Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.utrecht.nl/onderzoek"

Transcriptie

1 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

2

3 Vastgoedmonitor Utrecht

4 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Interne Bedrijven Gemeente Utrecht Postbus CE Utrecht in opdracht van Afdeling Economische Zaken & Afdeling Grondzaken StadsOntwikkeling Gemeente Utrecht internet rapportage Rob Paridaen m.m.v. Karin de Vries informatie Pim Sanders (Grondzaken) Klaas Beerda (Economische Zaken) Rob Paridaen (Onderzoek) foto s Sietse Brouwer Marissa van Leur Merijn van der Vliet Berry Geerlings cu2030.nl bronvermelding Het overnemen van gegevens uit deze publicatie is toegestaan met de bronvermelding: Onderzoek Utrecht februari Vastgoedmonitor Utrecht 2012

5 Inhoudsopgave Samenvatting 4 Inleiding 9 1 Economische ontwikkeling 10 2 Kantorenmarkt 14 3 Winkelmarkt 32 4 Bedrijfsruimte / bedrijventerreinen 46 5 Kleinschalige bedrijfsruimte 59 6 Utrecht Science Park 68 Bijlage 1 Gesprekspartners interviews 74 Bijlage 2 Begrippen 75 Bijlage 3 Planvoorraad kantoren 78 Bijlage 4 Kantoorgebieden 81 Bijlage 5 Concepten kleinschalige werkruimtes 83 3

6 Samenvatting Na krimp van de economie in 2012 zijn er voor 2013 nog geen tekenen van economisch herstel. De economische recessie speelt een belangrijke rol in de terughoudendheid van vastgoedbeleggers. In 2012 is er op de Utrechtse kantorenmarkt een situatie van ruim aanbod ontstaan: eind 2012 is er 4,9 keer zoveel aanbod als in 2012 is opgenomen. De leegstand is gestegen naar 10,4%, nog wel ruim onder het landelijk gemiddelde (14,6%). In het Utrechtse winkelareaal is er een gemiddelde leegstand van 4,5%, globaal de gewenste frictieleegstand en ruim onder het landelijk gemiddelde (6,9%). In de bedrijfsruimtemarkt is na de hoge opname en de sterke afname van het aanbod in 2011, het aanbod in 2012 weer fors gestegen. Naar een niveau van 2,9 keer de opname. Na een aantal jaren van een al bescheiden uitgifte is er in 2012 in het geheel geen bedrijventerrein uitgegeven. Er is nog ruim 30 ha direct uitgeefbaar. Er zijn in Utrecht 22 bedrijfsverzamelgebouwen met een bezetting van rond de 90%. Daarnaast is er een toenemend aantal aanbieders van flexibele werkplekken. Het Utrecht Science Park in De Uithof is een groeipool binnen de Utrechtse economie, met steeds meer vestigingen van kennisintensieve bedrijven en instellingen. 4 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

7 Economie Het Centraal Planbureau (CPB) raamt voor 2012 en 2013 een krimp van de Nederlandse economie. Op middenlange termijn zou weer sprake zijn van een lichte groei. Duidelijk is dat de economische problemen niet zijn opgelost, en gecombineerd met onzekerheid rond de euro leidt dat tot terughoudendheid bij vastgoedbeleggers. Positief voor Utrecht is dat de regionale economie beter presteert, minder gebukt gaat onder de recessie, dan de landelijke. Gunstig is ook dat voor Utrecht in nog steeds sprake is van banengroei, terwijl landelijk sprake is van een dalende werkgelegenheid. Kantorenmarkt Net als landelijk en in de andere grote steden is er in Utrecht een overaanbod aan kantoorruimte. De kantorenleegstand in Utrecht is gestegen van 9,1% eind 2011 naar 10,4% eind Daarmee zit Utrecht nog wel ruim onder het landelijk gemiddelde van 14,6% en onder het leegstandspercentage in Amsterdam en Rotterdam. Binnen Utrecht zijn er grote verschillen tussen de respectieve kantoorgebieden. Zo is er vrijwel geen leegstand in het Stationsgebied (0,7%), en een hoge leegstand op de bedrijventerreinen Lage Weide (28%) en Oudenrijn (29%). Volgens marktpartijen wil groeiende leegstand niet zeggen dat er geen vraag is naar nieuwbouw. Er is weliswaar geen uitbreidingsvraag, maar er is sprake van een kwalitatieve mismatch. Een substantieel deel van het aanbod komt niet overeen met de wensen van gebruikers. Daardoor is er een proces gaande van meer onttrekkingen aan de kantorenmarkt, en van transformatie naar andere functies (wonen, hotel). Dit zien we terug in de ontwikkeling van de Utrechtse kantorenvoorraad, die de laatste jaren nog maar weinig is gegroeid. Ontwikkelingen in Utrechtse kantorenvoorraad (m 2 verhuurbaar vloeroppervlak) jaargemiddelde nieuwbouw jaargemiddelde onttrekking jaargemiddelde groei voorraad periode 2003 t/m periode 2008 t/m Bron: Onderzoek Utrecht Er zijn meer onttrekkingen, en er is een groeiend aantal plannen voor transformatie van verouderde kantoorgebouwen. Daarnaast zullen ook incourante kantoorpanden die niet geschikt zijn voor transformatie uit het aanbod wegvallen. Het nieuwbouwvolume is sterk gedaald; de STEC Groep 1 raamt de nieuwbouwvraag voor Utrecht tot 2030 op een jaargemiddelde van circa m 2 vvo. Winkelmarkt Een laag consumentenvertrouwen en dalende koopkracht heeft (nog) niet geleid tot grote leegstandproblemen in de Utrechtse winkelstand: gemiddeld 4,5% leegstand tegenover een landelijk gemiddelde van 6,9%. Er is wel een bovengemiddelde leegstand van 7,5% in het winkelcentrum The Wall, en er is enige vertraging in de plannen voor (her)ontwikkeling van winkelcentra. Daar staat een grootschalige uitbreiding van de Woonboulevard Utrecht tegenover. 1 Utrechtse provinciale kantorenmarkt in balans: naar een kantorenstrategie (STEC Groep, oktober 2012). 5

8 Er is nog steeds veel vraag in het hoofdwinkelgebied van Utrecht Centrum, het voetgangersgebied in de historische binnenstad en Hoog Catharijne. Marktpartijen zijn uitgesproken positief over de geplande uitbreiding van Utrecht Centrum met m 2 bvo (circa m 2 wvo). De winkelhuren in de belangrijke Utrechtse winkelcentra zijn vrijwel geheel op peil gebleven. De fijnmazige winkelstructuur in de wijken weet zich nog steeds te handhaven. Toonbankbestedingen voor een aantal branches in de non-foodsector staan onder druk door koopkrachtdaling en toename van online-aankopen. De toekomst is aan het door winkeliers aanbieden van verschillende aankoopkanalen. Het maakt dan niet meer uit of de omzet in de fysieke winkel of via internet wordt behaald. Aangezien de grote ketens en ook winkels in het MKB daar al op inspelen, wordt deze ontwikkeling niet als een bedreiging van de winkelstructuur gezien. Bedrijfsruimtemarkt Op de bedrijfsruimtemarkt is er een grilliger verloop van aanbod en opname dan in de kantorenmarkt, maar eind 2012 is er ook voor de bedrijfsruimte sprake van een relatief hoog aanbodmetrage. Het gaat om 9% van de Utrechtse voorraad; globaal de helft van dat aanbod kan tot het incourant (minder gewild) aanbod worden gerekend. Een relatief hoog aanbodpercentage is er voor de Cartesiusdriehoek. Op het bedrijventerrein Lage Weide bevindt zich het grootste aanbodvolume, maar met 7,5% van de voorraad is dat minder dan gemiddeld in de stad. Net als landelijk staat het huurniveau van bestaande bedrijfsruimte onder druk. De meeste huren voor Utrechtse bedrijfsruimte liggen tussen de 30 en 50 (per m 2 per jaar), maar voor nieuwe bedrijfshallen wordt nog steeds tot 65 betaald. Aan de onderkant van de markt in verouderde bedrijfsruimte op minder goede locaties - komen huren onder de 30 voor. Bedrijventerrein De laatste jaren is het in de bedrijfsruimtemarkt erg moeilijk geworden om financiering te vinden voor grondaankoop en nieuwbouw (meestal voor eigen gebruik). Dat is de belangrijkste verklaring voor het lage uitgiftetempo van de ruim 30 hectare nog uitgeefbaar Utrechts bedrijventerrein. Na jaren met een nog beduidend hogere uitgifte, is In de periode 2007 t/m 2012 de uitgifte teruggevallen naar een jaargemiddelde van 0,8 hectare (netto). In 2012 is in het geheel geen uitgifte van Utrechts bedrijventerrein gerealiseerd. Marktpartijen signaleren niettemin wel een groeiend tekort aan geschikt bedrijventerrein voor grotere metrages logistiek en industrieel vastgoed. Op de nog uitgeefbare kavels kan die vraag niet worden gerealiseerd. Lage Weide beoordeeld als goed functionerend bedrijventerrein zou (deels) in die behoefte kunnen voorzien door herontwikkeling van kavels met gedateerd vastgoed. In de praktijk gebeurt dat nog weinig. Kleinschalige bedrijfsruimte Over het geheel genomen is er in Utrecht voldoende ruimte in bedrijfsverzamelgebouwen, maar enkele specifieke bedrijfsverzamelgebouwen hebben een vraagoverschot. Voor de 12 algemene bedrijfsverzamelgebouwen wijzen een gemiddelde bezetting van 87% en het ontbreken van een wachtlijst op een ontspannen markt. De 10 specifieke bedrijfsverzamelgebouwen hebben een gemiddelde bezetting van 93%, maar er is een grote variatie in bezettingsgraad en voor een viertal gebouwen is sprake van een wachtlijst. 6 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

9 Het aantal aanbieders van flexibele werkplekken in Utrecht groeit. Er zijn nu 11 aanbieders van flexibele werkplekken, waarvoor geen huurcontract hoeft te worden afgesloten. Soms wordt wel gewerkt met een abonnement of lidmaatschap. Daarnaast gebruiken kleine ondernemers als ZZP'ers steeds vaker horecagelegenheden als werk- en ontmoetingsplek. Er zijn in Utrecht tenminste 17 complexen van kleinschalige, aan elkaar gebouwde bedrijfsunits. Die onderscheiden zich van de bedrijfsverzamelgebouwen door een eigen ingang en het ontbreken van gemeenschappelijke voorzieningen. Utrecht Science Park Het Utrecht Science Park (USP) in De Uithof vormt een gebied met een relatief sterk groeiende werkgelegenheid; het is een belangrijke groeipool binnen de stad Utrecht. In de afgelopen tien jaar is het aantal werkzame personen met 21% gegroeid, een hogere groei dan de 11% werkgelegenheidsgroei voor heel Utrecht. Daarmee is het aandeel in de Utrechtse werkgelegenheid gestegen van 8,1% in 2002 naar 8,9% in Het USP voldoet aan alle criteria die aan een science park worden gesteld, en bevindt zich in de fase van verdere groei. Steeds meer kennisintensieve bedrijven en instellingen vestigen zich in het USPgebied. Aansprekende ontwikkelingen zijn de vestiging van het Danone Innovation Centre en van het Gemeenschappelijk Milieu Laboratorium, en de uitbreiding van de incubatorfunctie. 7

10 8 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

11 Inleiding Dit is de 14 e editie van de Vastgoedmonitor Utrecht, met een actueel overzicht van de stand en ontwikkeling van commercieel vastgoed in Utrecht. Achtereenvolgens passeren de kantorenmarkt, de winkelmarkt, de bedrijfsruimtemarkt en de uitgifte van Utrechts bedrijventerrein de revue. Vervolgens is een overzicht gegeven van Utrechtse bedrijfsverzamelgebouwen en overige kleinschalige bedrijfsruimten in de stad. Extra ten opzichte van eerdere versies van de monitor is aandacht besteed aan het Utrecht Science Park (USP) in de Uithof. De monitor bevat een veelheid aan cijfermatige informatie. Daarmee wordt de vinger aan de pols gehouden van de verschillende deelmarkten, en van de Utrechtse kantorenmarkt in het bijzonder. Locatie (bereikbaarheid en voorzieningen) en kwaliteit (efficiency, uitstraling, duurzaamheid) zijn sleutelfactoren in de toekomstwaarde van kantoorgebouwen. De Utrechtse cijfers zijn ingebed in landelijke en regionale trends. De monitor bevat cijferreeksen van de afgelopen jaren tot einde Er is vooral gekeken naar de marktontwikkeling in de afgelopen anderhalf jaar. Voor deze vastgoedmonitor is gebruik gemaakt van marktgegevens die door DTZ Zadelhoff Research speciaal voor dit rapport zijn aangeleverd. Daarnaast is de monitor gebaseerd op signalen uit de markt die verkregen zijn uit literatuur en uit gesprekken met enkele marktpartijen. Voor deze monitor zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van Uni-Invest (nu Merin), Commerz Real, Statement Real Estate, Waltmann beleggingen, Ans de Wijn bedrijfshuisvesting, Van Rossum, DTZ Zadelhoff, Jones Lang Lasalle en Locatus. Marktgegevens DTZ Zadelhoff De meest recente gegevens over kantoren en bedrijfsruimte in de gemeente Utrecht, ook uitgesplitst naar deelgebied, hebben betrekking op eind Het gaat dan om: opname, aanbod en leegstand kantoren; opname en aanbod bedrijfsruimte. De overige voor deze monitor beschikbare marktgegevens van DTZ Zadelhoff gaan tot medio Het gaat dan om gegevens over huurniveaus, structureel aanbod (langer dan drie jaar) en onderhuur in Utrechtse kantoren, incourant aanbod in Utrechtse bedrijfsruimte, en gegevens voor andere gemeenten en de regio. 9

12 1 Economische ontwikkeling Het CPB verwacht een voortgaande krimp van de economie in 2013, met een verder dalende huishoudensconsumptie en afname van de bedrijfsinvesteringen. Op middenlange termijn zou weer sprake kunnen zijn van een lichte groei. De kwakkelende economie speelt een belangrijke rol in de terughoudendheid bij vastgoedbeleggers. Dat geldt met name de (ruime) kantorenmarkt en de markt voor bedrijfsruimte, maar ook delen van de winkelmarkt. Wat betreft groei van de economie en van het aantal banen is sprake van een relatief gunstige positie voor respectievelijk de regio en de gemeente Utrecht. 10 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

13 1.1 Landelijke trends Bescheiden groei Het Centraal Planbureau (CPB) 2 geeft aan dat er nog geen sprake is van robuust herstel van de Nederlandse economie. De binnenlandse consumptie en de bedrijfsinvesteringen trekken nog niet aan. Na 2008 is de huishoudensconsumptie gedaald en ook voor 2013 wordt een daling verwacht. Voor de bedrijfsinvesteringen is er na een opleving in 2011 een eveneens dalende ontwikkeling te zien. De werkgelegenheid (in arbeidsjaren) is na 2008 aanmerkelijk gedaald. Voor 2013 wordt een verdere daling verwacht. Landelijke economische ontwikkeling (jaarlijkse procentuele verandering) bruto binnenlands product huishoudensconsumptie bedrijfsinvesteringen werkgelegenheid in arbeidsjaren ,9 3,7-2,0 1, ,9 1,8-3,0 0, ,1 0,9-7,6-1, ,3-0,2-1,0-2, ,2 1,0-2,7-1, ,0 1,0 2,2 0, ,4-0,3 9,7 1, ,9 1,8 6,4 2, ,8 1,3 7,1 1, ,7-2,1-15,7-2, ,6 0,3-5,2-1, ,0-1,0 10,2 0, ½ -3¼ -½ verwachting ½ -1½ -3-1½ Bron: CPB (MEV 2013, september 2012; CPB Policy Brief 2012/07) In de CPB Notitie van 29 november is vooruitgekeken naar de periode Volgens die raming volgt na een periode van vrijwel geen economische groei in de jaren een periode met een gemiddelde jaarlijkse groei van 1¼%. De beroepsbevolking groeit nog maar licht (¼% per jaar), en de werkgelegenheid in arbeidsjaren vertoont een lichte daling (-¼% per jaar). Vastgoedbeleggers voorzichtig De kwakkelende Nederlandse economie en onzekerheden rond de euro spelen een belangrijke rol in de terughoudendheid bij vastgoedbeleggers. Beleggingen in Nederlands vastgoed bevinden zich op een laag niveau. Er was al weinig animo om te beleggen in kantoren en bedrijfshallen, maar ook de belangstelling voor beleggen in winkelvastgoed is afgenomen. Institutionele beleggers hebben geen 2 Macro Economische Verkenning 2013 (CPB, september 2012). CPB Policy Brief 2012/07. Decemberraming Economische vooruitzichten 2013 (CPB, december 2012). 3 Actualisatie Nederlandse economie tot en met 2017 (verwerking Regeerakkoord). CPB Notitie 29 november

14 interesse in winkelportefeuilles op locaties buiten de Randstad. 4 Er is steeds nog wel belangstelling voor het schaarse topsegment. 5 Op de markt voor kantorenvastgoed hebben beleggers al geruime tijd te maken met afwaardering van hun bezit. In het afgelopen decennium is sprake van een waardedaling van ruim 10%. 6 Gezien het ruime aanbod gaan huurprijzen omlaag. Een deel van het aanbod zal niet meer verhuurbaar blijken en valt uiteindelijk uit de markt. Afhankelijk van de locatie en het pand is bij een sterke afboeking op de waarde transformatie naar een andere functie mogelijk. De gemeente Utrecht heeft net als een aantal andere grote steden een transformatiekaart met kansrijk te transformeren leegstaand vastgoed. 1.2 Regionale groei Relatief gunstige positie provincie Utrecht De achterliggende periode laat voor de provincie Utrecht een relatief gunstige economische groei zien: een jaargemiddelde van 1,4% tegenover landelijk 1,2%. 7 Economische groei raming 2012 raming 2013 provincie Utrecht 2,0% -0,4% 0,2% provincie Noord-Holland 1,0% -0,5% 0,0% provincie Zuid-Holland 1,5% -0,9% 0,1% Nederland 1,2% -0,6% -0,1% Bron: ING Economisch Bureau (2012) Voor 2012 raamt het ING Economisch Bureau 8 een krimpende economie, in lijn met de Macro Economische Verkenning 2013 van het CPB. Daarbij is de verwachte krimp in de provincie Utrecht wel lager dan landelijk en eveneens lager dan die in de andere twee randstadprovincies. De landelijke raming van de ING voor 2013 is minder gunstig dan de door het CPB verwachte lichte groei, maar de provincie Utrecht komt er nog steeds beter uit dan landelijk. Hogere economische groei in Stadsgewest Utrecht De economische groei in de provincie is vooral gerealiseerd in de meest verstedelijkte stadsgewesten Utrecht en Amersfoort. TNO (2012) 9 spreekt van een trend van verstedelijking van de economie: in 4 De kanshebbers in de markt. De markt voor Nederlands commercieel onroerend goed (DTZ Zadelhoff, januari 2012) 5 Dutch Real Estate Market Bulletin 2012 (Jones Lang Lasalle 2012). Investeren in krediet. FGH Vastgoedbericht 2012 (FGHbank 2012). 6 Kantorenmarkt in historisch en toekomstig perspectief. CPB Notitie 29 juni Factsheet Economie van de provincie Utrecht. Feiten, cijfers en prognoses (Monique Roso en Jan Dinnissen, 2012). 8 Kwartaalbericht Regio's (ING Economisch Bureau, augustus 2012). 9 Economische Verkenning Regio Utrecht (TNO, 25 juli 2012). 12 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

15 2011 heeft het Stadsgewest Utrecht een aandeel van naar schatting ruim 60% in de groei van de provinciale economie. De in 2011 gerealiseerde relatief hoge economische groei in de provincie Utrecht is nog ruimschoots overtroffen door de groei in het Stadsgewest Utrecht. De 3,6% groei is aanmerkelijk hoger dan die in 2010 en is vergelijkbaar met die in de jaren Ook gemiddeld over de afgelopen jaren doet het Stadsgewest Utrecht het economisch beter dan de provincie en heel Nederland. Economische groei regio Utrecht, provincie en Nederland, Stadsgewest Utrecht * +3,0% +3,9% +4,2% +2,8% -2,7% +0,6 +3,6 provincie Utrecht +2,2% +3,9% +4,6% +1,5% -2,9% +0,8 +2,0 Nederland +2,0% +3,4% +3,9% +1,8% -3,5% +1,7 +1,2 Bron: CBS * BRU-regio, exclusief Vianen Voortgaande groei aantal banen gemeente Utrecht TNO (2012) geeft aan dat met name de stad Utrecht binnen de provincie een economische trekkersrol vervult, waarbij een verband kan worden gelegd met een proces van schaalverkleining. Voor kleinere bedrijven is onderlinge nabijheid, het netwerk, relatief belangrijk. Ontwikkeling aantal banen in gemeente Utrecht, * totaal banen waarvan: voltijd deeltijd ** Bron: Provinciaal Arbeidsplaatsen Register 2012 * aantal banen exclusief landbouw. Cijfers per medio het jaar ** minder dan 12 uur in de week Sinds medio 2005 zijn er in de gemeente Utrecht banen bijgekomen, een groei met ruim 13%. In geen van de opvolgende jaren is er een terugval in het aantal banen. De economische recessie in 2009 is weliswaar terug te zien in stagnatie van de groei in de periode (+0,2%), maar in (+1,4%) en (+1,4%) is er weer sprake van een aanmerkelijke groei. Het aantal voltijdbanen is in de periode met 12% gegroeid en het groeitempo van het aantal deeltijdbanen ligt daar met 27% nog een stuk boven. De banengroei in de periode in de gemeente Utrecht (12%) ligt ruim boven de landelijke ontwikkeling (6%) en die in de provincie Utrecht (7%). Ook in ligt de groei in de gemeente Utrecht (1,6%) hoger dan landelijk (0,3%) en provinciaal (0,9%) Kleine banengroei in 2011 (Persbericht LISA 2012). 13

16 2 Kantorenmarkt De kantorenmarkt kampt met een structureel overaanbod. Toch is er nog vraag naar nieuwbouw door een kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod. Gebruikers wensen andere producten op andere locaties dan de voorraad biedt. Daarmee ontstaat in beperkte mate verplaatsingsvraag en vraag naar kwalitatieve toevoegingen door nieuwbouw, met name aan de bovenkant van de markt. Er is geen sprake meer van uitbreidingsvraag. De totale voorraad die in gebruik is zal niet of nauwelijks meer toenemen. Er is in Utrecht een situatie van ruim aanbod ontstaan. Evenwichtig is een situatie met 1,5 keer zoveel aanbod als er is opgenomen. Eind 2011 is er 3,7 keer zoveel aanbod als er in 2011 is opgenomen. Eind 2012 is het aanbod verder gestegen naar 4,9 keer de opname. Begin 2013 is er een kantorenvoorraad van m 2 vvo (verhuurbaar vloeroppervlak), waarvan 10,4% leeg staat. Met dat leegstandspercentage steekt Utrecht nog steeds gunstig af tegen de andere grote steden en tegen het landelijk gemiddelde van 14,6%. 14 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

17 De hoogste leegstand is er op de bedrijventerreinen Lage Weide en Oudenrijn, en ook Kanaleneiland heeft een leegstand ruim boven het gemiddelde. In het Stationsgebied is er vrijwel geen leegstand. De Utrechtse kantorenvoorraad is de laatste jaren nog maar weinig gegroeid. Van m 2 verhuurbaar vloeroppervlak (vvo) per januari 2008 naar m 2 vvo per eind Een groei met m 2 vvo in vijf jaar, gemiddeld m 2 vvo per jaar. Dat is het saldo van gemiddeld m 2 opgeleverde nieuwbouw en m 2 onttrekking. In de vijfjaarperiode 2003 t/m 2007 was er nog een groei van de kantorenvoorraad met gemiddeld m 2 vvo per jaar. Het saldo van gemiddeld m 2 nieuwbouw en m 2 onttrekking. Onttrekkingen aan de kantorenvoorraad zullen ook de komende jaren plaatsvinden. Er zijn diverse min of meer concrete plannen voor transformatie en dat zullen er zeker meer worden. Daarnaast zal een deel van het incourante, langdurig leegstaande aanbod ook zonder transformatie uit het kantorenaanbod wegvallen. De levenscyclus van kantoorgebouwen wordt gemiddeld genomen korter. Marktpartijen constateren een traag verloop van het proces van afwaarderen en onttrekken. Daarom is tot voorzichtigheid gemaand in het toevoegen van nieuwbouw. Daarbij wordt de voorkeur gegeven aan het realiseren van de geplande kantoorontwikkeling in het Stationsgebied en omgeving. In belangrijke Utrechtse kantoorgebieden als Papendorp, Kanaleneiland en Rijnsweerd worden ten opzichte van de formele contracthuur kortingen van 10-20% gegeven. Voor kantoren op bedrijventerreinen en meer verspreid door de stad zijn er huurkortingen tot 30% van de contracthuur. 2.1 Landelijke trends op de kantorenmarkt Structureel overaanbod De huidige markt wordt gekenmerkt door een hoog en nog stijgend aanbod. Landelijk is net als in 2010 het aanbod in ,4 keer zo hoog als de opname. In 2012 is het aanbod verder gestegen, en is nu 6,7 keer de opname. Bij een factor anderhalf is sprake van een evenwichtige markt, dus hebben we te maken met een situatie van structureel overaanbod. Opname en aanbod kantoorruimte Nederland 2007-medio 2012 (x1.000 m² vvo) opname aanbod (ultimo) Bron: DTZ Zadelhoff De aanbod-opnameverhouding dreigt nog slechter te worden doordat gebruikers bij verhuizing naar minder vloeroppervlak gaan. Door bezuinigingen bij de overheid is er in de opname van kan- 15

18 toorruimte een afnemende rol van de non-profitsector. In het bank- en verzekeringswezen is een proces van verdere automatisering en het daarbij afstoten van middenfuncties gaande. Navenant hoog leegstandspercentage Van het landelijk aanbod eind 2012 van 7,9 miljoen m 2 vvo staat 7,2 miljoen m 2 vvo (90%) ook werkelijk leeg. Met een kantoorvolume van 49,1 miljoen m 2 is er landelijk een leegstand van 14,6%. In een gezonde kantorenmarkt is sprake van een leegstand van 4 tot 5%. Breed gedragen is het besef dat sprake is van een vervangingsmarkt, waarin het ook zonder uitbreiding van de voorraad geruime tijd zal duren voordat de markt weer in evenwicht is. Naast een hoge leegstand is er evenwel ook nog een forse planvoorraad. Buck Consultants International 11 heeft voor 2011 nog (harde plus zachte) kantoorplannen van 6,4 miljoen m 2 (NEPROM) tot 14,1 miljoen m 2 (overheden) geïnventariseerd. Voor een deel van die planvoorraad is er een lagere kans op realisatie. Op basis van een screening komt Buck op een hoge realisatiekans voor 30% van de planvoorraad. Daarmee zou er toch nog tenminste 1,6 miljoen m 2 vvo aan de kantorenvoorraad worden toegevoegd. Samenhang locatiekwaliteit en leegstand Er zijn tussen de diverse kantoorsteden grote verschillen in leegstandspercentage. Voor een deel heeft dat te maken met het (te hoge) tempo van nieuwbouw, voor een deel met de waardering van de aangeboden kantoorlocaties. Grosso modo zijn locaties in de grote steden meer gewild dan de kleinere satellietkernen. In de groep van de 10 grootste steden heeft Utrecht met een leegstand van 10,4% een relatief gunstige positie. Leegstandspercentages kantoren grote steden en Nederland ultimo 2009 ultimo 2010 ultimo 2011 ultimo 2012 Amsterdam 16,8 18,4 16,7 18 Den Haag 7,9 10,6 10,0 10 Rotterdam 12,8 12,2 13,3 16 Utrecht * 8,5 8,0 9,1 10 Eindhoven 12,1 12,4 12,5 13 Haarlemmermeer 17,9 20,3 21,2 20 Arnhem 10,5 12,5 15,4 17 Nederland 13,3 13,9 13,9 14,6 Bron: DTZ Zadelhoff; Onderzoek Utrecht * bron Onderzoek Utrecht. Door van een wat grotere kantorenvoorraad uit te gaan komt DTZ Zadelhoff op een lager leegstandspercentage Binnen de steden is er weer een duidelijk verschil in de vraag naar typen kantoorlocaties. Diverse bronnen (EIB 12, JLL 13, DTZ Zadelhoff 14 ) constateren dat de monofunctionele kantoorlocaties gevoeli- 11 Verkenning en verdieping plancapaciteit kantoren. Eindrapportage (Buck Consultants International, november 2011). 12 Landelijke samenvatting kantorenmonitor (EIB, juni 2012). 13 Utrecht: Winning City? (Jones Lang Lasalle, november 2011). 16 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

19 ger zijn voor leegstand dan de binnenstedelijke, multifunctionele locaties. In het algemeen is er ook een voorkeur voor locaties met hoogwaardig openbaar vervoer, wat marktpartijen vertalen naar een railverbinding. Nog ruimte voor nieuwbouw Marktpartijen zijn van mening dat er - ook al is er een hoge leegstand - toch ruimte moet zijn voor nieuwbouw. Dat heeft te maken met de constatering dat er sprake is van een kwalitatieve mismatch. Met de voorraad kan niet aan de wensen van alle gebruikers tegemoet worden gekomen, wat leidt tot een (beperkte) verplaatsings- en nieuwbouwvraag, met name aan de bovenzijde van de markt. Er is geen uitbreidingsvraag meer. De totale voorraad die in gebruik is zal niet of nauwelijks nog toenemen. Hoe hoog de nieuwbouwvraag is hangt met verschillende dingen samen: de economische conjunctuur, de ontwikkeling van het ruimtegebruik per fte, de kwaliteit van het bestaande aanbod. Wat betreft het ruimtegebruik per fte lopen de verwachtingen uiteen. Aan de ene kant is er de trend van een dalend ruimtegebruik. Aan de andere kant wordt gesteld dat dalende huurprijzen leiden tot minder urgentie in de intensivering van het ruimtegebruik. 15 Geleding van de vraag Er is de laatste jaren groeiende aandacht voor de wensen van kantoorgebruikers, te vertalen naar geschikte kantoorconcepten. In dat verband heeft DTZ Zadelhof kantoorwerknemers verdeeld over zes gebruikerstypologieën, die ieder andere eisen stellen aan de huisvesting. 16 Voor vier van de zes is er een dalende ruimtevraag; groei is er bij de typen Creatieven en Netwerkers. Voor de Creatieven zullen standaardkantoren niet aan hun vraag voldoen en zijn met name de flexibele gebruiksmogelijkheden van de kantoorruimte van belang. Bij de Netwerkers ligt het accent op de ontmoetingsfunctie, wat maakt dat met name gemeenschappelijke ruimten en gedeelde voorzieningen belangrijk zijn. Daling netto huurprijs Er vindt een ware slag om de huurder plaats. Aanbieders zijn tot veel concessies bereid om huurders te behouden dan wel aan te trekken. Na aftrek van incentives liggen op de meeste kantoorlocaties de netto huren (ruim) onder de contracthuur. In de huidige ruime aanbodsituatie zijn huurkortingen tot 30% op een 5-jaarcontract geen uitzondering meer. Troostwijk constateert dat er nog wel steeds een tweedeling in de markt is. Bij courante kantoorpanden op goede locaties is de huurprijs over het algemeen stabiel. Bij de meeste verouderde panden op minder goede locaties staat de huurprijs onder druk. Jones Lang Lasalle 17 stelt echter vast dat ook de tophuurprijzen voor de goede locaties onder druk staan en moeten worden ondersteund door incentives. Het EIB verwacht ten opzichte van de marktprijzen 2010 een gemiddelde prijsdaling van 30%. Die ontwikkeling is al gaande, maar tot nu toe vooral in de vorm van incentives. Volgens het EIB zal het 14 De kanshebbers in de markt. De markt voor Nederlands commercieel onroerend goed (DTZ Zadelhoff, januari 2012). 15 NFC Jaarbericht Kantoren 2011 (NFC Index Coöperatie, juni 2012). 16 Waar vraag en aanbod elkaar vinden (DTZ Zadelhof, januari 2013). 17 Dutch Real Estate Market Bulletin 2012 (Jones Lang Lasalle 2012). 17

20 sterk dalen van huurprijzen extra ruimtevraag tot gevolg hebben, volgens de rekenregel dat een prijsdaling van 10% tot 2% extra ruimtevraag zal leiden. Afwaardering en transformatie Het onttrekken van incourante kantoren aan de voorraad, meestal door transformatie naar een andere functie, is geen nieuw verschijnsel. Gezien de huidige marktsituatie is het aannemelijk dat een groeiend aantal panden in aanmerking komt voor transformatie of sloop. Marktpartijen geven aan dat de levenscyclus van kantoorgebouwen gemiddeld korter is geworden; soms niet meer dan 20 tot 30 jaar in plaats van 40 tot 50 jaar. Transformatie of sloop en herontwikkeling vraagt om de bereidheid van de betreffende eigenaren en financiers om fors af te waarderen op de balanswaarde van het vastgoed. Het CPB 18 wijst erop dat ze daartoe ook gedwongen kunnen zijn; het niet kunnen herfinancieren van de hypotheekschuld kan eigenaren dwingen panden tegen bodemprijzen te verkopen. Een proces van afwaardering is al een aantal jaren aan de gang. De grote institutionele beleggers hebben in de periode gemiddeld ongeveer een kwart op hun kantorenportefeuille moeten afboeken. 19 De afwaardering is uiteraard het grootst voor incourante, langdurig leegstaande kantoren. Afwaardering door huurverlaging en incentives is een meer algemeen verschijnsel. 18 Kantorenmarkt in historisch en toekomstig perspectief. CPB Notitie 29 juni Derde Voortgangsrapportage Aanpak leegstand kantoren (Gemeente Amsterdam, Ontwikkelingsbedrijf, mei 2012). 18 Vastgoedmonitor Utrecht 2012

8Vastgoedmarkt. Vastgoedmarkt

8Vastgoedmarkt. Vastgoedmarkt 8Vastgoedmarkt Stedelijke ontwikkeling Vastgoedmarkt In het afgelopen jaar komt de opname aan Utrechte kantoorruimte uit op 88.000 m². Dit is aanzienlijk meer dan de 65.000 m² in het voorgaande jaar. Tegelijkertijd

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

Kantorenmarkt Amsterdam

Kantorenmarkt Amsterdam Kantorenmarkt Amsterdam 2014 Kantorenmarkt Amsterdam De gemeente Amsterdam telt circa 810.000 inwoners en 554.730 banen, verdeeld over 112.800 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad heeft een omvang

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

www.onderzoek.utrecht.nl

www.onderzoek.utrecht.nl www.onderzoek.utrecht.nl Vastgoedmonitor Utrecht 2010 Vastgoedmonitor Utrecht 2010 1 Colofon Uitgave november 2010 Afdeling Bestuursinformatie Bestuurs- en Concerndienst Gemeente Utrecht Postbus 16200

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

www.onderzoek.utrecht.nl

www.onderzoek.utrecht.nl www.onderzoek.utrecht.nl Vastgoedmonitor Utrecht 2009 Vastgoedmonitor Utrecht 2009 1 Colofon Uitgave december 2009 Afdeling Bestuursinformatie Bestuurs- en Concerndienst Gemeente Utrecht Postbus 16200

Nadere informatie

Vastgoedmonitor Utrecht 2006

Vastgoedmonitor Utrecht 2006 Vastgoedmonitor Utrecht 2006 Gemeente Utrecht december 2006 1 Vastgoedmonitor Utrecht 2006, Gemeente Utrecht Colofon uitgave Afdeling Bestuursinformatie Sector Bestuurszaken Gemeente Utrecht Postbus 16200

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Vastgoedmonitor Utrecht 2013

Vastgoedmonitor Utrecht 2013 Vastgoedmonitor Utrecht 213 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 162 35 CE Utrecht 3 286 135 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling (REO) Afdelingen

Nadere informatie

Aanbod bedrijventerreinen

Aanbod bedrijventerreinen Staat van 2014 Aanbod bedrijventerreinen Wat is de index van het uitgeefbare oppervlak (2002 = 100)? Ten opzichte van 2002 is er nog 57% uitgeefbaar terrein over Vergelijking in de tijd (Index uitgeefbaar

Nadere informatie

Kantorenmarkt Rotterdam

Kantorenmarkt Rotterdam Kantorenmarkt Rotterdam 1 e halfjaar 2015 Kantorenmarkt Rotterdam De gemeente Rotterdam telt circa 625.000 inwoners en 314.120 banen, verdeeld over 25.220 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 Economische indicatoren (in %) 2010 2011 2012 2013* 2014* Economische groei 1,7 1,0-1,2-1,25 0,75 Werkloosheid 5,5 5,4 6,4 8,5 9,25 nflatie 1,3 2,3 2,5 2,8 2,0 *

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven

Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven Uit: Bijlagenboek bij STEC rapportage Naar een sterke Eindhovense kantorenmarkt

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT Kantorenmarkt Weert Tot 2020 zeer beperkte behoefte aan nieuwe kantoorruimte in Weert, er is al meer dan voldoende aanbod van kantoorruimte, toevoegen van

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt 2011

De Nederlandse Kantorenmarkt 2011 De Nederlandse Kantorenmarkt 2011 Economische indicatoren (in %) 2008 2009 2010 2011* 2012** Economische groei 1,8-3,5 1,7 1,2-0,75 Werkloosheid 3,8 4,8 5,4 5,4 6,75 Inflatie 2,5 1,2 1,3 2,3 2,25 * betreft

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Leegstand van kantoren, 1991-2013

Leegstand van kantoren, 1991-2013 Leegstand van kantoren, 1991-2013 Conclusie In Nederland is een overaanbod van kantoorvloeroppervlakte. Gemiddeld 16% van het kantoorvloeroppervlakte staat leeg in 2013. Dit percentage neemt nog steeds

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

leegstandsmonitor Stadsregio Arnhem Nijmegen Stec Groep Peter van Geffen en Guido van der Molen november 2013

leegstandsmonitor Stadsregio Arnhem Nijmegen Stec Groep Peter van Geffen en Guido van der Molen november 2013 leegstandsmonitor Stadsregio Arnhem Nijmegen Stec Groep Peter van Geffen en Guido van der Molen november 2013 leegstand kantorenmarkt Stadsregio Arnhem- Nijmegen Arnhem en Nijmegen domineren regionale

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland. 21 juni 2012

Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland. 21 juni 2012 Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland 21 juni 2012 Luc Dietz dagvoorzitter Michaël Kortbeek Voorzitter KvK Midden-Nederland Het probleem Kantorenmarkt: leegstand, fors aanbod Bedrijventerreinen:

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland Factsheet Nieuwbouw kantoorruimte Nederland 2013 1 Nieuwbouw kantoren neemt verder af De bouw van nieuwe kantoren in Nederland is in 2013 sterk afgenomen. De matige economische ontwikkeling en vooruitzichten,

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte Maart 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanleiding Bij de behandeling van de kadernota in mei 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht om beleid te ontwikkelen voor

Nadere informatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie INVESTMENT SNAPSHOT Nederland Januari 2012 DE BELEGGINGSMARKT IN 2011 ALGEMEEN Het jaar 2011 begon met een positieve stemming op zowel de gebruikers als de beleggingsmarkt. Ondanks dat de beleggingsniveaus

Nadere informatie

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Bevolking Besteding Bereik Bewinkeling Bevolking Index huishoudens (2014-2030) 140 135 130 Ontwikkeling bevolking 2014-2030 Bunnik Vianen Woudenberg

Nadere informatie

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen.

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen. kantorenmonitor Haarlemmermeer L Oréal Nederland heeft haar hoofdkantoor verplaatst van verschillende locaties in Alphen aan de Rijn en Weesp naar een modern en representatief pand in Beukenhorst-Zuid

Nadere informatie

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper Leegstand Kantoren Jobinside 5 november 2010 Sacha Klinkhamer Floor Schipper Presentatie Jobinside Inleiding door Sacha Klinkhamer (Infrastructuur & Milieu) Aanleiding, cijfers, probleemanalyse, oorzaken,

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Augustus 211 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND juli 211 BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND, en LANDELIJKE MARKT ONTWIKKELINGEN Na de enorme daling van de wereldhandel in 29 was er vorig jaar een sterk herstel te zien. Vooral de export heeft hiervan

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Presentatie Dynamis Utrecht 4 februari 2016 Paulus Jansen. Utrecht.nl

Presentatie Dynamis Utrecht 4 februari 2016 Paulus Jansen. Utrecht.nl Presentatie Dynamis Utrecht 4 februari 2016 Paulus Jansen Utrecht groeit Utrecht groeit door De Uithof Bron: CBS / PBL oktober 2013; grafiek: DUB Groei Leidsche Rijn Groei Stationsgebied Groei De Uithof

Nadere informatie

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 BIJLAGE Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 Opname en aanbod redelijk stabiel De opname van kantoren in 2011 is redelijk vergelijkbaar met de twee jaren daarvoor. In totaal werd 1,25 miljoen m² opgenomen;

Nadere informatie

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011 Presentatie Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen Zeist 26 mei 2011 1930 1970 Veilingen, taxaties & schaderegeling 1990 1997 Specialisatie & Focus 1970 1980 Expansie 1997-2007 Diversificatie 1980

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Managementsamenvatting 2011 Het Vastgoedrapport Groningen-Assen 2011 stelt zich ten doel om een belangrijke informatiebron te zijn voor de hele regionale vastgoedsector.

Nadere informatie

Economie. Hoofdstuk 6. 6.1 Inleiding

Economie. Hoofdstuk 6. 6.1 Inleiding Hoofdstuk 6 Economie 6.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van de staat van de economie van Leiden. De onderwerpen die aan de orde komen, zijn: 6.2 Werkgelegenheid (werkzame personen,

Nadere informatie

Provincie als regisseur kantorenmarkt

Provincie als regisseur kantorenmarkt Provincie als regisseur kantorenmarkt Spielburg of scheidsrechter? Inhoud: een concurrerend vestigingsmilieu voor kantoren met een evenwichtige vraagaanbod situatie (kwantitatief en kwalitatief) Regels:

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Visie kantorenlocaties Nieuwegein

Visie kantorenlocaties Nieuwegein Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Martinbaan 2 3439 NN www..nl Economische zaken Visie kantorenlocaties Nieuwegein Datum 20 december 2011 Auteur Gemeente Nieuwegein (Ec. Zaken) Versie vastgesteld door B&W

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen?

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen? Conclusie Tot 2020 wordt een behoefte naar bedrijventerrein in de gemeente Zijpe geraamd van circa 5 hectare. Dit is ook de oppervlakte die in de planningsopgave in de provinciale structuurvisie is opgenomen.

Nadere informatie

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013 gemeentebestuur,..,.. r^fw Postbus 15 PURMEREND JSj 1440 AA Purmerend V telefoon 0299-452452 telefax 0299-452124 Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Team Economie Aan de gemeenteraad van Purmerend VERZONDEN

Nadere informatie

Protocol kengetallen monitor kantorenmarkt provincie Zuid-Holland

Protocol kengetallen monitor kantorenmarkt provincie Zuid-Holland Protocol kengetallen monitor kantorenmarkt provincie Zuid-Holland Stec Groep aan provincie Zuid-Holland Guido van der Molen en Rien Ramerman augustus 2014 Protocol kengetallen monitor kantorenmarkt provincie

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 9 Beleggersmarkt 2011 9.1 Veranderend investeringsgedrag: vastgoed met weinig risico Klik hier direct door naar regionale ontwikkelingen > Veranderend investeringsgedrag:

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland

KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland landelijke MarKtontWIKKelInGen de vraag naar kantoorruimte nam in 2011 licht toe. Het opnamevolume steeg 1,5% ten opzichte van 2010 tot een niveau

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 213 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

KANTORENMARKT NETWERKSTAD TWENTE ANALYSE EN VISIE. Martin Stijnenbosch

KANTORENMARKT NETWERKSTAD TWENTE ANALYSE EN VISIE. Martin Stijnenbosch KANTORENMARKT NETWERKSTAD TWENTE ANALYSE EN VISIE Martin Stijnenbosch Definitie kantoor Kantoor is activiteit en huisvesting; Uitgangspunten analyse Kantoor als zelfstandig gebouw Kantoren bij hallen op

Nadere informatie

NOTITIE UPDATE LEEGSTAND BEDRIJFS ONROEREND GOED SOEST SOESTERBERG BEDRIJVEN, KANTOREN EN WINKELS

NOTITIE UPDATE LEEGSTAND BEDRIJFS ONROEREND GOED SOEST SOESTERBERG BEDRIJVEN, KANTOREN EN WINKELS NOTITIE UPDATE LEEGSTAND BEDRIJFS ONROEREND GOED SOEST SOESTERBERG BEDRIJVEN, KANTOREN EN WINKELS APRIL 2015 Inhoudsopgave: 1. Voorwoord Blz. 3 2. Update leegstand bedrijven en kantoren Blz. 4 2.a Algemene

Nadere informatie

kantorenmonitor regio Amsterdam 2006

kantorenmonitor regio Amsterdam 2006 kantorenmonitor regio Amsterdam 2006 Gemeenten binnen de deelregio s Amsterdam, Amstelland, Meerlanden, Zaanstreek, Waterland, Almere en Zuid Kennemerland. meer kantoorruimte betrokken Door een grote dynamiek

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

De kleinschalige kantorenmarkt nader bekeken Aanleiding

De kleinschalige kantorenmarkt nader bekeken Aanleiding De kleinschalige kantorenmarkt nader bekeken Aanleiding In Nederland beslaan in 2014 de kleine bedrijven (5 of minder werkzame personen) 45% van het totaal aantal bedrijven. Tegelijkertijd werken in 2013

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE September 211 STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van 4. Beleggingen in D Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Inleiding In Nederland nam de van bedrijfsvastgoed (kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte) de laatste jaren toe. De verwachting is dat de

Nadere informatie

Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam. 23 mei 2012 Desirée Uitzetter

Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam. 23 mei 2012 Desirée Uitzetter Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam 23 mei 2012 Desirée Uitzetter Even voorstellen.. Stec groep: adviesbureau Gebieden Gebouwen Grond Geld bedrijventerreinen!! Wat zien we landelijk

Nadere informatie

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 Kantorenvisie Netwerkstad Twente Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 1 Inleiding: Het doel van deze Kantorenvisie Netwerkstad is een beter beeld krijgen van het functioneren van de Kantorenmarkt

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt

De Nederlandse kantorenmarkt De Nederlandse kantorenmarkt Outlook Nederlandse kantorenmarkt Meer dynamiek op minder locaties 15 16 17 18 Waardegroei Topsegment + + + + Stationslocaties sterkste steden + + =/+ =/+ Overige stationslocaties

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 216 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht Stec Groep aan Gemeente Maastricht Desiree Uitzetter 18 november 2014 U vroeg ons: Actuele inzichten voor herijking stedelijke programmering Nieuwe regionale

Nadere informatie

kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2010

kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2010 kantorenmonitor Metropoolregio 2010 Muiden Weesp Naarden Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Gemeenten binnen de deelregio s, Amstelland, Meerlanden, Zaanstreek, Waterland,, Kennemerland, IJmond

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Derde kwartaal '12 In onderstaande analyse wordt nader ingegaan op de kantorenmarktontwikkelingen binnen de 24 Dynamis regio s in het derde kwartaal van. Deze rapportage

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Klaartje Asselbergs Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte Maart 211 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van 4. Vooruitzichten Colofon Samenstelling Drs I.L. de Kruif Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

Perspectieven voor de vastgoedmarkt

Perspectieven voor de vastgoedmarkt Perspectieven voor de vastgoedmarkt Op weg naar een vastgoedagenda voor Midden-Nederland Juni 2012 Toelichting Toelichting op de berekening van de winkelleegstand: Het rapport Perspectieven voor de Vastgoedmarkt

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Leegstand bedrijfsruimten 3 3 Typering leegstand 6 Bijlage 1 Contactpersonen 9 Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Noord-Holland

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt April 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

Trendrapportage Monitor Werkgebieden Regio Gooi en Vechtstreek

Trendrapportage Monitor Werkgebieden Regio Gooi en Vechtstreek 2013 Trendrapportage Monitor Werkgebieden Regio Gooi en Vechtstreek 1 Voorwoord De tweede, verbeterde versie van de ilocator monitor Werkgebieden wordt in juni gelanceerd. De belangrijkste toevoeging aan

Nadere informatie

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand kantorenmonitor Metropoolregio 216 Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT Aanbod van kantoren 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren D Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 214 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

1. MARKTANALYSE KANTORENMARKT PROVINCIE UTRECHT

1. MARKTANALYSE KANTORENMARKT PROVINCIE UTRECHT BIJLAGE A 1. MARKTANALYSE KANTORENMARKT PROVINCIE UTRECHT In deze bijlage worden de belangrijkste conclusies en resultaten uit de analyse van de kantorenmarkt van de provincie Utrecht gepresenteerd. 1.1

Nadere informatie

Alles blijft Anders. Het winkellandschap 2003-2011-2020. Gerard Zandbergen CEO Locatus

Alles blijft Anders. Het winkellandschap 2003-2011-2020. Gerard Zandbergen CEO Locatus Alles blijft Anders Het winkellandschap 2003-2011-2020 Gerard Zandbergen CEO Locatus Enkele begrippen Dagelijks aankopen Winkels / Detailhandel Mode & Luxe Wel oppervlak: Vrije Tijd WVO = In en om het

Nadere informatie

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 15 Jaarrapport Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei andere

Nadere informatie

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties PEILING Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3630196 Aan : gemeenteraad Datum : 25 november 2010 Portefeuillehouder : Wethouder G. Boeve TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

Nadere informatie