Het gat in de hand: over dotatieverstrekkers en shopaholics.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het gat in de hand: over dotatieverstrekkers en shopaholics."

Transcriptie

1 1 Het gat in de hand: over dotatieverstrekkers en shopaholics. Heeft al dat staatshervormen Vlaanderen nu een beter begrotingsbeleid opgeleverd? Door Osceola (april 2014) Het stof van de stemming van de zesde staatshervorming in december vorig jaar, en van de hervorming van de begeleidende Bijzondere Financieringswet was nauwelijks gaan liggen, of economieprofessor-met-rocksterallures-in-vlaanderen Paul De Grauwe gaf een opgemerkt antwoord op een variant van de vraag in de titel hierboven. Hij stelde namelijk de vraag of het vele staatshervormen Vlaanderen ook meer welvaart had opgebracht. Op basis van wat berekeningen op een servjetje na een avondje tafelen kwam hij tot het besluit dat dit niet het geval was. En hij publiceerde dit nogal vluchtige onderzoek naar de correlatie van staatshervorming en (godbetert) groeiverschil tussen Vlaanderen en Wallonië in het slothoofdstuk van een programmaboekje van Open VLD (Een beter België Een federale toekomst voor ons land). Veel minder weerklank kreeg een doorwrocht studiewerk van Geert Jennes van het onderzoekscentrum Vives van de KULeuven, dat de verwante maar zinvollere vraag stelde of al dat staatshervormen ook het Belgische begrotingsbeleid heeft verbeterd. Deze studie is te vinden op briefing-fiscal-federalism-in-belgium-6.pdf Het antwoord van Vives op deze vraag is pessimistisch. Op basis van een vergelijking van de wetenschappelijke literatuur over begrotingsfederalisme in andere landen met de toestand in België vreest Vives dat de Belgische rondjes staatshervorming de totale Belgische overheidsuitgaven, en daardoor ook het gezamenlijke Belgische begrotingstekort niet verminderd hebben, en misschien zelfs verder opgedreven hebben, in tegenstelling tot wat sommigen hoopten. Om dat te begrijpen vertrekt Vives van de vaststelling dat de literatuur over begrotingsfederalisme veel meer belang hecht aan de ontvangstenzijde van begrotingsdecentralisatie dan aan de uitgavenzijde ervan. Laat nu kenmerkend zijn voor de ontvangstenzijde van het Belgische begrotingsfederalisme dat het is gebouwd op dotaties. Met de staatshervorming van 1989 en de grote uitgavenpakketten die toen naar de Gewesten en Gemeenschappen (G&G) werden overgeheveld, ging België bij de selecte groep van gedecentraliseerde landen behoren, maar dat was alleen aan de uitgavenkant. Zoals al te vaak in België: ceci n était pas une décentralisation. Aan de ontvangstenzijde van de G&G is het volgens Vives immers altijd huilen met de pet op geweest. Dotaties maakten in 2013 nog altijd ongeveer 80% van de ontvangsten van de Belgische G&G uit, en ze zullen vanaf het in werking treden van de zesde staatshervorming dit jaar ongeveer 68% van deze ontvangsten blijven uitmaken. De zogenaamde dotatie-afhankelijkheid tussen de Belgische federale overheid en zijn deelstaten is één van de grootste van de Westerse wereld. Vives vindt het jammer dat het overwicht van dotaties in de financiering van de G&G het publieke en politieke debat inzake begrotingsfederalisme in België sterk vertekent in de richting van voor buitenlanders vaak kinderachtig aandoende verdelingsvragen. Welke G&G krijgt

2 2 meer/minder? Welke overheid is over-/ondergefinancierd, de federale overheid of de G&G? Zij hebben meer en wij hebben minder, dat is niet eerlijk Maar met de empirische literatuur inzake begrotingsfederalisme in de hand stelt Vives vast dat het Belgische dotatiefederalisme voor Vlaanderen en voor België in het algemeen veel meer en veel grotere nadelen heeft dan alleen maar negatieve verdelingseffecten. De zogenaamde dotatie-afhankelijkheid tussen de Belgische federale overheid en zijn deelstaten is één van de grootste van de Westerse wereld. Vliegenpapier effect en opgeblazen uitgaven Een eerste belangrijk nadeel is het zogenaamde flypaper effect. Vives contrasteert de hoge dotatieafhankelijkheid in België met de theorie van het begrotingsfederalisme, volgens dewelke lagere overheden hun uitgaven in hoofdzaak met eigen belastingen zouden moeten financieren, en slechts in bijzaak met dotaties. Immers, zo zegt deze theorie, dotatiefinanciering verbreekt de band tussen de belastingbetaler, de kiezer en de gebruiker van publieke goederen, terwijl eigen belastingheffing deze drie hoedanigheden in één burger doet samenvallen. Het soort debatten in het Vlaamse parlement dat ons wordt voorgeschoteld door Villa Politica (en recenter ook als parodie op de parodie- door het schitterende Tegen de sterren op) zijn een illustratie van het doorknippen van deze band. Het gekissebis in het Vlaamse parlement gaat altijd over waaraan het geld uitgeven?, nooit over waar het geld vandaan halen?. Die hete aardappel wordt maar wat graag naar het federale niveau doorgeschoven. Al het lekkers dat de Vlaamse overheid als een Wilde Weldoener over de Vlaamse burger uitstrooit zijn als sigaren die hem worden aangeboden worden uit zijn eigen kist. Hoogstens met vertraging beseft de burger dat hij het natuurlijk is die de sjieke West-Vlaamse rotondes van Crevits, de peperdure zonnepanelen van Freya, de viersterren-bushokjes van Lieten, de maneges van Kris Peeters, de Brazilië-reisjes van toekomstig B&B-uitbater Pascal Smet, en de vreselijke Oosterweelverbinding van De Wever betaalt. Met vertraging en ook te laat, want de bestellingen zijn dan allang geplaatst en de factuur is zelfs al op komst. Gratis bestaat niet beseft de burger pas als het kwaad al is geschied, precies omdat hij nooit ofte nimmer een dikke belastingbrief met een klauwende Vlaamse Leeuw ondertekend met uw stoute kapoen Kris Peeters in zijn brievenbus heeft gekregen. Het Vlaamse burgemeestersparlement is als de dood voor het moeten versturen van zo n brief, zo kan men zich voorstellen. In de literatuur over begrotingsfederalisme wordt deze door dotatiefinanciering georganiseerde tijdelijke verblinding het flypaper effect genoemd. Zoals een vlieg aan een ouderwetse vliegenvanger blijft plakken, zo blijven dotaties aan de handen van de ontvangende politici kleven. Money sticks where it hits weten de Amerikanen (en dus kiezen zij al sinds hun founding fathers voluit voor belastingautonomie). De Belgische burger daarentegen krijgt nooit zicht op de werkelijke omvang van de dotaties, en dus geven de politici ze ras als professionele shopaholics uit. Kris Peeters is een

3 3 echte kapoen die in de zak van Zwarte Piet thuishoort, maar de burger stelt hem zich in het stemhokje steevast voor als een Goede Sint. Eén keer in zijn geschiedenis, één keer, heeft de Vlaamse regering de eerlijkheid gehad een stuk van de dotaties die het krijgt van het federale niveau terug te geven aan de burger, in de vorm van een Vlaamse belastingvermindering recht op zijn loonstrookje. Dat was de zogenaamde jobkorting van Dirk Van Mechelen, de enige échte Minister van Financiën die Vlaanderen ooit heeft gehad. Voor één keer did the money not stick where it hit, want jobkorting was een verwarrende benaming voor zonder veel poespas doorgeven aan de Vlaming van een stuk van zijn teveel betaalde belastingen aan het Belgische dotatiefederalisme. (Nu, dat stukje doorgeven was ook niet zo moeilijk, in een tijd waarin de dotaties met bakken uit de hemel vielen.) Maar wat was de eerste besparingsmaatregel van de regering Peeters II bij haar aantreden in 2009? Juist, Van Mechelens jobkorting prompt weer afvoeren, zodat niet de Vlaamse regering maar de burger moest besparen. Het afschaffen van de jobkorting werd trouwens gretig gesteund door de op Vlaams niveau toch o zo vaak traditionele N-VA. Want ook de N-VA dacht dat de politiek beter wist hoe de euro s van de Vlaming te besteden dan de Vlaming zelf. De N-VA werd le nouveau CVP, een partij met twee gezichten die op federaal vlak in het hol van de vijand consequent voor meer belastingautonomie pleit, maar zodra ze weer veilig thuis is, in de Vlaamse regering al sinds 2004 mee de dotatieverslaafde uithangt ( eigen regering eerst ). Federaal de mageren, maar op Vlaams vlak de vetten (vrij naar Brueghel). Soft budget effect en opgeblazen tekorten Maar een dotatie kan nog een ander fenomeen met zich meebrengen dan opgeblazen uitgaven: opgeblazen tekorten. De grote dotatie-afhankelijkheid van de G&G in België maakt dat het begrotingsbeleid van de G&G al sinds het ontstaan van de Bijzondere Financieringswet in 1989 gericht is op het gedrag van de federale overheid. Het is een afhankelijkheid die je zou kunnen vergelijken met de open hand waarmee sommige adolescenten in het huis van hun ouders rondlopen, terwijl ze even goed hun uitgaansleventjes zouden kunnen betalen met een bijbaantje aan de kassa van een supermarkt. Dergelijke afwezigheid van een eigen begrotingsbeleid van de G&G in België is voor Vives een argument om België ook na zes staatshervormingen nog altijd als een pseudo-federatie te beschouwen. Bepaalde Belgische overheden hebben sinds 1989 namelijk periodes van verslechtering van hun begrotingssaldo s afgewisseld met brutale aankondigingen dat ze dat saldo niet zouden verbeteren zolang hun dotaties niet zouden worden verhoogd. Met de internationale empirische literatuur over het effect van een zachte begroting in het achterhoofd geprent, koestert Vives het grijze vermoeden dat voorbije hogere begrotingstekorten van individuele Belgische overheden sinds 1989 wel eens tactisch zouden kunnen geweest zijn. Met andere woorden, ze zouden kunnen zijn opgelopen door de G&G in de verwachting daardoor extra dotaties uit te lokken van de federale overheid. Een nee heb je, een ja kan je krijgen denkt de adolescent, en ze trekt nog eens een zo zielig mogelijk snoetje terwijl ze naar haar moeder stapt. Terwijl het flypaper effect erop neerkomt

4 4 dat dotatiefinanciering de deelstaatoverheden toestaat verstoppertje te spelen met hun eigen kiezers, komt het soft budget effect erop neer dat de deelstaatoverheden verstoppertje kunnen spelen met hun dotatieverstrekker (de federale overheid). In België werden sinds de hervorming van 1989 extra dotaties beslist voor de Gemeenschappen in 1993 na stakingen in het Franstalige onderwijs die Ecolo groot hebben gemaakt en in 2001 de zogenaamde Lambermont-hervorming. Deze laatste hervorming werd in feite al in 1999 beklonken, naar verluidt na een paar nachtelijke onderhandelingen onder een dichte rook van sigaren. Er werd smeergeld aan het opnieuw amechtige Franstalige onderwijs uitgedeeld in ruil voor het premierschap van Guy Verhofstadt. Kers op de taart was de herfinanciering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in 2013 ( correcte financiering protesteert de Vlaamse institutionele meerderheid in koor met de Franstaligen). Het Brussels Gewest had het vorige decennium de belastingvruchten van zijn vastgoed- boom die als appels in haar schoot vielen, prompt weer langs ramen en deuren naar buiten gesmeten. Toen het vastgoedfeestje voorbij was de kater komt altijd later uitte VLD-minister van Financiën van het Brussels Gewest Jean-Luc Vanraes perfect getimed in het midden van de beruchte 541 regeringloze dagen schaamteloos het dreigement dat alleen extra dotaties in staat zouden zijn het gapende gat in zijn begroting te dichten. En zie, hoewel iedereen zag dat keizer-bedelaar Brussel naakt was, werd zijn bede prompt verhoord. Wat interessant is aan de Vives-studie is dat ze ook de herfinanciering van de federale overheid door middel van de zesde staatshervorming door de bril van het soft budget effect bekijkt. Ook de federale overheid zou immers haar begrotingstekorten opgelopen sinds de toetreding van België tot de Euro vanuit tactisch oogpunt opgestapeld kunnen hebben, maar dan met het oog op een vermindering van haar dotaties aan de G&G. VLD was nog niet zo lang aan de macht gekomen via de peperdure Lambermont-hervorming, of hun éminences grises Herman Decroo, Luc Coene, Patrick Dewael begonnen al in het midden van het vorige decennium van de daken te schreeuwen dat de federale badkuip leegloopt. Maar wacht eens even? Als dat al zo was, dan hadden zij toch mee de stop eruit getrokken? Boeven die zichzelf komen aangeven zijn altijd grappig. Aan de pubers kent men hun ouders, en buigzame dotatieverstrekkers maken shopaholics van hun dotatie-ontvangers. Et voilà, een globale vermindering van de federale dotaties aan de G&G zij na lang federaal zeuren beslist geworden in ( This must be Belgium : pas als de G&G-patiënt grondig verslaafd is, haalt men hem van het infuus.) Om de vergrijzing te kunnen betalen, orakelt CD&V-voorzitter Beke, terwijl de OESO van ex-cd&v-er Leterme België al jaren aan een stuk op de strafbank zet wegens hardnekkig jonge gepensioneerden en even hardnekkig oplopende sociale uitgaven. Ook voor dergelijk schuldig verzuim bestaat een geijkte term in de literatuur over het begrotingsfederalisme: moral hazard. In goed Nederlands: het risico op immoreel gedrag. In België is Sinterklaas in staat van dementie: wie stout is krijgt lekkers, wie braaf is de roe.

5 5 Vives drukt zich voorzichtig uit als het vreest dat de opeenvolgende dotatieverhogingen als antwoord op opgelopen begrotingstekorten van de G&G hebben geleid tot een verslechtering van het globale Belgische begrotingssaldo. Paradoxaal genoeg zal ook de dotatievermindering van 2013 in het voordeel van de federale overheid tot diezelfde verslechtering leiden. Vives verwijst opnieuw naar de empirische literatuur inzake begrotingsfederalisme, die voor verschillende landen, onder meer Duitsland, Spanje en Zweden, een vicieuze cirkel heeft aangetoond. Deze bestaat erin dat een nieuwe dotatie uitgelokt door de verkrijger ervan (en ook een dotatievermindering uitgelokt door de verstrekker ervan) in een context van een zachte begroting op zijn beurt juist nog de context van een zachte begroting versterkt. Begrotingstekorten die erin slagen extra dotaties te genereren, leiden tot nieuwe begrotingstekorten. Zachte begrotingen maken stinkende wonden. Een adolescent die erin geslaagd is haar moeder te doen geloven dat ze zakgeld tekort heeft, trekt euforisch op shoppingrooftocht na eerst een gat in haar hand te hebben gemaakt, want er is goede hoop dat dit gat ook de volgende keer gevuld zal worden. Het geheugen van dementerende ouders is kort. Het eeuwig cynische en verwende zoontje Sheridan uit de klassieker Keeping up appearances belt zijn eeuwig naïeve moeder vanuit de grote stad maar om één reden. Aan de pubers kent men hun ouders, en buigzame dotatieverstrekkers maken shopaholics van hun dotatie-ontvangers. Common pool problem Tenminste aan Vlaamse kant was een van de motivaties voor begrotingsdecentralisatie in België eerder dan het brengen van meer economische groei, het dada van De Grauwe het oplossen van een veel prangender probleem: het Belgische common pool problem om opnieuw een term uit het begrotingsfederalisme te gebruiken. Unitair begrotingsbeleid kwam in België al te vaak neer op het betere ellebogenwerk in een Sovjet-supermarkt kort na openingstijd: first come, first served. Of om een meer actuele beeldspraak te gebruiken: op een ontbijtbuffet in een Egyptisch vakantieresort vol Russen: hoe sneller je je bord leeg hebt, hoe groter je kans op een refill. Om al te scheve verdelingseffecten hiervan te vermijden koos men voor een Belgische oplossing: iedereen een refill, bord leeg of niet. Een van de redenen dat we België in de 21 ste eeuw begrotingsmatig nog altijd zinvol kunnen vergelijken met die andere begrotingsramp genaamd Italië is de wafelijzermentaliteit van het unitaire begrotingsbeleid van de jaren 60 en 70. Om maar één voorbeeld te geven: we weten dat in een stadje als Antwerpen een metro totale onzin is, maar als wij hem niet bouwen, bouwen de Walen er twee. Welnu, met de keuze om de decentralisatie van België te financieren met dotaties en niet met belastingautonomie kwam het common pool problem terug van nooit weggeweest. Het veelkoppige monster duikt deze keer op in de vorm van boterzachte begrotingen van individuele Belgische overheden. En je raadt het niet: met het common pool problem is ook het Belgische wafelijzer terug van nooit weggeweest. Immers, als de Franse Gemeenschap als usual suspect weer eens een herfinanciering vroeg, dan kreeg die die natuurlijk pas als de Vlaamse Gemeenschap ook mocht aanschuiven. Dotatiefinanciering als permanente concretisering van het Belgische motto de lat

6 6 keer op keer zo laag leggen dat zelfs de allerzwakste erover kan (ooit mooi verwoord door een toen nog beloftevol West-Vlaams politicus uit de huidige institutionele meerderheid). In écht gedecentraliseerde landen zoals de VS, Canada en Zwitserland is een hoge belastingautonomie voor de deelstaten meteen een waarschuwende vinger van de federale overheid, zeggende dat ze geen klachtenloket heeft. Van keer op keer over zo n lage lat springen werd ook de Vlaamse overheid zo dik als de vetten van Brueghel. Op den duur wist de Vlaamse overheid met al dat Sint-Michiels- en Lambermontgeld niet meer welke cheques of kunstenaarssubsidies nog meer uit te vinden. En ze had al zoveel ambtenaren bij aangenomen (met vijftig dagen verlof per jaar want chequejes uitdelen is stresserend). Geen wonder dat Oosterweel al een tweede Antwerpse metro-debacle waiting to happen is nog voor de eerste spade is gestoken. Al gaan de uitgaven van de G&G nog zo snel, de extra dotaties betalen ze wel. Qué? Vlaams Lambermont-geld teruggeven aan de burger opperde iemand voorzichtig vanop de achterste rij? Nee hoor, àlles werd uitgegeven (behalve de jobkorting, die werd teruggegeven.) Als Bert Anciaux had gekund, hij had zelfs de liefde gesubsidieerd. Linkse vrienden van me maken zich in de kroeg graag vrolijk over het imago van dure irrelevantie van de Vlaamse overheid: de chequejes die we zelf doen, doen we beter, haha. Maar de Vlaamse overheid kan het niet beter doen, omdat ze het niet zelf doet: namelijk eerst met de pet rondgaan bij zijn burgers ter financiering van het beleid dat ze van plan is. Als gevolg daarvan is haar uitgavengedrag dat van een gemiddelde Latijns-Europese overheid Echter, de zesde staatshervorming is in die zin opmerkelijk dat in het Belgische wafelijzer deze keer geen plaats bleek voor een Vlaamse wafel, enkel voor een Brusselse met slagroom en een federale. Het voordeel van het recentste Belgische (mis)baksel is dat we nu al kunnen merken dat l exception bruxelloise (sommige Belgen zijn gelijker dan andere) niet alleen toenemende wrevel oogst in Vlaanderen maar ook in Wallonië. Vives vergelijkt dit alles met de toestand in écht gedecentraliseerde landen, zoals de VS, Canada en Zwitserland. Daar is een hoge belastingautonomie voor de deelstaten meteen een waarschuwende vinger van de federale overheid, zeggende dat ze geen klachtenloket heeft. In de literatuur heet zulks een credible no-bailout commitment. Dat de deelstaten de autonomie hebben om zelf belangrijke belastingen te heffen vertelt hen tegelijkertijd dat de kans op periodieke dotatieverhogingen vanwege de federale overheid bijzonder klein is. New York, get lost riep president Ford anno 1975 in zijn telefoon toen de burgemeester van de toen slechtst bestuurde stad van de VS naar Washington belde voor spoedhulp. Ieder veegt voor eigen deur maakt in écht gedecentraliseerde landen het gezamenlijke begrotingstekort bijna irrelevant, te meer omdat het als het ware vanzelf verdwijnt. Voor de ouderen onder ons: Guy Mathot zaliger krijgt gelijk in landen waarin hij het nooit had verwacht. In pseudo-federaties als België daarentegen titelen de kranten om de haverklap over het neverending schaduwgevecht tegen de zevenkoppige draak van het gezamenlijke begrotingstekort (zes G&G + één federale overheid): als je één van haar koppen afhakt, groeit er als vanzelf (Mathot

7 7 parafraserend) een andere aan. (Daarna gaat het dan in de krant over weer eens een spelletje zwartepieten tussen al die Belgische overheden over wie hoeveel van zijn tekort moet wegwerken.) Béatrice Vallaeys, Libération-journaliste, 28 november 2007: Als de Belgen België willen behouden, waarom kiezen ze dan niet voor een echt federalisme, op zijn Zwitsers? Ik weet dat de Franstaligen het er moeilijk mee hebben, maar alleen zo kan België blijven bestaan. Na pagina s noeste analyse van de Belgische geschiedenis van begrotingsdecentralisatie zet Vives de landing in. Maar de lezer hoeft niet te hopen dat die even zacht is als de Belgische begrotingen. In België zal belastingautonomie Swiss style of Canadian style een mooie droom blijven. Immers, wie maakt in feite die aanhoudende keuze voor het Belgische systeem van dotatieverslaving? Vives wijst de natuurlijke tegenstanders van belastingautonomie met de vinger. Een eerste is de Belgische federale overheid, die haar belastingmacht niet uit handen wil geven. (Al was het maar omdat die federale overheid drommels goed weet dat het wel eens game over zou kunnen zijn zodra ze die staatkundige steunpilaar zou lossen.) Een tweede tegenstander zijn uiteraard de Franstalige G&G met hun zwakkere belastinggrondslag. Zij vinden in het federale niveau een objectieve bondgenoot om Vlaanderen echt federalisme te blijven ontzeggen. (Hallo Kris Peeters, PS niet aanwezig in Vlaanderen?) Hoe ernstig de dotatieverslaving ook is, zij blijft in België hopeloos. Een Belgisch begrotingsfederalisme gebaseerd op belastingautonomie mag dan wel nodig zijn, het lijkt desalniettemin onmogelijk.

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Hugo Vanderstraeten Wereldrecord! Eindelijk! Na 1 jaar en 176 dagen heeft ons land een nieuwe federale regering met Elio Di Rupo als eerste minister. Hij wordt de eerste Franstalige premier sinds 1970.

Nadere informatie

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven).

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven). Akkoord BHV Wat staat er in het akkoord? In grote lijnen: 1) BHV wordt zuiver gesplitst De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde

Nadere informatie

HERZIENING VAN DE GRONDWET. Herziening van de Grondwet, teneinde de Senaat af te schaffen. (Voorstel van de heer Bart Laeremans c.s.

HERZIENING VAN DE GRONDWET. Herziening van de Grondwet, teneinde de Senaat af te schaffen. (Voorstel van de heer Bart Laeremans c.s. HERZIENING VAN DE GRONDWET Herziening van de Grondwet, teneinde de Senaat af te schaffen (Voorstel van de heer Bart Laeremans c.s.) TOELICHTING Dit voorstel moet worden samen gelezen met ons voorstel nr.

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

LEO BELGICUS, WERKGROEP VOOR DE HERENIGING DER NEDERLANDEN

LEO BELGICUS, WERKGROEP VOOR DE HERENIGING DER NEDERLANDEN LEO BELGICUS, WERKGROEP VOOR DE HERENIGING DER NEDERLANDEN Onze uitgangspunten Democratie, dwz het besturen van de staat door zijn burgers, behoort tot het wezen van de Nederlandse identiteit. Het is de

Nadere informatie

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering!

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Beste vrienden, Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Vooreerst, en vanuit de grond van mijn hart: Bedankt! Bedankt om al weken keihard campagne te voeren. Bedankt voor jullie tijd, energie,

Nadere informatie

Themanummer Beschouwingen bij de hervorming van de Bijzondere Financieringswet

Themanummer Beschouwingen bij de hervorming van de Bijzondere Financieringswet Themanummer Beschouwingen bij de hervorming van de Bijzondere Financieringswet Federale Overheidsdienst Financiën - België Documentatieblad 73e jaargang, nr. 2, 2e kwartaal 2013 Inleiding bij het themanummer

Nadere informatie

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen Jef Smulders en Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid 26 mei 2014 Inleiding en belangrijkste

Nadere informatie

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE MINISTER VAN MOBILITEIT, OPENBARE WERKEN, VLAAMSE RAND, TOERISME EN DIERENWELZIJN NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: - Ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering tot aanpassing van de regelgeving

Nadere informatie

De zesde staatshervorming en de

De zesde staatshervorming en de ITINERA INSTITUTE Samenvatting De zesde staatshervorming en de financiering van de deelstaten in België 2012/01 13 11 2012 MENSEN WELVAART BESCHERMING Huidige principes van de financieringswet Op dit moment

Nadere informatie

De minister president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Buitenlands Beleid en Onroerend Erfgoed NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING

De minister president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Buitenlands Beleid en Onroerend Erfgoed NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING De minister president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Buitenlands Beleid en Onroerend Erfgoed NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: Samenwerkingsakkoord tussen de Vlaamse Gemeenschap, het Vlaamse

Nadere informatie

Hoeveel mogen de partijen in totaal uitgeven voor de komende verkiezingscampagne?

Hoeveel mogen de partijen in totaal uitgeven voor de komende verkiezingscampagne? Hoeveel mogen de partijen in totaal uitgeven voor de komende verkiezingscampagne? Bart Maddens & Jef Smulders KU Leuven Instituut voor de Overheid Faculteit Sociale Wetenschappen Tel: 0032 16 32 32 70

Nadere informatie

Verkiezingen. Wat gebeurt er op 07/06/09? Vlaamse - en Europese verkiezingen. Van-A-3 gesteld aan een grote groep. A-3 zal in deze editie proberen het

Verkiezingen. Wat gebeurt er op 07/06/09? Vlaamse - en Europese verkiezingen. Van-A-3 gesteld aan een grote groep. A-3 zal in deze editie proberen het Wat gebeurt er op 07/06/09? Deze vraag werd door de redactie van Van-A-3 gesteld aan een grote groep jongeren tussen 11 en 13 jaar. De meeste kinderen wisten spontaan te vertellen dat er die dag verkiezingen

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel.

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel. Auteur: Hugo Vanderstraeten Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010 Op maandag 26 april 2010 bood premier Yves Leterme het ontslag van de federale regering aan aan Koning Albert II. De regering viel over

Nadere informatie

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty 3 Precies op dat moment kwam een klein wezentje het dorp binnengevlogen. Het werd langzaam donker

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Copernicushervorming. Rol van de politieke actoren. Dhr. Georges Monard

Copernicushervorming. Rol van de politieke actoren. Dhr. Georges Monard Copernicushervorming Rol van de politieke actoren Dhr. Georges Monard 1. Context van de hervorming Acute crisis van vertrouwen in de overheid (Dutroux, dioxine, ) sterke emoties «burning platform» Politieke

Nadere informatie

Gelet op de aanvraag van het Parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ontvangen op 15/10/2013;

Gelet op de aanvraag van het Parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ontvangen op 15/10/2013; 1/8 Sectoraal comité van het Rijksregister Beraadslaging RR nr 81/2013 van 11 december 2013 Betreft: Machtigingsaanvraag van het Parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om het identificatienummer

Nadere informatie

vergadering C99 zittingsjaar Woordelijk Verslag Commissievergadering Commissie voor Brussel en de Vlaamse Rand

vergadering C99 zittingsjaar Woordelijk Verslag Commissievergadering Commissie voor Brussel en de Vlaamse Rand vergadering C99 zittingsjaar 2016-2017 Woordelijk Verslag Commissievergadering Commissie voor Brussel en de Vlaamse Rand van 18 januari 2017 2 Commissievergadering nr. C99 (2016-2017) 18 januari 2017 INHOUD

Nadere informatie

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE MINISTER VAN BUITENLANDS BELEID EN ONROEREND ERFGOED NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: 1 Goedkeuring en machtiging tot ondertekening van de overeenkomst tot oprichting van de internationale

Nadere informatie

VISIE COVERVERHAAL NIEUWE STUDIE SCHUIFT 16 MILJARD NAAR VOREN

VISIE COVERVERHAAL NIEUWE STUDIE SCHUIFT 16 MILJARD NAAR VOREN NIEUWE STUDIE SCHUIFT 16 MILJARD NAAR VOREN De klassieke Vlaams-Waalse geldstromen zijn met ongeveer 6 miljard euro per jaar al zeer hoog. Tellen we er ook de transfers via de rentelasten op overheidsschuld

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Gezocht: minister van Preventie

Gezocht: minister van Preventie 1 van 5 22/03/2016 18:50 O P I N I E Joël De Ceulaer Gezocht: minister van Preventie Joël De Ceulaer, senior writer van De Morgen, pleit voor dwarse nuchterheid in bange tijden. 22 maart 2016 Joël De Ceulaer

Nadere informatie

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT 2015 de nieuwe SENAAT 2 De Senaat is hervormd. De zesde staatshervorming is een nieuwe stap in de federalisering van België. De gevolgen voor de Senaat zijn ingrijpend. Ontdek in deze folder de nieuwe

Nadere informatie

Norbert De Batselier

Norbert De Batselier Norbert De Batselier CURRICULUM VITAE Persoonlijke gegevens Norbert DE BATSELIER Geboren te Dendermonde, op 24 december 1947 Woont te Dendermonde, Sint-Gillislaan 45 Gehuwd met Henny De Baets (administrateur-generaal

Nadere informatie

Fiscale aspecten van woningkredieten na de zesde staatshervorming. Luc De Greef

Fiscale aspecten van woningkredieten na de zesde staatshervorming. Luc De Greef Fiscale aspecten van woningkredieten na de zesde staatshervorming Luc De Greef 1. Algemeen Bijzondere financieringswet van 6 januari 2014 (B.S. 31.1.2014) kader waarbinnen de 3 gewesten en de federale

Nadere informatie

SELECTIE VAN TEKSTEN, INCLUSIEF DE OORSPRONKELIJKE TEKST

SELECTIE VAN TEKSTEN, INCLUSIEF DE OORSPRONKELIJKE TEKST SELECTIE VAN TEKSTEN, INCLUSIEF DE OORSPRONKELIJKE TEKST NU: OUD: Sinterklaasje, kom maar binnen Sinterklaasje, kom maar binnen met je Piet, want we zingen allemaal blij een lied. Misschien heeft u wel

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 68032 MONITEUR BELGE 16.10.2009 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE

Nadere informatie

De federale dotaties voor het Vlaams en Franstalig onderwijs Evolutie en verdeling

De federale dotaties voor het Vlaams en Franstalig onderwijs Evolutie en verdeling De federale dotaties voor het Vlaams en Franstalig onderwijs Evolutie en verdeling Het onderwijs is in ons land sinds de staatshervorming van 1988-89 een bevoegdheid van de pen. De pen krijgen hun middelen

Nadere informatie

DE KOST VAN HET FEDERALISME

DE KOST VAN HET FEDERALISME DE KOST VAN HET FEDERALISME Een becijferde analyse van de kost van het Belgische taalfederalisme DE KOST VAN HET BELGISCH FEDERALISME 1. Directe kosten 2. Indirecte kosten 3. Totale kost 4. Impact van

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Gerwin De Decker Eindelijk, we hebben een regering! Zo staat het in de krant. Maar wat betekent dat eigenlijk? Daar gaat dit krantje over. Een regering? Bij jou thuis regelen je mama of papa alles. Ze

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

Splitsing van BHV zonder toegevingen

Splitsing van BHV zonder toegevingen Motie ter voorlegging aan de gemeenteraden van Vlaams-Brabant Splitsing van BHV zonder toegevingen Bevestiging van de engagementen van de Vlaamse partijen in de federale en Vlaamse regering: december 2009

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT Zitting 2007-2008 Extra nummer INTEGRAAL VERSLAG Vergadering van woensdag 20 februari 2008 OCHTENDVERGADERING VGC 2 - De vergadering wordt geopend om 10u15

Nadere informatie

België scoorde in blessuretijd: de cijfers

België scoorde in blessuretijd: de cijfers De verheerlijking van lopende zaken tegen het licht gehouden 2 juni 2013 Tijdens de jaren 2010 en 2011 was er in België geen volwaardige federale regering. In 2012 leverde België wel de nodige structurele

Nadere informatie

Dames en Heren hoogwaardigheidsbekleders, Waarde Collega s, Beste studenten,

Dames en Heren hoogwaardigheidsbekleders, Waarde Collega s, Beste studenten, Dames en Heren hoogwaardigheidsbekleders, Waarde Collega s, Beste studenten, Enige tijd geleden stelde de Vlaamse Regering haar actieplan voor de toekomst voor, VIA genaamd, onder het moto De Vlaming van

Nadere informatie

EINDELIJK EEN PUBLIEKRECHTELIJK KADER VOOR GEDECENTRALISEERDE VLAAMS-FRANSE SAMENWERKING

EINDELIJK EEN PUBLIEKRECHTELIJK KADER VOOR GEDECENTRALISEERDE VLAAMS-FRANSE SAMENWERKING EINDELIJK EEN PUBLIEKRECHTELIJK KADER VOOR GEDECENTRALISEERDE VLAAMS-FRANSE SAMENWERKING Prof. dr. Jan Wouters en Maarten Vidal * Hoewel in de praktijk lokale, gedecentraliseerde overheden (gemeenten,

Nadere informatie

Gemeentelijk Instituut Brasschaat 24 september 2013

Gemeentelijk Instituut Brasschaat 24 september 2013 Parlement@school Gemeentelijk Instituut Brasschaat 24 september 2013 Wie ben ik? Dirk de Kort 28 juli 1964 Vlaams parlementslid sinds 2007 Democratie Jullie mogen 1 van de 4 projecten kiezen voor de klas

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

Offerte ivm de Politieke Doorlichting

Offerte ivm de Politieke Doorlichting Brussel, 27 november 2014. Offerte ivm de Politieke Doorlichting Vertrekkende vanuit een politieke stelling, stelt Wijburgers een inventaris op van alle politieke actoren die een standpunt (voor of tegen)

Nadere informatie

TerZake Magazine 1, 2014,

TerZake Magazine 1, 2014, Een federale kieskring voor een betere federale politiek Kris Deschouwer & Philippe Van Parijs TerZake Magazine 1, 2014, 23-27. Een voorstel voor Valentijn Toen wij op 14 februari 2007 in naam van de Paviagroep

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID C284 BIN30 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 10 juli 2003 HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID Vraag om uitleg van de heer Bart

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

VR 2016 DOC.0943/1BIS

VR 2016 DOC.0943/1BIS VR 2016 DOC.0943/1BIS DE VLAAMSE MINISTER VAN MOBILITEIT, OPENBARE WERKEN, VLAAMSE RAND, TOERISME EN DIERENWELZIJN NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: Standpuntbepaling Vlaamse Regering over het ontwerp

Nadere informatie

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be

Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be Introductie tot het Vlaams-Brussels landschap m.b.t. opleiding en werk. www.tracebrussel.be België, een federale staat bestaande uit 3 gewesten. Vlaanderen België Wallonië België = 3 gewesten, nl. Vlaanderen

Nadere informatie

BRUSSEL - De kritiek dat het VRT-journaal linkser' zou zijn dan het VTM-nieuws wordt door onderzoek van het Elektronisch Nieuwsarchief tegengesproken.

BRUSSEL - De kritiek dat het VRT-journaal linkser' zou zijn dan het VTM-nieuws wordt door onderzoek van het Elektronisch Nieuwsarchief tegengesproken. Nieuwsmonitor 2 in de pers Oktober 2010 VRT-journaal niet linkser dan VTM-nieuws Nieuwsmonitor onderzoekt de media-aandacht voor politici en partijen Birgit Van Mol in het VTM-nieuws. BRUSSEL - De kritiek

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? 2 De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere

Nadere informatie

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat Jef Smulders & Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid Faculteit Sociale Wetenschappen Tel: 0032 16 32 32 70 Parkstraat

Nadere informatie

Impact van de zesde staatshervorming op de Vlaamse administratie

Impact van de zesde staatshervorming op de Vlaamse administratie Impact van de zesde staatshervorming op de Vlaamse administratie Studiedag Instituut voor de Overheid - 15 maart 2012 Dr. Martin Ruebens, Secretaris-generaal Departement Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid

Nadere informatie

De hervorming van de BFW: een beoordeling van zijn gevolgen voor het Belgische begrotingsfederalisme Geert Jennes. geert.jennes@econ.kuleuven.

De hervorming van de BFW: een beoordeling van zijn gevolgen voor het Belgische begrotingsfederalisme Geert Jennes. geert.jennes@econ.kuleuven. Naamsestraat 61 - bus 3550 B-3000 Leuven - BELGIUM Tel : 32-16-326661 vives@econ.kuleuven.be VIVES Briefings juli 2013 licht gewijzigde versie De hervorming van de BFW: een beoordeling van zijn gevolgen

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

RONDETAFELGESPREK OVER CONFEDERALISME

RONDETAFELGESPREK OVER CONFEDERALISME RONDETAFELGESPREK OVER CONFEDERALISME Politiek is België al een confederatie, economisch blijft het unitair Zogoed als alle fiscale bevoegdheden overdragen naar de deelstaten en een transparante, maar

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Sint Nicolaas op school. Wel meester, hoe gaat het met Mina en Ko? Ja waarde Sint Niklaas, dat is maar zozo

Sint Nicolaas op school. Wel meester, hoe gaat het met Mina en Ko? Ja waarde Sint Niklaas, dat is maar zozo Sint Nicolaas op school Wel meester, hoe gaat het met Mina en Ko? Ja waarde Sint Niklaas, dat is maar zozo Verdienen ze een prijsje of zijn ze t niet waard? Zij zijn als de anderen, wel roerig van aard.

Nadere informatie

Vlamingen en Walen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Vlamingen en Walen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 October 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82637 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

ZA4566. European Election Study Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish)

ZA4566. European Election Study Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) ZA4566 European Election Study 2004 Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) VRAGENLIJST Geachte Mevrouw, Mijnheer, Deze vragenlijst is eenvoudig in te vullen. Mogen wij u vriendelijk verzoeken

Nadere informatie

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door ADVIES Voorontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot wijziging van het koninklijk besluit van 7 juni 2007 betreffende het opleidingsfonds dienstencheques 16 juni 2015 Economische

Nadere informatie

Groep 2: De symbolen van België. Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2)

Groep 2: De symbolen van België. Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2) Bron 2.1. De naam België/Belgique: (uit: Dossier De Belgische Revolutie, 1, De Standaard, p. 2) Vragen: a) Naar welk stukje geschiedenis verwijst de naam België? b) Is de keuze voor deze naam juist? Bron

Nadere informatie

ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013

ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013 ADVI ES191 GROENBOEK STAATSHERVORMI NG 28NOVEMBER2013 ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013 GROENBOEK STAATSHERVORMING 2/7 INHOUD SAMENVATTING EXECUTIVE SUMMARY INLEIDING SITUERING ADVIES

Nadere informatie

Voorstel van resolutie

Voorstel van resolutie stuk ingediend op 651 (2009-2010) Nr. 1 21 september 2010 (2009-2010) Voorstel van resolutie van de heren Johan Deckmyn, Filip Dewinter, Wim Wienen en Felix Strackx betreffende de splitsing van de Koninklijke

Nadere informatie

Er zit meer in onze gezinnen

Er zit meer in onze gezinnen Er zit meer in onze gezinnen 1. Werk en gezin beter combineren Naar 120.000 plaatsen in de kinderopvang. Open Vld wil het aantal plaatsen in de kinderopvang in de komende legislatuur optrekken tot 120.000.

Nadere informatie

Geert JENNES. VIVES, KU Leuven (**) Federale Overheidsdienst Financiën - België Documentatieblad 73e jaargang, nr. 2, 2e kwartaal 2013

Geert JENNES. VIVES, KU Leuven (**) Federale Overheidsdienst Financiën - België Documentatieblad 73e jaargang, nr. 2, 2e kwartaal 2013 Federale Overheidsdienst Financiën - België Documentatieblad 73e jaargang, nr. 2, 2e kwartaal 2013 Effect van de hervorming van de Bijzondere Financieringswet op de publieke transferten tussen de Belgische

Nadere informatie

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST Agentschap voor overheidspersoneel SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST protocol nr. 239.767 PROTOCOL HOUDENDE DE CONCLUSIES VAN DE ONDERHANDELINGEN VAN 9 OKTOBER 2006 DIE GEVOERD WERDEN

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei-Juni 2009-25-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei-Juni 2009-25- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei-Juni 2009-25- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN KRIS PEETERS MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN INSTITUTIONELE HERVORMINGEN,

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2009-821- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 33 van 7

Nadere informatie

nr. 362 van GRETE REMEN datum: 1 maart 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Openbare sector - Loopbaanonderbreking

nr. 362 van GRETE REMEN datum: 1 maart 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Openbare sector - Loopbaanonderbreking SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 362 van GRETE REMEN datum: 1 maart 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Openbare sector - Loopbaanonderbreking Er zijn diverse mogelijkheden

Nadere informatie

Ik dank Bruno voor de pakkende verhalen in zijn vertoog over. minderjarigen die dromen hebben die u en ik ook hadden, en die

Ik dank Bruno voor de pakkende verhalen in zijn vertoog over. minderjarigen die dromen hebben die u en ik ook hadden, en die Slotbeschouwing voorstelling jaarverslag Kinderrechtencommissariaat 20/11/2012 Ik dank Bruno voor de pakkende verhalen in zijn vertoog over minderjarigen die dromen hebben die u en ik ook hadden, en die

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Brochure Vlaanderen betaalt de Belgische factuur juni 2013

Veelgestelde vragen Brochure Vlaanderen betaalt de Belgische factuur juni 2013 1. Wat zijn transfers? Er zijn twee soorten transfers: expliciete en impliciete. Een expliciete transfer is een vooraf bepaald bedrag via een wettelijk en gecontroleerd mechanisme. In België is dit bijvoorbeeld

Nadere informatie

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU VIVES BRIEFING 2016/06 Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU Klaas Staal Karlstad Universitet 1 GEVOLGEN VAN BREXIT VOOR DE BESLUITVORMING IN DE EU Klaas Staal INLEIDING Op 23 juni 2016 stemmen

Nadere informatie

TOELICHTING. 1. Doel van het protocolakkoord

TOELICHTING. 1. Doel van het protocolakkoord PROTOCOLAKKOORD tussen de federale Wetgevende Kamers en de parlementen van de gewesten betreffende de toepassing van de regelingen inzake de controle van de verkiezingsuitgaven voor de verkiezing van de

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Waarom kiezen? Overal foto's. Auteur: Stef Van Malderen. In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun

Verkiezingen 2010! Waarom kiezen? Overal foto's. Auteur: Stef Van Malderen. In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun Auteur: Stef Van Malderen Overal foto's Waarom kiezen? In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun medewerkers voor dat alles goed loopt in ons land. Het verkeer, de politie, de school,...

Nadere informatie

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS IK HEB EEN SCHANDELIJK HOOG IQ. Ik lees kranten in zeven talen. Ik heb vroeger veel in het buitenland gezeten. De actualiteit houd ik met hartstocht bij, maar naar de televisie kijk ik niet en naar de

Nadere informatie

Toekomstverwachtingen van jongvolwassenen

Toekomstverwachtingen van jongvolwassenen Toekomstverwachtingen van jongvolwassenen Onderzoek in samenwerking met de Stichting P&V Rapport 5 Hoeveel Belgen willen splitsen en welke toekomst zien ze voor België? MARK ELCHARDUS & PETRUS TE BRAAK

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

Overheidsschuld < 60% van het bruto binnenlands product (BBP) Overheidstekort (zogenaamde vorderingensaldo) < 3% van het BBP

Overheidsschuld < 60% van het bruto binnenlands product (BBP) Overheidstekort (zogenaamde vorderingensaldo) < 3% van het BBP ESR 95 EN DE LOKALE BESTUREN Directiecomité VVSG 28.9.2009 DC 2009_128 1. Stabiliteitspact en ESR 95 Om toe te treden tot de eurozone op 1.1.1999 moesten de landen voldoen aan een aantal economische criteria.

Nadere informatie

Waarom worden er duizenden kinderen (en volwassenen) per jaar gebeten door een hond die ze niet kennen?

Waarom worden er duizenden kinderen (en volwassenen) per jaar gebeten door een hond die ze niet kennen? Waarom worden er duizenden kinderen (en volwassenen) per jaar gebeten door een hond die ze niet kennen? Ik kan je verklappen dat er 3 redenen zijn. Vandaag vertel ik je over de eerste, de belangrijkste

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

protocol nr Over

protocol nr Over Agentschap voor overheidspersoneel SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST protocol nr. 259.841 PROTOCOL HOUDENDE DE CONCLUSIES VAN DE ONDERHANDELINGEN VAN 7 APRIL 2008 DIE GEVOERD WERDEN

Nadere informatie

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot CALRE Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot De CALRE verenigt vierenzeventig voorzitters van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees: de parlementen van de Spaanse

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Historiek van de initiatieven voor de splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde

Historiek van de initiatieven voor de splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde Historiek van de initiatieven voor de splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde Vóór de regering Dehaene Plechtige oproep in 1959 van Stijn Streuvels en Herman Teirlinck tot het wetgevend

Nadere informatie

Kinderarmoede, de erosie van de kinderbijslagen en de staatshervorming

Kinderarmoede, de erosie van de kinderbijslagen en de staatshervorming Kinderarmoede, de erosie van de kinderbijslagen en de staatshervorming Bea Cantillon, Universiteit Antwerpen, Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck De evolutie van de kinderarmoede Functies en belang

Nadere informatie

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 4 Onderwerpen: 1. De financiële crisis van 2008 2. Geldschepping 3. Hoe staan de landen er economisch voor? 4. De

Nadere informatie

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen.

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen. Verkiezingen Op zondag 7 juni moeten alle inwoners tegelijk verkiezen we ook kandidaten van België die ouder zijn dan 18 jaar naar voor het Europees Parlement, waar men de stembus. Ze moeten mensen kiezen

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Appeltje en Eitje Een postpakket uit Spanje

Appeltje en Eitje Een postpakket uit Spanje Appeltje en Eitje Een postpakket uit Spanje Voor kinderen van 3 tot 8 jaar Geschreven door Elisabeth Roodenburg Er zijn nog meer verhalen van Elisabeth Roodenburg Copyright: Elisabeth Roodenburg Vermaat

Nadere informatie

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Kusttoerisme West-Vlaanderen Werkt 3, 28 De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Foto: Evelien Christiaens Rik De Keyser bestuurder-directeur en hoofd afdeling toerisme, WES Evelien Christiaens

Nadere informatie

Raad van State beperkt toepassing faciliteiten in randgemeenten

Raad van State beperkt toepassing faciliteiten in randgemeenten Raad van State beperkt toepassing faciliteiten in randgemeenten Publicatie: 29 december 2004 Inwoners uit de Vlaamse randgemeenten van Brussel die het Frans willen gebruiken, moeten daar telkens opnieuw

Nadere informatie

Aan Zijne Majesteit Koning Albert, Koning der Belgen.

Aan Zijne Majesteit Koning Albert, Koning der Belgen. Vrijdag 6 juni 2003. Aan Zijne Majesteit Koning Albert, Koning der Belgen. Sire, Ondergetekenden, burgemeesters uit het arrondissement Halle-Vilvoorde, en de voorzitter en een gedeputeerde van de provincie

Nadere informatie

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63;

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63; Samenwerkingsakkoord tussen de staat, de gemeenschappen, de gemeenschappelijke gemeenschapscommissie en de gewesten tot oprichting van een algemene gegevensbank Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus

Nadere informatie

Naar de bovenste verdieping

Naar de bovenste verdieping Naar de bovenste verdieping De lift zoeft omhoog. Het is een snelle lift. Veel sneller dan die op school. En vééél sneller dan de lift in de flat van oma. Dat is echt een lift voor oude mensen. Aïsha gaat

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie