Somereaderswillthinkitemsaremissinghere. Whereisfairness?Whereisbalance?Aftersynthesizingwhatwe learned,itbecameclearthatanumberoffamiliarandevenuseful ideas includingfairnessandbalance aretoovaguetoriseto thelevelofessentialelementsoftheprofession.othersmaysay thislistisnothingnew.tothecontrary,wediscoveredthatmany ideasabouttheelementsofjournalismarewrappedinmythand misconception. The notion that journalists should be protected by a wall between business and news is one myth. That independence requires journalists be neutral is another. The conceptofobjectivityhasbeensomangleditnowisusuallyused todescribetheveryproblemitwasconceivedtocorrect. Noristhisthefirstmomentthatthewaywegetnewshasgone throughmomentoustransition.ithashappenedeachtimethere is a period of significant, social, economic, and technological change.itoccurredinthe1830sand1840swiththearrivalofthe telegraph,inthe1880swiththedropinpricesofpaperandthe 21

22 influx of immigrants. It occurred again in the 1920s with the inventionofradioandtheriseofthetabloidsandthecultureof gossip and celebrity. And it occurred with the invention of televisionandthearrivalofthecoldwar. It is occurring now with the advent of cable followed by the Internet. The collision this time may be more dramatic. For the first time in our history, the news increasingly is produced by companies outside journalism, and this new economic organization is important. We are facing the possibility that independent news will be replaced by self interested commercialism posing as news. If that occurs, we will lose the press as an independent institution, free to monitor the other powerfulforcesandinstitutionsinsociety. In the new century, one of the most profound questions for democratic society is whether an independent press survives. The answer will depend on whether journalists have the clarity and conviction to articulate what an independent press means, andwhether,ascitizens,therestofuscare. 22

23 23

24 Onderwerpen De volgende thema s en onderwerpen lenen zich uitstekend om in te duiken. Ze hebben namelijk allemaal als kenmerk dat de lezers/kijkers/luisteraarservansmullen! Onderzoek doen kost inspanning. Waarom zouden we ons inspannen voor onderwerpen die de meeste mensen niets kunnenschelen? Deonderstaandethema senonderwerpenzijnontleendaanhet leven van alledag: vanaf dat onze lezers / kijkers / luisteraars opstaan totdat ze naar bed gaan hebben ze, elke dag, rechtstreeks,metmeerderevandezeonderwerpentemaken: Thema:Werk&inkomen Inkomen Loon Pensioen Arbeidsvoorwaarden(CAO's) Werkloosheids enao uitkering Levensloopregeling Armoede Topinkomens Zekerheid Werkgelegenheid Ontslag Dsicriminatie Arbeidsmarktbeleid Illegalewerknemers,gastarbeiders Socialezekerheid Scholing Arbeidsgehandicapten Arbeidsverhoudingen Sociaalcontract Participatie&Re integratie Veiligheid Arbeidsomstandigheden(arbeidsinspectie) Beroepsziekten,beroepsrisico's Veiligheidvankantoorgebouwenenfabrieken 24

25 25 Thema:Kinderen&onderwijs Kwaliteitvanonderwijs(voorbereidingoplevenenwerk) Tweedelinginonderwijs(tussen witte en zwarte scholen Veiligheidvanschoolgebouwen Veiligheidindeklas Opvoeding(hulpbij...) Kindermishandeling... Thema:Voeding&gezondheid Voeding Voedsel Drinkwater Milieu Fijnstof UV Materialen GSM straling Plastics Instituten Huisarts Specialist Ziekenhuis Oudedagsverzorging Thuiszorg Gehandicaptenzorg Onderzoeksinstituten Middelen Medicijnen(Bijwerkingen) Nieuwetechnieken Volksziekten Vetzucht Kanker Roken(rookverbod) Alcoholmisbruik Thema:Verkeer&Transport Openbaarvervoer Capaciteitenfrequentie Infrastructuur Prijs(toegankelijkheid)

26 Milieubelasting(CO2 uitstoot) Veiligheid Auto Infrastructuur Milieubelasting(CO2 uitstoot) Veiligheidopdeweg Capaciteitwegennet Vrachtvervoer(overweg,spoorenwater) Thema:Leefomgeving Veiligheidopstraat Socialecohesie(inwijken) Kwaliteitenveiligheidvanhuizen Beschermingtegendeelementen(i.v.m.klimaatverandering) Milieu Natuur,openbaargroen,natuurparken Openbareruimte,openbarevoorzieningen Ruimtelijkeordening,stadsinrichting Gas,water,licht(nutbedrijven) Architectuur Woningtekort Thema:Burgerschap&moraal Democratie Nationaledemocratie(functionerennationaleparlement) Localedemocratie(functionerengemeenteraad) Europesedemocratie(functionerenEuropeesParlement) Rechtsstaat Discriminatie Klassenjustitie Toegankelijkheidvanrecht Rechters(onpartijdigheid) Boetes,gevangenisstraffen Mensenrechten Vluchtelingen Assielzoekers Martelingen Gevangenen Welvaart Honger Toegangtotveiligdrinkwater Eerlijkehandel 26

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Davide's Crown Caps Forum

Davide's Crown Caps Forum pagina 1 van 6 Davide's Crown Caps Forum A Forum for Crown Cap Collectors Zoeken Uitgebreid zoeken Zoeken Forumindex Crown Caps Unknown Caps Lettergrootte veranderen vriend Afdrukweergave Gebruikerspaneel

Nadere informatie

Luuk Sengers geeft de volgende cursussen, workshops en trainingen:

Luuk Sengers geeft de volgende cursussen, workshops en trainingen: Cursussen Luuk Sengers geeft de volgende cursussen, workshops en trainingen: Overtuigend schrijven Leer goede brieven, rapporten en voorstellen schrijven. Breng je ideeën helder onder woorden - en overtuig!

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR Read Online and Download Ebook WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR DOWNLOAD EBOOK : WEGWIJZER VOOR

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wat mij gelijk opviel is dat iedereen hier fietst. Ik vind het jammer dat iedereen

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate.

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate. 1 Test yourself read a Lees de vragen van de test. Waar gaat deze test over? Flash info 1 In the morning I always make my bed. A Yes. B No. C Sometimes, when I feel like it. 2 When I see an old lady with

Nadere informatie

Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen

Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen prof.dr. Cees Hertogh en dr.ir. Jenny van der Steen EMGO Instituut voor onderzoek naar gezondheid en zorg afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

In the classroom. Who is it? Worksheet

In the classroom. Who is it? Worksheet In the classroom 1 Lees wat de meester doet als hij s morgens op school komt. Lees ook wat een leerling doet. Wie van de twee doet het meest voordat de les begint? First, I go to my desk and take out my

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships?

You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships? 1 Animal friends read Lees de tekst. Waar gaat deze tekst over? Animal friends You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships? Look at this mouse

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT THE WORK During the twenty years of its existence Studio Berkhout has evolved into the number one studio specialized in still life fashion photography. All skills needed for photography and styling, including

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

vrij gedeelte

vrij gedeelte Wanda Project: resultaten www.wanda.community: vrij gedeelte Algemene informatie Methode Doelgroep Getuigenissen als teaser Informatie over Wanda trainingen Vorming op maat Open training Wanda gecertificeerde

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Toetsonderdeel R T1 T2 I Totaal aantal items Totaal aantal punten. Totaal percentage (%)

Toetsonderdeel R T1 T2 I Totaal aantal items Totaal aantal punten. Totaal percentage (%) Toetsonderdeel R T1 T2 I Totaal aantal items Totaal aantal punten A Vocabulary 2 6 8 8 B Vocabulary 2 4 2 8 8 C Grammar 2 5 1 8 8 D Grammar 1 8 1 10 10 E Grammar 3 7 10 10 F Grammar 1 7 8 8 G Grammar 7

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie 7 tips voor een onverslaanbare LinkedIn showcasestrategie Hoe bereik je de klant met LinkedIn showcasepagina s? Sommige producten, diensten of merken die onder een organisatie vallen zijn dusdanig speciaal

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2014-2017. Gerdien Franx, projectleider NEDKAD 9 oktober 2015

Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2014-2017. Gerdien Franx, projectleider NEDKAD 9 oktober 2015 Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2014-2017 Gerdien Franx, projectleider NEDKAD 9 oktober 2015 Stelling: De GGZ kan meer zelfmoorden voorkomen. Suïcide als maatschappelijk probleem Determinanten van gezondheid

Nadere informatie

TAALFILOSOFIE. Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers

TAALFILOSOFIE. Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers TAALFILOSOFIE Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers WAT IS TAALFILOSOFIE? De plaats van taalfilosofie in de wijsbegeerte INLEIDING METAFYSICA ETHIEK LOGICA LOGICA I termen II oordelen III redeneringen

Nadere informatie

Grammatica overzicht Theme 5+6

Grammatica overzicht Theme 5+6 Past simple vs. Present perfect simple Past simple: Ww + ed OF 2 e rijtje van onregelmatige ww. I walked I went Ontkenningen past simple: Did not + hele ww He did not walk. Present perfect: Have/has +

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Heden

A2 Workshops Grammatica Heden Bestuderen Present Simple Normaal Hoe maak je de Present Simple? Kijk eerst maar even naar het volgende rijtje. I You He She It We You see see sees sees sees see see They see Je ziet dat het heel eenvoudig

Nadere informatie

DTT en Formatief Evalueren

DTT en Formatief Evalueren DTT en Formatief Evalueren HET RHEDENS, DIEREN JOSÉ AVINK Even voorstellen José Avink Het Rhedens in Dieren Klein begonnen Feedback, no matter how well designed, that is not acted upon by the student is

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Den Haag 28 maart 2017 State of the State - Presentatie Taxlab 1 plancapaciteit hebben dan de veronderstelde huishoudensgroei. State

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

OUTDOOR HD BULLET IP CAMERA PRODUCT MANUAL

OUTDOOR HD BULLET IP CAMERA PRODUCT MANUAL OUTDOOR HD BULLET IP CAMERA PRODUCT MANUAL GB - NL GB PARTS & FUNCTIONS 1. 7. ---- 3. ---- 4. ---------- 6. 5. 2. ---- 1. Outdoor IP camera unit 2. Antenna 3. Mounting bracket 4. Network connection 5.

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Op het potje Potty training

Op het potje Potty training Op het potje Potty training Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet gaat zitten wanneer het moet plassen.

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend PRESENT SIMPLE TENSE ( onvoltooid tegenwoordige tijd ) Hoe? > hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is!! als een werkwoord eindigt op een s-klank ( s,ch x) werkw. + es!! als een

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Toekomst

A2 Workshops Grammatica Toekomst Bestuderen Future Simple Normaal Hoe maak je de Future Simple? We beginnen met een rijtje voorbeelden. I will stay You will stay He will stay She will stay He will stay It will stay We will stay You will

Nadere informatie

C - de totale constante kosten. N - de normale bezetting in stuks

C - de totale constante kosten. N - de normale bezetting in stuks STANDAARDKOSTPRIJS Een bedrijf moet een verkoopprijs bepalen om zijn producten te kunnen verkopen. De klant moet vooraf weten welke prijs betaald moet worden voor het aangeboden product. De standaardkostprijs

Nadere informatie

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT TELETASK Handbook Multiple DoIP Central units DALISOFT 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool Connect the TDS20620V2 If there is a TDS13620 connected to the DALI-bus, remove it first.

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Mindset en Effectief studeren

Mindset en Effectief studeren Mindset en Effectief studeren 2015 Geert Jan Roelofs Studieadviseur/docent Julius Instituut Dept. Natuur en Sterrenkunde, UU 1) Je intelligentie is een soort basis eigenschap van je waar je weinig aan

Nadere informatie

This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact.

This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact. This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact. Subject: 1010 De houdernaam voor #domeinnaam# is veranderd / Registrant of #domeinnaam# has been changed

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

Animals 1 - Describe your Pet

Animals 1 - Describe your Pet Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Gonnie de Vries 27 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67811 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie