Biomonitoring bij jongeren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Biomonitoring bij jongeren"

Transcriptie

1 Biomonitoring bij jongeren Onderzoek naar milieu en gezondheid in de Gentse kanaalzone Groepsresultaten In deze brochure vind je de belangrijkste resultaten van de humane biomonitoring uitgevoerd in de Gentse kanaalzone in opdracht van de Vlaamse overheid. Het Steunpunt Milieu en Gezondheid dankt alle jongeren, ouders, deelnemende scholen en lokale organisaties die dit onderzoek mee mogelijk maakten.

2 Samenvatting meer info 395 jongeren van jaar die wonen in de Gentse kanaalzone namen deel aan het onderzoek, en nog eens 208 jongeren uit de algemene Vlaamse bevolking. We wilden graag weten of de jongeren in de Gentse kanaalzone meer vervuilende stoffen in hun lichaam hebben en of er vroegtijdige gezondheidseffecten meetbaar zijn. Daarnaast vergeleken we de resultaten ook met een soortgelijke studie die tien jaar geleden in de Gentse kanaalzone werd uitgevoerd. We stellen vast dat de daling van vervuilende stoffen in het milieu over de laatste tien jaar ook wordt waargenomen in het menselijk lichaam. De meeste meetwaarden in de Gentse kanaalzone zijn vergelijkbaar met die van Vlaamse leeftijdsgenoten. Blootstelling aan PAK s blijft een aandachtspunt in heel Vlaanderen. Voor deze schadelijke stoffen wordt geen dalende trend waargenomen. De waarden van PCB s zijn, ondanks de daling in de tijd, hoger in de Gentse kanaalzone. En ook de berekende blootstelling aan fijn stof op het thuisadres ligt bij jongeren in de Gentse Kanaalzone hoger dan gemiddeld in Vlaanderen. Voor gezondheidseffecten toont het onderzoek geen alarmerende trends. Voor de meeste gezondheidseffecten was er geen verschil tussen de Gentse kanaalzone en Vlaanderen. Sommige metingen waren gunstiger in de Gentse kanaalzone: voor DNA-schade werden lagere waarden vastgesteld dan gemiddeld in Vlaanderen en ook de bloeddruk was lager. Wel waren een aantal merkers voor luchtwegontstekingen hoger bij jongeren in de Gentse kanaalzone en werd meer allergie aan verzorgingsproducten gerapporteerd. Jongeren in de Gentse kanaalzone melden opvallend vaker milieuhinder dan gemiddeld in Vlaanderen en zijn ook vaker ongerust over hun gezondheid. Verkeer en geurhinder van industrie zijn in hun ogen de belangrijkste problemen. Luchtvervuiling wordt als de grootste bedreiging gezien. Wetenschappers, huisartsen en de algemene media worden als de meest betrouwbare informatiebronnen over milieuproblemen beschouwd, hoewel men in eerste instantie informatie verwacht van het gemeentebestuur. Deze brochure geeft slechts een zeer beknopt overzicht van het onderzoek. Je kan het volledige rapport met resultaten aanvragen via het formulier op de website Op deze website vind je ook alle informatie over deze studie, alsook de resultaten van de vorige campagnes in Vlaanderen, Genk-Zuid en Menen. Doel van het onderzoek Het Vlaams humanebiomonitoringsprogramma is een meetprogramma waarbij milieuvervuilende stoffen en mogelijke gezondheidseffecten worden gemeten in bloed-, urine- en ademstalen van jongeren. Net zoals in de periode , onderzochten we in hoeveel vervuilende stoffen de gemiddelde Vlaming in zijn lichaam meedraagt. Deze resultaten kunnen als vergelijking dienen voor de biomonitoringscampagne in de Gentse kanaalzone. Het doel van de studie in de Gentse kanaalzone was nagaan of wonen in de nabijheid van de Gentse haven een invloed heeft op de blootstelling aan milieuvervuilende stoffen en vroegtijdige effecten hiervan op de gezondheid meetbaar zijn.

3 Wie waren onze deelnemers? wat vroegen we van hen? Het studiegebied werd afgebakend en omvat de gemeenten Zelzate, Wachtebeke en deelgemeenten van Evergem en Gent. De deelnemers waren 14- en 15-jarigen die minstens 10 jaar in het onderzoeksgebied woonden. Zij werden via hun thuisadres of via de school gecontacteerd. Het onderzoek bestond uit twee fasen: Tijdens de eerste fase werden bij 200 jongeren stalen (bloed, urine en adem) genomen, zowel om de blootstelling aan vervuilende stoffen te meten als bepaalde gezondheidseffecten (bijv. DNA-schade en hormonen). Tijdens de tweede fase wilden we vooral onderzoeken of bepaalde gezondheidsklachten vaker voorkomen in de regio. Daarvoor werd, zoals in de eerste fase, bijkomend een vragenlijst afgenomen bij 195 jongeren over de gezondheid van de deelnemers (bijv. het voorkomen van astma en puberteitsontwikkeling) en over levensstijlfactoren (bijv. roken, voeding, hobby s, ). Deze informatie is belangrijk voor de interpretatie van de resultaten. De jongeren legden ook computertesten af, die ons iets leerden over het functioneren van het zenuwstelsel (bijv. reactietijd, aandacht). Verder werd toestemming gevraagd om de resultaten van het medisch onderzoek bij de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB s) op te vragen en te analyseren. De Resultaten... Zware metalen Zware metalen zijn metalen die zwaarder zijn dan ijzer. Ze komen van nature voor in de bodem, maar ook door menselijke activiteit (o.a. in de buurt van een industriegebied, door verkeer) komen zware metalen in sommige regio s meer voor in de lucht, de bodem, het water en lokaal gekweekte voeding. Vergeleken met de gemiddelde jongere in Vlaanderen zijn de waarden voor cadmium, lood, koper en thallium niet verschillend en liggen de waarden voor mangaan en toxisch arseen lager bij de jongeren in de Gentse kanaalzone. POP s POP s (moeilijk afbreekbare organische polluenten) omvatten ondermeer PCB s, dioxines en pesticiden zoals DDT. Veel van deze stoffen zijn ondertussen verboden, maar omdat ze zeer moeilijk afbreken, vinden we ze nog altijd terug in het leefmilieu en in de voeding (o.a. in vette vis en eieren). Bij afvalverbranding of bij sommige industriële processen zoals schrootverwerking kunnen PCB s of dioxines vrijkomen in de lucht. Door de beleidsmaatregelen van de laatste tientallen jaren, zijn de concentraties aan PCB s in het milieu aanzienlijk gedaald. We zien duidelijk dat deze daling in het milieu voor de meeste POP s ook weerspiegeld wordt in de mens, zowel in de Gentse kanaalzone als in algemeen Vlaanderen.

4 PCB s blijven een aandachtspunt in de Gentse kanaalzone: ook al zien we een duidelijk dalende trend, toch lagen de waarden in het bloed significant hoger dan in Vlaanderen, net als 10 jaar geleden. De niveaus van de PCB s in het bloed zijn ondertussen wel gedaald tot onder de kritische grens, waar er risico is op gezondheidsschade. Ook de gehaltes van lindaan in bloed, een oud bestrijdingsmiddel dat in het verleden onder andere werd gebruikt in de suikerbietteelt, waren verhoogd bij jongeren van de Gentse Kanaalzone in vergelijking met Vlaanderen. Dit bestrijdingsmiddel werd in de studie van 10 jaar geleden echter niet gemeten, zodat we hiervoor geen tijdstrend kunnen bepalen. Mogelijk is de verhoogde blootstelling deels te wijten aan historische vervuiling. Het pesticide DDT is sinds de jaren 70 verboden. De waarden in het lichaam van de mens lagen in het verleden alarmerend hoog. Zowel in de Gentse kanaalzone als in Vlaanderen zijn de niveaus in het bloed sterk gedaald, maar toch liggen de waarden van de hoogst blootgestelde personen in de buurt van de waarschuwingsgrens voor gezondheidsrisico. DDT blijft dus een aandachtspunt voor de Gentse kanaalzone, én voor algemeen Vlaanderen. PAK s en benzeen De blootstelling aan PAK s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) en benzeen is bij jongeren in de Gentse kanaalzone vergelijkbaar met die van de gemiddelde leeftijdsgenoot uit Vlaanderen. PAK s ontstaan bij verbranding (bv. het verwarmen van de woning en industriële verbrandingsprocessen), in het verkeer (uitlaatgassen) en in sigarettenrook, maar kunnen ook aanwezig zijn in door neerslag verontreinigde voedingsgewassen, gegrilde en geroosterde producten (barbecue). Voor PAK s bestaan enkel gezondheidskundige richtwaarden voor beroepsblootstelling. Deze werden niet overschreden. Benzeen is een oplosmiddel dat in sommige industrieën en huishoudelijke toepassingen (verf, lijm, enz..) wordt gebruikt, maar dat ook aanwezig is in de uitlaatgassen van verkeer en sigarettenrook. PAK s vertonen in tegenstelling tot de andere milieuvervuilende stoffen geen daling doorheen de tijd. De waarden voor de volledige groep van de Gentse kanaalzone lagen niet hoger dan in algemeen Vlaanderen, maar jongeren die dichter bij de PAK smeetpost in Zelzate wonen hebben hogere PAK sgehalten dan degenen die verder wonen. Omwille van het beperkt aantal deelnemers dat nabij de meetpost woont, dienen deze resultaten met de nodige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd.

5 Gezondheidsmerkers In deze studie werden gezondheidseffecten gemeten die in relatie kunnen staan met milieuvervuiling, o.a. het voorkomen van astma en allergieën, metingen van herstelbare schade aan het erfelijk materiaal (DNA-schade) in het bloed en de urine, metingen van ontsteking van de luchtwegen, metingen van de schildklierhormonen, nierfunctie, bloeddruk, vragen over puberteitsontwikkeling, testen voor ontwikkeling van het zenuwstelsel (reactietijd en aandacht). Voor de meeste gezondheidsmerkers waren de resultaten van de jongeren uit de Gentse kanaalzone zeer goed vergelijkbaar met die van de jongeren uit algemeen Vlaanderen. Het voorkomen van astma en allergieën is in de Gentse kanaalzone niet verschillend van Vlaanderen. Alleen allergie voor verzorgingsproducten kwam meer voor. Ook de waarden van schildklierhormonen in bloed waren vergelijkbaar. Reactie- en concentratievermogen gemeten met computertesten waren niet verschillend bij jongeren van de Gentse kanaalzone en Vlaanderen. Sommige gezondheidseffecten waren eerder gunstig in vergelijking met leeftijdsgenoten uit algemeen Vlaanderen. Zo blijkt er minder DNA-schade te zijn in het bloed van jongeren uit de Gentse kanaalzone. De systolische bloeddruk was lager, maar er was geen verschil in diastolische bloeddruk. Andere gemeten gezondheidseffecten waren minder gunstig in de Gentse kanaalzone. Metingen in ademstalen wijzen op meer ontstekingen van de luchtwegen bij jongeren uit de Gentse kanaalzone. Jongeren die blootgesteld zijn aan meer fijn stof op het thuisadres bleken meer kans te hebben op ontstekingen van de luchtwegen. Dit kan hen gevoeliger maken voor ademhalingsziekten. Eén van de merkers voor nierfunctie was in de Gentse kanaalzone minder gunstig dan in Vlaanderen. Dit betekent echter nog niet dat er sprake is van onomkeerbare nierschade.

6 verklarende woordenlijst Perceptieonderzoek 64% van de jongeren in de Gentse kanaalzone zegt milieuhinder in de leefomgeving te ondervinden, het gaat dan vooral over lawaai van verkeer en geurhinder van industrie. Dit is de helft meer dan leeftijdsgenoten in algemeen Vlaanderen (een verschil dat we ook eerder al zagen in andere hotspots ). Meisjes en jongeren uit het ASO melden vaker milieuhinder en zijn vaker bezorgd om het milieu. In vergelijking met Vlaanderen zijn jongeren in de Gentse kanaalzone ook ongeruster over hun gezondheid ten gevolge van milieuproblemen in de leefomgeving, en melden zij vaker gezondheidsklachten binnen het gezin: vooral luchtwegklachten, astma, allergie en hoofdpijn. Luchtvervuiling wordt daarbij aanzien als de grootste bedreiging. Oplossingen voor milieuproblemen zien jongeren vooral in het verminderen en het verduurzamen van verkeer en industriële activiteit. Onder jongeren in de Gentse kanaalzone is er ook meer behoefte aan informatie over milieukwaliteit en milieuverontreiniging dan gemiddeld in Vlaanderen. Deze informatie verwacht men in eerste instantie van het gemeentebestuur, hoewel men voor milieu-informatie vooral vertrouwen heeft in wetenschappers, de huisarts en de algemene media. Een grote meerderheid van de jongeren vindt dat de plaatselijke bevolking best ook betrokken wordt bij het milieubeleid, het liefst via een enquête. Een derde van de jongeren zou bereid zijn om zelf actief te participeren. benzeen: een vluchtige stof die onder meer voorkomt in oplosmiddelen, uitlaatgassen, CLB: Centrum voor Leerlingenbegeleiding Diastolische bloeddruk (onderdruk): het minimum van de druk die optreedt tussen twee samentrekkingen van het hart, als de hartkamers zich weer met bloed vullen. DDT: dichloordiphenyltrichloorethaan; een pesticide dat vroeger veel gebruikt werd, maar momenteel verboden is in België dioxine: stof die gevormd kan worden bij het verbranden van chloorhoudende stoffen DNA-schade: beschadiging van het DNA of erfelijk materiaal gechloreerde pesticiden: pesticiden, die momenteel verboden zijn, op basis van chloor, voornamelijk DDT en HCB HCB: hexachlorobenzeen, schimmelwerend middel, momenteel verboden in België PAK s: polycylische aromatische koolwaterstoffen; groep van vluchtige stoffen die onder meer vrijkomen bij verbranding PCB s : polygechloreerde biphenyls, stoffen die vroeger gebruikt werden in industriële toepassingen (transformator-olie, koelvloeistof, hydraulische systemen, ) POP s: persistente organische polluenten, organische stoffen die moeilijk afbreekbaar zijn en zich opstapelen in het leefmilieu systolische bloeddruk (bovendruk): maximale druk die wordt opgebouwd in de aorta of hoofdlichaamsslagader bij het samentrekken van de linker hartkamer. toxisch arseen: som van de toxische (giftige) vormen van arseen, namelijk anorganisch arseen, monomethylarseen (MMA) en dimethylarseen (DMA) zware metalen: metalen met een hoog atoomgewicht. In de huidige studie worden volgende zware metalen gemeten: arseen, cadmium, lood, mangaan, koper, thallium

7 Wat doen we met deze resultaten De resultaten van deze studie worden opgenomen in het Faseplan. Met dit Faseplan wordt getracht om in verschillende stappen en op een transparante manier de resultaten te beoordelen en om te zetten naar concrete beleidsacties. In dit proces worden verschillende maatschappelijke groepen, experten, beleidsmensen en lokale omwonenden nauw betrokken. Voor vragen over het onderzoek: Provinciaal Instituut voor Hygiëne Kronenburgstraat Antwerpen Arts: Dr. Vera Nelen Telefoon: 03/ Sociologe: Els Van de Mieroop Telefoon: 03/ Steunpunt beleidsrelevant onderzoek 3de generatie Milieu en Gezondheid

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA GROEPSRESULTATEN Vlaamse referentiepopulatie 2007-2011 Het Steunpunt Milieu en Gezondheid onderzocht in opdracht van de Vlaamse overheid de aanwezigheid van vervuilende

Nadere informatie

situering Pilootstudie (1999) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 1 e generatie ( ) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 2 e generatie ( )

situering Pilootstudie (1999) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 1 e generatie ( ) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 2 e generatie ( ) situering Pilootstudie (1999) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 1 e generatie (2001-06) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 2 e generatie (2007-11) Steunpunt Milieu & Gezondheid, 3 e generatie (2012-15) 1 situering

Nadere informatie

Antwerpen, postdatum. Beste mevrouw XXX,

Antwerpen, postdatum. Beste mevrouw XXX, Antwerpen, postdatum Beste mevrouw XXX, Je hebt meegewerkt aan het onderzoek naar persistente organische polluenten (POP s) in moedermelk gecoördineerd door de Wereldgezondheidsorganisatie, waarvoor dank.

Nadere informatie

Humane biomonitoring Genk-Zuid

Humane biomonitoring Genk-Zuid Humane biomonitoring Genk-Zuid Steunpunt Milieu en Gezondheid Infomoment stadsschouwburg Genk 29 september 2011 www.milieu-en-gezondheid.be 1 Situering studie Team: steunpunt Milieu en Gezondheid in opdracht

Nadere informatie

Humane biomonitoring Genk-Zuid

Humane biomonitoring Genk-Zuid Humane biomonitoring Genk-Zuid Steunpunt Milieu en Gezondheid www.milieu-en-gezondheid.be Situering studie Onderzoeksteam: steunpunt Milieu en Gezondheid: consortium i.o.v. Vlaamse overheid Onderzoeksopzet:

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring - Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring - Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen 1 Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring - Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen Tabel 1: Blootstellingsmerkers Polluent Wat zijn de naamste bronnen Cadmium laatste 3-4 maanden

Nadere informatie

Humane biomonitoring regio Menen

Humane biomonitoring regio Menen Humane biomonitoring regio Menen Steunpunt Milieu en Gezondheid (i.o.v. Vlaamse overheid) Persconferentie 17 januari 2012 www.milieu-en-gezondheid.be 1 Situering studie Opzet: 200 jongeren (14-15jaar)

Nadere informatie

Onderzoeksplan Gentse Kanaalzone

Onderzoeksplan Gentse Kanaalzone Onderzoeksplan Gentse Kanaalzone Steunpunt Milieu en Gezondheid 2012-2015 Inhoud Factsheet: Humane Biomonitoring Gentse Kanaalzone 2 Onderzoeksvragen 3 Doelgroep 4 Onderzoeksgebied 4 Biomerkerselectie

Nadere informatie

Dessel, Mol & Retie. Uw regio, uw gezondheid, uw baby.

Dessel, Mol & Retie. Uw regio, uw gezondheid, uw baby. Uw regio, uw gezondheid, uw baby. Dessel, Mol & Retie U vindt het goed wonen in Dessel, Mol en Retie? Maar met een baby op komst stelt u zich toch soms vragen over de kwaliteit van ons milieu? Wilt u de

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen Polluent Lood Cadmium Mangaan Koper Thallium - loodhoudende verf - loden drinkwaterleidingen - ferro en non ferro

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde blootstellingsmetingen Polluent Cadmium Lood Chroom Nikkel - non ferro industrie, schrootverwerkende industrie - in het verleden:

Nadere informatie

Hormoon verstorende stoffen

Hormoon verstorende stoffen Hormoon verstorende stoffen Dr. Vera Nelen, Directeur PIH Antwerpen Woordvoerder Steunpunt milieu en gezondheid 1-10/20/2014 Inhoud Wat zijn hormonen, Waarom zijn ze belangrijk Hormoonverstorende stoffen,

Nadere informatie

Het staal en deze vragenlijst zullen volgens afspraak, later bij u thuis opgehaald worden.

Het staal en deze vragenlijst zullen volgens afspraak, later bij u thuis opgehaald worden. Toestemmingsformulier tot deelname aan het onderzoek naar persistente organische stoffen (POPs) in moedermelk gecoördineerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) Studie uitgevoerd in samenwerking

Nadere informatie

DEMOCOPHES ONDERZOEK. persoonlijke resultaten

DEMOCOPHES ONDERZOEK. persoonlijke resultaten DEMOCOPHES ONDERZOEK persoonlijke resultaten Geachte Mevrouw, Wij danken u en uw kind voor uw deelname aan de studie DEMOCOPHES 1. Hierbij bezorgen wij u uw persoonlijke resultaten. De bedoeling van het

Nadere informatie

Blootstellingsonderzoek Noorderkempen BONK

Blootstellingsonderzoek Noorderkempen BONK Resultaten Blootstellingsonderzoek Noorderkempen BONK - 18 juni 2006 - Cadmiumbesmetting is groter dan gedacht (HBvL)? Cadmiumbelasting is duidelijk gedaald dus niet groter Een hogere belasting wordt ook

Nadere informatie

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN Ann Colles, Bert Morrens, Liesbeth Bruckers, Greet Schoeters en Ilse

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid

Steunpunt Milieu en Gezondheid 1 Steunpunt Milieu en Gezondheid, 2007-2011 Kadering Uitgebreide samenvatting Het industriegebied Genk-Zuid werd als eerste prioriteit geselecteerd in de hot spot selectieprocedure van het Steunpunt 2007-2011.

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA 2007-2011

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA 2007-2011 VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGS- PROGRAMMA 2007-2011 Resultatenrapport Resultaten van het onderzoek bij jongeren in de regio Menen Foto: Daniel Herlent januari 2012 in opdracht van de Vlaamse overheid Vlaams

Nadere informatie

Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid. Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie

Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid. Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie Inhoud Probleemstelling Giftigheid Algemeen Specifiek voor de verhoogd gemeten stoffen Richtwaarden en normen versus Genk

Nadere informatie

Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen

Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen 1 Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen Tabel 1: Blootstellingsmerkers Cadmium ; maat voor blootstelling de laatste 3-4 maanden Nikkel Thallium ; termijn niet gekend - sigarettenrook

Nadere informatie

Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt

Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt Wat komt aan bod? 1. Vervuilende activiteiten 2. Onderzoeksresultaten 3. 10 tips voor de tuinier 4. Meer

Nadere informatie

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGSPROGRAMMA 2007-2011

VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGSPROGRAMMA 2007-2011 Foto: Stad Genk VLAAMS HUMAAN BIOMONITORINGSPROGRAMMA 2007-2011 Resultatenrapport Resultaten van het onderzoek bij jongeren in Genk-Zuid september 2011 Foto: Stad Genk in opdracht van de Vlaamse overheid

Nadere informatie

STADSLANDBOUW: VEILIG VOEDSEL?

STADSLANDBOUW: VEILIG VOEDSEL? STADSLANDBOUW: VEILIG VOEDSEL? Roeland SAMSON Gijs DU LAING Laboratory of Environmental and Urban Ecology (EUREC A!) roeland.samson@uantwerpen.be Structuur: Stadslandbouw Stedelijke vervuiling Stadslandbouwproducten

Nadere informatie

BIOLOG: Communicatieoefening. Biomonitoring Gentse kanaalzone. Bijlagebundel. Hans Keune en Ilse Loots

BIOLOG: Communicatieoefening. Biomonitoring Gentse kanaalzone. Bijlagebundel. Hans Keune en Ilse Loots Steunpunt MILIEU & GEZONDHEID LUIK SOCIAAL EN GEZONDHEIDSECONOMISCH ONDERZOEK December 2004 Het steunpunt Milieu en Gezondheid is een samenwerkingsverband tussen de Vrije Universiteit Brussel, de Universiteit

Nadere informatie

SAMENVATTING RESULTATENRAPPORT

SAMENVATTING RESULTATENRAPPORT HUMAAN BIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 LUIK REFERENTIEBIOMONITORING JONGEREN SAMENVATTING RESULTATENRAPPORT Samenvatting Kadering De derde cyclus van het humaan biomonitoringsmeetnetwerk wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Belangrijkste conclusies

Belangrijkste conclusies Belangrijkste conclusies 199 jongeren die wonen in de nabijheid van de industriezone Grensland in Menen en Wevelgem waren bereid om deel te nemen aan een biomonitoringsonderzoek tussen mei 2010 en februari

Nadere informatie

Sara Benoy, medisch milieukundige.

Sara Benoy, medisch milieukundige. Sara Benoy, medisch milieukundige. Gezondheidseffecten verkeer. Directe invloeden van verkeer: Luchtverontreiniging Geluidsoverlast Verkeersonveiligheid Gebrek aan beweging Indirecte gezondheidsgevolgen

Nadere informatie

Genk-Zuid Werkgroep Gezondheid. Stand van zaken 6 februari 2007

Genk-Zuid Werkgroep Gezondheid. Stand van zaken 6 februari 2007 Genk-Zuid Werkgroep Gezondheid Stand van zaken 6 februari 2007 Aanleiding Meetwaarden VMM 2004: hoge waarden voor nikkel en chroom in Genk December 2005: Persbelangstelling ongerustheid Info-vergaderingen

Nadere informatie

De BIM gegevens : "Lucht - Basisgegevens voor het Plan" November 2004 INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS

De BIM gegevens : Lucht - Basisgegevens voor het Plan November 2004 INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS 5. DE INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN EN DE GEVOLGEN ERVAN INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS DE POLLUENTEN OPGEVOLGD IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1.Meting van de luchtkwaliteit.1.1.inleiding De internationale

Nadere informatie

RESULTATENRAPPORT PASGEBORENEN

RESULTATENRAPPORT PASGEBORENEN VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 RESULTATENRAPPORT PASGEBORENEN Samenvatting Kadering De derde cyclus van het humaanbiomonitoringsnetwerk wordt uitgevoerd in het kader van het Steunpunt Milieu

Nadere informatie

Gezondheid & Milieu medische milieukunde

Gezondheid & Milieu medische milieukunde medische milieukunde Jasmien Pauwels Medisch milieukundige Logo Gezond+ Logo Op de agenda Logo = Lokaal gezondheidsoverleg Logo de medisch milieukundige (= MMK )? Milieugezondheidsfactoren in Vlaanderen

Nadere informatie

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Monique Meijerink Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Krantenkoppen liegen er niet om Bewoners eisen recht op schone lucht Niks aan de hand, gewoon deuren en ramen dicht Megastal bedreiging voor

Nadere informatie

Waarom kunnen omgevingsfactoren een belangrijk risico op kanker inhouden?

Waarom kunnen omgevingsfactoren een belangrijk risico op kanker inhouden? Waarom kunnen omgevingsfactoren een belangrijk risico op kanker inhouden? 1.Mechanistische inzichten in belang van lage dosissen 1.1Carcinogenese berust op accumulatie van mutaties 1.2 Dosis-antwoord voor

Nadere informatie

Wat betekent dit voor. van omwonenden?

Wat betekent dit voor. van omwonenden? Emissies van chemische stoffen door ThermPhos Wat betekent dit voor de gezondheid van omwonenden? dr Joost van Rooij - toxicoloog joost.vanrooij@caesar-consult.nl Informatiebijeenkomst omwonenden 1 December

Nadere informatie

3xG studie. Milieu gezondheid in Dessel Mol Retie

3xG studie. Milieu gezondheid in Dessel Mol Retie 3xG studie Milieu gezondheid in Dessel Mol Retie Toelichting STORA 9 april 2013 Bert Morrens Universiteit Antwerpen Melissa Paulussen Provinciaal Instituut Hygiëne Elly Den Hond VITO Inhoud Kadering 3xG

Nadere informatie

Veehouderij en gezondheid omwonenden

Veehouderij en gezondheid omwonenden Veehouderij en gezondheid omwonenden Hebben veehouderijen effect op de gezondheid van mensen die in de omgeving wonen? Dat was de centrale vraag in het onderzoek VGO. In deze brochure vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Milieu en Gezondheid - Dialoog over wetenschap en beleid

Milieu en Gezondheid - Dialoog over wetenschap en beleid > Steunpunt Milieu en Gezondheid > Biomonitor, nieuwsbrief Milieu en Gezondheid Milieu en Gezondheid - Dialoog over wetenschap en beleid In oktober 2004 hebben onderzoekers van de Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

MIRA-T wil een antwoord geven op de vraag of we op goede weg zijn om het milieu en de natuur in Vlaanderen te beschermen:

MIRA-T wil een antwoord geven op de vraag of we op goede weg zijn om het milieu en de natuur in Vlaanderen te beschermen: Milieu & Gezondheid in het Milieurapport Vlaanderen 24 Ten geleide Het jaarlijkse milieurapport MIRA-T van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) beschrijft de ontwikkelingen in de toestand van het leefmilieu

Nadere informatie

grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus

grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus grondig onderzoek milieu en gezondheid rond Corus onderzoek door RIVM in opdracht van Minister van VROM goede medewerking van provincie, bewoners, Corus en anderen de situatie rond Corus is uitgebreid

Nadere informatie

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN 1.Inleiding 14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN WATERVERONTREINIGING IN HET BRUSSELS GEWEST Het Brussels Gewest ligt voor het grootste deel in het subbekken van de Zenne. Deze waterloop en zijn

Nadere informatie

Vogels en Dua: grootschalig onderzoek Milieu en Gezondheid

Vogels en Dua: grootschalig onderzoek Milieu en Gezondheid PERSMEDEDELING VAN HET KABINET VAN MINISTER MIEKE VOGELS VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, GEZONDHEID EN GELIJKE KANSEN en MINISTER VERA DUA VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU EN LANDBOUW 18 maart 2002 Vogels en

Nadere informatie

ommunicere ver ilieu- Communiceren over milieu-incidenten Tips voor het bevoegd gezag

ommunicere ver ilieu- Communiceren over milieu-incidenten Tips voor het bevoegd gezag ommunicere ver Communiceren over milieu-incidenten ilieu- Tips voor het bevoegd gezag Checklist om altijd op zak te hebben. 1. Leef mee en toon dat. 2. Vermijd clichés en bagatelliseer nooit. Rook en chemische

Nadere informatie

1. Inleiding: structuur Faseplan. Pagina 1 van 8

1. Inleiding: structuur Faseplan. Pagina 1 van 8 Beleidsantwoord op basis van fase 1 van het geïntegreerd faseplan met betrekking tot humane biomonitoringresultaten eerste generatie Steunpunt Milieu en Gezondheid (2002-2006) Op basis van de deskresearch,

Nadere informatie

Voorwoord. Voorwoord

Voorwoord. Voorwoord Voorwoord 2 Voorwoord Voorwoord Dit rapport bevat de eerste resultaten van de tweede cyclus van het Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma (2007 2011), luik referentiebiomonitoring. Dit biomonitoringsprogramma

Nadere informatie

LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN!

LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN! LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN! OPEN VRAGEN Door het bodemonderzoeksbureau is in 2012 vastgesteld dat de bodem (droog) op locatie X de volgende stoffen bevat (standaard condities) Er is tijdens

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

Verkeer en luchtverontreiniging

Verkeer en luchtverontreiniging Verkeer en luchtverontreiniging gezondheidsschade Dr Ir Miriam Gerlofs-Nijland RIVM 1 Positie RIVM Onderzoeksinstituut rijksoverheid Onafhankelijk van politiek en beleid Verbindt wetenschap en beleid Maakt

Nadere informatie

Project Faseplan Hotspots Genk-Zuid en regio Menen van humane biomonitoringresultaten naar beleidsacties. Eindrapport

Project Faseplan Hotspots Genk-Zuid en regio Menen van humane biomonitoringresultaten naar beleidsacties. Eindrapport Project Faseplan Hotspots Genk-Zuid en regio Menen van humane biomonitoringresultaten naar beleidsacties Eindrapport Bert Morrens, Dries Coertjens en Ilse Loots Universiteit Antwerpen Ann Colles, Elly

Nadere informatie

Gezondheidseffecten van palingconsumptie

Gezondheidseffecten van palingconsumptie Gezondheidseffecten van palingconsumptie Informatiebrochure Deze brochure bevat informatie over een nieuw wetenschappelijk onderzoek, namelijk de Vissersstudie. De informatie is bedoeld voor palingconsumenten

Nadere informatie

Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid (2002-2006) Monitoring voor actie!

Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid (2002-2006) Monitoring voor actie! Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid (2002-2006) Monitoring voor actie! Resultaten campagne pasgeborenen(2002-2003) Rapport bestemd voor deelnemers Het Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma

Nadere informatie

PERSBERICHT Stichting tegen Kanker Leuvensesteenweg 479 1030 Brussel 02/743 45 75 (communicatie)

PERSBERICHT Stichting tegen Kanker Leuvensesteenweg 479 1030 Brussel 02/743 45 75 (communicatie) Bijlagen 1. RESULTATEN ENQUÊTE DEDICATED RESEARCH OMTRENT ROOKVRIJE CAFÉS 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 2. INFORMATIEFICHE PASSIEF ROKEN Passief roken = passief ziek worden Eindelijk is het zover: vanaf 1

Nadere informatie

Antwoord op de vraag van Dorpsbelang Hempens-Teerns over dioxines en de gezondheid van de inwoners van Leeuwarden

Antwoord op de vraag van Dorpsbelang Hempens-Teerns over dioxines en de gezondheid van de inwoners van Leeuwarden Bijlage: Antwoord op de vraag van Dorpsbelang Hempens-Teerns over dioxines en de gezondheid van de inwoners van Leeuwarden Vanuit een bijeenkomst van Dorpsbelang Hempens-Teerns is de volgende vraag via

Nadere informatie

Cleaneo plafondsystemen 05/2007. Cleaneo akoestische designplaten absorberen geluid en zuiveren de lucht

Cleaneo plafondsystemen 05/2007. Cleaneo akoestische designplaten absorberen geluid en zuiveren de lucht Cleaneo plafondsystemen 05/2007 Cleaneo akoestische designplaten absorberen geluid en zuiveren de lucht Knauf, uw partner in afbouw Knauf is een producent voor innoverende afbouwmaterialen en systemen

Nadere informatie

Onderzoek en beleid binnenhuismilieu Vlaanderen E Goelen

Onderzoek en beleid binnenhuismilieu Vlaanderen E Goelen Onderzoek en beleid binnenhuismilieu Vlaanderen E Goelen Onderzoek Resultaten van 3 projecten Vergelijkingen met omgevingswaarden Beleid Wie doet wat in Vlaanderen Waar kan ik terecht met vragen Voorstel

Nadere informatie

Humane biomonitoring Meten in de mens. Dr. Vera Nelen Provinciaal Instituut voor Hygiëne Antwerpen

Humane biomonitoring Meten in de mens. Dr. Vera Nelen Provinciaal Instituut voor Hygiëne Antwerpen Humane biomonitoring Meten in de mens Dr. Vera Nelen Provinciaal Instituut voor Hygiëne Antwerpen Inhoud Vlaamse humane biomonitoring Steunpunt milieu en gezondheid eerste generatie: resultaten Steunpunt

Nadere informatie

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE.

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. BLOEDDRUK EN NIEREN EEN INGEWIKKELD SAMENSPEL Nieren en bloeddruk hebben veel met elkaar te maken. Nieren filteren de afvalstoffen uit het lichaam, maar ze regelen ook

Nadere informatie

Lesthema 1: Dioxinecrisis

Lesthema 1: Dioxinecrisis Lesthema 1: Dioxinecrisis In het jaar 1999 werd België opgeschrikt door een crisis in de voedselveiligheid. Er werden te hoge concentraties gevonden van dioxines in veevoeders. Veevoeders die al door kippen

Nadere informatie

maart 2008 BENZEEN VGWM Gezondheid Veiligheid Welzijn A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert!

maart 2008 BENZEEN VGWM Gezondheid Veiligheid Welzijn A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert! maart 2008 VGWM A WAY OF LIVING Veiligheid Gezondheid Welzijn Milieu VGWM Standaards voor professionals, wees alert! Werk veilig of werk niet Voor werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn,

Nadere informatie

Intensieve veehouderij en gezondheid. Henk Jans, arts MG/chemicus Renske Nijdam 15 juni 2009

Intensieve veehouderij en gezondheid. Henk Jans, arts MG/chemicus Renske Nijdam 15 juni 2009 Intensieve veehouderij en gezondheid Henk Jans, arts MG/chemicus Renske Nijdam 15 juni 2009 Inhoud presentatie Actualiteit Componenten Beleving Kansen en bedreigingen Onderzoeksvoorstel Actualiteit Handtekeningenactie

Nadere informatie

Samenvatting. Waaraan kunnen mensen die in de buurt van veehouderijen wonen worden blootgesteld?

Samenvatting. Waaraan kunnen mensen die in de buurt van veehouderijen wonen worden blootgesteld? Samenvatting Maatschappelijk is er de laatste jaren veel ongerustheid over de intensieve veehouderij in ons land. Diverse elementen zijn daarbij in het spel: dierwelzijn, duurzaamheid, leefbaarheid, landschapskwaliteit

Nadere informatie

MEMO. Onderwerp/Subject: Analyse rapport RIVM Luchtkwaliteit 2012

MEMO. Onderwerp/Subject: Analyse rapport RIVM Luchtkwaliteit 2012 MEMO Aan/To: Van/From: Datum/Date: RAI Vereniging Chris van Dijk 18 september Onderwerp/Subject: Analyse rapport RIVM Luchtkwaliteit 2012 Ieder jaar publiceert het RIVM een jaaroverzicht van de meetresultaten

Nadere informatie

Oorspronkelijk werd bij de analyse de deeltjesconcentratie van 8 verschillende componenten bepaald :

Oorspronkelijk werd bij de analyse de deeltjesconcentratie van 8 verschillende componenten bepaald : 4.5 POLYAROMATISCHE KOOLWATERSTOFFEN (P.A.K.) In de loop van het jaar 1997 werd een procedure op punt gesteld voor de bepaling van het gehalte aan polyaromatische koolwaterstoffen in de lucht. Tussen eind

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad

Samenvatting. Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad Samenvatting Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad In Nederland wordt naar schatting een half miljoen werknemers met enige regelmaat blootgesteld aan organische oplosmiddelen.

Nadere informatie

Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016

Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016 Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016 1 MEETPLAATSEN De VMM meet de luchtkwaliteit in Genk-Zuid op verschillende meetplaatsen. Tabel 1 geeft

Nadere informatie

Overzicht vragen en klachten gesteld aan de Logo s

Overzicht vragen en klachten gesteld aan de Logo s Overzicht vragen en klachten gesteld aan de Logo s 2011 1 Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid Toezicht Volksgezondheid 28-11-2012 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Vragen en klachten van burgers... 4 2.1. Algemeen

Nadere informatie

Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer

Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer SAMENVATTING VAN HET RAPPORT 2011 Google - Kaartgegevens 2011 Google Rotterdam, 12 mei 2011 Dr. Anouk Speets

Nadere informatie

GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid?

GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? In deze brochure vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over GSM-antennes, maar ook over

Nadere informatie

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Inhoud 1. Aanleiding 2. Risicoschatting 3. Resultaten 4. Conclusie Gezondheidsrisico 5. Aanbevelingen PFOA emissies Dordrecht 5 april 2016 1. Aanleiding voor

Nadere informatie

MIRA 2011 VERSPREIDING VAN ZWARE METALEN. Emissie van zware metalen naar lucht.

MIRA 2011 VERSPREIDING VAN ZWARE METALEN. Emissie van zware metalen naar lucht. MIRA 211 VERPREIDING VAN ZWARE METALEN Emissie van zware metalen naar lucht P index emissie lucht (1995=1) 12 1 8 6 4 2 1995 2 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21* doel 21 * voorlopige cijfers Doel (niet) gehaald

Nadere informatie

Moedermelk en het milieu

Moedermelk en het milieu 10 Moedermelk en het milieu In deze brochure wordt informatie gegeven over milieuverontreinigende stoffen in moedermelk. Uit onderzoek op dit terrein blijkt telkens weer dat het geven van borstvoeding

Nadere informatie

Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling

Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling RIVM/DCMR, december 2013 Roet is een aanvullende maat om de gezondheidseffecten weer te geven van

Nadere informatie

Gezondheid en Milieu in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC)

Gezondheid en Milieu in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Gezondheid en Milieu in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Gezondheid en Milieu in de BBC Situering Milieufactoren zoals fijn stof, geluid en tabaksrook hebben een belangrijke invloed

Nadere informatie

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Risicocommunicatie Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Presentatie Beleving risico s in relatie tot (praktijk) Wat is een risico?

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor!

Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor! Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor! Vlaamse NME-dag Workshop Gezond Binnen 20 oktober 2009 Dieter Deplancke Nel Van lent Medisch milieukundigen bij de Logo s 1 2 Aandacht: Binnenmilieu

Nadere informatie

Vis eten: Gezonde vis of vieze vis?

Vis eten: Gezonde vis of vieze vis? Vis eten: Gezonde vis of vieze vis? Isabelle Sioen Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde Universiteit Gent Overzicht van de presentatie Gezonde aspecten van vis eten Keerzijde van de medaille: contaminanten

Nadere informatie

Hierna wordt kort ingegaan op de opeenvolgende taken uitgevoerd tijdens het project.

Hierna wordt kort ingegaan op de opeenvolgende taken uitgevoerd tijdens het project. SAMENVATTING Het huidige rapport bestudeert het verband tussen gebiedsdekkende gemodelleerde atmosferische milieudata en biomonitoringsdata. Er werd uitgegaan van: (i) Individuele blootstellings- of effectmerkers

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid

Steunpunt Milieu en Gezondheid Steunpunt Milieu en Gezondheid Onderzoeksconsortium met deelname van Vrije Universiteit Brussel Universiteit Gent Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Limburgs Universitair Centrum Universiteit

Nadere informatie

benzo(a)pyreen of Naam, formule, eigenschappen

benzo(a)pyreen of Naam, formule, eigenschappen 006 1 Benzo(a)pyreen Benzo(a)pyreen (BaP) is in het nieuws geweest door de werkelijke of vermeende besmetting van voedingsmiddelen zoals groenten en koffie. Het is een van de ongeveer honderd bekende polycyclische

Nadere informatie

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Samenvatting Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Veel van de gemelde beroepsziekten van de luchtwegen worden veroorzaakt door blootstelling aan allergenen in de werkomgeving. Dat

Nadere informatie

(Veront)reiniging kleding brandweer in relatie tot gezondheid. 17 april 2013 Ten Cate

(Veront)reiniging kleding brandweer in relatie tot gezondheid. 17 april 2013 Ten Cate (Veront)reiniging kleding brandweer in relatie tot gezondheid 17 april 2013 Ten Cate Reska Kalter Arbo Unie Vestiging Hengelo 06 5250 1499 Fred van de Kolck Arbo Unie Arbo Unie Vestiging Nijmegen 06 5250

Nadere informatie

Wat is kwik? Waar kan je het vinden?

Wat is kwik? Waar kan je het vinden? Wat is kwik? Kwik is een metaal dat in de natuur wordt teruggevonden en dat bestaat in drie verschillende vormen (metallisch, organische en anorganisch) welke verschillende eigenschappen, toepassingen

Nadere informatie

Waterbodemonderzoek (1)

Waterbodemonderzoek (1) Waterbodemonderzoek (1) Schutssluis Sluissloot Inspectie civieltechnisch gedeelte sluis. In opdracht van de gemeente Zaanstad heeft Witteveen+Bos, Raadgevend ingenieurs b.v. te Deventer een indicatief

Nadere informatie

Advies over gezondheidseffecten door uitstoot van Asfalt Productie Hoogblokland

Advies over gezondheidseffecten door uitstoot van Asfalt Productie Hoogblokland Advies over gezondheidseffecten door uitstoot van Asfalt Productie Hoogblokland Het bedrijf APH, Asfalt Productie (asfaltcentrale) Hoogblokland, bevindt zich in Hoogblokland (gemeente Giessenlanden) op

Nadere informatie

Kantoorapparaten: opgelet voor mogelijk schadelijke stoffen. Kopieermachines, laserprinters, faxtoestellen,...

Kantoorapparaten: opgelet voor mogelijk schadelijke stoffen. Kopieermachines, laserprinters, faxtoestellen,... Kantoorapparaten: opgelet voor mogelijk schadelijke stoffen. Kopieermachines, laserprinters, faxtoestellen,... Kantoorapparaten: opgelet voor mogelijk schadelijke stoffen. Wat is toner? 3 Welke gezondheidseffecten

Nadere informatie

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten)

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Inleiding U bent door uw behandelend arts verwezen naar de vaatrisicopolikliniek omdat u een vaatziekte heeft en/of vanwege risicofactoren voor het

Nadere informatie

HOUTKACHELS OPEN HAARDEN EN GEZONDHEID

HOUTKACHELS OPEN HAARDEN EN GEZONDHEID HOUTKACHELS OPEN HAARDEN EN GEZONDHEID GGD IJsselland en GGD Twente Team Milieu en Gezondheid Schadelijke stoffen in de lucht Een houtkachel of open haard brengt sfeer in huis. Nadeel is dat een houtkachel

Nadere informatie

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid 1 of 5 Geluidsoverlast is een belangrijke vorm van hinder: in Vlaanderen wordt 27% van de bevolking in enige mate gehinderd door geluid (bron: SLO 2008, zie artikel 'Beleving van geluidshinder in Vlaanderen').

Nadere informatie

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst!

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Veilig verzorgen van kleinkinderen Dominotheorie Ongevallen

Nadere informatie

Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid ( ) Monitoring voor actie. Samenvatting van resultaten pasgeborenencampagne

Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid ( ) Monitoring voor actie. Samenvatting van resultaten pasgeborenencampagne Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma Milieu & Gezondheid (2002-2006) Monitoring voor actie Samenvatting van resultaten pasgeborenencampagne Het Vlaams Humaan Biomonitoringsprogramma wordt uitgevoerd in

Nadere informatie

Medische Milieukunde hoe kan uw GGD de gemeente van dienst zijn?

Medische Milieukunde hoe kan uw GGD de gemeente van dienst zijn? Medische Milieukunde hoe kan uw GGD de gemeente van dienst zijn? Zorg voor milieu en gezondheid De zorg voor een gezonde leefomgeving, maar ook de problematiek van bijvoorbeeld geluidshinder en uitlaatgassen,

Nadere informatie

Speech bewonersbijeenkomst IJmond

Speech bewonersbijeenkomst IJmond Speech bewonersbijeenkomst IJmond Welkom Welkom. Luchtkwaliteit is al jaren een belangrijk thema in de IJmond. De provincie is dan ook al jaren bezig met dit onderwerp. Zoals wethouder Baerveldt al heeft

Nadere informatie

Samenvatting gezondheidsenquête omwonenden

Samenvatting gezondheidsenquête omwonenden Resultaten gezondheidsonderzoek Thermphos De afgelopen jaren hebben Provincie Zeeland en de gemeenten Borsele, Middelburg en Vlissingen een toenemend aantal klachten ontvangen van mensen die nabij het

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie

STEUNPUNT MILIEU EN GEZONDHEID. Achtergrondinformatie bij de metingen in bloed en urine

STEUNPUNT MILIEU EN GEZONDHEID. Achtergrondinformatie bij de metingen in bloed en urine STEUNPUNT MILIEU EN GEZONDHEID DEELSTUDIE BIJ VOLWASSENEN Achtergrondinformatie bij de metingen in bloed en urine Deze documenten geven achtergrondinformatie bij de metingen die werden uitgevoerd in bloed

Nadere informatie

Versie 1 17 september 2015 Afdeling Leefomgeving. Fijn stof in de IJmond: Samenstelling en gezondheidskundige relevantie

Versie 1 17 september 2015 Afdeling Leefomgeving. Fijn stof in de IJmond: Samenstelling en gezondheidskundige relevantie Fijn stof in de IJmond: Samenstelling en gezondheidskundige relevantie In opdracht van: Provincie Noord-Holland Amsterdam, september 2015 Auteur(s) N.J. Nijhuis en R.T. van Strien GGD, Amsterdam, Nederland.

Nadere informatie

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Voorbeeldstoffen uit deze klasse zijn: asbest en asbestbevattende mengsels, PCB s, lithiumbatterijen, reddingsmiddelen en verwarmde stoffen. 1.1 Transport

Nadere informatie

Feiten. Het stadsbestuur: Too little, too late

Feiten. Het stadsbestuur: Too little, too late De school en de kinderen betalen het gelag van de nalatigheid van het stadsbestuur en ALZ. Dringend Agendapunt op de gemeenteraad. 26-6-2007 Dr. Harrie Dewitte. GVHV. Keinkesstraat, 3A, B3600 Genk. tel

Nadere informatie

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014 BUURTONDERZOEK BP 2014 1 INHOUDSTAFEL Inleiding Doelstelling Methodologie Bespreking resultaten Besluit Aanbevelingen 2 INLEIDING 2 à 3 jaarlijks onderzoek Veiligheid- en communicatiebeleid 600 enquêtes

Nadere informatie