Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots. December 2005

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots. December 2005"

Transcriptie

1 Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots December 2005

2 Inhoudsopgave Voorwoord 4 Hoofdstuk 1 Introductie Een ernstig verkeersongeval Het onderwerp van de scriptie Probleemstelling Doelstelling Aanpak 6 Hoofdstuk 2 Analyse van de ongevallocatie Inleiding Stap 1 Gegevens verzamelen Stap 2 Uitvoeren analyse Stap 3 Opstellen hypothese Stap 4 Toetsen hypothesen Stap 5 Aanvullend onderzoek Stap 6 Vaststellen ongevaloorzaken Stap 7 Bepalen maatregelen 13 Hoofdstuk 3 De wegbeheerder aansprakelijk stellen Inleiding De aansprakelijkheid van de bezitter van een opstal Algemeen Gebrek aan de opstal (de weg verkeert niet in goede staat) Causaal verband tussen het gebrek en de schade Een verharde, al dan niet openbare weg De tenzij -clausule De schade die voor vergoeding in aanmerking komt Tijdelijke regeling verhaalsrechten Artikel 6:162 BW Algemeen De daad is onrechtmatig Relativiteitsvereiste De daad kan de dader worden toegerekend Tussen de daad en de schade bestaat een verband (causaliteit) Er is schade veroorzaakt De gebeurtenis die als schade veroorzakende gebeurtenis kan worden aangemerkt Bruikbaarheid van de artikelen 6:174 en 6:162 BW voor aansprakelijkheidsstelling van de wegbeheerder De belangrijkste verschillen tussen 6:174 en 6:162 BW Bewijslastverdeling Uitbreiding van de aansprakelijkheid Conclusie Op wie richt zich de aansprakelijkheidsstelling? De openbare weg waarvan de overheid de bezitter is De openbare weg waarvan de overheid niet de bezitter is De niet-openbare wegen 33 Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 2

3 Hoofdstuk 4 Jurisprudentie Inleiding Een onveilige fiets-/bromfietsoversteek Uitzicht beperkt door een door de wegbeheerder geplaatst actiebord Een uitrit of een zijweg? Samenvatting en kanttekeningen. 41 Hoofdstuk 5 Samenvatting en conclusie Kan botspartner A zijn schade verhalen op de wegbeheerder? De belangrijkste bevindingen uit de voorafgaande hoofdstukken Veiligheidsniveau Is er een schadevergoedingsplicht van de wegbeheerder? Een schadevergoedingsverplichting gebaseerd op artikel 6:174 BW Een schadevergoedingsverplichting gebaseerd op artikel 6:162 BW Onderlinge verhoudingen tussen de bij het ongeval betrokken partijen De positie van B De positie van A Schadeplichtverdeling Conclusie Nuancering 52 Hoofdstuk 6 Tenslotte 53 Literatuurlijst 54 Bijlage Black spots in de provincie Noord-Brabant 2001 t/m Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 3

4 Voorwoord Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op Black spots heb ik geschreven met een tweeledige doelstelling voor ogen. Enerzijds is de scriptie bedoeld om mijn studie Nederlands recht aan de Open universiteit Nederland af te ronden. Anderzijds is het mijn opzet meer aandacht te vragen voor de mogelijkheden die weggebruikers ten dienste staan als zij schade lijden door ongevallen op Black spots. Ik hoop met deze doctoraalscriptie een bijdrage te leveren aan zowel de ( wetenschappelijk verantwoorde ) kennis van het recht als de toepassing van het aansprakelijkheidsrecht in de relatie tussen wegbeheerders en weggebruikers. Van deze gelegenheid maak ik graag gebruik om de volgende personen te bedanken: Marlies Frankemolle van de Open Universiteit Nederland voor haar vlotte reacties en adequate opmerkingen; Mijn studiemaatje Monique de Blok zonder wiens niet aflatende steun ik deze eindstreep nooit zou hebben gehaald. En natuurlijk Liesbeth, Erik en René die mij de ruimte hebben gegeven om deze studie te volbrengen s-hertogenbosch, 11 december 2005 Peter van Berge Henegouwen Examinator: prof. mr. J.G.J. (Jac) Rinkes Begeleider: mr. E.M.M. (Marlies) Frankenmolle-Reemst Student: Peter van Berge Henegouwen Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 4

5 Hoofdstuk 1 Introductie 1.1 Een ernstig verkeersongeval Op 21 september 2004 heeft zich tijdens de avondspits op het kruispunt van de afrit van de A95 1 met onder andere de Tunnelweg een ernstig verkeersongeval voorgedaan. Een automobilist (verder aangeduid als A) komende van de Afrit A95 verleende geen voorrang aan een auto bestuurd door B die komende vanaf de Tunnelweg linksaf wilde slaan naar de Industrieweg. De echtgenote van B is als gevolg de klap ernstig gewond naar het ziekenhuis gebracht. A verklaarde later tegenover de politie dat hij B op de Tunnelweg in het geheel niet had gezien. Berichten als deze kan men dagelijks onder het gemengde nieuws in de krant aantreffen. De financiële afhandeling van de schade die het gevolg is van dit ongeval zal, tenzij er bijzondere omstandigheden aan de orde zijn, als volgt geschieden. Op grond van het bepaalde in de Wegenverkeerswetgeving, het Burgerlijk wetboek en de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen zal de verzekeraar van A de schade die B heeft geleden vergoeden. A daarentegen kan zijn schade vrijwel nooit verhalen, hij is immers, omdat hij geen voorrang heeft verleend, schuldig aan het ongeval. De schade van A bestaat uit het voor zijn rekening komende deel van de schade aan zijn voertuig en het vervallen van (een deel van) de no-claim korting. In deze scriptie komt de vraag aan de orde of A zijn schade zou kunnen verhalen op de wegbeheerder ingeval deze onvoldoende zorg heeft gehad voor de verkeersveiligheid van de situatie ter plaatse. 1.2 Het onderwerp van de scriptie Kan botspartner 2 A, als de wegbeheerder onvoldoende zorg heeft gehad voor de verkeersveiligheid ter plaatse, zijn schade met succes op de wegbeheerder verhalen? en zo ja, in welk(e) geval(len). 1.3 Probleemstelling Kan de reikwijdte van de zorgplicht van de wegbeheerder voor de veiligheid van de verkeerssituatie voor de onder zijn beheer staande openbare weg en de daaruit eventueel voortvloeiende aansprakelijkheid zich uitstrekken tot ongevallen tussen twee of meer weggebruikers op een black spot? 3 Deze probleemstelling wordt beantwoord in hoofdstuk 5. 1 Teneinde te voorkomen dat de in deze scriptie gebruikte ongevalgegevens zijn te traceren zijn de aanduiding van de locatie en de straatnamen door mij verzonnen. 2 Weggebruiker met wie men een aanrijding heeft gehad. 3 Black spots zijn locaties in het wegennet waar zich in 3 jaar tijd meer dan 6 letselongevallen voordoen. Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 5

6 1.4 Doelstelling Een wegbeheerder die noodzakelijke veiligheidsverbeteringen in de inrichting van het wegennet achterwege laat wentelt de kosten daarvan mogelijk af op de weggebruikers die betrokken zijn bij daardoor ontstane verkeersongevallen. Immers zij moeten dan de schade dragen die het gevolg is van verkeersongevallen die zich niet zouden hebben voorgedaan als de verbetering wel waren uitgevoerd. De vraag is waar de grens ligt van deze zorgplicht. Hartlief 4 bepleit een aanscherping van het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht voor onder andere overheden vanuit de gedachte van effectieve zorg, die in rechtsverhoudingen tussen burgers en overheid bepalend zou moeten zijn voor het vaststellen van de mate van aansprakelijkheid (zorgplicht) afgezet tegen de eigen verantwoordelijkheid van degene die schadevergoeding claimt. Effectieve zorg in de vorm van zorgvuldig maatschappelijk handelen mag worden verlangd van overheden, temeer omdat deze instanties vanuit hun taakstelling juist zorgvuldig handelen van anderen zouden moeten bevorderen. Voor Hartlief kan het aansprakelijkheidsrecht mee helpen om de overheid te bewaken, vooral ook omdat er voor deze speler nauwelijks andere prikkelmechanismen zijn. Aldus kan het recht ( ) bijdragen aan preventie, veiligheid en kwaliteit. Mede door de achteruitgang van de sociale zekerheid is het verdedigbaar dat slachtoffers van verkeersonveiligheid, die mede worden veroorzaakt doordat de weg niet veilig is ingericht, de wegbeheerders hiermee in juridische zin confronteren. 1.5 Aanpak Omdat in deze scriptie de wegbeheerder centraal staat wordt eerst nader gekeken naar de locatie waar een ongeval zich heeft voorgedaan, en komen eerdere ongevallen op deze locatie aan de orde. Vervolgens worden wettelijke regels beschreven op grond waarvan de wegbeheerder aansprakelijk zou kunnen worden gesteld. Daarna volgt een jurisprudentieonderzoek ter zake. Hieruit wordt afgeleid of botspartner A in het beschreven voorval zijn schade met succes op de wegbeheerder zou kunnen verhalen. Tenslotte wordt in het afsluitende hoofdstuk aangegeven dat er alleen al in Brabant vele Black spots zijn. 4 Zie hiervoor de Dies-rede van Hartlief uitgesproken op 14 januari 2005 ter gelegenheid van de 29 ste Dies Natalis van de Universiteit Maastricht: Leven in een claimcultuur: wie is er bang voor Amerikaanse toestanden? Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 6

7 Hoofdstuk 2 Analyse van de ongevallocatie 2.1 Inleiding Om inzichtelijk te maken op welke wijze de verkeersonveiligheid van een locatie te kan worden beoordeeld wordt in dit hoofdstuk de locatie waar het in hoofdstuk 1 beschreven verkeersongeval heeft plaatsgevonden nader beschouwd op basis van de Handleiding Aanpak Gevaarlijke Situaties. 5 In deze door de CROW 6 opgestelde handleiding wordt de wegbeheerder een handvat geboden waarmee gevaarlijke situaties in het wegennet kunnen worden verbeterd. Binnen deze handleiding wordt onderscheid gemaakt tussen de AVOC, 7 ASPE 8 en AGEB 9 methodiek. De AVOC richt zich op de analyse van de ongevallen op een enkele locatie. De ASPE methodiek is ontwikkeld voor de analyse van verspreid gebeurde ongevallen met een of meer gemeenschappelijke kernmerken. Bij de analysemethode AGEB ligt de nadruk op de analyse op de relatie tussen de ongevalkenmerken en de functies die de wegvakken in het te beschouwen (deel van het) beheersgebied hebben. Derhalve is op de voorliggende casus de AVOC de toe te passen methodiek. De AVOC-analyse heeft als doel, op basis van overeenkomsten in de ongevallenkenmerken, op een locatie aanwijzingen te vinden voor het verbeteren van de vormgeving of het gebruik van de locatie. Daarbij wordt vooral gezocht naar de overeenkomstige kenmerken van ongevallen en de relatie van deze kenmerken met de vormgeving, de inrichting en het gebruik van de locatie. De AVOC-analyse mondt uit in maatregelen die de wegbeheerder kan treffen ten einde de verkeersveiligheid op de 5 Handleiding aanpak gevaarlijke situaties Publicatie 66 van de CROW, Ede, Oktober CROW is het nationale kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur. In deze non-profit organisatie werken Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, aannemersorganisaties, producenten, adviesbureaus, openbaar vervoerorganisaties en onderwijsinstellingen samen vanuit hun gemeenschappelijke belangen bij ontwerp, aanleg en beheer van wegen en verkeers- en vervoersvoorzieningen. Zij tracht dit doel te verwezenlijken onder andere door richtlijnen voor het wegontwerp op te stellen en te publiceren. 7 AVOC staat voor Aanpak verkeersonveilige concentraties 8 ASPE staat voor Aanpak specifieke groepen ongevallen 9 AGEB staat voor Aanpak gevaarlijke gebieden Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 7

8 betreffende locatie te verbeteren. De AVOC-analyse bestaat uit maximaal 7 stappen die in het stappenplan zijn aangegeven. 2.2 Stap 1 Gegevens verzamelen Locatie De ongevallocatie is een, buiten de bebouwde kom gelegen, kruispunt met vier armen achtereenvolgens bestaande uit (met klok mee van noord af): Polderweg, Afrit A95, Tunnelweg, Industrieweg. De voorrang op dit kruispunt is geregeld door middel van RVV-borden. Op de Polderweg Tunnelweg is bord B3 Voorrangskruispunt (RVV1990 bijlage Bord B3 1) geplaatst. Op de Afrit A95 en de Industrieweg is bord B6 Verleen voorrang aan bestuurders op de kruisende weg (RVV1990 bijlage 1). Zowel de Polderweg, de Tunnelweg als de Industrieweg hebben twee rijstroken en worden in tweerichtingen bereden, de Afrit A95 wordt in één Bord B6 richting bereden, alleen in de richting van het kruispunt. Langs de Tunnelweg zijn aan beide zijden in één richting bereden fietspaden. Deze fietspaden kruisen de Afrit A95 en de Industrieweg en worden vervolgens langs de Polderweg beëindigd. De fietspaden worden voor de kruisingen uitgebogen, de fietsers die de afrit A95 willen oversteken moeten, omdat naast het fietspad bord B6 is geplaatst, aan het verkeer op de afrit A95 voorrang verlenen. Aan de noordzijde van de Industrieweg ligt een in twee richtingen bereden fietspad dat de Polderweg ten noorden van kruising passeert, ook deze fietsoversteek wordt in twee richtingen bereden. De fietsers op deze oversteek moeten voorrang verlenen aan het verkeer op de Polderweg. De fietsers die gebruik maken van de oversteek op de Industrieweg Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 8

9 hebben voorrang op het verkeer wat van de Industrieweg gebruik maakt. Het kruispunt en drie van de vier toeleidende wegen liggen nagenoeg horizontaal op maaiveld, de Tunnelweg is op enige afstand van het kruispunt half verdiept tussen twee betonnen wanden. De doorrijhoogte van de Tunnelweg is beperkt tot 3,80 m. Naast de beschreven voorrangsregeling zijn er geen verdere maatregelen getroffen om het verkeer af te wikkelen. Zie luchtfoto. Intensiteiten De verkeersintensiteiten zijn zowel in de ochtend- als in de avondspits hoog. De Industrieweg is een belangrijke ontsluiting van een industrieterrein. De Tunnelweg ontsluit het centrum van Daaldijk en de afrit A95 geeft het verkeer van het hoofdwegennet toegang tot het centrum van Daaldijk en het industrieterrein. De Polderweg is in het geheel ondergeschikt. In de ochtend- en avondspits ontstaat terugstuwing van het verkeer op de afrit van de A95 doordat het kruispunt aan het eind van de afrit het verkeer niet kan verwerken. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door de vormgeving van het kruispunt en wordt anderzijds beïnvloed door de verkeersafwikkeling op het kruispunt ten zuiden van de A95. Zie onderstaande tabel 1. Straatnaam Polderweg Afrit A95 Tunnelweg Industrieweg Manoeuvre rechtsaf rechtd. rechtsaf rechtd. linksaf rechtd. linksaf rechtsaf linksaf Richtingnr Ochtendspits Avondspits Tabel 1. Intensiteit van het verkeer in motorvoertuigen per uur. Ongevallen Op de kruising en de toeleidende wegen zijn in de jaren 2000 tot en met ongevallen geregistreerd. Eén ongeval had een dodelijke afloop; er vonden 9 ongevallen met letsel plaats. Zie onderstaande tabel 2. Jaar Aantal ongevallen Aantal slachtofferongevallen Aantal slachtoffers Waarvan aantal doden Totaal Tabel 2. Aantal ongevallen en slachtoffers per jaar. Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 9

10 2.3 Stap 2 Uitvoeren analyse In het manoeuvrediagram (zie tekening op de volgende pagina) en het ongevallenschema zijn van alle ongevallen die zich in de jaren 2000 tot en met 2002 hebben voorgedaan de belangrijkste kenmerken weergegeven. Hieruit blijkt dat het overgrote deel van de ongevallen flankongevallen en kop-staartongevallen zijn. De ongevallen zijn verdeeld over het jaar gebeurd en er hebben relatief weinig ongevallen met langzaam verkeer plaats gevonden (20%). Aan de hand van het manoeuvrediagram zijn de zogenaamde dominante groepen vastgesteld. Dominante groepen worden gevormd door ongevallen die dezelfde kenmerken hebben. Ze zijn samengesteld op basis van het totaal aantal ongevallen, het aantal slachtofferongevallen, het soort ongevallen, de veroorzaker en de plaats op het kruispunt waar de ongevallen hebben plaatsgevonden. Vanuit het manoeuvrediagram zijn twee dominante groepen ongevallen te onderscheiden. Binnen deze groepen valt 85% (17) van het totaal aantal ongevallen en 86% (6) van het aantal slachtofferongevallen. Deze groepen zijn: 1. Voorrangsongevallen met gemotoriseerd verkeer, waarbij een voertuig vanaf de afrit A95 de veroorzaker is. Aantal ongevallen: 12, waarvan slachtofferongevallen 3 2. Kop-staartongevallen op de afrit A95. Aantal ongevallen 5, waarvan slachtofferongevallen Stap 3 Opstellen hypothese Er zijn in de vorige stap twee dominante ongevalgroepen geconstateerd. Voor de oorzaken van deze typen ongevallen kunnen de volgende hypothesen worden opgesteld: Groep 1 De voorrangssituatie is onduidelijk (borden, markering). Het zicht op het verkeer waaraan voorrang moet worden verleend is onvoldoende. De wachttijd voor overstekend/afslaand verkeer vanaf de afrit A95 is erg groot. De snelheid van het verkeer op de Tunnelweg/Polderweg is hoog. Groep 2 De snelheid op de afrit A95 is te hoog. De voorrangssituatie is onduidelijk waardoor onverwachte rembewegingen plaatsvinden. De wachtrij voor het kruispunt is onverwacht lang. 2.5 Stap 4 Toetsen hypothesen De in de vorige stap opgestelde hypothesen zijn getoetst tijdens een locatiebezoek. Uitgaande van de opgestelde hypothesen levert het locatieonderzoek de volgende belangrijke bevindingen op: De verkeersafwikkeling tijdens de avondspits is problematisch, de wachtrijen op de afrit A95 zijn lang, soms zelfs tot op de uitvoegstrook van de A95. De wachttijd voor het verkeer op Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 10

11 de afrit A95 is hoog, er zijn zeer weinig hiaten in de overige verkeersstromen die een veilige oversteek of linksaf manoeuvre toelaten. De overige richtingen op het kruispunt kunnen vrijwel ongehinderd afstromen, of omdat ze voorrang c.q. doorgang hebben, of omdat er geen noemenswaardige verkeersstroom is om voorrang c.q. doorgang aan te verlenen. Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 11

12 Tijdens het locatiebezoek is gebleken dat tijdens de spits de verkeersdeelnemers zeer kleine oversteekhiaten in de kruisende verkeersstromen accepteren teneinde de wachttijd niet buitenproportioneel te laten oplopen. Het zicht van het verkeer op de afrit A95 op het verkeer op de Tunnelweg is door de muur langs de rijbaan van het verlaagde gedeelte van de Tunnelweg zeer beperkt. De voorrangssituatie is duidelijk. De bebording en de markering zijn tijdig zichtbaar en verkeren in een goede staat van onderhoud. De snelheid van het verkeer op de Tunnelweg was tijdens het locatiebezoek niet hoog (V 85 ~ 65 km/h) 10, op de Polderweg wel (V 85 ~ 90 km/h). De snelheid van het verkeer op de overige wegen is over het algemeen op enige afstand van het kruispunt hoog. Naar het kruispunt toe wordt er over het algemeen tijdig afgeremd om voorrang te verlenen. Alleen verkeer op de afrit A95 wil, als ze niet wordt gehinderd door de wachtrij, wel eens pardoes de kruising oprijden, waarschijnlijk omdat het verkeer op de Tunnelweg niet of te laat wordt opgemerkt. Het zicht De wachtrij 2.6 Stap 5 Aanvullend onderzoek Aangezien de hypothesen bevestigd zijn is aanvullend onderzoek niet nodig en kan stap 5 worden overgeslagen. 2.7 Stap 6 Vaststellen ongevaloorzaken Als ongevaloorzaken kunnen worden aangemerkt: Groep 1 Het zicht op het verkeer waaraan voorrang moet worden verleend is onvoldoende. De wachttijd voor overstekend/afslaand verkeer vanaf de afrit A95 is erg groot. De snelheid van het verkeer op de Polderweg is hoog. Groep 2 De wachtrij voor het kruispunt is onverwacht lang. 10 V 85 is de snelheid die door 85% van het verkeer niet wordt overschreden. Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 12

13 2.8 Stap 7 Bepalen maatregelen Een kruispunt dat in de avondspits de genoemde intensiteiten moet verwerken en waar het zicht zo slecht is kan zonder verkeersveiligheidsmaatregelen niet goed functioneren. Om aan de geconstateerde verkeersonveiligheid een einde te maken dient een rotonde te worden aangelegd of dient de afwikkeling van het verkeer door middel van een verkeersregelinstallatie met de daarbij behorende opstelvakken te worden geregeld. Op een aldus ingericht kruispunt vinden geen voorrangsongevallen plaats en wordt de doorstroming van het verkeer sterk verbeterd. Rotondes zijn altijd veiliger dan een gewoon kruispunt. Als een gewoon kruispunt wordt omgebouwd tot een rotonde daalt het aantal verkeersslachtoffers met zo'n 75%. 11 De voorgestelde maatregelen volgen ook uit de ontwerpregels gegeven in het Handboek Wegontwerp. 12 Het Handboek Wegontwerp is een gereedschapkist voor de ontwerper van niet-autosnelwegen buiten de bebouwde kom. De belangrijkste wijziging van het Handboek Wegontwerp ten opzichte van eerdere ontwerp richtlijnen is dat met name de principes van het concept Duurzaam Veilig Verkeer hierin zijn verwerkt. De kenmerken van een Duurzaam Veilig vervoers- en verkeerssysteem zijn: 1. een omgeving die qua infrastructuur aangepast is aan de beperking van de menselijke vermogens; 2. voertuigen die voorzien zijn van middelen om de taken van mensen te vereenvoudigen en die geconstrueerd zijn om de kwetsbare mens zo goed mogelijk te beschermen; 3. verkeersdeelnemers die adequaat worden opgeleid en geïnformeerd. 13 Het eerste kenmerk is het manco van het onderhavige kruispunt, gezien de plaats gevonden ongevallen moet worden geoordeeld dat die situatie onvoldoende is aangepast aan de beperkingen van de menselijke vermogens. Het zicht in één richting is slecht en er moet aan drie intensieve verkeersstromen voorrang worden verleend. Een dusdanig complex verkeerssysteem voldoet niet aan een belangrijk uitgangspunt van een duurzaam veilig vervoers- en verkeerssysteem Handboek Wegontwerp CROW publicatie 164c, Ede, Februari Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 13

14 Hoofdstuk 3 De wegbeheerder aansprakelijk stellen 3.1 Inleiding Uit de analyse van de locatie in het vorige hoofdstuk blijkt dat het in hoofdstuk 1 beschreven ongeval een van de vele van dit type ongevallen te zijn die zich op dit kruispunt voordoen. Daarbij is aangetoond dat er maatregelen nodig en mogelijk zijn die dit type ongeval kunnen voorkomen. De vraag die in deze scriptie centraal staat is of de wegbeheerder, door deze maatregelen niet te nemen daardoor een aansprakelijkheid op zich heeft geladen voor de schade die gebruikers van dit kruispunt oplopen als zij betrokken zijn bij een van de ongevallen die door de maatregelen hadden kunnen worden voorkomen. Indien een weggebruiker 14 meent dat een wegbeheerder 15 aansprakelijk is voor een hem overkomen verkeersongeval liggen er in principe twee artikelen in het Burgerlijk Wetboek voor de hand die als grondslag voor de aansprakelijkheidsstelling kunnen dienen. 16 In de eerste plaats is in artikel 174 van boek 6 BW de aansprakelijkheid van bezitters van opstallen geregeld. In dit artikel wordt bepaald dat de bezitter van een opstal dat niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk is. Daarnaast is er het algemene aansprakelijkheidsartikel 6:162 BW, dit artikel verplicht de pleger van een onrechtmatige daad de door deze daad ontstane schade te vergoeden. In 3.2 wordt art. 6:174 BW besproken, in 3.3 art. 6:162 BW. In deze paragrafen wordt ook ingegaan op de omvang van de schadevergoedingsverbintenis (art. 6:98 BW). In 3.4 wordt de bruikbaarheid van deze twee artikelen voor de aansprakelijkheidsstelling van de wegbeheerder door botspartner A onderzocht. Tenslotte wordt in 3.5 besproken tot wie de aansprakelijkheidstelling zich richt. 3.2 De aansprakelijkheid van de bezitter van een opstal Algemeen Artikel 6:174 BW 17 roept een kwalitatieve aansprakelijkheid in het leven voor de bezitters van een opstal. Bij openbare wegen rust deze aansprakelijkheid op het overheidslichaam dat 14 Weggebruikers zijn: voetgangers, fietsers, bromfietsers, bestuurders van een gehandicaptenvoertuig, van een motorvoertuig of van een tram, ruiters, geleiders van rij- of trekdieren of vee en bestuurders van een bespannen of onbespannen wagen. RVV 1990 art. 1 onder ap. 15 De belangrijkste wegbeheerders zijn: Rijk, provincies, gemeenten en, in West-Nederland, waterschappen. Wet herverdeling wegenbeheer. 16 Zonder te willen pretenderen een nieuw handboek aansprakelijkheid van de wegbeheerder te schrijven, dat valt buiten de scope van deze scriptie. 17 Art. 6:174 BW luidt voorzover hier van belang als volgt: 1. De bezitter van een opstal die niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, is, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk, tenzij aansprakelijkheid op grond van de vorige afdeling zou hebben ontbroken indien hij dit gevaar op het tijdstip van het ontstaan ervan zou hebben gekend. 2. ( ) Bij openbare wegen rust zij op het overheidslichaam dat moet zorgen dat de weg in goede staat verkeert, bij leidingen op de leidingbeheerder, behalve voor zover de leiding zich bevindt in een gebouw of werk en strekt tot toevoer of afvoer ten behoeve van dat gebouw of werk. 3. (.) 4. Onder opstal in dit artikel worden verstaan gebouwen en werken, die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen of werken. 5. Degene die in de openbare registers als eigenaar van de opstal of van de grond staat ingeschreven, Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 14

15 er voor moet zorgen dat de weg in goede staat verkeert, aldus lid 2, een weg mag niet gebrekkig zijn. Voor aansprakelijkheid is onrechtmatig handelen en schuld van de wegbeheerder niet vereist, wel een verband tussen het gebrek en de schade (causaliteit). Voor een aansprakelijkheidsstelling op grond van art. 6:174 BW moet er dus sprake zijn van: 1. een gebrek aan de opstal (de weg verkeert niet in goede staat); 2. causaal verband tussen het gebrek en de schade; 3. een verharde, al dan niet openbare weg. Indien aan deze voorwaarden wordt voldaan is de wegbeheerder tot schadevergoeding verplicht, mits de wegbeheerder zich niet door gebruik te maken van de tenzij -clausule kan disculperen. Deze drie punten en de tenzij -clausule worden achtereenvolgens besproken. Nadat op deze wijze de vestiging van de aansprakelijkheid is beschreven wordt in aangegeven welke schade toerekenbaar is en in wie van dit aansprakelijkheidsartikel gebruik kan maken Gebrek aan de opstal (de weg verkeert niet in goede staat) Er is sprake van een gebrek aan de weg als de weg niet voldoet aan de daaraan onder de gegeven omstandigheden te stellen eisen. Daarbij moet niet alleen de functie van de weg en de fysieke toestand daarvan in aanmerking worden genomen, maar tevens de wijze waarop de weg door de weggebruikers wordt gebruikt. Zo dient de wegbeheerder er onder andere bij smalle fietspaden rekening mee te houden dat aan het fietsen inherent is dat fietsers ten gevolge van bijvoorbeeld zijwind, tegenliggers of wegens jeugdige onbezonnenheid, niet steeds een koersvaste lijn volgen en dat de mogelijkheid bestaat dat fietsers in de berm raken 18. Bepalend voor de vraag of er sprake is van een gebrek zijn de eisen die men in de gegeven omstandigheden aan de opstal mag stellen. In de parlementaire geschiedenis wordt het begrip gebrekkige toestand als volgt toegelicht: Het artikel verstaat onder een gebrekkige toestand een dusdanige toestand dat men de bezitter, of een ander - een onrechtmatige daad pleegt jegens degene wiens persoon of goed gevaar loopt, indien men, hoewel bekend met de toestand deze onveranderd laat. Onbekendheid met het gebrek disculpeert de wegbeheerder niet, ook niet als de wegbeheerder ter zake van de onbekendheid geen verwijt treft. Het artikel brengt derhalve mede dat de bezitter van de opstal aansprakelijk is voor verborgen gebreken van de opstal, indien bij bekendheid van het gebrek door het laten voortbestaan daarvan jegens de benadeelde een onrechtmatige daad zou zijn gepleegd. 19 Het schade veroorzakend gebrek moet een gebrek aan de opstal (de weg) zelf zijn. Echte vreemde voorwerpen zoals verloren uitlaten, reservewielen of lading zullen in het algemeen niet leiden tot aansprakelijkheid van de wegbeheerder op grond van art. 6:174 BW. Anders wordt vermoed de bezitter van de opstal te zijn. 6. Voor de toepassing van dit artikel wordt onder openbare weg mede begrepen het weglichaam, alsmede de weguitrusting. 18 HR 17 november 2000, NJ 2001, 10 Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 15

16 ligt het bij losse voorwerpen die, voordat het een los voorwerp werd, deel uit maakten van de weg, dan wel zijn aangebracht om deel uit te gaan maken van de weg, zoals losse putdeksels, losse klinkers en split. In die gevallen heeft de lagere rechtspraak meestal geoordeeld dat de wegbeheerder daarvoor wel aansprakelijk is. Hoe de aansprakelijkheid ligt bij losse voorwerpen die als het ware deel zijn uit gaan maken van de weg is niet geheel duidelijk. Is de weg bijvoorbeeld door olie vervuilt, dan is het gebrek aan stroefheid die daarvan het gevolg is in principe geen gebrek van de weg zelf, maar het gevolg van een vreemd voorwerp, hetgeen evenmin kan leiden tot aansprakelijkheid van de wegbeheerder op grond van art. 6:174 BW. Dit laatste uitgangspunt wordt echter niet door een ieder onderschreven. Zo is in de literatuur als ook door een enkele lagere rechter, naar voren gebracht dat de aanwezigheid van dergelijke vreemde voorwerpen wel tot aansprakelijkheid ex artikel 6:174 BW zal kunnen leiden, namelijk wanneer de weg door de aanwezigheid van dat vreemde voorwerp niet meer voldoet aan de eisen die men onder de gegeven omstandigheden aan de weg mag stellen. In die gevallen wordt het vreemde voorwerp als een bestanddeel van de opstal gezien, waardoor de opstal gebrekkig is geworden. In het arrest Rook/Staat is de Hoge Raad in het voorjaar van 2003 voor het eerst in de gelegenheid geweest zich over deze materie uit te laten. 20 In deze zaak is de vraag aan de orde of de aanwezigheid van ijzel op een ZOABwegdek kan leiden tot een gebrek in de zin van artikel 6:174 BW. De rechtbank heeft geoordeeld dat een vreemd voorwerp als ijzel niet kan leiden tot een gebrek aan de weg als zodanig. De Hoge Raad brengt hieromtrent naar voren: Bij de beoordeling van het middel moet worden vooropgesteld dat de aanwezigheid van ijzel op het wegdek niet een gebrek is in de zin van art. 6:174. Het lijkt erop dat de Hoge Raad het standpunt van de lagere rechter aldus bevestigt: een vreemd voorwerp op de weg kan niet leiden tot aansprakelijkheid ex artikel 6:174 BW. Vervolgens stemt de Hoge Raad in met een tweede redenering van de rechtbank. Hierbij past de rechtbank het gebrekcriterium nogmaals toe en ditmaal zonder de strikte beperking van de weg als zodanig, maar op de samengestelde zaak beijzelde weg. Door met beide benaderingen van de rechtbank in te stemmen heeft de Hoge Raad nog niet duidelijk gemaakt of de aanwezigheid van vreemde voorwerpen op de samengestelde zaak weg tot aansprakelijkheid ex artikel 6:174 BW kan leiden. Het wachten is dan ook op een volgende zaak waarin de problematiek van de vreemde voorwerpen een rol speelt. 21 Naar mijn mening kan het aanwezig zijn van vreemde stoffen welke niet zijn aangebracht om deel uit te (gaan) maken van de weg, dan wel deel uit hebben gemaakt van de weg, de wegbeheerder niet worden aangerekend als een gebrek van de opstal als zodanig. Deze stoffen kunnen echter wel de verkeersveiligheid in gevaar brengen. De wegbeheerder die nalaat deze vreemde stoffen te (laten) verwijderen of, als dat niet snel mogelijk blijkt, nalaat voor de aanwezigheid van deze stoffen te waarschuwen of andere adequate verkeersmaatregelen te treffen, pleegt mogelijk een onrechtmatige daad jegens de 19 PG BW boek , p. 755 en HR 3 mei 2002, VR 2003, 6 (Rook/Staat) Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 16

17 weggebruiker die hierdoor schade oploopt. Omdat, in mijn redenering, met het object weg op zich niets mis is kan in dergelijke gevallen de mogelijke aansprakelijkheid van de wegbeheerder dan ook niet worden gebaseerd op art. 6:174 BW maar moet de weg van art. 6:162 BW worden bewandeld Causaal verband tussen het gebrek en de schade Voor aansprakelijkheid voor opstallen op grond van art. 6:174 BW is niet alleen vereist dat de opstal niet voldoet aan eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, doch ook dat de opstal daardoor gevaar voor personen en zaken oplevert en dat dit gevaar zich heeft verwezenlijkt. Dit volgt uit de tekst van lid 1 van art. 6:174 BW: wil er sprake zijn van aansprakelijkheid, dient de gebrekkigheid gevaar op te leveren voor personen of zaken. Dit gevaar dient zich, met de nadruk op dit, vervolgens te realiseren. Bij de realisering van een ander gebrekonafhankelijk gevaar is er dus geen aansprakelijkheid op grond van art. 6:174 BW. Indien een ongeval uitsluitend wordt veroorzaakt door een van buiten komende oorzaak (bijvoorbeeld een klapband als gevolg van onvoldoende onderhoud aan het motorrijtuig), komt men dus niet toe aan aansprakelijkheid van de wegbeheerder, ook al was er tegelijkertijd sprake van een gebrekkige toestand van de weg als bedoeld in art. 6:174 BW Een verharde, al dan niet openbare weg In lid 1 van art 6:174 BW wordt een aansprakelijkheid voor de bezitter van een opstal in het leven geroepen. In lid 4 is vermeld wat onder een opstal worden verstaan: gebouwen en werken, die duurzaam met de grond zijn verenigd. De bezitters van verharde wegen vallen daarmee onder de werking van art 6:174 BW: verharde wegen kunnen immers worden gezien als werken, die duurzaam met de grond zijn verenigd. 22 Een onverharde weg is dus geen opstal in de zin van art. 6:174 BW. 23 De in de leden 2 en 6 van dit artikel gekozen formulering zou de indruk kunnen wekken dat de wetgever bedoeld heeft alleen openbare wegen onder de werking van dit artikel te brengen. Immers waar in art. 6:174 BW en de parlementaire geschiedenis expliciet over wegen wordt gesproken wordt daar vrijwel altijd de term openbare wegen gehanteerd. Daaruit lijkt te kunnen worden afgeleid dat dit artikel niet van toepassing zou zijn op nietopenbare wegen. Dat is echter geenszins het geval. Er is met betrekking tot openbare wegen een nadere regeling in art. 6:174 BW opgenomen, omdat bij openbare wegen de verantwoordelijkheid voor de afzonderlijke onderdelen die tezamen de weg vormen over verschillende (rechts)personen verdeeld kunnen zijn. Zo kan het voorkomen dat de bezitter van de openbare weg een particulier is, terwijl de Wegenwet eist (art. 15 e.v. Wegenwet) dat er altijd een overheidslichaam moet zorgen dat de openbare weg in goede staat verkeert. Omdat het gewenst is één aansprakelijke persoon aan te wijzen voor gebreken in de 21 Hekster PG BW boek 6 pag Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 17

18 toestand van de openbare weg is lid 2 dus opgenomen dat stelt dat bij openbare wegen de aansprakelijkheid rust op het overheidslichaam dat moet zorgen dat de weg in goede staat verkeert. 24 In lid 2 is aansluiting gezocht bij de terminologie van de Wegenwet. In de Wegenwet is het begrip openbare weg beperkt tot rechtens voor een ieder toegankelijke verkeersbaan. Dit begrip openbare weg omvat dus niet het gehele weglichaam. De accessoria van de weg behoren in het stelsel van de Wegenwet evenmin tot de openbare weg, maar vallen wel weer onder de onderhoudsplicht, voor zover zij ten algemene nutte liggen (dat wil zeggen nodig zijn voor de instandhouding en bruikbaarheid van de weg). 25 De zorg dat de openbare weg in goede staat moet verkeren omvat niet ook de zorg voor de veiligheid van het verkeer. Dit alles brengt met zich mee dat er ook weguitrusting kan voorkomen die valt buiten het begrip openbare weg hetgeen tot gevolg zou hebben dat die onderdelen van de weguitrusting niet onder de aansprakelijkheid van het overheidslichaam zouden vallen. 26 Lid 6 van art 6:174 BW beoogt dit gebrek te herstellen. Aan de aansprakelijkheid van het overheidslichaam dat moet zorgen dat de openbare weg in goede staat verkeert, wordt in lid 6 toegevoegd de aansprakelijkheid voor gebreken in de toestand in het weglichaam die doorwerken in de toestand van de verkeersbaan en voor gebreken in de toestand van de weguitrusting. Als lid 6 niet was toegevoegd dan zou de gelaedeerde eerst moeten nagaan of het overheidslichaam dat moet zorgen dat die weg in goede staat verkeert bijvoorbeeld ook bezitter is van de ondergrond of van de lichtmast of constructie voor het ophangen van bewegwijzering of van de paal waaraan het verkeerslicht is bevestigd. 27 In de parlementaire geschiedenis zijn de begrippen weglichaam en weguitrusting verduidelijkt. Onder weglichaam naar technisch spraakgebruik moet worden verstaan: het geheel van constructieve onderdelen dat aan de weg de nodige stabiliteit verleent, waarvan de aardebaan een belangrijk element vormt. De term weguitrusting heeft betrekking op de voorwerpen die op, naast of boven de verkeersbaan zijn aangebracht en die dienen ter inrichting van die verkeersbaan voor het verkeersgebruik (zoals vangrails, lichtmasten of reflectorpaaltjes) of die anderszins ten dienste van het verkeer zijn bestemd (zoals constructies voor bewegwijzering, verkeersborden en verkeerslichten). 28 Bij niet-openbare wegen doet zich een verdeling van verantwoordelijkheden over verschillende (rechts)personen als hiervoor beschreven niet voor. De gelaedeerde kan in dat geval op grond van het bepaalde in de leden 1 en 4 van art. 6:174 BW de bezitter van de weg aanspreken. Aan de leden 2 en 6 komen we dan niet toe. Ten overvloede: openbaar in de zin van de Wegenwet is een ander begrip dan de term voor het openbaar verkeer openstaande wegen in de zin van de Wegenverkeerswet. 29 Een weg die in de zin van de Wegenwet niet openbaar is, kan heel goed voor het verkeer openstaan 23 Hof Arnhem 18 april 2000 en 26 september 2000, NJ 2003, PG BW boek 6 pag PG BW boek 6 pag PG BW boek 6 pag PG BW boek 6 pag PG BW boek 6 pag Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 18

19 (bijvoorbeeld wegen op Schiphol, Westerscheldetunnel, Kiltunnnel, niet met een slagboom afgesloten parkeerterreinen etc. Dat zijn allen wegen die niet openbaar (hoeven te) zijn, maar wel voor het verkeer openstaan) De tenzij -clausule Met het opnemen van de tenzij-clausule aan slot van lid 1 van art. 6:174 BW heeft de wetgever onder andere willen voorkomen dat aansprakelijkheid bestaat indien gebrek en schade een ononderbroken of nauwelijks te onderbreken gebeurtenis vormen die veroorzaakt wordt door een van buiten komende omstandigheid. 30 In de literatuur 31 wordt er op gewezen dat de tenzij-clausule voor de wegbeheerder buitengewoon belangrijk is. Juist bij wegen zal zich niet zelden de situatie voordoen dat het ongeval snel volgt op het moment van ontstaan van het gebrek. Plotselinge, vlak voor het ongeval optredende gebreken zullen daarom veelal niet tot aansprakelijkheid van de wegbeheerder leiden. Het probleem daarbij is hoeveel tijd er mag liggen tussen het ontstaan van het gebrek en het ongeval. De rechter zal dit voor elk geval apart moeten nagaan. Daarnaast ziet de tenzij formule bijvoorbeeld ook op eigen schuld van de benadeelde, als deze gebrekkige toestand van de opstal zelf heeft opgewekt. De tenzij formule kan ook een rol spelen als de bezitter van de opstal alle mogelijke maatregelen heeft genomen om de gevaarlijke toestand beëindigen bijvoorbeeld door het instellen van een snelheidsbeperking of het plaatsen van extra aanduidingen (borden e.d.). 32 Opmerkelijk is dat in de gepubliceerde jurisprudentie geen casus is te vinden waarbij door de wegbeheerder een beroep werd gedaan op de tenzij -clausule. Wellicht doen situaties waarbij een beroep moet worden gedaan op de tenzij -clausule zich vrijwel niet voor of leiden dergelijke verweren, zo ze al worden aangewend, niet tot rechtszaken. Hoewel, zoals gezegd, in de literatuur de tenzij -clausule als zeer belangrijk voor de wegbeheerder is aangemerkt ben ik van mening dat het belang hiervan onder normale omstandigheden beperkt is. Daarmee wil ik niet stellen dat het een overbodige bepaling is: integendeel als bijvoorbeeld zich de situatie voordoet dat het gebrek en de schade een ononderbroken of nauwelijks te onderbreken gebeurtenis vormen die veroorzaakt wordt door een van buiten komende omstandigheid en de wegbeheerder heeft voldaan aan de vereisten die art. 6:162 BW e.v. stelt, is het niet meer dan billijk dat de wegbeheerder in dat geval niet aansprakelijkheid is. De strekking van art. 6:714 BW is de bezitter van een opstal ertoe te brengen dat hij zorgt dat de opstal niet gebrekkig is of wordt. Een goed aangelegd en onderhouden opstal kan tegen een stootje en zal niet zomaar door een van buiten komend onheil gebrekkig worden. Als dat zich desondanks voordoet zal doorgaans sprake zijn van 29 Art. 1 lid 1 onder b WVW Polak Stolker Voor het antwoord op de vraag of een waarschuwing kan worden beschouwd als een afdoende maatregel met het oog op bescherming tegen een bepaald gevaar, is van doorslaggevende betekenis of te verwachten valt dat deze waarschuwing zal leiden tot een handelen of nalaten waardoor dit gevaar wordt vermeden (HR 28 mei 2004, RvdW 2004, 76). In zijn vonnis van 18 maart 2005 oordeelde het Gem. Hof Nederlandse Antillen en Aruba de door de luchthaven op Sint Maarten op borden gegeven waarschuwing voor jetblast onvoldoende en de luchthaven 1005 aansprakelijk voor de gevolgen van het ongeval. Gem. Hof Nederlandse Antillen en Aruba, 18 maart 2005, NJ 2005, 302. Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 19

20 een zeer uitzonderlijke situatie en een kenmerk van uitzonderlijke situaties is dat zij zich hoogst zelden voordoen. Daarom is het niet onbegrijpelijk dat er in de jurisprudentie geen zaken te vinden zijn waarbij een beroep op de tenzij -clausule is gedaan De schade die voor vergoeding in aanmerking komt Ingevolge art. 6:98 BW komt niet alle schade voor vergoeding in aanmerking. Voor vergoeding komt slechts in aanmerking schade die in zodanig verband staat met de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid van de schuldenaar berust, dat zij hem, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en van de schade, als een gevolg van deze gebeurtenis kan worden toegerekend. Als voorbeeld hiervan kan worden verwezen naar het Amer centrale-arrest. 33 Hierbij ging het om een opslagtank van de PNEM die instortte, waardoor olie wegstroomde in een riviertje en zich van daaruit verder verspreidde, oordeelde de Hoge Raad dat de aard van de aansprakelijkheid, dat wil zeggen risicoaansprakelijkheid, een nauw causaal verband verlangt tussen de schade en de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid wordt gebaseerd. Een en ander leidde tot de conclusie dat aansprakelijkheid op grond van art oud BW (aansprakelijkheid voor instorting van gebouwen, de voorganger van art. 6:174 BW) beperkt moest worden tot die vormen van schade die als typische gevolgen van de instorting zijn te beschouwen. In deze casus werd door de Hoge Raad geoordeeld: ' dat aan de andere kant het voor ons recht uitzonderlijk karakter van deze aansprakelijkheid, verbonden aan het in eigendom hebben van een bouwwerk, voor zonder schuld veroorzaakte schade grond geeft voor die aansprakelijkheid een nauwer verband tussen de schade en de gebeurtenis die daartoe de aanleiding gaf - de gehele of gedeeltelijke instorting van een gebouw - te verlangen dan bij toepassing van art kan worden geëist; dat inachtneming van beide gezichtspunten leidt tot de conclusie dat, al kan de enge opvatting waarop het hier besproken onderdeel van het middel berust, niet worden aanvaard, niettemin de uit art voortvloeiende aansprakelijkheid moet worden beperkt tot die vormen van schade welke als typische gevolgen van de instorting van het desbetreffende gebouw kunnen worden beschouwd en mitsdien behoren tot het normale voor een eigenaar aan een dergelijke gebeurtenis verbonden risico'. Dat in gevallen van risicoaansprakelijkheid een minder ruime toepassing van art. 6:98 BW voor de hand ligt, wordt ook door Hartkamp onderschreven. 34 Een voorbeeld van een schade die mogelijk niet voor vergoeding in aanmerking komt kan worden ontleend aan het volgende: een wegbeheerder wordt op grond van art. 6:174 BW aansprakelijk gesteld voor de schade als gevolg van een ongeval waarbij onder meer een vrachtwagen is betrokken. Deze vrachtwagen was voorzien van een koelinstallatie die als gevolg van het ongeval uitvalt. De door de vrachtwagen vervoerde goederen waarvan de houdbaarheid afhing van het functioneren van de koelinstallatie, vormden de voornaamste schadepost. Komt deze schadepost voor vergoeding in aanmerking? Verdedigd kan worden dat zaakschade die wordt 33 HR 13 juni 1975, NJ 1975, 509 (m.nt. GJS) 34 Zie Asser-Hartkamp 4-III, nr. 181 en Asser-Hartkamp 4-I, nr Aansprakelijkheid van wegbeheerders voor ongevallen op black spots 20

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Mr. Bert Kabel (1) Inleiding In het hedendaagse verkeer komt het regelmatig voor dat verkeersdeelnemers elkaar geen voorrang verlenen. Gelukkig

Nadere informatie

Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder.

Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder. Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder. ANWB en verkeersslachtoffers Naast de inzet voor meer verkeersveiligheid is de ANWB ook betrokken bij de afwikkeling

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

al. voertuigen: fietsen, bromfietsen, GEHANDICAPTENVOERTUIGen, motorvoertuigen, trams en wagens;

al. voertuigen: fietsen, bromfietsen, GEHANDICAPTENVOERTUIGen, motorvoertuigen, trams en wagens; Artikel 1 In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder: r. GEHANDICAPTENVOERTUIG: voertuig dat is ingericht voor het vervoer van een gehandicapte, niet breder is dan 1,10 meter

Nadere informatie

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS De heeft in december 2008 wederom drie interessante arresten gewezen inzake werkgeversaansprakelijkheid voor verkeersletsel

Nadere informatie

Verkeersborden: Groep A - Snelheid

Verkeersborden: Groep A - Snelheid Verkeersborden: Groep A - Snelheid A1 Maximumsnelheid A2 Einde maximumsnelheid A3 Maximumsnelheid op een elektronisch signaleringsbord A4 Adviessnelheid A5 Einde adviessnelheid Verkeersborden: Groep B

Nadere informatie

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen 13 mei 2014 Netwerk sport bewegen en gezonde leefstijl Brechtje Paijmans Doelen Advocatuur & Universiteit Utrecht paijmans@doelenadvocatuur.nl Programma van vandaag ongevallen Aspecten van verzekering

Nadere informatie

Veilig je draai vinden...

Veilig je draai vinden... Veilig je draai vinden... op rotondes in Gelderland Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Rotondes in Gelderland Na hun introductie zo n 30 jaar geleden, zijn rotondes

Nadere informatie

VERKEERSBORDEN. www.gratisrijbewijsonline.be

VERKEERSBORDEN. www.gratisrijbewijsonline.be VERKEERSBORDEN www.gratisrijbewijsonline.be GEVAARSBORDEN ALGEMEEN Zoals de naam van deze reeks het laat vermoeden, wijzen de gevaarsborden op een mogelijk gevaar. De gevaarsborden worden rechts geplaatst.

Nadere informatie

Belangenorganisatie voor Appartementseigenaren. Uw partner in gestapeld wonen!

Belangenorganisatie voor Appartementseigenaren. Uw partner in gestapeld wonen! Belangenorganisatie voor Appartementseigenaren Uw partner in gestapeld wonen! Verantwoord gebouw onderhoud aansprakelijkheid VvE door mr. K.J. Schuurs Juridische Dienst, VvE Belang Inhoud Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Rapport. Datum: 7 september 2005 Rapportnummer: 2005/261

Rapport. Datum: 7 september 2005 Rapportnummer: 2005/261 Rapport Datum: 7 september 2005 Rapportnummer: 2005/261 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Directie Zuid-Holland, van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Nadere informatie

Verkeersborden Nederland voor Onderweg

Verkeersborden Nederland voor Onderweg Verkeersborden Nederland voor Onderweg Voor iedere Nederlandse weggebruiker is het van belang de verkeersregels en de verkeersborden te kennen. Voor velen zal de betekenis -en het vereiste gedrag of handelen-

Nadere informatie

Artikel 185 WW. Spoorboekje

Artikel 185 WW. Spoorboekje Artikel 185 WW Spoorboekje Wanneer is art. 185 WVW van toepassing? Er moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan wil art. 185 WVW van toepassing zijn. Allereerst zal er sprake moeten zijn van een ongeval

Nadere informatie

7 Manoeuvres en bewegingen

7 Manoeuvres en bewegingen 7 Manoeuvres en bewegingen 62 7.1 Manoeuvres Als je een manoeuvre uitvoert, zoals van rijstrook of van file veranderen, de rijbaan oversteken, een parkeerplaats verlaten of oprijden, uit een aangrenzend

Nadere informatie

Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving

Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving........................................................................ Snelheid A1 Maximumsnelheid A2 Einde maximumsnelheid A3 Maximumsnelheid op een elektronisch

Nadere informatie

Bijlage 1 Verkeersborden

Bijlage 1 Verkeersborden Bijlage 1 Verkeersborden Hoofdstuk A. Snelheid A 1 A 2 Noot Ingeval de in deze bijlage opgenomen borden op een electronisch signaleringsbord worden weergegeven kan het zwarte symbool in wit worden uitgevoerd

Nadere informatie

Verkeersborden met omschrijving

Verkeersborden met omschrijving Verkeersborden met omschrijving............................................................. Snelheid A1 Maximumsnelheid A2 Einde maximumsnelheid A3 Maximumsnelheid op een elektronisch signaleringsbord

Nadere informatie

Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving

Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving Bijlage 1 Verkeersborden met omschrijving A Snelheid A1 Maximumsnelheid A2 Einde maximumsnelheid A3 Maximumsnelheid op een elektronisch signaleringsbord A4 Adviessnelheid A5 Einde adviessnelheid B Voorrang

Nadere informatie

Gevaarlijke bocht. Dubbele bocht of opeenvolging van meer dan twee bochten, de eerste naar links

Gevaarlijke bocht. Dubbele bocht of opeenvolging van meer dan twee bochten, de eerste naar links 1 VERKEERSBORDEN Gevaarlijke bocht. Bocht naar links Gevaarlijke bocht. Bocht naar rechts Gevaarlijke bocht. Dubbele bocht of opeenvolging van meer dan twee bochten, de eerste naar links Gevaarlijke bocht.

Nadere informatie

De meest genoemde probleem locaties of kruisingen zijn:

De meest genoemde probleem locaties of kruisingen zijn: Beschrijving van meest genoemde kruisingen. Doel van deze beschrijving is de actuele situatie weer te geven en een aantal oplossingen voor de geconstateerde problemen aan te dragen. Voorafgaand aan deze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 955 Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en het Burgerlijk Wetboek teneinde het verhaal van schade die wordt veroorzaakt als gevolg van een

Nadere informatie

Kies het goede verkeersbord

Kies het goede verkeersbord Kies het goede verkeersbord Opgaven Aangeboden door: Oefeningen voor het schoolverkeersexamen Kies het goede verkeersbord Toelichting In dit document treft u elf printbare pagina s aan, elk met 6 verkeersborden

Nadere informatie

Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten

Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten Gemeente Nieuwkoop Afd. Beheer openbare ruimte maart 2015 Inhoud INHOUD...2 1 INLEIDING...3 1.1 AANLEIDING...3 1.2 DOELSTELLING

Nadere informatie

DAG 1 (09:00 12:00 uur)

DAG 1 (09:00 12:00 uur) DAG 1 (09:00 12:00 uur) Basiscursus Verkeerswetgeving deel 1 Inleiding cursus Wetten, richtlijnen en publicaties De opbouw Openbare ruimte en wegenverkeersrecht De wegenverkeerswetgeving en de samenleving

Nadere informatie

Beter benutten van provinciale wegen, kan het ook sneller èn veiliger?

Beter benutten van provinciale wegen, kan het ook sneller èn veiliger? Beter benutten van provinciale wegen, kan het ook sneller èn veiliger? Henk Tromp Rico Andriesse (Henk Tromp en Rico Andriesse zijn werkzaam bij Goudappel Coffeng ) Samenvatting De uitwerking van het concept

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij stages

Aansprakelijkheid bij stages Aansprakelijkheid bij stages Algemeen Artikel 6:170 BW bepaalt dat een werkgever aansprakelijk is voor een ondergeschikte. Door expliciet te spreken over een ondergeschikte heeft de wetgever beoogd dat

Nadere informatie

Minder verkeersborden: wat betekent dat voor aansprakelijkheid? Bijdrage 137

Minder verkeersborden: wat betekent dat voor aansprakelijkheid? Bijdrage 137 Minder verkeersborden: wat betekent dat voor aansprakelijkheid? Bijdrage 137 Mr. Roeland B.G. De Korte, jurist Verkeer en Wegbeheer bij Gemeente Alphen aan den Rijn Samenvatting Het is de taak van de wegbeheerder

Nadere informatie

Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder

Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder De Hoge Raad schept duidelijkheid over verhaal van kosten voor opruimwerkzaamheden na een ongeval Hoge Raad van 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3594

Nadere informatie

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren In de Nederlandse wet is een aantal risico-aansprakelijkheden opgenomen, waaronder voor dieren. De

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie

Gemeente Papendrecht - Verkeersbesluit 'Aanpassingen Burgemeester Keijzerweg - Molenlaan'

Gemeente Papendrecht - Verkeersbesluit 'Aanpassingen Burgemeester Keijzerweg - Molenlaan' STAATSCOURANT 31 Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38027 december 2014 Gemeente Papendrecht - Verkeersbesluit 'Aanpassingen Burgemeester Keijzerweg - Molenlaan' Burgemeester

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2002.2384 (064.02) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Ongevallenanalyse Quick-Scan WEGVAK N241 van N248 tot N242

Ongevallenanalyse Quick-Scan WEGVAK N241 van N248 tot N242 Ongevallenanalyse Quick-Scan WEGVAK N241 van N248 tot N242 Periode 2005 2009 Verkeersongevallenanalyse B&U IGI Geodata Provincie Noord-Holland Directie Beheer en Uitvoering Zijlweg 245 Postbus 205 2050

Nadere informatie

Turbo-liquidatie en de bestuurder

Turbo-liquidatie en de bestuurder Turbo-liquidatie en de bestuurder Juni 2012 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel is noch de auteur noch Boers Advocaten

Nadere informatie

AGA International SA, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar.

AGA International SA, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-158 d.d. 28 mei 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting Reisverzekering. Uitleg verzekeringsvoorwaarden.

Nadere informatie

*2014001531* Zaaknummer: 2014/1529 Referentie: 2014/1531 VERKEERSBESLUIT CENTRUM PATERSWOLDE. Burgemeester en wethouders van de gemeente Tynaarlo,

*2014001531* Zaaknummer: 2014/1529 Referentie: 2014/1531 VERKEERSBESLUIT CENTRUM PATERSWOLDE. Burgemeester en wethouders van de gemeente Tynaarlo, *2014001531* Zaaknummer: 2014/1529 Referentie: 2014/1531 VERKEERSBESLUIT CENTRUM PATERSWOLDE. Burgemeester en wethouders van de gemeente Tynaarlo, Gelet op: De bepalingen in de Wegenverkeerswet 1994 (art.

Nadere informatie

R-89-25 Ir. A. Dijkstra Leidschendam, 1989 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV

R-89-25 Ir. A. Dijkstra Leidschendam, 1989 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV SCHEIDING VAN VERKEERSSOORTEN IN FLEVOLAND Begeleidende notitie bij het rapport van Th. Michels & E. Meijer. Scheiding van verkeerssoorten in Flevoland; criteria en prioriteitsstelling voor scheiding van

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij het Verkeersexamen 2014 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard

Nadere informatie

DE RIJDENDE RECHTER. Bindend Advies. gegeven door mr. F.M.Visser, verder te noemen de rijdende rechter.

DE RIJDENDE RECHTER. Bindend Advies. gegeven door mr. F.M.Visser, verder te noemen de rijdende rechter. Zaaknummer: S17-11 Datum uitspraak: 23 februari 2011 Plaats uitspraak: Zaandam DE RIJDENDE RECHTER Bindend Advies In het geschil tussen: Miel de Vries te Amersfoort verder te noemen: De Vries, tegen: Gemeente

Nadere informatie

Verkeersafwikkeling Oegstgeest a/d Rijn en Frederiksoord Zuid

Verkeersafwikkeling Oegstgeest a/d Rijn en Frederiksoord Zuid Deventer Den Haag Eindhoven Snipperlingsdijk 4 Casuariestraat 9a Flight Forum 92-94 7417 BJ Deventer 2521 VB Den Haag 5657 DC Eindhoven T +31 (0)570 666 222 F +31 (0)570 666 888 Leeuwarden Amsterdam Postbus

Nadere informatie

: Mr. Roeland B.G. De Korte, jurist Verkeer en Wegbeheer

: Mr. Roeland B.G. De Korte, jurist Verkeer en Wegbeheer Memo Stadsbeheer Juridische Zaken Aan : Leden van het Kennisplatform AVVW Van : Mr. Roeland B.G. De Korte, jurist Verkeer en Wegbeheer Datum : 11 oktober 2013 Onderwerp : Openbaarheid van wegen Aandachtsveld

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

B&W 7 september 2010 Gemeenteblad

B&W 7 september 2010 Gemeenteblad Jaar: 2010 Nummer: 81 Besluit: B&W 7 september 2010 Gemeenteblad GARAGEREGLEMENT HELMOND 2010 Artikel 1 Begripsbepalingen Voor de toepassing van dit reglement wordt verstaan onder: Parkeerder: de eigenaar/gebruiker

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 050.01 ingediend door: hierna te noemen 'klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Wat betekenen al die strepen toch? In Gelderland verplaatsen

Nadere informatie

Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering

Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering Deze voorwaarden zijn uitsluitend van toepassing indien hiernaar wordt verwezen op het polisblad. Met voorbijgaan aan hetgeen anders in de verzekerings voorwaarden mocht zijn bepaald, wordt deze verzekering

Nadere informatie

doe-fiche fietser Opstappen en wegrijden uw kind politie Bilzen - Hoeselt - Riemst nog niet kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen.

doe-fiche fietser Opstappen en wegrijden uw kind politie Bilzen - Hoeselt - Riemst nog niet kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen. Opstappen en wegrijden 7 kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen. kijkt uit hoe het veilig en zonder het verkeer te hinderen de startplaats kan bereiken. stapt met de fiets aan de hand

Nadere informatie

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster LJN: BW9368, Rechtbank Amsterdam, 6 juni 2012 2. De feiten 2.1. [A] en [B] wonen tegenover elkaar in [plaats]. [C] woont

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V.,

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY 1. Definities/begripsbepalingen Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., Klant: Elk natuurlijk of rechtspersoon aan wie Agile Marketing Agency een

Nadere informatie

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant tussen BSA en Verbond van Verzekeraars Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder

Nadere informatie

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Dit artikel zal ingaan op de meest prangende vraagstukken over die vergoedingsregeling, namelijk wie heeft recht op vergoeding? Welke zijn de voorwaarden voor de

Nadere informatie

Een kruispunt. is geen jungle

Een kruispunt. is geen jungle Een kruispunt is geen jungle Bebouwde kommen bevatten allerhande kruispunten waar verschillende types weggebruikers elkaar ontmoeten. Door de drukte en de verscheidenheid van het verkeer is het gevaar

Nadere informatie

Artikel 06c gedrag bij in- en uitrijden werkvakken en tijdelijke uitritten en het laden en lossen

Artikel 06c gedrag bij in- en uitrijden werkvakken en tijdelijke uitritten en het laden en lossen Bron: Titel: CROW Artikel 06c gedrag bij in- en uitrijden werkvakken en tijdelijke ten en het laden en lossen Inhoud: 1. Inleiding In de artikelen 'Maatregelen bij in- en uitrijden werkvakken' en 'Maatregelen

Nadere informatie

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid drs V.G.J. (Vincent) Zwijnenberg 8 april 2010 Onderwerpen 1. De behoorlijke verzekering volgens de Hoge Raad 2. De behoorlijke verzekering

Nadere informatie

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan *1024661* Gemeenteraad Gemeente Hengelo Postbus 18 7550 AA Hengelo Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan 1010707 Geachte gemeenteraad, In de commissie Fysiek zijn vragen

Nadere informatie

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Wat betekenen al die strepen toch? In Nederland verplaatsen zich dagelijks miljoenen personen lopend, fietsend en rijdend in het verkeer.

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: M20150812

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: M20150812 Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: M20150812 Locatie: Veldhoven, Mullerlaan; bushalten / doorsteek middenberm Datum uitgifte advies: 14-10-2015 Rol Veilig Verkeer

Nadere informatie

Woningeigenaar en overlast. artikel 6:162 BW

Woningeigenaar en overlast. artikel 6:162 BW Woningeigenaar en overlast artikel 6:162 BW lid 1 Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te

Nadere informatie

POSITIE EN VOORRANGSREGELING VAN FIETSERS EN BROMFIETSERS OP ROTONDES "NIEUWE STIJL"

POSITIE EN VOORRANGSREGELING VAN FIETSERS EN BROMFIETSERS OP ROTONDES NIEUWE STIJL POSITIE EN VOORRANGSREGELING VAN FIETSERS EN BROMFIETSERS OP ROTONDES "NIEUWE STIJL" Een beknopte toelichting op en evaluatie van het rapport "Positie en voorrangsregeling van fietsers en bromfietsers

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder de overheid) onder meer loonregres ex. artikel 2 Verhaalswet ongevallen

Nadere informatie

Naderingssnelheid gelijkwaardig kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling Naderingssnelheid gevaarlijk kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling

Naderingssnelheid gelijkwaardig kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling Naderingssnelheid gevaarlijk kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling 19 Voorrangregel LES 3 Soorten Kruisingen Gelijkwaardige kruising Als je een gelijkwaardig kruispunt nadert, moet je je snelheid aanpassen en zorgen dat je het overzicht bewaart. Als er van rechts een

Nadere informatie

Kruispunten met de borden

Kruispunten met de borden Auteursrechtinformatie Dit document is bedoeld voor eigen gebruik. In het algemeen geldt dat enig ander gebruik, daaronder begrepen het verveelvoudigen, verspreiden, verzenden, herpubliceren, vertonen

Nadere informatie

Rechtbank Amsterdam 15 april 2009; voetganger struikelt over uitstekend putdeksel.

Rechtbank Amsterdam 15 april 2009; voetganger struikelt over uitstekend putdeksel. Rechtbank Amsterdam 15 april 2009; voetganger struikelt over uitstekend putdeksel. Benadeelde komt ten val over een putdeksel dat drie centimeter boven het gewone trottoirniveau uitsteekt en loopt letsel

Nadere informatie

Aansprakelijkheid op het ijs

Aansprakelijkheid op het ijs Aansprakelijkheid op het ijs KNSB verenigingsdag voor bestuurders 3 november 2007 Bart Bendel Wouter Vermaas Inhoud workshop Aansprakelijkheid van: Schaatsers Verenigingen Trainers Aansprakelijkheid van

Nadere informatie

VERKEER VERKEERSDEELNEMERS WEGGEBRUIKERS

VERKEER VERKEERSDEELNEMERS WEGGEBRUIKERS 1 VERKEER VERKEERSDEELNEMERS WEGGEBRUIKERS VOETGANGERS BESTUURDERS IEDEREEN DIE LOOPT; ZONDER VOERTUIG MET BEHULP VAN EEN VOORWERP( ROLSCHAATSEN, STEP. ED) MET EEN VOERTUIG AAN DE HAND ( FIETS, BROMFIETS,

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

Samenloop van verzekeringen

Samenloop van verzekeringen Samenloop van verzekeringen Jitteke Blussé van Oud-Alblas 10 november 2014 Te behandelen onderwerpen: Definitie en afbakening samenloop Schaderegelingen Verbond van Verzekeraars Onderling verhaal verzekeraars

Nadere informatie

Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars

Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars De partijen: Verbond van Verzekeraars, gevestigd te Den Haag, en Zorgverzekeraars Nederland, gevestigd te Zeist, in aanmerking nemende dat: 1. zorgverzekeraars

Nadere informatie

Analyse verkeersongevallen

Analyse verkeersongevallen Analyse verkeersongevallen Voorwoord De verkeerspolitie stemt haar verkeersveiligheidsbeleid al jaren af op basis van objectieve gegevens. Zij heeft hiervoor de beschikking over een jaarlijks groeiende

Nadere informatie

1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan

1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan Hoe moeten de fietstaken uitgevoerd worden? 1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan mindert snelheid en kijkt voor zich uit. kijkt om : nadert er verkeer? vertraagt of versnelt,

Nadere informatie

Bijzondere Voorwaarden Motorrijtuigenverzekering Wettelijke Aansprakelijkheid

Bijzondere Voorwaarden Motorrijtuigenverzekering Wettelijke Aansprakelijkheid Henck Arronstraat 5 7 Pob 1030 Tel. 473400/477955 Fax 476669 Paramaribo Suriname E-mailadres: assuria@sr.net Filiaal Nickerie R.P. Bharosstraat 68 Pob 6096 Tel. 0231911 Fax 0231912 Nw. Nickerie - Suriname

Nadere informatie

Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering Bedrijfsmotorrijtuig

Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering Bedrijfsmotorrijtuig Voorwaardenblad 321-94 Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering Bedrijfsmotorrijtuig Deze voorwaarden zijn uitsluitend van toepassing indien hiernaar wordt verwezen op het polisblad. Artikel 264-20.1504

Nadere informatie

gelet op artikel 147 van de Gemeentewet en artikel 2a van de Wegenverkeerswet, B E S L U I T:

gelet op artikel 147 van de Gemeentewet en artikel 2a van de Wegenverkeerswet, B E S L U I T: Beleidsterrein: verkeer, vervoer, wegen onderwerp: parkeerverordening citeertitel: Parkeerverordening Almere 2016 wettelijke grondslag: art. 147 Gemeentewet en art. 2a jo 2 Wegenverkeerswet normbepaling:

Nadere informatie

VERZEKERINGSPERIKELEN DEEL 1. Inleiding

VERZEKERINGSPERIKELEN DEEL 1. Inleiding VERZEKERINGSPERIKELEN DEEL 1 Inleiding Na hevige regenval ondervindt eigenaar X ernstige waterschade in het privé gedeelte van zijn appartement. De regen is via de gevel het privé gedeelte binnengedrongen.

Nadere informatie

Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom

Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom (Bijdragenr. 25) Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom J.A.G. de Leur M.Sc. Gemeente Heerhugowaard F.J.Wildenburg Gemeente Heerhugowaard 1.

Nadere informatie

Juridische hulp na een trauma ongeval

Juridische hulp na een trauma ongeval Juridische hulp na een trauma ongeval Feenstra & Veenstra Register Experts Dhr. Michèl Feenstra, re Dhr. Mark Veenstra, re Munneke Lourens advocaten Mw. mr. Monique Snijder Mw. mr. Iris Degenaar Feenstra

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen

Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen mr. Harold de Boer mr. Stephan de Vries 12 januari 2015 Sport Fryslân De Haan Advocaten & Notarissen PROGRAMMA 1. Inleiding 2. Bestuur en Taak - interne aansprakelijkheid

Nadere informatie

GEMEENTE ONDERBANKEN

GEMEENTE ONDERBANKEN RAADSVOORSTEL GEMEENTE ONDERBANKEN Onderwerp: Gladheidbestrijding Parkstad Limburg en gemeente Vaals 2012-2017 Gemeentebladnummer : 2012/97 Behandelend ambtenaar : PILIPIEC MARK Agendapunt : Portefeuille

Nadere informatie

1. Alle door Steviger! in offertes, opdrachtbevestigingen of aan de andere kant genoemde bedragen zijn exclusief omzetbelasting.

1. Alle door Steviger! in offertes, opdrachtbevestigingen of aan de andere kant genoemde bedragen zijn exclusief omzetbelasting. gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel Rijnland onder nummer 28097926. Art. 1: Algemeen 1. Deze voorwaarden zijn van toepassing op alle, ook precontractuele en toekomstige, rechtsverhoudingen tussen Steviger!

Nadere informatie

Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer

Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer 11 februari 2016 Mr. L.A. (Leonie) Dutmer Overzicht retentierecht van de aannemer Elementen retentierecht Feitelijke macht en kenbaarheid Retentierecht

Nadere informatie

Beleidsregels toewijzen individuele gehandicaptenparkeerplaatsen Wijk bij Duurstede 2013

Beleidsregels toewijzen individuele gehandicaptenparkeerplaatsen Wijk bij Duurstede 2013 Beleidsregels toewijzen individuele gehandicaptenparkeerplaatsen Wijk bij Duurstede 2013 Vastgesteld d.d.: 26 maart 2013 In werking: d.d. : 11 april 2013 Beleidsregels individuele gehandicaptenparkeerplaatsen

Nadere informatie

Duurzaam Veilig(e) Wegen

Duurzaam Veilig(e) Wegen Duurzaam Veilig(e) Wegen Categoriseringskaart (2015) Kaart met de belangrijkste wegen in onze provincie. Dit is het wensbeeld van de wegcategorisering zoals wij dat graag zien. Provinciale wegen Duurzaam

Nadere informatie

De risico s van vrachtwagens

De risico s van vrachtwagens De risico s van vrachtwagens Notitie Fietsberaad, Otto van Boggelen, coördinator Fietsberaad Rotterdam, oktober 2007 Samenvatting In deze notitie wordt verslag gedaan van een aantal cijfermatige analyses

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden 1.1 Alle overeenkomsten, opdrachten, aanbiedingen, offertes en facaturen waarbij ScriptieScreening diensten van welke aard ook levert

Nadere informatie

Beleidsregels plaatsen voorwerpen op of aan de weg in strijd met de publieke functie van de weg (artikel 2.1.5.1. Algemene Plaatselijke Verordening)

Beleidsregels plaatsen voorwerpen op of aan de weg in strijd met de publieke functie van de weg (artikel 2.1.5.1. Algemene Plaatselijke Verordening) Beleidsregels plaatsen voorwerpen op of aan de weg in strijd met de publieke functie van de weg (artikel 2.1.5.1. Algemene Plaatselijke Verordening) Status Geldend Wettelijk kader Gemeentewet, Algemene

Nadere informatie

Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990)

Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990) (Tekst geldend op: 15-03-2011) Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990) Bijlage 1. Verkeersborden Hoofdstuk A. Snelheid Bord Omschrijving A1 Maximumsnelheid Bord Omschrijving A2 Einde

Nadere informatie

videosurveillance minder doden en gewonden

videosurveillance minder doden en gewonden videosurveillance Een groep automobilisten en motorrijders rijdt véél te hard op de Nederlandse wegen. Daar blijft het vaak niet bij. Ze maken zich vaak ook schuldig aan bumperkleven, agressief rijden,

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: D1509 1512 3044 0384. Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: D1509 1512 3044 0384. Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: D1509 1512 3044 0384 Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee Datum uitgifte advies: Oversteekbaarheid fietsers en voetgangers

Nadere informatie

Deze brochure frist je kennis op van deze op het eerste gezicht vanzelfsprekende, maar o zo noodzakelijke regels. Een kruispunt is immers geen jungle!

Deze brochure frist je kennis op van deze op het eerste gezicht vanzelfsprekende, maar o zo noodzakelijke regels. Een kruispunt is immers geen jungle! Een k is geeruispunt n jung le Bebouwde kommen bevatten allerhande kruispunten waar verschillende types weggebruikers elkaar ontmoeten. Door de drukte en de verscheidenheid van het verkeer is het gevaar

Nadere informatie

Even opfrissen... Moeilijke verkeersregels en -situaties uitgelegd. Ga wijs op weg, blijf veilig mobiel!

Even opfrissen... Moeilijke verkeersregels en -situaties uitgelegd. Ga wijs op weg, blijf veilig mobiel! Even opfrissen... Moeilijke verkeersregels en -situaties uitgelegd Ga wijs op weg, blijf veilig mobiel! Ga wijs op weg, blijf veilig mobiel! Ook nu u wat ouder wordt, wilt u actief blijven. U doet Ouder

Nadere informatie

Beheer en onderhoud. 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration. 2. Low Cost Measures. 3. Warnke Studie. 4.

Beheer en onderhoud. 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration. 2. Low Cost Measures. 3. Warnke Studie. 4. Beheer en onderhoud 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration (US Department of Transportation, Verenigde Staten) 2. Low Cost Measures (Elsamex Spanje) 3. Warnke Studie (Deutsche

Nadere informatie

Bromfiets klasse B op de rijbaan

Bromfiets klasse B op de rijbaan 2 technische fiche juni 2006 klasse B op de rijbaan binnen de bebouwde kom Sinds 1 januari 2005 moeten de bromfietsers klasse B binnen de bebouwde kom op de rijbaan rijden. klasse B op de rijbaan 2 1.

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij Verkeersexamen 2011 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard aan

Nadere informatie

Pieter-Frank van Dam W A M

Pieter-Frank van Dam W A M Pieter-Frank van Dam W A M INHOUD Betekenis WAM? De achtergrond en het doel van de WAM Drie hoofdelementen van de WAM Begrippenkader WAM Verzekeringsrechtelijke aspecten van de WAM Verplichte verzekering

Nadere informatie