Middelburg. Een boeiende reis doorheen de tijd

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Middelburg. Een boeiende reis doorheen de tijd"

Transcriptie

1 Middelburg Een boeiende reis doorheen de tijd

2 Middelburg, een boeiende reis doorheen de tijd Welkom in het Bezoekerscentrum Middelburg! Sinds 2006 kan u bij ons terecht voor meer informatie over het rijke verleden van dit prachtige dorp. Aan de hand van opgegraven voorwerpen, illustraties, kaarten, tekst en beeld krijg je een mooi overzicht van hoe het er hier vroeger moet hebben aan toegegaan. Eens was Middelburg een stad. Gebouwd uit het niets. Op een door de rijke Brugse poorter en ambtenaar Pieter Bladelin zorgvuldig uitgekozen locatie langs een oud wegtracé dat Brugge met Aardenburg verbond. In het midden van de 15 e eeuw had deze Pieter Bladelin in Brugge serieus carrière gemaakt als financieel expert en vertrouweling aan het hof van de Bourgondische hertog Filips De Goede. Om zijn macht tentoon te spreiden bouwde hij hier op gronden die zijn eigendom waren niet alleen een eigen kasteel, maar zelfs een heuse stad die hij de naam Middelburg-in-Vlaanderen gaf. Voor zijn stad koos Pieter Bladelin een strak stratenschema naar Grieks-Romeins model. Zo straalt ze orde en regelmaat uit. Binnen de verschillende perceelsblokken werd zorgvuldig ruimte voorzien voor economie (markten), godsdienst (kerk), ziekenzorg (hospitaal) en wonen. Het huidige straten-patroon weerspiegelt nu nog quasi perfect hoe het in de middeleeuwen was. kaart van Jacob Van Deventer, gemaakt ca luchtfoto uit 1994 (Rijksarchief te Gent, Kaarten en Plans, nr. 2351) Na de dood van Bladelin en diens opvolger Willem Hugonet werd Middelburg een speelbal in de turbulente storm van de geschiedenis. Zo werd het ondermeer een belangrijk militair steunpunt tijdens de Tachtigjarige Oorlog ( ) en de Spaanse Successieoorlog ( ). Graag nemen wij u aan de hand van dit boekje mee op tijdreis doorheen Middelburg. Wij houden halt bij diversie locaties en laten er de geschiedenis spreken. We verlaten het bezoekerscentrum en volgen de Groene Markt naar rechts. Aan de T- splitsing kiezen we links de Middelburgse Kerkstraat. Even verderop stoppen we aan de prachtige kerk van Middelburg. 1

3 De kerk De parochiekerk van Middelburg werd opgetrokken tussen 1452 en 1458 en was gelegen naast het marktplein. Ondanks de verschillende vernielingen en herstellingen gedurende de loop der jaren heeft ze haar karakter goed behouden, aan het koor en de dwarsbeuk zijn zelfs nog originele delen in okergele baksteen zichtbaar. De toren van de kerk, die gewijd is aan de heiligen Petrus en Paulus, is sedert 1936 geklasseerd als monument. Binnenin bevindt zich links in het hoogkoor het praalgraf van Pieter Bladelin en zijn echtgenote, Margaretha van de Vagheviere. Het graf is versierd met zijn schild en aan weerszijden de initialen PB. Volgende tekst staat er afgebeeld (vertaald): Hier rust Messire Pieter Bladelin, Ridder, Heer van Middelburg, Raadsheer en Kamerheer van Mijn Heer de Hertog van Bourgondië, Brabant en het Graafschap Vlaanderen, schatbewaarder van de Orde van het Gulden Vlies, Stichter van deze stad en deze Kerk met de canoniale prebenden, die stierf in het jaar 1472, de 8 e april na Pasen. Tevens is er een kopie te bezichtigen van de Bladelintriptiek. Het oorspronkelijke werk werd op bestelling gemaakt door de bekende Vlaamse schilder Rogier Van Der Weyden (Vlaamse primitieven) en vertoont Pieter Bladelin centraal afgebeeld bij de aanbidding van de pasgeboren Jezus. Bildarchiv Preußischer Kulturbesitz, Berlijn, 2006 Rijksmuseum Berlijn Het originele schilderij is nu te bezichtigen in de Gemäldegalerie te Berlijn. In de kerk te Middelburg hangt een kopie van de Bladelintriptiek, gemaakt rond 1630 door Jan Ricx. De Middelburgse kerk is niet vrij toegankelijk. We vervolgen onze weg in de Middelburgse Kerkstraat richting Bladelinplein. Aan het einde van de straat houden we halt voor meer uitleg over het stadhuis dat zich hier vanaf ca aan de linkerkant bevond.

4 Het Stadhuis Opgravingen in 2005 brachten restanten van het middeleeuwse stadhuis opnieuw aan het licht. Het gebouw bestond wellicht uit één voorkamer en vermoedelijk ook een achterkamer. De voorkamer was volledig met steen gebouwd, er was een bakstenen vloer en een open haard. De achterkamer was wellicht in hout opgetrokken (er is nl. geen bakstenen structuur van teruggevonden tijdens de opgravingen). In het oorlogsgeweld van de Tachtigjarige Opstand (in Middelburg het hevigst van 1580 tot 1604) werd het stadhuis verwoest, waarna er tot in de 20 e eeuw een opeenvolging van verschillende structuren bovenop gebouwd werd. De opgravingen leverden restanten op van overlappende muren en waterputten uit de 17 e eeuw en ook recentere beerputten. Interessant om weten is dat er hier ook sporen terug gevonden zijn van vóór de stichting van de stad: zo werd parallel met de baan een stuk van een gracht ontdekt die vermoedelijk terug gaat tot de Romeinse periode. Luchtfoto gemaakt tijdens de opgravingen in 2005 Wim De Clercq Tevens werd tijdens de opgravingen een ploeglaag gevonden. Dat is een zwarte laag grond die zich vermoedelijk over gans Middelburg bevindt, want ze wordt bij elke opgraving teruggevonden (ook aan de kasteelsite en het klooster). Daarin werd aardewerk teruggevonden uit de 13 e -14 e eeuw, welke we kunnen linken aan het hof van Middelburg, een hoeve-uitbating afhangende van Middelburg in Zeeland. Van deze hoeve werd voor het eerst melding gemaakt in Ze zou verkocht geweest zijn aan een neef van Bladelin, waarna Bladelin de hoeve en de stukken grond erfde na diens overlijden. Hij koos daarna die gronden uit om zijn stad op te bouwen. Aan de overzijde van de straat is sinds 2006 het dorpsonthaalpunt (DOP) gelegen. Dit DOP is een plaatsje in openlucht, waar zowel toevallige passanten als doelbewuste bezoekers terecht kunnen voor basisinformatie over de geschiedenis van het dorp. Het DOP is tevens een rustpunt in het groen dat voorzien is van een fietsenrek en zitbankjes. Vlakbij ziet u de schandpaal van Middelburg.

5 Schandpaal Een schandpaal is een typisch middeleeuws fenomeen: een paal waaraan iemand die iets mispeuterd had te schande (of: aan de kaak ) werd gesteld. Elke middeleeuwse stad had een dergelijke schandpaal en ook één of meerdere galgen. Hoewel naar verluidt bepaalde stukken van deze schandpaal zouden terug- gaan tot de 15 e eeuw, lijkt hij eerder te dateren in de 2 e helft van de 19 e eeuw. De paal is vervaardigd uit arduin en werd op een machinale manier bewerkt en gekapt. Zijn symboolwaarde blijft echter groot. De schandpaal herinnert immers aan zijn 15 e eeuwse voorloper. Sinds 1464 had de schepenbank van Middelburg namelijk de hoogste rechtspraak toegekend gekregen van de hertog: Wij, Filips, Hertog van Bourgondië, laten iedereen weten dat het ons aangenaam is in te gaan op het verzoek van onze gewaardeerde medewerker, raadsman en generaal gouverneur van financiën Pieter Bladelin, bijgenaamd de Leestmakere, om zijn hof van Middelburg in de parochie van Heille en andere eigendommen daarrond verenigd, van ons in leen te mogen houden onder de naam van Middelburg. Arras, 23 augustus 1444 Vanaf toen kreeg de stad een eigen gevangenis en werden misdadigers er gevonnist, enkel de doodstraf mocht niet worden uitgesproken. In de stad werden tevens twee galgen en een schandpaal opgericht. We slaan aan de T-splitsing rechts de Kloosterstraat in, maar in plaats van deze mee te volgen in de bocht gaan we daar rechtdoor de Kasteelstraat in. Op naar de Kasteelsite.

6 Kasteelsite We weten dat Pieter Bladelin bij de stichting van zijn stad deze onmiddellijk voorzag van een luxueus kasteel. Een kasteel dat in de eerste plaats vooral een statussymbool was, vol pracht en praal, met de bedoeling macht tentoon te spreiden. Er waren geen militaire functies voorzien. De bouw ervan werd gestart in 1448 en zou naar verluidt dertig jaar geduurd hebben. Net zoals de eerste kastelen uit de 10 e -11 e eeuw, bestaat ook het kasteel van Pieter Bladelin uit een tweeledige structuur, namelijk een voorhof en een opperhof. Het voorhof was in die beginjaren van de kasteelbouw gewoon een houten omheining, waarbinnen stallingen waren, logementen van de dienaars en keukens, gewoon utilitaire functies. In het opperhof (dat was meestal ook iets hoger gelegen vandaar opper ) bevonden zich daarentegen de residentie, de kamers en de woonvertrekken van de kasteelheer en zijn dame. Naarmate we door de eeuwen schrijden, wordt het kasteel versteend en worden de bouwmaterialen steeds meer luxueus afgewerkt. Opgravingen in de periode leerden ons dat het kasteel van Pieter Bladelin in Middelburg daarvan een schoolvoorbeeld was. Het was opgetrokken in eenvoudige baksteen maar bekleed met rijke coubertage kalksteen, witte kalksteen bedekt met leien e.d. Hier is het wel zo dat het voorhof (waarvan er in 2004 een stuk werd opgegraven) een ruimere rol vertolkte dan alleen maar de utilitaire functies. Ook in het voorhof speelden praal en status al een belangrijke rol. Vermoedelijk bevond zich op die plaats de ontvangstkamer van gasten. Dit mogen we besluiten uit de vondst van een reeks tegels (fragmenten althans) met initialen P B en ook de Bourgondische vuurslag (dus een onmiddellijke link met de Bourgondische adel, zijn leefwereld). Deze tegels werden rond 1450 speciaal op bestelling gemaakt in Valencia in Spanje. Dat is heel uniek in Vlaanderen, uniek in Europa zelfs. De ontvangstkamer beschikte in de hoek over een onafhankelijk vertrek waar zich een latrine bevond. Van het opperhof kon maar een gedeelte onderzocht worden, m.n. het zuid-oostelijk stuk. Daarbij werd één toren, een hoektoren (12,5m diameter, muurdikte 2,3m) en de fundamenten van een traptoren (om de hoger gelegen regionen van de toren te kunnen bereiken) gevonden. De eigenlijke residentie, woonkamer of troonplaats van Bladelin zit verscholen onder het huis dat grenst aan de kasteelsite. Vloertegel met de initialen P B (ca. 1450). Zo gaf Pieter Bladelin zichzelf een plaats in het interieur van zijn kasteel. Hij liet deze tegels vervaardigen in Spanje (Manises, Valencia). De kleine blaadjes staan symbool voor zijn naam. Blade-lin betekende letterlijk klein blaadje. (opgravingen kasteel Middelburg)

7 Zicht op de zuidelijke hoektoren tijdens de opgravingen( Vakgroep Archeologie, Universiteit Gent, 2003) Rondom was het kasteel omgeven door een 20m brede gracht met een diepte van 2,5m. Via stortkokers loosde men er allerlei huishoudelijk afval, aardewerk, botmateriaal, slachtafval en keukenafval in. De opgravingen leverden enkel restanten van bouwmateriaal op, zodanig dat we ervan mogen uitgaan dat de gracht op regelmatige tijdstippen gereinigd moet zijn geweest. Huishoudelijk gerei uit de periode van Bladelin werd niet teruggevonden. Toen het kasteel vervolgens een militair fort werd ten tijde van de Tachtigjarige Opstand krijgen we er in 1604 een bezetting van militairen op het voorhof. En die hebben massaal afval nagelaten: aardewerk, botmateriaal, militaria waaronder kanonskogels, steen, gietijzer, musketkogels, maar ook fragmenten van wapens (o.a. een stuk van een musket). Het onderzoek heeft aangetoond dat men zelf niet kon kweken, maar gewoon nam, plukte en gebruikte wat men vond, zoals bv. jonge vogels, spreeuwen, jonge reigers, allerlei vruchten Het aardewerk getuigt van een groot ensemble van kookpotten, pannen, papkommen, borden, kannen en kruiken. Veel van dit aardewerk is nu herleid tot scherven, maar er werden ook honderden halve potten terug gevonden en zelfs enkele tientallen volledig ongeschonden exemplaren! Foto van een deel van het teruggevonden aardewerk, te bezichtigen in het Bezoekerscentrum Middelburg

8 Tiendpaal Een tiendpaal werd in middeleeuwse tijden gebruikt om aan te tonen tot welke abdij een bepaald gebied behoorde. Aan deze abdij was dat gebied dan een tiende verschuldigd, een sociale belasting die moest dienen ter financiering van de armenzorg, het levensonderhoud van parochiepriesters en de instandhouding van kerkgebouwen. De regel was dat iedereen een tiende van zijn oogst afdroeg. De hedendaagse replica die vlakbij de kasteelsite geplaatst werd is een blijvende herinnering aan het ROMA-project (Romeinen en Middeleeuwers te Oudenburg, Aardenburg en Middelburg). Dankzij dit project konden er in Middelburg tussen 2002 en 2004 talrijke opgravingen doorgaan en werden ondermeer het bezoekerscentrum, dorpsonthaalpunt en de infoborden doorheen het dorp gerealiseerd. Daar waar onze collega s uit Oudenburg en Aardenburg het ROMA-project eren met een Romeinse mijlpaal, werd in het middeleeuwse Middelburg gekozen voor de tiendpaal als basis. Bovenaan, waar normaal een verwijzing naar de abdij staat, is nu het prachtige schild van Middelburg zichtbaar. Op de paal zelf staan de afstanden naar onze collega-steden en ROMA vermeld (zowel in middeleeuwse roeden als in kilometer). Na ons bezoek aan de kasteelsite keren we even op onze stappen terug, richting Kloosterstraat. We volgen ditmaal wel de bocht en zien al gauw Convent Santa Clara liggen. Deze sneukelkroeg is sinds 2008 geopend en ligt op de locatie van het vroegere klooster. In de tuin werden resten terug gevonden van de oude stadsomwalling en van een kanaal.

9 Klooster Middelburg had dus ook een eigen klooster, meer bepaald een Arme Klarenklooster. Het werd in 1515 gesticht door de zus van Willem Hugonet. Pas in 1520 werd het klooster bewoond door zuster Hugonet samen met nog 15 andere zusters. Zo is het één van de vroegste stichtingen van Arme Klarenkloosters in Vlaanderen maar ook één van de kortst durende. In de woelige periode van 1580 tot 1604 wordt het net als de rest van de stad ten gevolge van de Tachtigjarige Opstand platgebrand en geplunderd. De nog overblijvende gebouwen werden afgebroken en de stenen werden gebruikt om andere gebouwen te herstellen die tijdens het oorlogsgeweld beschadigd waren, zoals de parochiekerk in het centrum. Van het klooster werd er tijdens de opgravingen in 2006 dan ook weinig teruggevonden: enkel een rechthoekige vloer (breedte van 5m), die vermoedelijk het kelderniveau was van een gebouw dat behoorde tot het klooster, en een afvalput waarin zich aardewerk bevond dat duidelijk uit het midden van de 16 e eeuw dateert. Gebruiksvoorwerpen van het klooster dus. Het gebouw dat er nu nog staat gaat terug tot de 17 e eeuw. Onderzoek bracht er een aantal interessante elementen aan het licht, zoals een restant van een haardvloer en een bakstenen kelder met tongewelf. Misschien was dit het huis, waar de zusters de eerste vijf jaar na de stichting gewoond hebben, maar dit is niet bewezen Stuk vloer van een oost-westgeoriënteerde, vijf meter brede constructie. Enkel het centrale vloerdeel werd aangetroffen. De donkerbruine band rondom de structuur is de opgevulde uitbraaksleuf van de muur. Alleen rechtsonder is nog een stukje muur bewaard gebleven. Het betreft mogelijk een gedeelte van de voormalige kloosterkerk/kapel die zich op deze locatie bevond ( Pedro Pype, Maldegem)

10 Stadsomwalling Historische bronnen en archeologisch onderzoek wezen uit dat Middelburg vanaf zijn ontstaan rond 1450 volledig omgeven was door een 25m brede gracht. In 1464 bouwde men ook nog een bakstenen stadsmuur met halfronde torens en stadspoorten. In de tuin van Convent Santa Clara zijn er voor het eerst restanten aangetroffen van deze 15 e eeuwse stadswallen van Middelburg, namelijk een halfronde toren, een 1m dikke schildmuur van de stadsmuur en de 25m brede stadsgracht met een diepte van een kleine 3m. Aangezien in 1488, tijdens de opstand van de Vlaamse steden tegen Maximiliaan van Oostenrijk, de stadmuren quasi volledig werden afgebroken, beschikken we nu alleen nog over de funderingen ervan. Deze funderingen werden gebouwd volgens de spaarboogtechniek, zodat er minder bakstenen gebruikt moesten worden en zitten rondom Middelburg wellicht nog gewoon onder de grond. Net als de stadsgracht die volledig werd gedempt. In de 17 e en 18 e eeuw werd Middelburg een belangrijk militair steunpunt. Daardoor werd het stadje regelmatig belegerd en ingenomen. Om hieraan weerstand te kunnen bieden, liet het Spaanse gezag in 1609 de stadsgracht aanpassen. Zo krijgen we een versterking gebaseerd op het zgn. Italiaans stelsel met typerende kleine puntvormige bastions, bedoeld om het vijandelijke geschut zo ver mogelijk van de stad af te houden. In 1702, onder de Franse bezetting, werd de stadsversterking nogmaals aangepast en krijgen we een echte vestingstad, een grensstad, met 4 grote bastions. Één van die bastions is nog zichtbaar richting Nederland, op het einde van de Dinantstraat/Meulekreek. Op deze luchtfoto uit 1994 kan je dankzij de bomenrijen de randen van het bastion nog herkennen

11 Het Middelburgs vaardeken Een ander interessant item hier is het restant van een oud transportkanaal richting marktplein. Dit kanaal, het zgn. Middelburgs vaardeken, werd gegraven vanaf 1456 en sloot aan op de Lieve. Zo bracht het de stad rechtstreeks in verbinding met Brugge, Damme en het Zwin. In Middelburg konden toen platbodems langs het kloosterterrein doorvaren om goederen te lossen op marktplein. Dit zorgde voor een bloeiende handel en het inrichten van een jaarlijkse markt vanaf Het Middelburgs vaardeken is vandaag de dag nog zichtbaar als een 2m brede gracht. We volgen de Kloosterstraat opnieuw richting Pieter Bladelinplein. Aan de plek waar het oude stadhuis stond gaan we nu echter rechtdoor terwijl we aan de rechterkant kunnen genieten van een stukje hedendaagse kunst: een beeld van de Middelburgse kunstenaar Stef Orti. Nadat we de Middelburgse school en pastorie gepasseerd zijn bevinden we ons in de Dinantstraat. Dinantstraat De Dinantstraat is een rechtstreekse verwijzing naar de stichting van Middelburg. De nieuwe stad had immers zowel inwoners als een economische bestaansreden nodig. Om beide noodzaken te combineren koos Pieter Bladelin bij de uitbouw van zijn stad voor speciale ambachten. Zo werden vanaf 1466 de door hertog Maximiliaan van Oostenrijk verdreven koperslagers uit Dinant naar Middelburg gehaald. Bladelin nam hen onder zijn hoede en gaf hen een vestingplaats in Middelburg. Vanaf toen kenden we in Middelburg een goede eeuw lang florerende koperslagerijactiviteiten. Het stadje werd een bloeiende nederzetting: er kwam een opslagplaats voor wol uit het Engelse Newcastle en er werden ververijen voor wol, lakens en breigoederen opgericht. De productie van koperen voorwerpen was zelfs zo belangrijk dat Edward IV, koning van Engeland ( ), de koperhandelaars zekere voorrechten van vrijhandel verleende voor de verkoop van hun koper in zijn land. Ook de talrijke koperen ketels, kommen, pannen, schuimspanen, vuurkandelaars en ingeklopt koper die bij de opgravingen werden teruggevonden wijzen op het belang van de dinanderie in Middelburg Aan onze linkerzijde zien we in één van de achtertuinen een molen verschijnen. Deze molen verdient een woordje uitleg: De molen Oorspronkelijk stond er in Middelburg een molen aan de Meulekreek (vandaar haar naam). Toen daar in de 17 e eeuw het bastion werd aangelegd, brak men deze molen af om hem na de werken bovenop het bastion opnieuw op te bouwen. Tijdens de militaire periode aan het begin van de 18 e eeuw werd de molen opnieuw verplaatst. Deze keer kreeg hij een plekje aan de binnenkant van het bastion maar ook dit bleef niet duren. Omdat de molen het zicht teveel stoorde werd hij namelijk verplaatst naar de Dinantstraat. Daar brandde de oorspronkelijk houten molen af in 1846 en het jaar erop, in 1847, bouwde men op dezelfde plek een stenen molen: de zogenaamde poedermolen waarvan de huidige romp nog steeds zichtbaar is. Aan het einde van de Dinantstraat komen we tot slot uit op de Meulekreek. Via het wandelpad kan u een stukje verder genieten van de prachtige natuur. In de tuin die hier vlak naast gelegen is, werd een hoek van de 18 e eeuwse bastionnering gevisualiseerd. Verderop vind je de vogelwand van waarachter je de verschillende fauna kan aanschouwen.

12 De Meulekreek De Meulekreek kwam tot stand als gevolg van de militaire periode tijdens de Tachtigjarige Opstand. De Staatsen, de Hollanders, doorbraken de middeleeuwse dijken in een poging de Spanjaarden tegen te houden rond Sluis. Deze doorbraken zorgden immers voor een overstroming, die de Spanjaarden richting Oostende terugdrong. Maar met die doorbraak van de dijken werd ook een heel systeem in gang gezet, waarbij zeewater landinwaarts kwam dat heel geleidelijk land innam tot langs Middelburg. Pas in 1638 ontstaat zo de Meulekreek. Wij hopen dat u genoten heeft van de ontdekkingsreis doorheen Middelburg en verwelkomen u graag opnieuw in het Bezoekerscentrum Middelburg!

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

Dag van het Kasteel 2012

Dag van het Kasteel 2012 Dag van het Kasteel 2012 wandelen rond Zeeuwse kastelen en buitenplaatsen Schouwen-Duiveland Slot Moermond, Renesse Zuid-Beveland De Hellenburg, Baarland Walcheren Westhove, Oostkapelle Zeeuws-Vlaanderen

Nadere informatie

Rondrit naar Groede 94.99 km

Rondrit naar Groede 94.99 km Rondrit naar Groede 94.99 0 2.04 0 Lissewege Het zeer landelijke Lissewege hoort sinds de gemeentefusies bij Brugge. De naam van het dorp duikt op in de 11de eeuw en zou afkomstig kunnen zijn van 'liswega',

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Gent 19 Ook hier is er nog geen vuiltje aan de lucht. In de St Baafsabdij zijn de paters nog niks bewust wat Keizer Karel hen later zal aangedaan

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

6Plekjes met voelbare historie

6Plekjes met voelbare historie 6Plekjes met voelbare historie Waterwegen hebben in heel veel belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis een rol gespeeld. Voor aanval en verdediging tijdens oorlogen, voor het vervoer van goederen

Nadere informatie

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Groep 7/8 Erfgoed educatie Bezoek les Stevig Sterk Zaltbommel Stevig Sterk Zaltbommel is een bezoek les over historische vestingwerken van Zaltbommel. Nadruk ligt op het

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Veel glas-in-lood ramen van rond 1215 zijn in deze kathedraal nog bewaard gebleven. Dit is vrij uniek omdat ramen meestal in de loop van de tijd door

Veel glas-in-lood ramen van rond 1215 zijn in deze kathedraal nog bewaard gebleven. Dit is vrij uniek omdat ramen meestal in de loop van de tijd door Kerken in de Berry De Berry is een oud graafschap in het centrum van Frankrijk. Recentelijk is de naam Berry bekend geworden door de grote overzichtstentoonstelling van het werk van de gebroeders Van Limburg,

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen Na de val van het Romeinse rijk begonnen de Middeleeuwen. Ze noemde deze periode de Middeleeuwen, omdat het de periode was van 1000 jaren tussen het beschaafde

Nadere informatie

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Gent 25c De Minnemeersbrug lag in het verlengde van de Goudstraat Goudstr /Beersteeg

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Stadswandeling. Kruispoort

Stadswandeling. Kruispoort Brugge Brugge is de hoofdstad van de provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt bijna 117.000 inwoners. Ongeveer 20.000 daarvan wonen in het historisch centrum. In 2002 was Brugge Culturele hoofdstad

Nadere informatie

Bouwhistorische notitie proefsleuf Fort Sint Michiel Blerick

Bouwhistorische notitie proefsleuf Fort Sint Michiel Blerick Bouwhistorische notitie proefsleuf Fort Sint Michiel Blerick 25-11-2010 Inleiding Op 25 november 2010 is op het terrein van het vroegere Fort Sint Michiel te Blerick een proefsleuf getrokken, in verband

Nadere informatie

Excursie ijzerzandsteen Diest 19 september 2014

Excursie ijzerzandsteen Diest 19 september 2014 Excursie ijzerzandsteen Diest 19 september 2014 Marleen De Ceukelaire & Michiel Dusar KBIN - BGD Wandeling Diest met aanduiding van de belangrijkste gebouwen met ijzerzandsteen Inhoud 1. Begijnhofkerk

Nadere informatie

Uitstap naar Oudenaarde en Ename Middeleeuwse stadsgeschiedenis - Abdijen in de Middeleeuwen - Romaanse en gotische kunst

Uitstap naar Oudenaarde en Ename Middeleeuwse stadsgeschiedenis - Abdijen in de Middeleeuwen - Romaanse en gotische kunst Uitstap naar Oudenaarde en Ename Middeleeuwse stadsgeschiedenis - Abdijen in de Middeleeuwen - Romaanse en gotische kunst Mariagaard 2005 Uitstap derdes! 1 Opdrachten in het museum te Ename Overzicht van

Nadere informatie

Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering :

Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering : Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering : De kapel en de kluizenaarswoniing van Saint-Thibaut. Deze grandioze plek die reeds vanaf de prehistorie in gebruik is, laat je van op haar rotsachtige

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken De 7 werken van barmhartigheid wandelboekje 2 19 Gebruik de bankjes rechts van je om even uit te blazen. Zoek samen met je begeleider en je medewandelaars uit of je bij iedere stopplaats het juiste werk

Nadere informatie

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland 2016 Lesbrief voor de groepen 7 van de basisscholen in Midden-Delfland Deze les is de voorbereiding voor de Kindermonumentendag op

Nadere informatie

Oudenburg in het Brugse Ommeland

Oudenburg in het Brugse Ommeland Oudenburg in het Brugse Ommeland Oudenburg, nu eigenlijk een rustig plattelandsstadje op de grens tussen polder- en zandstreek in het Brugse Ommeland, behoort tot de oudste steden van ons land. De Romeinen

Nadere informatie

Typering van het monument: Restant van de oude parochiekerk, bekend onder de naam De Klockeberg, thans ingericht als plantsoen.

Typering van het monument: Restant van de oude parochiekerk, bekend onder de naam De Klockeberg, thans ingericht als plantsoen. Kerngegevens gemeentelijk monument: Monumentnummer : GM004 Naam monument : De Klockeberg Adres : Dorpsstraat bij 2 Postcode en plaats : 6095 AH Baexem Kadastrale aanduiding : BXM00 sectie E nr(s) 955 Coördinaten

Nadere informatie

AWP-VERSLAG-WAARNEMING 2010-01-OCB (PURMEREND)

AWP-VERSLAG-WAARNEMING 2010-01-OCB (PURMEREND) AWP-VERSLAG-WAARNEMING 2010-01-OCB (PURMEREND) Locatie 15 Westerstraat Purmerend ARCHEOLOGISCHE WERKGROEP PURMEREND Neckerstraat 11 1441 KT Purmerend Project AWP Purmerend 2010-01-OCB Locatie onderzoeksgebied

Nadere informatie

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km Levensloopje Een wandeling van 7,2 km 1 Levensloopje De wandeling maakt onderdeel uit van het project Gedenkparken. Het vormt de verbinding tussen de twee deelprojecten Levensbomenbos en de oude begraafplaats

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart Muurtorens. Muurtorens

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart Muurtorens. Muurtorens Informatiekaart Muurtorens Muurtorens Zutphen is een bijzondere stad omdat er nog grote delen van de middeleeuwse stadsmuur overeind staan. In deze muur waren zware verdedigingstorens opgenomen. De torens

Nadere informatie

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente

Nadere informatie

ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum

ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum ARION. ets van Albrecht Dürer Tekening Koepeltuin Huys Ootmarsum door Schoenmaker. 1723.Rijksarchief Zwolle

Nadere informatie

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes)

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes) In de stortgrond afkomstig uit deze put langs de Kanaalschans werden veel metalen voorwerpen aangetroffen met de metaaldetector. Onder andere is met de detector een ronde penning van lood gevonden. Op

Nadere informatie

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar.

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. LESMAP HET MOTTE MYSTERIE Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. D e leerlingen van je klas bezoeken de archeologische site Hoge Wal op een

Nadere informatie

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d k a s t e e l Inhoudsopgave k a s t e l e n i n n e d e r l a n d Wat is een kasteel? Blz. 2-3 Ringwalburchten Blz. 4 Motteburchten Blz. 5 Ronde Waterburchten Blz. 6 Vierhoekige Waterburchten Blz. 7 Woon-

Nadere informatie

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG Koningsveld is het oudste en meest belangrijke klooster van Delft. Aan de bouw van dit klooster is oudere middeleeuwse bewoning vooraf gegaan. Onder de middeleeuwse ophogingen komen bovendien bewoningssporen

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

hij qua positie onderdeel van

hij qua positie onderdeel van Bouwhistorische en Archeologische b e r i c h t e n i Archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier(9) In de maanden januari en februari van dit jaar is het archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier

Nadere informatie

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven Locatie: Best en Aarle Periode: NEO, BRONS, IJZ, ROM, XME, NT Complextype: ELA, GC, GVX, IX, IPER, NX, NHP, XXX. Soort onderzoek: opgraving Jaartal onderzoek:2011 en 2012 Datum vondst:2011 en 2012 Uitvoerder:

Nadere informatie

Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1]

Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) Reisverslag Heidelberg 2016 Deel 7 (2 augustus 2016) [1] Door wjvanderzanden[2]op

Nadere informatie

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen!

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! Met PINKSTEREN hebben we in Nederland altijd vrij! Er is een 1 e Pinksterdag, een 2 e Pinksterdag. En in Purmerend (en omgeving) hebben we zelfs een 3 e Pinksterdag. Op deze

Nadere informatie

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne Heffen: Verklaring naam Heffen: Eerste maal vermelding in 1088 Heffena = Heffe en A Wil zeggen bezinksel en water Mogelijke betekenis: modderbeek of moerasgebied Een andere mogelijke betekenis is dat het

Nadere informatie

Tongeren - Historische wandeling 9.55 km

Tongeren - Historische wandeling 9.55 km Tongeren - Historische wandeling 9.55 km 41 1 0 34 2 3 4 5 15 16 11 9 10 7 8 6 12 14 13 0 m 0 Station Tongeren 242 m 1 Antiekmarkt Iedere zondag kan men op deze plaats van in de vroege uurtjes tot 's middags

Nadere informatie

speuren naar sporen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen

speuren naar sporen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen Elke gemeente heeft wel zo n plek, waarvan verteld wordt dat er ooit een kasteel of ander

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Het onderzoeksgebied vanuit de lucht bekeken (Foto: Birger Stichelbaut). De

Nadere informatie

Nota met aanbevelingen Antwerpen Oudeleeuwenrui

Nota met aanbevelingen Antwerpen Oudeleeuwenrui Nota met aanbevelingen Antwerpen Oudeleeuwenrui De nota met aanbevelingen omvat: - een allesporenplan van de opgravingsputten op leesbare schaal (pdf-bestand); - een korte beschrijving van de resultaten

Nadere informatie

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Mei 2012 Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier COLOFON 2012, Gemeente Deventer, Deventer. Auteur:

Nadere informatie

Overzicht van de binnenwerken van de basiliek (Fase III)

Overzicht van de binnenwerken van de basiliek (Fase III) Overzicht van de binnenwerken van de basiliek (Fase III) Het samenstellen van het dossier voor de binnenwerken van de basiliek vroeg veel tijd zo werd het juni 2009 met toewijzing na openbare aanbesteding

Nadere informatie

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein.

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Uit: C. Baardman, Leo J. Leeuwis, M.A. Timmermans, Langs Merwede en Giessen (Den Haag 1961) Op de zuidelijke oever van de

Nadere informatie

Traptorens. meestal veel hoger gemaakt dan noodzakelijk. Men

Traptorens. meestal veel hoger gemaakt dan noodzakelijk. Men Informatiekaart Traptorens Traptorens Ooit bouwden de rijkste Zutphenaren torens tegen hun huizen aan met een wenteltrap erin. Zo n traptoren gaf status. Nu zijn ze vaak vergeten en verborgen. Iedereen

Nadere informatie

Een nieuwe manier van bouwen

Een nieuwe manier van bouwen Steden en staten LES 3 DE MACHT VAN DE KERK In s-hertogenbosch bouwt men een kathedraal. Daar ga ik mijn stenen verkopen aan de bouwmeester. JE LEERT wat er zo bijzonder is aan een kathedraal; wat een

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Drogenapstoren. Ω Hoogte: 47,5 meter Ω Bouwjaar: Ω Muurdikte: 2 meter Ω Basisvorm: vierkant. Werkgroep Bouwhistorie Zutphen

Drogenapstoren. Ω Hoogte: 47,5 meter Ω Bouwjaar: Ω Muurdikte: 2 meter Ω Basisvorm: vierkant. Werkgroep Bouwhistorie Zutphen Informatiekaart Drogenapstoren Drogenapstoren De Drogenapstoren is van oorsprong een middeleeuwse stadspoort. s Avonds wordt hij prachtig verlicht, en terecht. Dat deze toren er nog steeds staat is heel

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich

Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich Kessel-Lo, 2011 Studiebureau Archeologie bvba Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein

Nadere informatie

Bourgonjetoren. Dit is de toren waar vroeger de kanonnen in stonden. In Zutphen stond maar één zo n toren en deze is zeer goed bewaard gebleven.

Bourgonjetoren. Dit is de toren waar vroeger de kanonnen in stonden. In Zutphen stond maar één zo n toren en deze is zeer goed bewaard gebleven. Informatiekaart Bourgonjetoren Bourgonjetoren Dit is de toren waar vroeger de kanonnen in stonden. In Zutphen stond maar één zo n toren en deze is zeer goed bewaard gebleven. Zutphen was in de 15e eeuw

Nadere informatie

[vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.]

[vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.] Mannaerts R., De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen: een openbaring mits de juiste sleutel, Antwerpen, 2012 [vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.]

Nadere informatie

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL Inleiding Hoorn is een van de steden waar zich de uitzonderlijke situatie voordoet dat al vanaf de late Middeleeuwen riolen zijn aangelegd.

Nadere informatie

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS)

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS) Archeologie, aardkundige waarden en cultuurhistorie Naar de archeologie in onder andere de Groeneveldse Polder is een bureaustudie gedaan door de heer Bult van het Vakteam Archeologie i. De in weergegeven

Nadere informatie

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 DE MIDDELEEUWEN Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 INHOUDSOPGAVE Middeleeuwen. Karel de Grote. Middeleeuwse straffen. De pest. Dokters in de Middeleeuwen. Beroepen in de Middeleeuwen.

Nadere informatie

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving.

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving. Liniepad Abcoude Wandelen langs de Stelling van Amsterdam Forten Horeca Forten in de omgeving Molens in de omgeving pagina 1 / 5 Omschrijving Deze wandelroute is opgesteld door Natuurmonumenten WANDELEN

Nadere informatie

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en vandaag 6 km extra heeft moeten afleggen. Saint Ferme

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek.

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. Een van de belangrijkste en tevens meest tijdrovende onderdelen van onze hobby (het zoeken met de metaaldetector) is het opsporen van oude bewoningsresten. Vele uren

Nadere informatie

Publiekssamenvatting. Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden

Publiekssamenvatting. Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden Publiekssamenvatting Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden Catastrofale overstromingen kwamen vaak voor in de geschiedenis van Pannerden, wat met de ligging in de driehoek tussen de rivieren

Nadere informatie

1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG)

1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG) 1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG). - 14 - - 15 - 3.23 3.24 3.26 3.25 vastgesteld. De verdieping in het voorhuis van dit pand had geen schouw, een balklaag met gekantrechte

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Barcelona. Barcelona. Montjuïc

Barcelona. Barcelona. Montjuïc Montjuïc De Montjuïc is een heuvel gelegen in de buurt van het centrum van. De heuvel, waarop zowel een wereldtentoonstelling als de Olympische Spelen gehouden werden, heeft een heel aantal bezienswaardigheden

Nadere informatie

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving.

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving. Liniepad Abcoude Wandelen langs de Forten Horeca Forten in de omgeving Molens in de omgeving pagina 1 / 6 Omschrijving Deze wandelroute is opgesteld door Natuurmonumenten WANDELEN OVER HET LINIEPAD De

Nadere informatie

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Speuren in het Geheugen van de Stad Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Naam: M Cumenu boekje-aangepast.indd2 2 28-08-2006 14:00:1 We

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

landelijk, licht EN eclectisch interieur

landelijk, licht EN eclectisch interieur interieur landelijk, licht EN eclectisch TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: JAN VERLINDE De bewoners van dit huis woonden eerder al in hetzelfde park. Ze waren het erover eens dat dit het leukste en

Nadere informatie

Slot Valckesteyn. Poortugaal. Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal

Slot Valckesteyn. Poortugaal. Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal Slot Valckesteyn Poortugaal Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal Slot Valckesteyn Slot Valckesteyn Op enkele kilometers afstand van het eerste huis bouwde de Heer van Putten rond 1310 kasteel Valckesteyn.

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Het Lemke Bergerkampstraat 18 A 3650 Dilsen-Stokkem - 089/562646 VZW Trage Wegen - www.tragewegen.be www.hetlemke.be www.tragewegen.be

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

De oplage is beperkt. Wilt u per deelnemende groep één formulier meenemen? Extra exemplaren kunt u downloaden van de site www.ovopperdoes.

De oplage is beperkt. Wilt u per deelnemende groep één formulier meenemen? Extra exemplaren kunt u downloaden van de site www.ovopperdoes. U gaat zo beginnen met de puzzeltocht welke is opgesteld door de Oranjevereniging. Spelenderwijs en informatief wordt u door het mooi versierde dorp Opperdoes geleid. Vele inwoners zijn de afgelopen tijd

Nadere informatie

Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd

Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd Sla dit document eerst in je persoonlijke map op en begin er dan in te werken! NAAM: KLAS: 1. Chronologisch bakenen we twee perioden af. De middeleeuwen

Nadere informatie

Gent 14c. De omgeving Vlaamse kaai Keizersvest, poort. Stadsvesten van aan het Spaans kasteel tot de Schelde aan de Keizerspoort

Gent 14c. De omgeving Vlaamse kaai Keizersvest, poort. Stadsvesten van aan het Spaans kasteel tot de Schelde aan de Keizerspoort Gent 14c De omgeving Vlaamse kaai Keizersvest, poort Stadsvesten van aan het Spaans kasteel tot de Schelde aan de Keizerspoort Verdwenen citee van 1862 aan de Keizersvest foto van 1962 heden een nieuwbouw

Nadere informatie

We hopen dat we u ook dit jaar mogen begroeten bij een of meerdere activiteiten van onze Stichting.

We hopen dat we u ook dit jaar mogen begroeten bij een of meerdere activiteiten van onze Stichting. Stichting de Kerk in Klooster Secretariaat: Postbus 1 4587 ZG Kloosterzande (Ned.) Bank: RABO-Bank rek.nr.: 1421.38.371 Anbi verklaring aanwezig Kloosterzande, september 2011 Geachte Lezer, Bij dezen ontvangt

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

Het leven op en om een kasteel

Het leven op en om een kasteel Hoe zijn kastelen ontstaan? De eerste kastelen werden gebouwd tussen 800 en 1000 na Christus. Dit kwam omdat in die tijd de Noormannen de kusten van Europa onveilig maakten met hun plunderingen. De mensen

Nadere informatie

De fabriek van Carp aan de Kanaaldijk N.W. Hier heeft vanaf ca tot ca het Oude Huys gestaan. RHCe, fotocollectie nr

De fabriek van Carp aan de Kanaaldijk N.W. Hier heeft vanaf ca tot ca het Oude Huys gestaan. RHCe, fotocollectie nr 1. t Oude Huys De fabriek van Carp aan de Kanaaldijk N.W. Hier heeft vanaf ca. 1175 tot ca. 1350 het Oude Huys gestaan. RHCe, fotocollectie nr. 103079. Met de naam Oude Huys werd, al vanaf 1490, een stukje

Nadere informatie

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658.

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658. 2. Huidige kasteel Anders dan in het verleden vaak gedacht is, heeft het kasteel van Helmond een eeuwenlange bouwgeschiedenis gekend. Begonnen in het tweede kwart van de veertiende eeuw (ca. 1325) werd

Nadere informatie

kasteel. Het is niet uitgesloten dat zich in of onder deze panden nog muurwerk van de ringmuur bevindt.

kasteel. Het is niet uitgesloten dat zich in of onder deze panden nog muurwerk van de ringmuur bevindt. kasteel. Het is niet uitgesloten dat zich in of onder deze panden nog muurwerk van de ringmuur bevindt. Onder de huizen die in 1949-1953 direct aan 't Zand werden gebouwd moeten delen van de twee oostelijke

Nadere informatie

Bouwhistorisch en Archeologisch

Bouwhistorisch en Archeologisch Bouwhistorische en Archeologische b e r i c h t Historische gegevens bevinden zich niet alleen in het archief. Ook in de bodem van de stad en in de oude gebouwen kunnen we veel en bovendien gevariëerde

Nadere informatie

Montfort II: Via Kasteel

Montfort II: Via Kasteel Montfort II: Via Kasteel De tweede NatuurGenotRoute rondom het plaatsje Montfort voert de wandelaar naar het landschap ten zuidwesten van het centrum en naar de directe omgeving van de beroemde ruïne Montfort.

Nadere informatie

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard.

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard. Gouden Johannis Voor betalingen van grote bedragen werd met name de in Brazilië geslagen Portugese gouden Johannis gebruikt, vernoemd naar koning Johan V (1706-1750) van Portugal, die het goudstuk in 1722

Nadere informatie

VAN SCHETS. De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta. Inleiding NAARBIM VECTORWORKS:

VAN SCHETS. De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta. Inleiding NAARBIM VECTORWORKS: VECTORWORKS: VAN SCHETS NAARBIM De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta Inleiding De opdrachtgever van dit project is een Noord-Amerikaans bedrijf

Nadere informatie