80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% / kwaliteit onder druk / 4. totale beroepsbevolking. werknemers. omzet (in miljoenen euro s) schoonmaak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% / kwaliteit onder druk / 4. totale beroepsbevolking. werknemers. omzet (in miljoenen euro s) schoonmaak"

Transcriptie

1

2 De schoonmaaksector verkeert in een crisis. Een kwaliteitscrisis. De schoonmaakbedrijven zijn verwikkeld in een onmogelijke concurrentiestrijd. Hun prijzen dalen terwijl hun beloftes aan klanten groeien. Ze kunnen niet aan hun afspraken voldoen. Hun schoonmakers, hun opdrachtgevers en niet in de laatste plaats zij-zelf zijn de dupe van die trend. De kwaliteit van de schoonmaak staat onder druk, de rechten en de persoonlijke integriteit van schoonmakers worden voortdurend met voeten getreden en het imago van de schoonmaaksector loopt met elke nieuwe mis stand een nieuwe deuk in de toch al beschadigde uitstraling op. Schoonmakers komen op steeds meer plekken in opstand, want het voortduren van de huidige situatie is onacceptabel. De omzethonger van de schoonmaakbedrijven en de bezuinigingsdrift van de opdrachtgevers leiden tot een race to the bottom in de schoonmaaksector. Hoewel de bodem van de marktprijs al enige tijd geleden is bereikt, graaft de sector toch dieper. Ten koste van kwaliteit én mensen. Vooral wie s avonds overwerkt of s ochtends veel te vroeg op kantoor zit, komt de schoonmakers tegen. De kaboutertjes die niemand ziet, maar die de samenleving wel fris houden. Een onzichtbaar leger van zo n schoonmakers werkt in uiteenlopende diensten, op ongewone en vaak wisselende uren. 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Een grote meerderheid is vrouw, laag-opgeleid en werkzaam in meerdere banen op een groot aantal gebouwen. In de grote steden is de schoonmaak een belangrijke manier voor migranten om een start te kunnen maken op de arbeidsmarkt. Om hun families te onderhouden en een toekomst op te bouwen. Schoonmaakbedrijven kenmerken zich inmiddels niet meer door hun deskundigheid van het vak, maar door de financiële flexibiliteit. Schoonmaakbedrijven hebben zichzelf immers gedegradeerd tot goedkopehanden-clubs die altijd nóg wel ietsje goedkoper kunnen. En toch zijn veel schoonmakers trots en vastberaden. Trots op hun werk en trots op hun successen. En bovenal vastberaden om hún vak en sector beter te maken. Zij weten dat het kán. Zij weten dat het mogelijk is opdrachtgevers en eigenaren verantwoordelijkheid te laten nemen voor fatsoenlijke schoonmaakcontracten. Zij weten dat stabiele banen, goed opgeleid, op normale tijdstippen en met genoeg (fulltime)uren om een leefbaar loon mee te kunnen verdienen, in ieders belang en voordeel zijn. De mate van deskundigheid van schoonmakers zal toenemen en de ontevredenheid en uitstroom uit de sector zullen afnemen. Met voordelen voor iedereen: hogere kwaliteit, lagere startkosten, toegenomen stabiliteit en betrokkenheid en een beter aanzien van de sector. En dáárover gaat dit Witboek. Schoonmakers die de sector aan de hand nemen, met de neus op de feiten drukken en alternatieven bieden. Van lose-lose naar win-win. Op naar een betere toekomst! / inleiding / 2

3 T heresse Baros is 43 jaar en woont in Rotterdam. Ze is geboren in Brazilië en trouwde in 1995 met een Nederlandse man. Ze werkt inmiddels 10 jaar als schoonmaker bij het Erasmus Sofia kinderziekenhuis. Op dit moment werkt ze voor iss. Theresse werkt fulltime. Het is een belangrijke plek. Het is een kinderziekenhuis. Het is ongelofelijk dat het ziekenhuis zo slecht omgaat met de schoonmaak. Leidinggevenden worden van bovenaf gepushed om de schoonmakers harder te laten werken. En de opdrachtgevers die doen alsof het allemaal normaal is terwijl hún kwaliteit omlaag gaat. Want die hoge werkdruk maakt kwaliteit onmogelijk. Maar, vergis je niet Braziliaanse mensen zijn sterk. We komen graag op voor onze rechten. Wij kunnen voor verandering zorgen. zegt Theresse stellig. Schoonmakers worden bijna gezien als slaven, maar dat zijn we niet! Op de vraag hoe dat kan bij zulke krachtige mensen, antwoordt Theresse: Wij schoonmakers hebben het allemaal nog altijd geaccepteerd. Omdat de meesten van ons slecht Nederlands spreken. We wisten niet wat onze rechten waren. En daar maken de bazen misbruik van. We moeten samenwerken. En als praten niet helpt, dan komt er een moment waarop het tijd is voor actie! Theresse heeft inmiddels ervaring. We werden onderdrukt en hadden een te hoge werkdruk. We zijn met elkaar gaan praten en ik heb een petitie opgesteld en in totaal 28 handtekeningen verzameld. We hebben die petitie bij iss bezorgd. Eerst kwam er een dreigbrief, daarna werd er geluisterd en ging het wat beter. Nu gaat het weer achteruit. Maar stil zijn doen we niet meer. Dat zat toch al niet in mijn Braziliaanse bloed! / theresse baros / 3

4 1 // Ewald Wagenaar, Verzadigde schoonmaak, Service Management nummer 3 maart // Ibid. 3 // Inkoperscafé.nl 28 april 2009, Dennis Mensink, Inkoop schoonmaak niet sexy genoeg. 4 // De Ruig en Grijpstra 2007, p // Rabobank oktober // Commodity: noodzakelijk kwaad, Jaarverslag Facilicom 2008, p.27. Schoonmaakbedrijven zijn niets meer of minder dan lege ondernemingen. Ze hebben weinig bezittingen en verrichten werkzaamheden op de vloer van anderen. Hun enige bezitting is de loyaliteit en opdracht van de klant. En dus is de Klant in de schoonmaaksector Koning met de hoofdletter K. Die klant wil tegelijkertijd een Koninklijke uitstraling. De klanten- bijvoorbeeld grote multinationals- hechten veel waarde aan superdeluxe uitstraling. Alle ingrediënten voor een hoge mate van schoonmaakprofessionaliteit en -kwaliteit. En toch gaat het mis.. De schoonmaaksector is in een mum van tijd sterk gegroeid. Dat komt doordat veel bedrijven schoonmaakwerk uitbesteden. Voor de sector is dit gunstig, het betekent meer werk voor schoonmaakbedrijven. De omzet van de sector is dan ook gestegen tot zo n 3,2 miljard per jaar. 1 Het laatste jaar lijkt het er op dat de markt verzadigd raakt. Door het uitbesteden van schoonmaakwerk zijn inkopers heel belangrijk geworden. Zij zoeken steeds naar de goedkoopste schoonmaak. Schoonmaken is voor inkopers niet interessant, niet zoals bijvoorbeeld lease auto s waarvan de harten van medewerkers sneller gaan kloppen. Daarom let men bij inkoop van schoonmaak vooral op de prijs. Minder schoonmaken doet minder pijn dan met minder verpleegkundigen werken, volgens bestuursvoorzitter Jaap van den Heuvel van de Zuid-Hollandse ziekenhuizengroep Reinier de Graaf. 3 2 Opdrachtgevers van schoonmaakbedrijven sturen vooral op de prijs. Door het enorme aanbod aan schoonmaakwerk- er zijn zo n schoonmaakbedrijven actief- en door de honger naar omzet bij prestigieuze opdrachtgevers, wordt de standaard niet bepaald door de euro, maar door het dubbeltje. En voor dat dubbeltje wordt de eerste rang beloofd. Schoonmaakbedrijven hebben hun organisatie bovenal ingericht op overleven. Dat heeft allereerst geleid tot schaalvergroting. Fusies en overnames of andere samenwerkingsverbanden zijn nodig om te overleven 4 op de inkopersmarkt. Naast schaalvergroting wordt in branchevervaging een oplossing gezien: samenwerking met beveiliging en gebouwbeheer. Er wordt dan een compleet pakket aan diensten aangeboden door een grote onderneming of een samenwerkingsverband van een aantal ondernemingen. 5 Een tweede gevolg van het sturen op de prijs is dat het gepaard gaat met veel wisselingen van de wacht. De schoonmaakbedrijven hebben met zeer onzekere contracten met hun opdrachtgevers te maken. gomdirecteur Alsema zegt daarover: De retentiegraad daalt in deze branche: tot wel 85 procent. Dat betekent dat het klantenpalet zich elke vijf, zes jaar compleet vernieuwt. Bedrijven lijken schoonmaak te zien als een 6 commodity. De vele wisselingen van schoonmaakbedrijf betekenen dat werknemers- die op basis van de cao na anderhalf jaar het werkzekerheidsrecht hebben het gebouw van de opdrachtgever te mogen blijven schoonmaken- met grote regelmaat van werkgever 1 // Ewald Wagenaar, Verzadigde schoonmaak, Service Management nummer 3 maart // Lennart de Ruig en Douwe Grijpstra, Werken in de schoonmaak- en glazenwassersbranche, onderzoek van Research voor Beleid in opdracht van de Raad van Arbeidsverhoudingen voor de Schoonmaak- en Glazenwassersbranche april 2007, kortweg de Ruig en Grijpstra p // Ibid. p // Ibid. p // Ibid. p. 30 en 31 6 // Ibid. p % 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% lager onderwijs (VMBO-T of lager) middelbaar onderwijs totale beroepsbevolking schoonmaak hoger onderwijs werknemers omzet (in miljoenen euro s) / kwaliteit onder druk / 4

5 wisselen. Resultaat: een sterke tegenzin te investeren in 7 werknemers. Alleen als de klant het eist. Door de economische crisis wordt dit proces van onmogelijk mooie beloftes versterkt. Als het economisch wat minder gaat, wordt er op zaken als schoonmaak 8 bezuinigd. Opdrachtgevers kijken kritischer dan ooit 9 naar uitbesteed werk. De trend van meer schoonmaken in minder tijd zal versterkt worden. Grote multinationals vragen momenteel maar één ding: bezuinigen. Het gaat ze puur om de prijs, volgens Hans Genissen, president directeur van Facilicom. Aan de andere kant toont het gemiddelde rendement van de grootste schoonmaakbedrijven tot het verschijnen van dit witboek in 2009 geen tot amper daling ten opzichte van het jaar ervoor: tussen 5 en 8%. Facilicom liet in z n jaarverslag 2008 over de eerste maanden van 2009 een gelijke trend in de schoonmaak aantekenen als in het jaar ervoor. In 2008 heette de groei van Facilicom- exclusief overnames- nog bijzonder goed (12%). Ook de concurrenten in de top 5 van het schoonmaakwerk doen het helemaal niet slecht met marges vergelijkbaar met het jaar ervoor. Schoonmaakbedrijven spreken over de Crisis, hun opdrachtgevers gaat het puur om de prijs en toch zijn de rendementen van de grote schoonmaakbedrijven goed te noemen. Hoe kan dat? Het aantal vierkante meters dat moet worden schoongemaakt in een uur neemt toe. Ronald Kranenburg, directeur van gca zegt: Rond 2004 moest er in een uur ongeveer 375 m² kantoor zijn schoongemaakt. Nu wordt verwacht dat hij [de schoonmaker red.] rond de m² haalt. Ook werkgeversvereniging osb stelt dat er steeds meer schoongemaakt moet worden voor 60% 50% 40% 30% 20% 10% totale beroepsbevolking schoonmaak < 12 uur per week uur per week uur > per week minder geld. 13 Hoogleraar Jacques Reijniers (Nyenrode Business Universiteit) vindt dat de kritiek van de vakbonden op de manier waarop schoonmaak ingekocht wordt hout snijdt. Ik herken dat schoonmaakbedrijven elkaar steeds meer op prijs beconcurreren en dat straalt af op de werkdruk op werknemers. Hij bepleit een oplossing die inmiddels ook door veel gemeenten wordt toegepast bij de inkoop van thuiszorg: het zogenaamde Zeeuwse model. Hierbij worden uitvoerders niet geselecteerd op basis van de allerlaagste prijs, maar op basis van kwaliteitscriteria. Op die manier worden de uitvoerders niet gedwongen om mee te doen aan een destructieve race to the bottom. De Arbeidsinspectie beschouwt de schoonmaaksector als een risicosector. De concurrentie tussen bedrijven is groot en de prijzen en marges staan onder druk. Omdat de personeelskosten de grootste kostencomponent zijn, proberen de bedrijven hun personeel zo efficiënt mogelijk te laten werken wat leidt tot een hogere werkdruk. In 2008 heeft de Arbeidsinspectie 252 controles uitgevoerd in de schoonmaakbranche. In 37% van die controles zijn overtredingen van de Wet Arbeid Vreemdelingen geconstateerd. Op 25 november 2009 kondigt de Arbeidsinspectie via een persbericht met de titel Fraude in schoonmaaksector extra aangepakt aan ruim controles te zullen uitvoeren in het volgende jaar. Op cao-naleving controleert de Arbeidsinspectie niet. Dat doet de schoonmaak-sector steekproefsgewijs zelf. Uit controles van abab in 2007 in opdracht van sector-organisatie ras bleek dat gecontroleerde loonstroken in totaal fouten bevatten. Ruim 1 fout per loonstrook. Bij de grote bedrijven (de controlecategorie met een omzet van 5 miljoen of meer) is het gemiddeld met 1 fout op 4 loonstroken iets lager, maar // 63% van de bedrijven met meer dan 100 werk- 2 nemers maakt gebruik van uitzendkrachten. // De jaarlijkse in- en uitstroom wordt geschat op tot mensen. // Schoonmakers zijn vooral vrouwen (61%). 3 laag opgeleid (70% heeft VMBO-T of lager, 30% daar van alleen lager of helemaal geen onderwijs) en vaker dan gemiddeld niet Nederlands. De schoonmaak is een opstap voor nieuwelingen in Nederland: de sector schat het aantal migranten op zo n 25%. 5 In de grote steden wordt het aandeel migranten 2 keer zo groot geschat. De meeste schoonmakers werken in deeltijd: 61% werkt minder dan 20 uur per week // De Ruig en Grijpstra 2007, p // Rabobank oktober // Ewald Wagenaar, Verzadigde schoonmaak, Service Management nummer 3 maart // Jan Verbeek, Schoonmaakbedrijf Facilicom gaat uit van lagere marges, Het Financieele Dagblad 4 juni // Jaarverslag Facilicom, p // Peter Strelitski, Steeds meer meters per uur, Het Financieele Dagblad 13 augustus // OSB, Schoonmaakbedrijven geven weerwoord, persbericht OSB 19 november // Jarco de Swart, Bonden eisen verantwoord aanbesteden in de schoonmaak. De Financiële Telegraaf, 7 november // Arbeidsinspectie, Verslag programma directie Arbeidsmarktfraude 2008: Naleving Wet arbeid vreemdelingen en Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in de detailhandel, bouw, schoonmaak, land- en tuinbouw, vlees & vis, horeca en autobedrijven. Den Haag, 21 april / kwaliteit onder druk / 5

6 16 // Abab, in opdracht van Raad van Arbeidsverhoudingen voor de Schoonmaak- en Glazenwassersbranche augustus 2008, p.6 17 // Abab, in opdracht van Raad van Arbeidsverhoudingen voor de Schoonmaak- en Glazenwassersbranche november 2009, p.2 en p.4 nog altijd erbarmelijk hoog. De foutmarge in een tussencontrole van september 2009 blijkt zelfs verder te zijn opgelopen. Gemiddeld 1,3 fout per loonstrook en bij de grote bedrijven inmiddels bijna 1 fout per 17 2 loonstroken. Opgemerkt dient te worden dat het administratieve controles betreft, oftewel: niet-naleving van de cao die niet ontdekt kan worden in de administratie is niet (eens) meegerekend. 16 In 2008 deed onderzoeksbureau Synovate/Interview NSS in opdracht van schoonmaakbedrijf Hago onderzoek naar de wensen omtrent de werkomgeving van Nederlandse werknemers. Daaruit bleek dat: 18 // Cijfers stichting Raad Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche, RAS-examenbureau- 18 november // Weekblad Facilitair, nr. 135, 2008 interview met Facility Manager Marc Claassen. Per 1 april 2008 zijn schoonmaakbedrijven verplicht nieuwe schoonmakers op te leiden in werktijd. Daar staat tegenover dat schoonmaakbedrijven een nieuwkomer in de schoonmaak gedurende het eerste jaar een lager loon hoeven te betalen. Daarnaast ontvangen de schoonmaakbedrijven een bijdrage van het paritaire orgaan ras wanneer de schoonmaker slaagt voor het examen. Ook voor schoonmakers die reeds in dient zijn op die datum, geldt een opleidingsrecht. Het aantal opgeleide personen op z n zachtst gezegd nogal tegen. Van 1 januari 2009 tot 1 november 2009 volgden slechts 367 een vakopleiding. Eind 2009 zullen waarschijnlijk zo n 500 nieuwe schoonmakers een vakopleiding gevolgd hebben. Het aantal nieuwkomers in de sector- en daarmee het aantal mensen dat opgeleid had moeten worden- bedraagt zo n mensen % 84% 84% zegt beter te kunnen presteren in een schone werkomgeving. 94% van de werknemers vindt een schone werkplek zeer belangrijk. 24% van de werknemers bereid is een euro per 24% maand meer te betalen aan schoonmaak 20 // nieuws/nieuwsitems/schoonmaak- campagne-voor-meer-klanttevreden- heid.html 21 // binnenland/ /als-hetmaar-schoon-lijkt-in-het-ziekenhuis.ece 22 // B.H.B. van Benthem, T.I.I. van der Kooi, J. Manniën en J.C. Wille (2008), Landelijk prevalentieonderzoek naar ziekenhuisinfecties. Infectieziekten Bulletin 19(2): // Zembla, 19 april // Intersafe Groeneveld, Veiligheidsnieuws, nr // Richard Mooi, Binnenklimaat beïnvloedt productiviteit en ziekteverzuim. Gebouwbeheer 4: 18-9, juni // voorkomen Niet alleen de schoonmaker is de dupe van de Schoonmaak-crisis. De opdrachtgever heeft evenmin baat bij de prijzenslag. Want die prijzenslag gaat namelijk ten koste van de kwaliteit van het werk. De onmogelijke afspraken leiden tot prioriteiten in het werk. Het gaat er niet zo zeer om hoe schoon het werkelijk is maar hoe schoon het er uit ziet. Bedrijven laten wachtkamers in het bijzijn van klanten uitgebreid schoonmaken zodat de indruk is dat overal hard gepoetst wordt. Huurders wordt gevraagd hoe schoon ze het gebouw vinden. Bij het schoonmaken van treinen wordt de beleving van de reiziger centraal gezet: Want wat de reiziger als een schone trein ervaart, heeft lang niet altijd te maken met hoe schoon die trein werkelijk is. Min of meer openbare ruimtes als wachtkamers en kantoren die wel schoon lijken maar niet zijn, leiden tot problemen. Het gaat niet om de beleving, het gaat om schóón. [ ] wachtkamers zijn niet de plaatsen waar het om gaat [ ] Leuk dat je een prettige indruk wilt maken, maar het voorkomen van infecties doe je op de plekken waar patiënten liggen. zegt Roel Coutinho van het rivm. 21 Uit onderzoek blijkt dat 6,9% van de ziekenhuispatiënten een infectie heeft, Dit veroorzaakt een verhoogde morbiditeit, een langere opnameduur en een Hago-directeur Rob Westerlaken concludeerde: Veel bedrijven hebben te maken met krimpende schoonmaakbudgetten. Schoonmaak wordt vooral gezien als kostenpost. Maar ze vergeten daarbij dat een schone werkomgeving bijdraagt aan de prestaties van medewerkers. Het onderzoek laat zien dat 84% van de medewerkers zegt beter te kunnen werken in een schone werkomgeving. Daaruit zou je kunnen concluderen dat een schone werkplek een organisatie juist geld oplevert. toename in kosten. Juist in de ziekenhuizen is goed schoonmaken van levensbelang. Toch bleek uit een recente uitzending van Zembla dat de kwaliteit van de schoonmaak in de ziekenhuizen ernstig onder druk staat. 23 Niet alleen in ziekenhuizen heeft minder (goed) schoonmaken gevolgen. Bezuinigen op schoonmaak kan makkelijk leiden tot meer klachten en een verhoging van het ziekteverzuim. Uit eerder onderzoek blijkt dat onhygiënische werkplekken leiden tot 10 tot 15% minder productiviteit en tot 1½ tot 2% meer ziekteverzuim Daarnaast adviseert het rivm om verspreiding van ziekten, zoals de Mexicaanse griep, te voorkomen door regelmatig schoon te maken / kwaliteit onder druk / 6

7 I n 1988 kwam hij vanuit Turkije naar Nederland. Turgay Sahin is 44 jaar, getrouwd en heeft 3 studerende kinderen. Hij woont in Amsterdam. Turgay werkt op Schiphol voor schoonmaakbedrijf Asito. Hij werkt al 11 jaar in de schoonmaak en sinds 2000 op Schiphol. Schoonmakers pikken te veel van werkgevers. Geen respect, hoge werkdruk. Geen reiskosten. We zijn jaren onzichtbaar geweest. Maar waarom dan? Turgay: We accepteerden te veel omdat we taalproblemen hebben. Sommigen waren ook bang om ontslagen te worden. Ze gingen door de knieeën voor bedreigingen van de bazen. Opkomen voor mijn rechten zal ik altijd blijven doen want ik heb mijn eer en trots! Op Schiphol hebben we dat gedaan. Dat maakt mij trots. We hebben onze reiskostenvergoeding en een eenmalige betaling voor álle schoonmakers van Nederland als succes behaald. Dat zegt toch genoeg! Turgay vervolgt: We zijn geen robots, we zijn niet van metaal. We zijn van botten en vlees! Hoe ver de technologie ook is je kan geen robot maken die schoonmaak werkzaamheden uitvoert. Wat doen de bazen en hun klanten? Ons mensen dan maar als robots gebruiken. Ze persen ons uit als een sinaasappel. En daar wordt de vloer echt niet schoon van! Wij verdienen beter. Want hoe belangrijk de president zijn taken vindt, zo belangrijk en trots voel ik me ook voor mijn taken. Elke dag komen en gaan er passagiers op Schiphol. Zij lopen op een vloer die glimt dankzij mijn collega s en mij! Ik geloof dat elke schoonmaker trots moet zijn want wij zijn een belangrijk onderdeel van deze maatschappij. / turgay sahin / 7

8 1 // Intermediair Imago Onderzoek 2009; Intermediair Beste Werkgeversonderzoek 2008; PriceWaterHouseCoopers (2009), Transparantiebenchmark Maatschappelijke verslaglegging (onderzoek in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken); E. van Weperen en J.M. van Lakerveld (2009), Benchmark Verantwoord Ketenbeheer, Culemborg: Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling. Sommige van de bedrijven die tot de opdrachtgevers van schoonmaakbedrijven horen, willen graag het neusje van de zalm zijn als het gaat om bedrijfsvoering met een sociaal imago. Ze willen niet alleen winst maken, ze willen ook een goede werkgever zijn en op een verantwoorde manier omgaan met de invloed die ze hebben op het milieu en op sociale omstandigheden. Daarbij beperken ze zich niet tot wat er binnen hun eigen organisatie gebeurt, maar willen ze ook verantwoordelijkheid nemen voor hun leveranciers en dienstverleners. En dat komt goed uit. Sociale amibties: enkele voorbeelden. 1 ING // Nummer 2 in de Transparantiebenchmark 2008 Maatschappelijke Verslaglegging. Verder nummer 12 van het Beste Werkgeversonderzoek en op nummer 6 van het Imago Onderzoek 2009 VU MC // VU medisch centrum komt voort uit een christelijke traditie waarin menselijke waardigheid en respectvolle behandeling essentieel zijn. VU medisch centrum staat voor duurzaamheid en heeft oog voor mens en omgeving. (Visie & Ambities, website) Reed Elsevier // Nummer 7 in de Transparantiebenchmark 2008 Maatschappelijke Verslaglegging en nummer 4 in de Benchmark Verantwoord Ketenbeheer. In het Jaarverslag 2008 schreef toenmalig CEO Crispin Davis: Binnenkort neem ik afscheid van Reed Eslevier. Eén van de dingen waar ik het meest trots op ben is wat we onder mijn verantwoordelijkheid hebben bereikt als het erom gaat maatschappelijk verantwoord ondernemen te integreren in het hele bedrijf. 2 // Reed Elsevier Code of Conduct for Suppliers. December ABN Amro // Nummer 11 in het Imago Onderzoek De bank ziet verantwoord ondernemen als onderdeel van een goed risicobeheer. Als bank staan wij bloot aan ESE-risico s. Wanneer wij bijvoorbeeld krediet verstrekken aan een bedrijf dat zich schuldig maakt aan dwangarbeid, lopen wij een ethisch risico, met mogelijke reputatieschade als gevolg. WTC // De facilitaire dienstverlening wordt georganiseerd door main contractor Prisma Facility Management (Vebego). Als familiebedrijf legt Vebego al sinds jaar en dag de nadruk op het welzijn van mensen. Dat komt terug in de (aard van) de dienstverlening van Vebego, in haar relatie met mensen, klanten en leveranciers, maar ook in haar personeelsbeleid, het Family Statement en de maatschappelijke activiteiten van de Vebego Foundation Nedtrain (NS) // NS omschrijft zijn visie als volgt: Duurzaam en maatschappelijk betrokken ondernemen is voor NS vanzelfsprekend. (website) Reed Elsevier: Net zo streng voor leverancier als voor zichzelf. Reed Elsevier zet zich onder meer in voor het respecteren van mensenrechten en eerlijke en nietdiscriminerende arbeidspraktijken. Het bedrijf vraagt alle leveranciers, producenten en dienstverleners, inclusief dochterondernemingen, afdelingen en onderaannemers, om deze principes ook te onderschrijven. Enkele voorwaarden die Read Elsevier stelt: 2 // Geen intimidatie werknemers met respect behandelen. // Geen discriminatie. // Vakbondsvrijheid en recht op collectieve onderhandelingen. // Veilige en gezonde werkomstandigheden. // Geen repercussies voor klokkenluiders. // Leefbaar loon, geen dwang om meer dan 48 uur te werken, overwerk adequaat betalen. // Milieu beschermen. // Geen onderaanbesteding zonder toestemming Reed Elsevier; subcontractor onderschrijft Code of Conduct. // Reed Elsevier mag naleving controleren (als dit wordt geweigerd boete) Als de leverancier zich niet aan de Code of Conduct houdt kan Reed Elsevier het contract ontbinden. / verantwoordelijkheid nemen? / 8

9 Ook de overheid wil het goede voorbeeld geven. Er is afgesproken dat het Rijk per 2010 alle inkoop op een duurzame manier gaat organiseren. Ook lagere overheden en instellingen zoals universiteiten zullen bij een steeds groter deel van hun inkoop sociale en milieucriteria gaan hanteren. Op de sociale criteria die men gaat hanteren valt nog wel het een en ander af te dingen. Zo worden deze normen alleen gehanteerd bij grote opdrachten. Een aantal essentiële normen bijvoorbeeld dat leveranciers een leefbaar loon moeten betalen aan hun personeel en dat ze zorg moeten dragen voor veilige en gezonde werkomstandigheden zal slechts bij een beperkt aantal producten worden gehanteerd. Ook is onduidelijk hoe de naleving van de criteria gecontroleerd gaat worden. Ondanks deze beperkingen stelt de regering dat Nederland vooroploopt in Europa als het gaatom het hanteren van sociale criteria bij de besteding van publiek geld. 3 Zowel de overheid als belangrijke ondernemingen geven dus aan dat ze een voorbeeldrol willen vervullen als het gaat om maatschappelijk verantwoord ondernemen. Als het gaat om sociale criteria dan is de aandacht vooral gericht op de derde wereld: denk aan Max Havelaarkoffie en schone kleren die zonder uitbuiting en kinderarbeid zijn geproduceerd. Dat roept de vraag op of bedrijven en instellingen ook oog hebben voor de sociale omstandigheden dichter bij huis. Soms wel, zo lijkt het. Zo heeft de ns een campagne gevoerd waarbij op stations afbeeldingen van schoonmakers werden opgehangen, om ze een gezicht te geven. In het Amsterdamse World Trade Centre (wtc) 4 was dit voorjaar Ballad of Caution te zien, een kunstwerk van Sachi Miyachi dat onder meer is bedoeld als een hommage aan schoonmakers, die hun werk veelal ongezien en weinig gewaardeerd verrichten. Sommige opdrachtgevers brengen dus hun waardering voor de schoonmakers tot uiting. Uitzonderingen daargelaten, vertaalt zich dat nog niet in een verantwoord inkoopbeleid. Bij de inkoop van schoonmaak worden nog altijd afbraakprijzen bedongen, met alle negatieve gevolgen voor de hygiëne, kwaliteit en voor de positie van het schoonmaakpersoneel. Prachtig natuurlijk, dat de grootste bedrijven van dit land het neusje van de zalm willen zijn als het gaat om sociale doelstellingen. Prachtig dat de crisis kansen biedt voor maatschappelijke verantwoord ondernemen. Maar hoe serieus nemen zij die opvattingen op dit 5 Noreena Hertz tegen ING: Juist nu verantwoordelijkheid nemen. De ING Groep erkent in een persverklaring dat er vanuit de samenleving veel vraagtekens worden geplaatst bij de rol van financiële instellingen. De instelling besloot het initiatief naar zich toe te trekken door een serie discussiebijeenkomsten te organiseren met onder andere globaliseringseconoom Noreena Hertz. Hertz riep de ING-bestuurders op juist nu serieus aan de slag te gaan met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bestuursvoorzitter Jan Hommen zei dat de bank al het een en ander doet op dit terrein, maar dat er inderdaad nog ruimte is voor verbetering. moment in de praktijk? Hoe verhoudt zich bijvoorbeeld de behoefte naar een sociale uitstraling met de hoogte van de beloning van topbestuurders? Topinkomens, enkele voorbeelden: ABN Amro / Gerrit Zalm / excl. bonus ABN Amro / Joop Wijn / excl. bonus ING Groep / Patrick Flynn / exclusief welkomstbonus van aandelen uit te betalen tussen 2010 en 2012 met maximum van 1,3 miljoen euro. ING Groep / Jan Hommen / wacht tot het nieuwe beloningsbeleid is vastgesteld. Instellingen die met publiek geld werken zouden extra terughoudend moeten zijn als het gaat om de beloningen aan de top, zo is de algemene opvatting. In principe moeten zij zich houden aan de Balkenendenorm, een norm die is gerelateerd aan het salaris van de minister president. In 2008 ging het om een bedrag van euro. In de praktijk blijken instellingen in de (semi-) publieke sector zich lang niet altijd aan deze norm te houden. Meer dan de Balkenendenorm: enkele voorbeelden: 8 7 NS / A.W. Veenman / UWV / Joop Lindhorst / Erasmusuniversiteit / Hans Büller / Vrije Universiteit / René Smit / Vrije Universiteit MC / E.B. Mulder / De afgelopen maanden hebben politici van cda en pvda stelling genomen tegen bestuurders van (semi-) publieke instellingen die meer verdienen dan de Balkenendenorm. pvda-staatssecretaris Sharon Dijksma 6 3 // Uitwerking internationale sociale criteria Duurzaam Inkopen. Brief van de ministers Cramer, Donner en Koenders aan de Tweede Kamer, 16 oktober // Marja en Liny op schoonmaaktour langs stations. Persbericht 30 januari // nl/hommage-aan-schoonmakers/ 6 // ING zoekt dialoog over haar rol in de samenleving. Persbericht 9 oktober // Trouw 28 april 2009, NRC Handelsblad 19 februari // Jaarverslag 2008 van de betreffende instellingen. / verantwoordelijkheid nemen? / 9

10 9 // NRC Handelsblad, 29 augustus // Interview in Intermediair, 11 oktober // Brief aan de Tweede Kamer, 18 maart 2003 zei dat zulke personen maar een andere partij moeten zoeken. Ook haar collega Marja van Bijsterveldt (cda) nam stelling tegen overschrijding van deze norm. Toch zijn verschillende van deze met publiek geld betaalde veelverdieners actief (geweest) voor de pvda of het cda. Voorbeelden zijn Joop Wijn (voormalig staatssecretaris en minister voor het cda, bestuurder bij staatsbank abn Amro), René Smit (schreef het vorige cda-verkiezingsprogramma, bestuursvoorzitter Vrije Universiteit) en Joop Linthorst (voormalig wethouder voor de pvda, bestuursvoorzitter uwv). Toen nrc Handelsblad deze bestuurders vroeg om te reageren op de kritiek van hun partijgenoten, besloten ze geen commentaar te geven. 9 De topinkomens van vele honderdduizenden euro s contrasteren met de beloning van schoonmakers, die hun werk doen voor 10 euro bruto per uur. Een voltijd schoonmaker verdient daarmee zo n euro bruto per maand. Op jaarbasis is dat zo n euro bruto. Zonder reiskostenvergoeding, want dat recht ontstaat vanaf 60 kilometer woonwerkverkeer per dag. De portretten van schoonmakers in dit rapport laten zien wat het betekent om rond te moeten komen van een schoonmakerssalaris. De vakbond van Schoonmakers wil zo snel mogelijk naar een schoonmakersloon van 130% van het minimumloon. Het laagste loon van de vakvolwassen schoonmaker moet met ruim één euro per uur stijgen om aan de 130%-standaard te kunnen voldoen. Joop Wijn: Economische crisis biedt kansen voor MVO Joop Wijn (CDA) is tegenwoordiger bestuurder bij ABN Amro. In het verleden was hij staatssecretaris voor Economische Zaken en in die rol bepleitte hij maatschappelijk verantwoord ondernemen: People, planet, profit, die drie moeten samen kunnen gaan. Hij merkte echter op dat mensen vaak allerlei goede bedoelingen hebben, zonder deze zelf in de praktijk te brengen. Wat mij opvalt als je met mensen over normen en waarden praat, is dat mensen het er in abstracte vorm mee eens zijn. Ze weten precies hoe een ander zich moet gedragen, maar ze weten altijd weer een uitzondering te vinden om eigen gedrag goed te praten. Interessant is dat Wijn in 2003 opmerkte dat de economische crisis bedrijven kansen biedt om hun imago op te vijzelen door zich te richten op maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ook in deze economisch minder gunstige periode, die invloed heeft op de prestaties van bedrijven, zijn er kansen voor bedrijven om door maatschappelijk verantwoord te ondernemen het vertrouwen van consumenten, burgers en non gouvernementele organisaties (NGO s) te herstellen Van topmanagers met over-de-top-beloningen verwacht de vakbond dat zij hun verantwoordelijkheid nemen. Niet alleen zouden ze voor zichzelf een salaris moeten vragen dat in een redelijke verhouding staat tot wat anderen (inclusief de schoonmakers!) binnen hun bedrijf verdienen; ook zouden ze de schoonmakers kunnen steunen bij het realiseren van een rechtvaardige beloning voor hun Gewoon Goed Werk! uren alleen werken om óp het werk te kunnen komen)? Hoe mooi de sociale doelstellingen van Nedtrain ook zijn, Nedtrain zorgt er niet voor dat de cao op het vlak van arbeidstijden en roosters goed wordt nageleefd, laat staan dat de schoonmakers meer krijgen dan hun minimale norm. En de schoonmakers van het Erasmus Sofia kinderziekenhuis hebben te maken met een fors verhoogde werkdruk in plaats van meer tijd om kwaliteit te kunnen leveren. Aan de top wordt niet gekeken naar een euro meer of minder. Een norm? Ach, daar kan best van worden afgeweken. Hoe zit het dan op de werkvloer? Welke verantwoordelijkheid nemen opdrachtgevers- die het neusje van de zalm willen zijn op het gebied van sociale uitstraling- bijvoorbeeld voor schoonmakers? Krijgen schoonmakers bijvoorbeeld net als hun topbestuurder een beloning die hoger ligt dan de afgesproken norm? Het antwoord luidt vrijwel altijd en overal: nee. De schoonmakers van de vu ontvangen geen reiskostenvergoeding voor de eerste 59 kilometer woonwerkverkeer per dag (wat betekent dat ze de eerste De slechte cao-naleving en extreme werkdruk zijn bij die opdrachtgevers niet anders dan in de rest van de sector. Geen van de opdrachtgevers controleert op werkdruk of cao-naleving. De ervaringen van geportretteerde schoonmakers in dit witboek tonen de consquenties. In de navolgende casestudies worden omstandigheden bij grote opdrachtgevers weergegeven. Van Nedtrain- de grootste individuele opdrachtgever in de schoonmaaksector- tot de Schiphol Groep die ervaring heeft met de kracht van fnv Bondgenoten, de Vakbond van Schoonmakers. / verantwoordelijkheid nemen? / 10

11 A d van der Schaaf uit Heerlen is getrouwd en is super trots op zijn 3 kleinkinderen. Ad is treinschoonmaker. Hij was 9 jaar geleden mede-eigenaar van een bekende shoarma-zaak in Heerlen-centrum. Over zijn carriere-switch zegt hij: In die tijd werkte ik 16 uur per dag, ik was nooit thuis. Ik wilde meer bij mijn gezin zijn en dus koos ik voor de treinschoonmaak. Nu werkt Ad als meewerkend voorman voor schoonmaakbedrijf csu bij ns-nedtrain in Heerlen. Hij herstelt momenteel van een evenwichtstoornis en kort daarvoor is hij geopereerd aan zijn schouder. Het werk is zo zwaar dat je geest wel wil, maar je lichaam af en toe stop zegt.. Hij vindt dat er veel moet veranderen: Er is nog veel te weinig respect voor het werk en het vak. Het is nuttig werk, gewoon een goed vak en toch wordt er op ons neergekeken. Ook wordt de cao op grote schaal niet nageleefd en is er sprake van intimidatie van mensen die hun rechten opeisen. Ad wordt boos als hij het over de oorzaak heeft De schoonmaakbedrijven laten zich gebruiken door de opdrachtgevers. Ze concurreren elkaar over onze ruggen kapot. De opdrachtgevers kiezen altijd voor de laagste prijs. Zij zijn voor mij de hoofdschuldige want ze verschuilen zich achter de schoonmaakbedrijven. En dat is dom, want wat ze afspreken kán gewoon niet. Hun treinen zijn gewoon niet schoon. Als Nedtrain de kwaliteit van de schoonmaak belangrijk vindt, dan maken ze met ons afspraken. Dan kiezen ze eindelijk voor kwaliteit en niet voor prijs! Als de grootste opdrachtgever van Nederland verantwoordelijkheid neemt, kan er iets veranderen. / ad van der schaaf / 11

12 1 // Jaarverslag 2008; website Vrije Universiteit. 2 // Vertrouwen in Nederland. Vertrouwen in elkaar. Verkiezingsprogramma CDA. 3// NRC Handelsblad 29 augustus // SER-Verklaring internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen. 19 december // Christine Otten (2009), Ik had nooit de droom om schoonmaker te worden. Ad Valvas, 18 juni Omzet / 400 miljoen euro Aantal medewerkers / Aantal studenten / De universiteit laat zich inspireren door christelijke waarden, en de daarin gewortelde levensbeschouwelijke overtuigingen en maatschappelijke opdracht. De bestuursvoorzitter van de Vrije Universiteit is René Smit. Smit schreef in 2006 het verkiezingsprogramma van het cda. In dat programma zijn onder meer de volgende punten terug te vinden: // Werknemers moeten de kans krijgen om deeltijdbanen uit te breiden tot voltijdbanen; // Bedrijven en instellingen moeten transparant zijn over de manier waarop zij maatschappelijk verantwoord ondernemen in de praktijk brengen; // Excessieve topbeloningen moeten worden tegengegaan. In de publieke sector is het ministersalaris richtinggevend. Dat laatste punt lijkt op gespannen voet te staan met het feit dat Smit zelf als bestuursvoorzitter van een semipublieke instelling anderhalf keer de Balkenendenorm verdient. Toen nrc Handelsblad hem hierover om commentaar vroeg, koos Smit ervoor niet te reageren. Eén van de leden van de Raad van Toezicht van de Vrije Universiteit is René Paas, in een eerder leven voorzitter van de christelijke vakcentrale cnv. In die hoedanigheid zette hij zijn handtekening onder een ser-verklaring over maatschappelijk verantwoord ondernemen. In die verklaring worden bedrijven opgeroepen om niet alleen in hun eigen organisatie duurzaam te werken, maar om ook een niet-vrijblijvend commitment aan te gaan om een positieve invloed uit te oefenen op het sociaal en milieubeleid van hun toeleveranciers. Dit commitment zou des te groter moeten zijn als het gaat om toeleveranciers waar de onderneming direct contact mee heeft. 4 In de praktijk blijkt het nog niet mee te vallen om duurzame inkoop te realiseren, zo valt te lezen in het Jaarverslag 2008 van de Vrije Universiteit. Bij iedere faculteit en dienst zijn decentrale bestellers actief die nog niet altijd duurzaamheid meewegen in een aankoopbeslissing. Het is de bedoeling dat de inkopers op cursus gaan om zich meer bewust te worden van het belang van duurzame inkoop. Of de schoonmakers ook iets gaan merken van deze duurzame inkoop, is afwachten. Vooralsnog lijken ze niet echt in beeld te zijn letterlijk. Writer in residence Christine Otten schreef onlangs een artikel over de schoonmakers die ze sprak op de Vrije Universiteit. Mensen merken ons pas op als er niet wordt schoongemaakt, vertelde Brian (34). Ze nemen ons voor lief. Soms is het net alsof ze ons echt niet zien. 5 Netto omzet / miljoen euro Netto resultaat / 173 miljoen euro President directeur sinds 1 januari 2009 J.A. Nijhuis, daarvoor Gerlach Cerfontaine. Andere directieleden: APJM Rutten PM Verboom MM de Groot salaris 2008 bonus Cerfontaine Verboom Rutten De Groot Schiphol heeft totaal 2617 FTE s in 2008 waar van 2463 op Schiphol, rest op andere luchthavens. Andere gegevens over aantal medewerkers is niet te vinden. Van de website Goed werkgeverschap Wij zien onze medewerkers als belangrijke schakels van onze onderneming en willen in hen investeren. Met gemotiveerde, betrokken, goed opgeleide medewerkers kan de sterke concurrentiepositie van Schiphol verder worden uitgebouwd. De Schiphol Group kreeg het begin 2009 aan de stok met z n eigen schoonmakers. De schoonmakers wezen Jos Nijhuis al in januari op de nadelige gevolgen van nog scherpere inkoop van schoonmaak en afwezigheid van de behoefte bij Schiphol om verantwoordelijkheid te nemen. Op 16 maart 2009 legden zo n 400 schoonmakers een uur het werk neer. In een grote stoet trokken ze vanaf Schiphol Plaza naar het kantoor van de Schiphol Group. Later zouden nog 4 stakingsdagen volgen. De eerste staking van schoonmakers van Schiphol in de geschiedenis. / case studies // VU / schiphol / 12

13 Hun opstand bleek succesvol, want de Schipholschoonmakers spraken een betere reiskostenvergoeding af dan hun collega s elders, er kwam een afspraak over het behoud van werk én oude rechten. De schoonmakers wisten zelfs af te dwingen dat er een eenmalige uitkering zou plaatsvinden voor álle schoonmakers in Nederland van 100 euro voor een fulltimer. Begin 2009 meldde de Schiphol Group nog dat zij geen partij was in de schoonmakersopstand. Later nam de Schiphol Group toch verantwoordelijkheid. De Schiphol Group voerde de druk op de schoonmaakbedrijven op om tot een oplossing te komen. Hoogstwaarschijnlijk heeft de opdrachtgever ook water bij de wijn moeten doen. Later werd bekend dat de Schiphol Group bij scholingsbedrijf svs ruim 60 vakopleidingen schoonmaak besteld heeft. Daarmee bevestigt de Schiphol Group de gewijzigde houding en verantwoordelijkheid ten aanzien van de schoonmakers. Schiphol zegt over het belang voor opleidingen voor schoonmakers: Het maakt ze zelfverzekerd en geeft ze meer plezier in het werk. De eerste reacties van de deelnemerszijn dan ook positief. Het initiatief is het resultaat van een goede samenwerking tussen Schiphol, svs en het Schiphol College. Harriet Butter, Manager Facility Services van Amsterdan Airport Schiphol. 1 1 // Harriet Butter, Schiphol Group, in een reactie op een van FNV Bondgenoten over het belang van opleidingen voor schoonmakers, dinsdag 24 november Nedtrain is een bedrijfsonderdeel van NS. Beloning bestuurders 2008 A.W. Veenman (vorige president directeur) Vast salaris / Variabele beloning 2008 / A. Meerstadt (directie) Vast salaris / Variabele beloning 2008 / M. Niggebrugge (directie) Vast salaris / Variabele beloning 2008 / ns-nedtrain kent een haat-liefde-verhouding met de schoonmaak. Aan de ene kant is ns-dochter Nedtrain 2 met ruim 25 miljoen euro de grootste individuele schoonmaakopdrachtgever. Aan de andere kant was de schoonmaak bij ns-nedtrain vaak onderwerp van discussie. In 2008 ontving ns-directeur Blokland namens de gehele directie de Gouden Drol-award van fnv Bondgenoten. Voor de goedkoopste schoonmaakopdrachtgever per toilet. In september 2007 opende Dagblad de Limburger/Limburgs Dagblad met de kop Misstanden bij poetsen treinen. De cao werd niet toegepast, de werkdruk was te hoog en de veiligheidssituatie was twijfelachtig. Schoonmaakbedrijf csu- die de opdracht bij Nedtrain uitvoerde- kreeg later een gigantische boete. ns-nedtrain ontving eveneens een boete. Die boete werd nota bene in rekening gebracht bij schoonmaakbedrijf csu. Maanden daarvoor hadden honderden treinschoonmakers uit het hele land al geprotesteerd tegen bezuinigingen op de schoonmaak bij ns-nedtrain. Naast problemen met cao-naleving is het ziekteverzuim gemiddeld in de schoonmaak bij ns-nedtrain veelzeggend. De verschillende veiligheidscommissies van schoonmaakbedrijven laten over 2008 een verzuimcijfer van ruim 8% zien. Inmiddels lijkt het verzuimcijfer verder te zijn gestegen naar 10%. Bij werkzaamheden met roosters zoals in de trein- of vliegtuigschoonmaak zijn de lichamelijke en sociale gevolgen 2,5 keer zo groot als bij andere werkzaamheden. Over de opdracht bij Nedtrain en het bestek van concurrent csu stelde Asito-directeur Sleumer in 2007: 3 2 // Aan de slag met slimmer werken- AWVN, CNV Bedrijvenbond, FNV Bondgenoten, de Unie, mei // Ibid. 4 // DDL/LD - 4 september 2007 e vroegen schoonmaak- W bedrijf Asito ( me- dewerkers) of de schoonmaakorder van de ns voor tien miljoen uitvoerbaar is. Directeur Gerard Sleumer is stellig: Asito kan die treinen niet schoonmaken voor die prijs. We willen er immers ook nog iets aan verdienen en ik wil niet zo n contract aannemen over de ruggen van mijn medewerkers, of het ten kosten laten gaan van de veiligheid. Als het csu lukt om het voor die prijs te doen en er ook nog wat aan te verdienen, dan hebben ze bij csu iets bedacht wat wij nog niet hebben uitgevonden. Ongeveer 85 procent van de kosten in zo n contract zijn loon-gerelateerde kosten. Die zijn voor iedere onderneming ongeveer gelijk. Die liggen immers vast in cao s. Bij het ene bedrijf zal er misschien iets meer verzuim of ziekte zijn dan bij een ander bedrijf. Maar dat zal geen groot verschil maken. Het enige dat nog overblijft is dat de productienormen die csu hanteert veel strenger zijn dan de onze. Met andere woorden dat de schoonmaker van csu in een uur veel meer kunnen schoonmaken dan onze schoonmakers. 4 / case studies // nedtrain / 13

14 Reeds in 2004 schetste een rapport van vakbonden en werkgeversvereniging awvn het volgende beeld ten aanzien van de treinschoonmaak: Een grote uitdaging ligt er nog op het gebied van de treinschoonmaak dat ongeveer de helft van de schoonmaak van vervoermiddelen uitmaakt. Deze markt kent maar één opdrachtgever: Nedtrain. Dit bedrijf zorgt namens de ns voor de uitbesteding van de treinschoonmaak. In deze tak van schoonmaak wordt in de regel nog in permanente nachtarbeid gewerkt, wat in strijd is met de Arbeidstijdenwet en het onlangs afgesproken arboconvenant. De oorzaken hiervoor zijn reeds genoemd; verkokerde organisaties en het niet serieus nemen van de bestaande problemen. De bedrijven durven ook niet goed snel slecht nieuws te verkopen aan een belangrijke opdrachtgever als Nedtrain. Daardoor kan de bestaande situatie voortduren. Voor 1 april 2010 vindt een nieuwe aanbesteding voor de schoonmaak bij ns-nedtrain plaats. De opdrachtgever wil het gehele pakket per werkzaamheid (met bijvoorbeeld per treintype een ander schoonmaakbedrijf) uitbesteden. Er wordt een nog extremere prijsconcurrentie verwacht. De diversiteit in het werk wordt bovendien uitgekleed. De onmogelijke concurrentie op prijs kent extreem nadelige gevolgen voor schoonmakers, schoonmaakbedrijven, opdrachtgevers en gebouweneigenaren. De race to the bottom leidt tot een onmogelijke werkdruk, onacceptabele behandeling van mensen en een rem op elke vorm van ontwikkeling. Daarnaast is de kwaliteit onder de maat en doemen er daardoor allerlei risico s op voor opdrachtgevers. De schoonmaaksector heeft behoefte aan verandering. De negatieve spiraal moet doorbroken worden om van een professionele sector te kunnen spreken. Op dit moment hebben schoonmaakbedrijven zichzelf gedegradeerd tot goedkope-handen-clubs en ze zijn bereid nog veel verder door de bodem te zakken. fnv Bondgenoten, de Vakbond van Schoonmakers, wil in de nabije toekomst een nieuwe kwaliteitsstandaard ontwikkelen. Topkwaliteit die ten goede komt aan bedrijven, opdrachtgevers én schoonmakers. Zo n nieuwe gouden maatstaf heeft alleen kans van slagen als opdrachtgevers, schoonmaakbedrijven en schoonmakers de bereidheid hebben de meest simpele ombuiging te maken. De reuzensprong naar topkwaliteit vereist een tussenstap: de aanwezigheid van professionaliteit. Het naleven van afspraken Het leveren van kwaliteit Het verbeteren van omstandigheden Het hebben van een toekomstvisie fnv Bondgenoten, de Vakbond van Schoonmakers, nodigt opdrachtgevers en schoonmaakbedrijven uit mede-verantwoordelijkheid te nemen voor de eerste stap op weg naar een betere toekomst. Schoonmaakbedrijven en opdrachtgevers die de kwaliteit van de schoonmaak, de behandeling van de schoonmaker en het aanzien van de sector willen verbeteren ondersteunen de volgende criteria voor professionele schoonmaak. Professionele schoonmaak is: 1 // een schoonmaker die een vakopleiding afgelegd heeft en Nederlands spreekt; 2 // een werkgever die alle regels naleeft en georganiseerd is in de werkgeversorganisatie; 3 // een grote groep schoonmakers die zich kan organiseren in de vakbond- zonder bedreigingen en intimidatie; 4 // het redelijk houden van de werkdruk door jaar lijkse inzet van de werkdrukmeter; 5 / een schoonmaker met een fatsoenlijk loon en een reiskostenvergoeding. / op naar een betere toekomst... / 14

15 Z e hebben ons nodig, maar denken dat we niks zijn. Zonder schoonmaker geen ziekenhuis, weet je. Als je naar Nederland komt en de taal niet spreekt, is de kans groot dat je in de schoonmaak terecht komt Van dat taalprobleem wordt misbruik gemaakt, dat zie je gebeuren. Als jij niet wil, dan komt er wel een ander voor je in de plaats. We zijn in de schoonmaak veelal naar Nederland gekomen voor een betere toekomst voor ons en onze families en als je dan ziet hoe migranten tegen elkaar worden opgezet. Maria Garcia is geboren in de Dominicaanse Republiek. Ze kwam naar Nederland voor de liefde en is getrouwd met een Nederlandse man. Ze hebben samen 4 kinderen. Maria werkt sinds 5 jaar in de schoonmaak. Ze werkt nu voor csu en iss. Onder andere in Amsterdam bij de vu polikliniek. Ze woont in Haarlem. Op- en neer reizen kost haar maandelijks 97,65 euro. Ze krijgt daarvan helemaal niets vergoed. Maria verdient per maand zo n 400 euro bij de vu polikliniek. Met haar baan bij iss erbij verdient ze in totaal bijna euro per maand. Maria ziet dat opdrachtgevers steeds meer willen voor minder. Als je in een ziekenhuis met steeds minder mensen en uren werkt, dan kan de kwaliteit niet hetzelfde blijven. Ik ben soms wel bang voor virusinfecties bijvoorbeeld. Maar ik vind wel dat als je opeens meer moet doen en het wordt te veel, dan moet je je gewoon aan je taak houden en niet meer. Het wordt te zwaar. Maar Maria gelooft dat het beter wordt. Ze sloot zich aan bij de Vakbond van Schoonmakers. We willen hier allemaal dat de schoonmaak als goede baan behandeld wordt. In de Dominicaanse Republiek was ik ook lid van de vakbond, ik werkte in een handdoekenfabriek, ja daar hebben we actie gevoerd. / maria garcia / 15

16 Een uitgave van fnv Bondgenoten, de Vakbond van Schoonmakers, december onderzoek Een bijzonder woord van dank aan de onderzoekers. Zij hebben zich met hun enorme inspanning ware vrienden van de schoonmakers getoond. Margriet Kraamwinkel / fnv Bondgenoten Dirk Kloosterboer / Vakcentrale fnv schoonmakers Theresse Baros / Turgay Sahin Ad van der Schaaf / Maria Garcia fotografie Rob Nelisse // pag 3 / 11 / 15 Frits Widdershoven // pag 7 eindredactie Ron Meyer / fnv Bondgenoten grafisch & illustratief ontwerp takeadetour.eu druk Graficiënt, Almere oplage 500

Workshop Schoonmaak. Regionale bijeenkomst PIANOo. Laat de markt haar waarde leveren Zwolle, 28 april 2011

Workshop Schoonmaak. Regionale bijeenkomst PIANOo. Laat de markt haar waarde leveren Zwolle, 28 april 2011 Workshop Schoonmaak Regionale bijeenkomst PIANOo Laat de markt haar waarde leveren Zwolle, 28 april 2011 1 Programma Eerste ronde Nico Koch, beleidssecretaris OSB Schets van de schoonmaakbranche Trends

Nadere informatie

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Visiedocument: Hostmanship en de Code DANKZIJ HOSTMAN SHIP IS HET DUS MOGELIJK EEN BELANGRIJKE MEERWAARDE BIEDEN ÉN EEN GOEDE INVULLING GEVEN AAN DE CODE Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers

Nadere informatie

Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen

Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen Werkoverleg werkt! Opleidingsmodule Coachend Leidinggeven Tweedaagse cursus voor alle leidinggevenden: voorlieden, objectleiders en rayonleiders. De cursus wordt op

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 18 april 2016 Betreft Kamervragen hotels

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 18 april 2016 Betreft Kamervragen hotels > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers in toenemende mate wensen. Zeker als er sprake is van dagschoonmaak of als schoonmakers actief

Nadere informatie

Overzicht van alle checkpunten

Overzicht van alle checkpunten Checklist werken met schoonmaakbedrijven Overzicht van alle checkpunten Borgen & keurmerken Voldoet het schoonmaakbedrijf aan de NEN 4400-1 norm? Heeft het schoonmaakbedrijf een branchekeurmerk? Heeft

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

3.1 Omcirkel het juiste antwoord.

3.1 Omcirkel het juiste antwoord. 3.1 Vraag 1 Lees de uitspraken I en II en bedenk welke juist is/zijn. I Economie gaat over behoeften II Economie gaat over middelen A. I en II zijn beiden juist B. I is juist, II is onjuist C. II is juist,

Nadere informatie

Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt)

Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt) Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt) Beste mensen, wat geweldig dat we hier vandaag allemaal staan! We begonnen met een fantastische mars en een goede debatten. 1 mei is weer van ons! En

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Contractcatering In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger!

Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger! Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger! Ook wel eens het gevoel dat je tijd te kort komt om je werk goed te doen? Je bent niet de enige. Want werken in de schoonmaak is hard werken. Dat is op zich niet

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen.

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. URGERSCHAP - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters

Nadere informatie

Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele

Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele opvallende conclusies. Zo hebben opdrachtgevers veel minder oog voor de factor mens dan schoonmaakbedrijven en schalen

Nadere informatie

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder!

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! 2 Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Inhoud 1. De Rijksoverheid gaat zelf schoonmaken.

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen bestaat in onze visie uit twee pijlers:

Maatschappelijk verantwoord ondernemen bestaat in onze visie uit twee pijlers: Onze kernwaarden ondersteunen het inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen. Maatschappelijk draagvlak voor onze service en dienstverlening is een voorwaarde voor onze continuïteit. Ons beleid is gebaseerd

Nadere informatie

Ontdek je toekomst in de schoonmaak!

Ontdek je toekomst in de schoonmaak! Ontdek je toekomst in de schoonmaak! Werken en leren in de schoonmaak- en glazenwassersbranche www.schoonwerkt.nl Schoonmaak is overal Inhoud Overal waar je komt, wordt schoongemaakt. Op school, op je

Nadere informatie

MVO gedragscode gavilar B.V.

MVO gedragscode gavilar B.V. PAGINA 1 MVO gedragscode B.V. Documentgegevens Bedrijf Adres Opgesteld Gecontroleerd Akkoord : B.V. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht : R. ten Hove : QHSE-coördinator : P. Klijs : Operations

Nadere informatie

Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol

Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol Waarom zijn er vakbonden?... 1 CNV... 1 Afsluiten van CAO s... 2 Leden van een vakbond... 2 Verschillen tussen vakbonden... 2 Beroepsverenigingen...

Nadere informatie

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Sales als basis voor klantcontact stimuleert klanttevredenheid Meer dan 900 medewerkers van Transcom Nederland verzorgen dagelijks facilitaire

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu?

Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu? Arbeidsongeschiktheid in het UMC. Wat nu? Inhoudsopgave pagina 1 Antwoorden op vragen over arbeidsongeschiktheid 3 2 Wat wordt er van u verwacht en wie kunnen u ondersteunen? 3 3 Andere functie gevonden?

Nadere informatie

1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn.

1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn. 1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn. Wij zijn 1nergiek. Wij geloven dat een bewuste en betere werk- en leefwereld begint bij energieke, gezonde en opgewekte mensen. Daarom leveren

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoonmaakbedrijven Deze branchebeschrijving gaat over: Schoonmaakbedrijven die zich richten op het schoonmaken van het interieur in allerlei sectoren (61%); Gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, vooral

Nadere informatie

Bedrijfsdoelstellingen WIJNGAARD GROEP met betrekking tot maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en milieuzorg.

Bedrijfsdoelstellingen WIJNGAARD GROEP met betrekking tot maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en milieuzorg. Bedrijfsdoelstellingen WIJNGAARD GROEP met betrekking tot maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en milieuzorg. WIJNGAARD GROEP is gevestigd in Almere en is een regionaal werkend schoonmaakbedrijf

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger!

Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger! Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger! Vooraf Problemen. Iedereen heeft ze wel eens. Je zit de hele dag te piekeren en slaapt slecht. Gelukkig lossen veel problemen zich vanzelf op. En hoeft je

Nadere informatie

Ontdek je toekomst in de schoonmaak!

Ontdek je toekomst in de schoonmaak! Ontdek je toekomst in de schoonmaak! Werken en leren in de schoonmaak- en glazenwassersbranche www.schoonwerkt.nl Schoonmaak is overal Overal waar je komt, wordt schoongemaakt. Op school, op je werk, in

Nadere informatie

Bruto minimum(jeugd)loon per 1 januari 2008

Bruto minimum(jeugd)loon per 1 januari 2008 Bruto minimum(jeugd)loon per 1 januari 2008 Voor een werknemer van 23 tot 65 jaar is het bruto minimumloon bij een volledig dienstverband per 1 januari 2008: per maand 1.335,00 per week 308,10 per dag

Nadere informatie

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond SAMPLE 420 Respondenten WEging De data is gewogen op geslacht, leeftijd en opleiding naar

Nadere informatie

Toelichting werkklimaatonderzoek

Toelichting werkklimaatonderzoek Living Group Work Climate Inventory Toelichting werkklimaatonderzoek In het kader het leef- en werkklimaatonderzoek in uw instelling wordt u gevraagd om een vragenlijst in te vullen. De resultaten kunnen

Nadere informatie

Handleiding. Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Colofon

Handleiding. Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Colofon Handleiding Werkoverleg werkt! Colofon Deze uitgave maakt deel uit van Zo werk je prettiger, een voorlichtingscampagne van de Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche (RAS). Deze

Nadere informatie

Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid. Enkele voorbeelden

Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid. Enkele voorbeelden Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid Enkele voorbeelden Gallup Consulting, 2002 (200.000 werknemers uit 36 multinationals): 12% meer klantgroei 62% minder veiligheidsincidenten 18% meer productiviteit

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Handleiding. Functioneringsgesprekken. Zo werk je prettiger!

Handleiding. Functioneringsgesprekken. Zo werk je prettiger! Handleiding Functioneringsgesprekken Zo werk je prettiger! Functioneringsgesprekken: de moeite waard! Aandacht. Goede communicatie. Op de werkvloer heel belangrijk. Medewerkers voelen zich meer betrokken,

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 tijdvak 1 dinsdag 23 mei totale examentijd 2,5 uur ECONOMIE CSE GL EN TL COMPEX Vragen 1 tot en met 29 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

Werknemervertrouwen in Nederland 2010

Werknemervertrouwen in Nederland 2010 Werknemervertrouwen in Nederland 2010 - onderzoek naar vertrouwen, trots en plezier onder Werkend Nederland - Eindrapport Amersfoort, 8 april 2010 Great Place To Work Institute Nederland Postbus 1775 3800

Nadere informatie

Schriftelijke vraag (art. 27 RvO commissie)

Schriftelijke vraag (art. 27 RvO commissie) Schriftelijke vraag (art. 27 RvO commissie) Per onderwerp afzonderlijk formulier gebruiken Indienen via het e-mailadres griffie@tholen.nl Nummer (in te vullen door griffie) 13.56311 Datum ontvangst raadsgriffie

Nadere informatie

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger!

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Vooraf Psychisch verzuim Problemen. Op het werk of privé. Die Psychisch verzuim is ziekteverzuim vanwege hebben we allemaal wel eens. Uw psychische

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015

Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015 Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015 Agenda Update Beate Uhse cijfers 1 ste kwartaal 2015 Beantwoording vragen Kerngetallen Beate Uhse Group Q1/2015 Q1/2014 Omzet 36.242 37.979 -/- ~ 5% EBITDA

Nadere informatie

Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld

Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling... 3 1.3 Respons... 3 1.4 Representativiteit...

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

Kerncijfers Taxivervoer 2009/2010

Kerncijfers Taxivervoer 2009/2010 15645641123247597552162167526216727217216721 21671276127217215721722537897914132432126511 76973427364216454789872135413461529762417589 Kerncijfers Taxivervoer 52362198475479136197651675165454693535186727

Nadere informatie

Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl

Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl Het is onze doelstelling om te allen tijde beschikbaar te zijn voor onze klanten als het gaat om werving en selectie en personeels-

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015

ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015 ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015 2 Enquête kwaliteit van zorg VOORWOORD Vandaag is het een jaar geleden dat meneer Ben Oude Nijhuis overleed. De vrouw van Ben Oude Nijhuis

Nadere informatie

De wereld achter onbenut vermogen

De wereld achter onbenut vermogen De wereld achter onbenut vermogen Goed voor de zaak en goed voor jezelf Op zoek naar een vitale organisatie U werkt, uw collega s en medewerkers werken. Dus het werkt zou u bijna denken. Maar ergens voelt

Nadere informatie

Rapportage Inspectieproject. Schoonmaak in vliegtuigen 2005

Rapportage Inspectieproject. Schoonmaak in vliegtuigen 2005 Rapportage Inspectieproject Schoonmaak in vliegtuigen 2005 Project A 734 Arbeidsinspectie, Den Haag April 2006 Schoonmaak in vliegtuigen 2005 Arbeidsinspectie, Den Haag Projectnummer A 734 Inspectieonderwerpen

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Medewerkerstevredenheidsonderzoek Dit medewerkerstevredenheidsonderzoek bestaat uit een aantal standaard onderwerpen die vaak gebruikt worden in medewerkerstevredenheidsonderzoeken. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven. Zo werk je prettiger!

Coachend Leidinggeven. Zo werk je prettiger! Coachend Leidinggeven Zo werk je prettiger! Wensen voor een gezonde onderneming Directies grotere betrokkenheid medewerkers bij het bedrijf kwaliteiten van de mensen aan bod laten komen beter met klanten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Thuiszorg. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

Thuiszorg. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Inhoudsopgave 1...1 2 Vragenlijst...2 1 Wat is uw beroep?...2 2 Van welke bond bent u lid?...3 3 Wat is uw hoogst voltooide opleiding (deze opleiding heeft u met goed gevolg afgelegd)?...4 4 Hoe lang bent

Nadere informatie

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 NÚ KAN DE WERKLOOSHEID OMLAAG 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS STIMULEREN GROEI BEDRIJVEN 5 OMZETONTWIKKELING

Nadere informatie

de heer B. Schaminée SP Nieuwe onthullingen uitbuiting A2-tunnel Maastricht

de heer B. Schaminée SP Nieuwe onthullingen uitbuiting A2-tunnel Maastricht provincie ümburg 2015/38754 GRIF 11-6-2015 28-8-2015 Provincie Linnburg PS DOCnr. Aan de voorzitter en leden van Provinciale Staten van Limburg Ingek. CASnr. ID. 11 JUN! 2015 Cluster Faxnummer Ons kenmerk

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak

De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak en de link met kritieke succesfactoren KPI s in de schoonmaak Margriet van Dijken Heel kort nog de theorie van KPI s in de schoonmaak Er gaat tegenwoordig geen

Nadere informatie

Integer Leiderschap Loont

Integer Leiderschap Loont Integer Leiderschap Loont Deze publicatie is een uitgave van het CNV en Ethicon. CNV Ethicon Auteurs Bestellen Het CNV is een christelijke vakorganisatie met meer dan 360.000 leden waarbij elf bonden zijn

Nadere informatie

Goed wonen = goed werken Een integriteitcode voor Standvast wonen

Goed wonen = goed werken Een integriteitcode voor Standvast wonen Goed wonen = goed werken Een integriteitcode voor Standvast wonen Goed werken, wat betekent dat? Hoe behoor je je als medewerker van Standvast Wonen te gedragen en hoe niet? Waar liggen de grenzen? Vragen

Nadere informatie

BedrijvenBond. arbeidsvoorwaardenbeleid

BedrijvenBond. arbeidsvoorwaardenbeleid BedrijvenBond arbeidsvoorwaardenbeleid 2004 1 1 algemeen deel 1. Bent u man of vrouw? Man Vrouw 2. Wat is uw leeftijd? Jonger dan 25 25-35 36-50 51-65 Ouder dan 65 3. In welke vakgroep bent u werkzaam?

Nadere informatie

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid (Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek Datum: november 2012 Samensteller: Nicole Plugge, onderzoeker Business development, marketing en communicatie E-mail:

Nadere informatie

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen 1 MVO, Social Return, SROI en social enterprise Iedereen winst Hoe kunnen we nu en in de toekomst uw inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Glazenwassen. Zo werk je prettiger!

Glazenwassen. Zo werk je prettiger! Glazenwassen Zo werk je prettiger! Vooraf Glazenwassen. Een prachtvak. Je hebt veel vrijheid én bent de hele dag buiten. Niet voor niets dat de duizenden glazenwassers die in Nederland ramen en gevels

Nadere informatie

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Leon Pouwels 11 juni 2014 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond - onderzoeksopzet Doelstelling Steekproef Methode De doelstelling van dit onderzoek is het verkrijgen

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Recreatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Recreatie Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Recreatie In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de arbeidsmarkt door

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Doorbraak.eu. De schoonmaakbedrijven wilden echter niet overstag. De schoonmakers spraken de opdrachtgevers

Doorbraak.eu. De schoonmaakbedrijven wilden echter niet overstag. De schoonmakers spraken de opdrachtgevers Actie bij het UWV-kantoor op 15 april 2010 De schoonmaakstaking van het voorjaar van 2010 ging niet alleen om het binnenhalen van een looneis. Het was misschien nog wel meer een reactie op de almaar oplopende

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

De Droom: samen leren, werken en innoveren

De Droom: samen leren, werken en innoveren De Droom: samen leren, werken en innoveren Hybride onderwijs in een excellente leeromgeving komt tot stand in nauwe samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Dat is De Droom van de branche Horeca

Nadere informatie

Gedragscode Talis. Talis thuis in Nijmegen en Wijchen.

Gedragscode Talis. Talis thuis in Nijmegen en Wijchen. Gedragscode Talis De gedragscode Talis bevat informatie over de algemene werkafspraken die gelden in het kader van integriteit. Algemeen: - Het beleid van Talis dragen wij eenduidig uit. - Wij erkennen

Nadere informatie

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING JURYRAPPORT Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING De commissie Code Verantwoordelijk Marktgedrag reikt de Best Practice Award 2013 voor

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Watersportindustrie / HISWA

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Watersportindustrie / HISWA Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Watersportindustrie / HISWA In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de

Nadere informatie

Jouw toekomst ligt in de schoonmaak!

Jouw toekomst ligt in de schoonmaak! Jouw toekomst ligt in de schoonmaak! De schoonmaak- en glazenwassersbranche www.schoonmaakwereld.nl Schoonmaak is overal Overal waar je komt, wordt schoongemaakt. Op school, op je werk, in bussen, treinen,

Nadere informatie

Minimumloon, jeugdloon januari 2016 - juni 2016 plus Uurloon

Minimumloon, jeugdloon januari 2016 - juni 2016 plus Uurloon Minimumloon, jeugdloon januari 2016 - juni 2016 plus Uurloon Het wettelijk minimum loon of wettelijk minimum jeugdloon is het loon of het salaris dat je minimaal uitbetaald hoort te krijgen. Werknemers

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DOEL VAN DE MANUCHAR GEDRAGSCODE... 3 TOEPASSINGSGEBIED... 3 TOEZICHT OP DE NALEVING... 3 GEDRAGSCODE... 4 RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 NALEVING

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Zelfverklaring Code Verantwoord Marktgedrag

Zelfverklaring Code Verantwoord Marktgedrag Zelfverklaring Code Verantwoord Marktgedrag Verklaring opgesteld door B.M.F. Blezer, van toepassing vanaf 1 mei 2013, jaarlijks op peildatum 1 januari bijgewerkt naar de laatste actuele ontwikkelingen.

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg

Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg Doesburg, 14 juli 2014 Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg Onderwerp: ongevraagd BSMR-advies nr. 2014-003 Geacht College, In het ongevraagd advies 2012-0001 van 13

Nadere informatie

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Goed werkgeverschap loont Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Leeftijdsopbouw HBO, overheid en totaal in 2005 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5%

Nadere informatie

ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014

ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014 ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014 Ondernemingscode Procumulator B.V. - juli 2014 1 INHOUD 1. Doel van de Ondernemingscode... 3 2. Integriteit... 3 3. Zaken doen... 5 4. Bedrijfsmiddelen en informatie...

Nadere informatie

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING Deze gedragscode beschrijft de waarden die richting geven aan het werken bij het Bureau Financieel Toezicht

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER UTRECHT MIDDEN DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER Doel van de Participatiewet De Participatiewet vervangt de bijstandswet, de Wet sociale werkvoorziening en een deel van de Wajong. Het doel van de

Nadere informatie

Toelichting op de gedragscode medewerkers 1 Maaswaal College

Toelichting op de gedragscode medewerkers 1 Maaswaal College Toelichting op de gedragscode medewerkers 1 Maaswaal College Het Maaswaal College heeft als motto samen maken we school. De school wil onderwijs verzorgen dat voldoet aan de eisen van deze tijd en daarvoor

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie