PABOYS GEVONDEN? Een evaluatie van de pilot paboys ; aanpak, werkwijze en opbrengsten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PABOYS GEVONDEN? Een evaluatie van de pilot paboys ; aanpak, werkwijze en opbrengsten"

Transcriptie

1 PABOYS GEVONDEN? Een evaluatie van de pilot paboys ; aanpak, werkwijze en opbrengsten SCO Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam Edith van Eck Irma Heemskerk Amsterdam, april 2009

2

3 Inhoudsopgave Voorwoord 1 1 Inleiding 3 2 Oorzaken van de ondervertegenwoordiging van mannen op de pabo s en in het primair onderwijs 9 3 Voorlichting en werving 15 4 Het onderwijs op de pabo 21 5 De kennismaking met de praktijk 29 6 De studieomgeving 37 7 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen 41 Relevante literatuur 49 Bijlagen Bijlage 1 Overige initiatieven; lijst van pabo s en contactpersonen 51 Bijlage 2 De schoolplaatjes; gegevens per pabo 53

4

5 Voorwoord In 2004 hebben we in opdracht van SBO een inventarisatie gemaakt van oorzaken van de ondervertegenwoordiging van mannelijke studenten op de pabo s en van mannelijke leraren in het primair onderwijs. Met behulp van documentanalyse, een beperkte literatuurstudie, secundaire analyses, het raadplegen van deskundigen en het interviewen van zittende en uitgevallen studenten respectievelijk docenten hebben we in deze studie getracht de knelpunten en suggesties om deze op te lossen in kaart te brengen. Het verslag van dat onderzoek, Paboys gezocht, is niet in de kast verdwenen. Het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt heeft het gebruikt als basis voor een pilot op een aantal pabo s. Deze hebben maatregelen ontwikkeld om de positie van mannen in de opleiding te versterken, maatregelen met betrekking tot werving, onderwijsaanbod en de relatie theorie en praktijk. En om de cirkel rond te maken kregen wij in 2008 het verzoek na te gaan wat deze pilots hadden opgeleverd. In dit rapport hebben we onze bevindingen beschreven. Voor deze evaluatie hebben we op de deelnemende pabo s gesproken met de projectleiders van de pilots. Die zijn vanuit diverse perspectieven met groot enthousiasme met de problematiek aan de slag gegaan. Dat zij in die twee jaar dat de projecten liepen de wereld niet hebben kunnen veranderen, mag geen verbazing wekken. Maar wat wel is gerealiseerd: er zijn vanuit verschillende invalshoeken maatregelen ontwikkeld en uitgeprobeerd, er is draagvlak gecreëerd, zowel op de pabo s zelf als bij samenwerkingspartners, er zijn ervaringen uitgewisseld en er zijn (overdraagbare) producten opgeleverd. Wij danken de projectleiders hartelijk voor hun tijd en hun openheid; zij hebben niet alleen hun succesverhalen maar ook de problemen die ze zijn tegengekomen met ons gedeeld. We hopen dat deze publicatie hen een steuntje in de rug biedt om verder te gaan. En dat andere pabo s geïnspireerd raken en in dit rapport aanknopingspunten vinden voor de aanpak van de paboysproblematiek op hun eigen opleiding. Edith van Eck Irma Heemskerk SCO Kohnstamm Instituut, april

6 2

7 1 Inleiding Aanleiding In Nederland is, net als in de ons omringende landen, sprake van een toenemende ondervertegenwoordiging van mannen in het primair onderwijs (po). Mannen zijn ondervertegenwoordigd bij de instroom in de pabo en in het po en vertrekken daar vaker voortijdig dan vrouwen. In onderstaand kader geven we daarvan een beknopte cijfermatige onderbouwing. Figuur 1.1 Instroom en voortijdige respectievelijk gediplomeerde uitstroom uit de pabo s naar sekse De instroom in de opleiding tot leraar basisonderwijs is in vergelijking tot andere hbo opleidingen hoog. Beschouwd over de periode 1998 tot 2007 laat de instroom in de lerarenopleiding voor het basisonderwijs aanvankelijk een stijging en na 2003 weer een lichte daling zien van ruim naar bijna instromende studenten. Het aantal mannelijke instromers is vrij stabiel, iets onder de 20%. Instroom pabo s naar sekse, , aantallen vrouwen mannen De uitval uit de pabo is de laatste jaren gestegen en is voor mannen hoger dan voor vrouwen; in 2006 had na één jaar pabo ongeveer 30% van de vrouwelijke studenten en 40% van de mannelijke studenten de opleiding verlaten. 3

8 Uitval pabo s na een jaar naar sekse, mannen vrouwen Het studierendement, oftewel de gediplomeerde uitstroom na vijf jaar studie, bedroeg voor het cohort 2002 voor vrouwen ca. 70% en voor mannen iets minder dan 50%. Bron: Van Eck & Heemskerk, 2009 Meer mannen naar de pabo Deze ondervertegenwoordiging van mannen was voor het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO) aanleiding om in zijn beleidsprogramma het project Meer mannen naar de pabo op te nemen. In dit project is middels onderzoek en een aantal pilots nagegaan hoe de instroom van mannelijke studenten in de pabo s bevorderd kan worden en hoe vroegtijdige uitval van deze studenten in opleiding en beroep voorkomen of teruggedrongen kan worden. In 2004 is een probleemanalyse 1 verricht rondom de ondervertegenwoordiging van mannen op de pabo s en in het basisonderwijs. Vervolgens is een pilot gestart waarin een zestal pabo s maatregelen heeft ontwikkeld om de positie van mannen in de opleiding te versterken. Deze maatregelen hadden met name betrekking op werving, onderwijsaanbod en de relatie theorie en praktijk. In het kader hieronder geven we een korte beschrijving van deze pilot. De pilot Paboys Budget en voortgang Per pilot is op jaarbasis ter beschikking gesteld. Na afloop van het studiejaar bleken de meeste pabo s het projectplan voor het eerste jaar nog niet geheel te hebben uitgevoerd, ze hebben in het studiejaar verder 1 Eck, E. van, Heemskerk, I., & Vermeulen, A.C.A.M. (2004). Paboys gezocht. Wat maakt de pabo en het werken op de basisschool aantrekkelijk voor mannen. Den Haag: SBO. 4

9 uitvoering gegeven aan de voorgenomen activiteiten. Uit alle pilots blijkt dat het veel tijd kost om veranderingen op gang te brengen. Als belangrijk winstpunt noemen de pabo s dat binnen hun organisatie het besef is gegroeid dat veranderingen nodig zijn om meer mannen te werven en te behouden. Informatie uitwisseling Om de deelnemende pabo s ervaringen te laten uitwisselen zijn regelmatig netwerkbijeenkomsten georganiseerd. In totaal hebben zes bijeenkomsten plaatsgevonden. Aan alle bijeenkomsten heeft ook een pabo (Pabo Saxion Hogeschool, Deventer) deelgenomen die uit andere bron financiering kreeg voor haar activiteiten. Naast de zes netwerkbijeenkomst heeft er op 26 mei 2005 een rondetafelbijeenkomst plaatsgevonden over werving en behoud van mannelijke leerkrachten po voor de regionale platforms. Verder heeft het SBO samen met pabo overleg op 22 november 2007 een themabijeenkomst diversiteit georganiseerd waarbij feminisering van het basisonderwijs één van de onderwerpen was. Publiciteit Het project heeft veel publiciteit opgeleverd. Zo is er een item geweest in het jeugdjournaal en op de regionale televisiezender TV West. Daarnaast heeft er een radio interview plaatsgevonden met de plaatsvervangend directeur van SBO en zijn in verschillende bladen artikelen verschenen over het project. Bij de start van de pilots is er aparte website Paboys de lucht ingaan met allerlei informatie over het onderwerp, zoals onderzoeken en artikelen uit binnen en buitenland, een korte beschrijving van de pilots en interessante links. Ook was er een gesloten gedeelte op de site waar de deelnemende pabo s o.a. de verslagen van de bijeenkomsten konden terugvinden. Deze informatie is inmiddels overgeheveld naar de SBO portal. De deelnemende pabo s Er hebben zes pabo s deelgenomen aan de pilot. Dat zijn: Pabo Haagse Hogeschool Pabo Almere (onderdeel van de Ipabo) Pabo Edith Stein Pabo Stenden (voorheen Christelijke Hogeschool Nederland) Pabo De Kempel Pabo Arnhem (onderdeel van de HAN). Daarnaast heeft een zevende pabo deelgenomen aan de projectactiviteiten, de Pabo van de Saxion Hogeschool in Deventer. Deze pabo heeft uit andere bron financiering gekregen voor het opzetten van een paboysproject. Op verzoek van de opdrachtgever nemen we deze pabo in deze studie op als zevende pilot. 5

10 Los van deze zeven projecten hebben ook andere pabo s met eigen middelen activiteiten ontwikkeld om meer mannelijke studenten te werven en gediplomeerd te laten uitstromen. Verbreding Het is de bedoeling de activiteiten om de positie van mannen in de opleiding te versterken in de komende periode voort te zetten en uit te breiden door de ontwikkelde aanpakken en opgedane ervaringen toegankelijk te maken voor andere pabo s. Om zo n bredere aanpak beter te kunnen onderbouwen heeft het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO) het SCO Kohnstamm Instituut gevraagd in kaart te brengen wat de pilots hebben opgeleverd, welke activiteiten in het kader van de pilots zijn opgezet, wat werkt en wat niet, en wat belemmerende en bevorderende factoren zijn. Doel van het onderzoek Doel van het onderzoek is in de eerste plaats het verzamelen en toegankelijk maken van informatie over de maatregelen die op de pilot pabo s zijn genomen, de wijze waarop deze zijn ingevoerd, de opgedane ervaringen en de bereikte effecten. Daarnaast dient het onderzoek een globaal beeld te geven van activiteiten die op dit terrein op enkele andere pabo s zijn uitgevoerd, we duiden dit aan met overige initiatieven 2. Aanpak In deze studie worden de volgende onderzoeksvragen onderzocht Welke activiteiten hebben de pabo s ontwikkeld en uitgevoerd? Wat hebben die activiteiten opgeleverd en hoe gaan deze pabo s ermee verder? Wat kunnen andere pabo s leren van de opgedane ervaringen? Voor de beschrijvingen van de pilots en de effecten daarvan baseren we ons op de evaluatieverslagen en schriftelijke producten die de pilotprojecten hebben opgeleverd en gesprekken met de projectleiders van de zeven pilots. Ook konden we beschikken over verslagen van de intervisiebijeenkomsten die lopende de pilots door SBO zijn georganiseerd. Informatie over de overige initiatieven die op andere pabo s zijn uitgevoerd, is verzameld middels schriftelijke documenten en telefonische gesprekken met de betrokkenen. Voor cijfermatige gegevens over de ontwikkeling van het aandeel mannen op de pabo s die hebben deelgenomen aan de pilots hebben we gebruik gemaakt van de databank van de HBO Raad. Waar die statistieken alleen gegevens vermelden van de instelling als geheel en niet op niveau van de locatie, hebben we de projectleider gevraagd aanvullende gegevens op locatieniveau aan te leveren. 2 Een lijst van deze pabo s is opgenomen als bijlage 1. 6

11 Opzet van de rapportage In hoofdstuk 2 geven we een korte schets van het probleemveld, hoe is anno 2009 de positie van mannen op de pabo en in het primair onderwijs, en wat zijn oorzaken van hun ondervertegenwoordiging. Op basis daarvan wordt een beschrijvingskader ontwikkeld waarbinnen informatie over de pilots is geordend en wordt gepresenteerd. Aan die beschrijvingen zijn de hoofdstukken 3 t/m 6 gewijd. Achtereenvolgens gaan we in op: voorlichting en werving, het onderwijs op de pabo, de kennismaking met de praktijk, en de studieomgeving. In elk van die hoofdstukken komen aan de orde: een korte intro waarom maatregelen op dit gebied relevant geacht worden, een beschrijving van de activiteiten die op de deelnemende pabo s zijn ondernomen op dit terrein, context opzet en varianten en voor zover beschikbaar bevindingen over de effecten van deze maatregelen. Ook besteden we aandacht aan bevorderende en belemmerende factoren, (waargenomen) effecten, en op basis van de opgedane ervaringen voorgenomen bijstellingen van maatregelen dan wel concrete plannen voor vervolgactiviteiten. Als bijlage zijn per pabo in kadertjes korte beschrijvingen opgenomen van de activiteiten die in het kader van de Paboyspilots zijn uitgevoerd. Deze beschrijvingen zijn zo gemaakt dat ze geïnteresseerden op andere pabo s aanknopingspunten bieden voor het opzetten van activiteiten op hun eigen opleiding. Achtereenvolgens komen aan de orde: een korte beschrijving van de uitgevoerde activiteiten, evaluatiegegevens, eventuele plannen voor vervolgactiviteiten en contactgegevens. 7

12 8

13 2 Oorzaken van de ondervertegenwoordiging van mannen op de pabo s en in het primair onderwijs Waarom kiezen zo weinig mannen voor de lerarenopleiding basisonderwijs, en wat veroorzaakt uitval tijdens de opleiding? Dat zo weinig mannen kiezen voor de pabo en het leraarschap in het primair onderwijs heeft vooral te maken met beeldvorming van de opleiding en van het leraarschap. En de uitval kan voortkomen uit kenmerken van de lerarenopleiding of met het leraarschap zelf. In concreto, stoppen mannelijke studenten met de opleiding omdat die niet tegemoet komt aan hun interesses en aansluit bij hun manier van leren en werken, of valt het beroep bij nader inzien tegen, en waarom dan? We baseren ons bij het beantwoorden van de in dit hoofdstuk opgeworpen vragen op de probleemverkenning uit 2004 en vullen die aan met relevante bevindingen uit onderzoeken die in het kader van de pilot op de verschillende pabo s zelf zijn uitgevoerd en uit de reviewstudie Leraar worden; kiezen voor opleiding en beroep. 3 Kiezen voor de pabo en/of het leraarschap; voorlichting, beeld van de opleiding en het beroep Een eerste stap in een loopbaantraject naar het leraarschap in het primair onderwijs vormt de opleidingskeuze aan het eind van het voortgezet onderwijs. Belangrijke vraag is hier welk beeld jongeren in het voortgezet onderwijs van de opleiding en het beroep hebben, hoe dat beeld ontstaat en welke mogelijkheden er zijn om met voorlichting een aantrekkelijk en reëel beeld van opleiding, beroep en loopbaanperspectieven te geven. Het beeld van het leraarschap Beelden en verwachtingen van jongeren in het voortgezet onderwijs ten aanzien van het leraarschap in het primair onderwijs blijken te worden beïnvloed door ervaringen met eerder werk met kinderen/jongeren en door hun eigen ervaringen met leerkrachten in het onderwijs. Deze ervaringen met leerkrachten blijken van belang zowel bij de keuze voor het beroep als ook voor de rol die studenten als leraar willen vervullen. Hier blijkt sprake van sekseverschillen: mannen zien leraren die streng zijn, strak leidingge 3 In het kader van de pilot hebben de meeste pabo s kleinschalige onderzoeken opgezet naar verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke studenten met name toegespitst op de waardering van de opleiding, de studie aanpak en redenen voor uitval. Deze onderzoeken hebben vooral een functie voor het creëren van draagvlak voor de problematiek op de pabo en geven aanwijzingen voor locale verbeteringen; de resultaten wijken niet af van die uit het landelijke Paboys onderzoek uit 2004: Eck, E. van, I. Heemskerk, & A.C.A.M. Vermeulen (2004). Paboys gezocht! Wat maakt de pabo en het werken op de basisschool aantrekkelijker voor mannen. Den Haag: Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt. De reviewstudie betreft: Eck, E. van, & Heemskerk, I (2009). Leraar worden; kiezen voor opleiding en beroep. Den Haag: Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt. 9

14 ven maar daarnaast gevoel voor humor hebben als toekomstideaal, vrouwen hebben meer waardering voor een leerlinggerichte, communicatieve rol. Mannen noemen vaker dan vrouwen als motief dat zij leraar willen worden om ervoor te zorgen dat kinderen het beter krijgen op school dan zij het hebben gehad. Verder is sprake van verschillen in ontwikkelperspectief; mannen zien op de langere termijn een managementfunctie in het basisonderwijs of doorstromen naar een baan als leraar in het voortgezet onderwijs als perspectief, vrouwen willen zich op termijn specialiseren in specifieke zorg. Het beroepsbeeld over het beroep van leraar wordt dus al vroeg gevormd. Ook wordt de keuze voor werken in het onderwijs nogal eens ingegeven door voorbeelden van familie of bekenden. Het feit dat de beeldvorming, vooral bij jongens, sterk wordt bepaald door eerdere ervaringen in het eigen onderwijs en familie (vaak ouders) en kennissen die het beroep uitoefenen, maakt het moeilijker dat beeld te beïnvloeden. Bij de feitelijke keuze hebben de jongeren te maken met de mening van mensen in hun omgeving; met name de rol van de vrienden en vriendinnen zijn op deze leeftijd belangrijk. Reacties vanuit de omgeving zijn vaak minder positief; kiezen voor de pabo is niet iets waar je als jongen mee scoort bij leeftijdsgenoten. Het beroep wordt als een vrouwenberoep gezien. Verwachtingen ten aanzien van de pabo Jongens gaan naar de pabo omdat ze kinderen iets willen leren; ze verwachten van de opleiding dat ze veel leren over de inhoud van de vakken en de manier waarop je die kennis overdraagt. Dit beeld komt in hun ogen niet overeen met de werkelijkheid. Verder verwachten ze dat de opleiding niet zwaar is en gaan ze er van uit dat de opleiding hen goed voorbereidt op het werk voor de klas en dan met name voor lesgeven in de bovenbouw. Ze zien de opleiding, meer dan meisjes, als een noodzakelijk middel om leraar te kunnen worden. Jongens blijken meer voor het beroep dan voor de opleiding te kiezen, terwijl meisjes ook voor de pabo kiezen omdat de opleiding hen aanspreekt. De jongens die naar de pabo gaan zijn zich ervan bewust dat ze daar sterk in de minderheid zijn; de meeste jongens vinden dat ook niet zo n probleem. Voorlichtingsdagen op de pabo blijken voornamelijk te worden bezocht door jongens die eigenlijk al hebben besloten naar de pabo te gaan, en niet door jongens voor wie de keuze nog open is. Open dagen van de pabo zijn dan een onvoldoende middel om de beeldvorming van het beroep realistischer en actueler te maken en onder een bredere groep potentiële (mannelijke) studenten te werven. Verder blijkt uit onderzoek dat de pabo voor jongens vaker niet de eerste keuze was en dat zij zich minder grondig hebben georiënteerd op de opleiding. Dit vergroot het risico op studie uitval. 10

15 Beeld van de loopbaanperspectieven De keuze voor de pabo en de keuze voor het leraarschap liggen in elkaars verlengde. Van de afgestudeerden van de pabo is een jaar na afstuderen 79% doorgestroomd naar een baan in het basisonderwijs en meer dan de helft van deze starters verwacht tien jaar of langer in het basisonderwijswerkzaam te zijn. 4 Omdat mannen meer voor het beroep dan voor de pabo kiezen, is het belangrijk in de voorlichting een aantrekkelijk maar realistisch beeld van het beroep naar voren te brengen. Dit is des te meer van belang omdat in de media momenteel het accent ligt op de negatieve aspecten van werken in het onderwijs, zoals: jongeren zijn lastig voor leraren, het beroep heeft weinig status en een softe uitstraling. Verder zou het onderwijs slecht betalen, een opvatting die erg hardnekkig is, ook al laten feitelijke vergelijkingen zien dat afgestudeerden van de lerarenopleidingen aanvankelijk zelfs meer verdienen dan afgestudeerden uit andere sectoren van het hbo 5 en de salarisschalen inmiddels meer doorloopmogelijkheden bieden. Bovendien is een aantal mogelijk interessante aspecten van het beroep minder zichtbaar, zoals meewerken aan beleid, organisatorische aspecten van het vak en doorgroeimogelijkheden richting het leraarschap in het vo of de bve. De opleiding zelf, curriculum, toetsing, sociale context, begeleiding Ervaringen met het curriculum Veel mannen vinden het eerste jaar op de pabo zwaar; ze hebben zeker als de pabo hun tweede of derde keus was, moeite om de benodigde discipline voor hun studie op te brengen. Verder komen er in het eerste studiejaar twijfels naar boven over de keuze. In de eerste stages worden ze geconfronteerd met wat hun toekomstige beroep in concreto inhoudt. Wanneer de studieresultaten dan ook tegenvallen, raken ze minder gemotiveerd en lopen ze het risico uit te vallen. Een belangrijke risicofactor is het tegenvallen van de inhoud van de studie; een van de kritiekpunten van de studenten is dat zij veel tijdrovende opdrachten moeten maken. De grote hoeveelheid werk komt ook als reden om te stoppen naar voren uit exit onderzoek bij De Kempel. Verder geven studenten in eerder onderzoek aan dat de pabo wel vernieuwend en ontwikkelingsgericht onderwijs preekt voor het po, maar dat zelf absoluut niet in de praktijk brengt. Zo wordt bijvoorbeeld geklaagd over het gebrek aan ruimte voor eigen invulling en over het gebrek aan afstemming tussen de vakken die op de pabo worden gedoceerd; dit laatste punt komt ook uit het onderzoek op de HAN naar voren. 4 Ruud van der Aa, Bart van Hulst, Gwen de Bruin, & Lyanda Vermeulen (2007). Loopbaanmonitor BAPO reeks 165. Den Haag: Ministerie van OCW 5 Vergelijkingen met andere marktsectoren voor wat betreft de salarisontwikkeling later in de loopbaan zijn lastiger te maken, mede omdat de effecten van recent beleid ten aanzien van het flexibiliseren van het loon en functiegebouw, het inkorten van de carrièrelijnen en de mogelijkheid beloningsdifferentiatie toe te passen, nog niet uitgekristalliseerd zijn. 11

16 Verder voelen mannen zich op de pabo intellectueel weinig uitgedaagd. Het niveau wordt in het algemeen niet als te hoog ervaren. Het is eerder de hoeveelheid opdrachten dan het niveau waar de mannen tegen aan lopen. Verder hebben ze moeite met de manier waarop wordt beoordeeld; weinig toetsen, veel aan de hand van verslagen en werkstukken, een portfolio, waarbij veel procedurele en weinig inhoudelijke beoordelingscriteria worden gehanteerd. Mannen blijken meer behoefte te hebben aan structuur en begeleiding bij deze manier van werken; ze hebben meer moeite met de gevraagde zelfstandige werkhouding, zeker in het begin van de studie en tijdens de praktijkstages. Dit blijkt ook uit onderzoek van De Kempel; de mannen blijken slechter dan de vrouwen in methodisch en planmatig werken. Dat leidt tot studieachterstand, teruglopende motivatie en voortijdig vertrek. In het onderwijs op de pabo wordt veel aandacht besteed aan reflectie op beroepshouding, gedrag voor de klas, en dergelijke. De manier waarop dat gebeurt, lijkt beter aan te sluiten bij de werkwijze van de vrouwen op de opleiding dan bij die van de mannen. In het verlengde daarvan vinden de mannen op de pabo dat er veel aandacht is voor omgaan met kinderen en maar weinig voor de inhoud van de vakken en hoe je die kennis overdraagt. Deze knelpunten komen ook uit de onderzoeken die in het kader van de pilot zijn gedaan naar voren. Ook geven de mannen aan een voorkeur te hebben voor leren door doen, meer te willen uitproberen. Dat mannen op de pabo in de minderheid zijn, zeggen zij in het algemeen niet als een probleem te ervaren. De kennismaking met de praktijk/ relatie theorie praktijk De confrontatie met de praktijk in de stage valt mannen nog al eens tegen, ze treffen op de basisscholen weinig professionele werkomstandigheden en een weinig professionele cultuur aan; ook blijken er maar weinig mannen als leraar werkzaam in de scholen. Een knelpunt voor mannelijke studenten is ook de verplichte stage in de onderbouw en dan ook nog als eerste stage, zoals op veel pabo s gebruikelijk is. Een aantal problemen komt voort uit de afstemming tussen het onderwijs op de pabo en het werken in de praktijk, een afstemming die in de ogen van de mannen te wensen overlaat. Zij kunnen zich maar moeilijk een beeld vormen van wat er in de stage van hen wordt verwacht en voelen zich dan ook slecht voorbereid door de pabo. Verder signaleren zij dat opdrachten vanuit school te dwingend zijn. Zij zouden graag de stage gebruiken om meer uit te proberen, zo blijkt ook uit het onderzoek van de Haagse Hogeschool. Verder vinden de studenten dat de opdrachten lastig zijn af te stemmen op wat speelt op school, en dat er op de pabo weinig aandacht is voor andere aspecten van het werk op school, bijvoorbeeld de bijdrage aan beleidsontwikkeling, omgang met ouders. Ten slotte zijn ze van mening dat de pabo de studenten voorbereidt op het geven van vernieuwend en 12

17 ontwikkelingsgericht onderwijs, maar dat in het po vaak veel traditioneler wordt les gegeven. Dit alles maakt dat zij problemen ervaren met hun functioneren tijdens de stages. Niet alle uitval tijdens de stage is overigens onwenselijke uitval; de stages hebben ook als doel studenten te laten ervaren of het werk als leraar in het basisonderwijs echt iets voor hen is. Uit exit onderzoek op de pabo Den Haag bleek dat de stoppers van te voren te gemakkelijk over de het beroep gedacht hadden. Pas tijdens de stage merkten ze wat het beroep van leerkracht daadwerkelijk inhoudt; dat was aanleiding om met de opleiding te stoppen. Ook studenten van De Kempel noemden de tegenvallende ervaringen met de praktijk van het leraarschap tijdens de stages als reden om te stoppen. 13

18 14

19 3 Voorlichting en werving Voorlichting en werving zijn een belangrijke eerste stap in een keten van mogelijke activiteiten om te bereiken dat meer mannen in het onderwijs gaan werken. De eerste doelstelling die hierbij geformuleerd kan worden is, zoveel mogelijk mannelijke studenten te laten instromen in de lerarenopleiding basisonderwijs. Dit betekent dat wervingsmateriaal en activiteiten gericht moet zijn op verschillende doelgroepen. De tweede doelstelling is hieraan gekoppeld, namelijk zoveel mogelijk mannen te behouden in de opleiding en ook later in het beroep. Meer in het algemeen is het van belang dat werving gepaard gaat met goede voorlichting over de opleiding en het beroep, zodat meer potentiële studenten geïnteresseerd worden voor een studie op de pabo, en dat dit ook de mensen zijn die geschikt zijn voor het beroep en die het onderwijs aantrekkelijk zullen vinden. Hierbij staat het beïnvloeden van de beeldvorming van de opleiding en het beroep leraar basisonderwijs centraal. In de pilot paboys zijn beide invalshoeken door verschillende pabo s opgepakt, vaak ook in combinatie. Voorlichtings en wervingsmateriaal Informatie kan worden gegeven in bijvoorbeeld brochures, websites en films en kan op verschillende manieren vorm krijgen. In het kader van de pilot hebben pabo s hun materiaal kritisch bekeken op aantrekkelijkheid voor mannen, bijvoorbeeld of er mannen in voorkomen en of het zakelijke uitstraling heeft. Ook is nieuw materiaal ontwikkeld, materiaal dat beter is afgestemd op mannen of materiaal waarmee meer potentiële studenten worden bereikt. En ten slotte is materiaal ontwikkeld dat jongeren intensiever laat nadenken over het leraarsberoep. We bespreken hieronder gedetailleerder hoe zij dat hebben gedaan en of dat effect heeft gehad. Aantrekkelijkheid voor mannen Een aantal pabo s heeft het materiaal dat zij gebruiken voor werving onder de loep genomen, met het oog op aantrekkelijkheid voor mannen. Zo werd er bijvoorbeeld gekeken of er afbeeldingen van mannen op de folders voorkomen, en niet alleen maar vrouwen (Edith Stein, Domstad, Saxion, Groenewoud). Hoewel bij pabo Edith Stein in het verleden is geëxperimenteerd met het plaatsen van foto s van mannen in wervingsadvertenties, en dit geen duidelijke effecten opleverde, veronderstelt men dat dit aspect toch relevant is. Een ander criterium om wervingsmateriaal aantrekkelijk te maken voor mannen is een zakelijke uitstraling (Edith Stein, Domstad). Domstad benadrukt dat het vaak gaat om kleine aanpassingen waardoor de uitstraling verandert. Men probeert bijvoorbeeld door aandacht voor kleurgebruik (gebruik van huisstijlkleuren met meer nadruk op groen en minder op paars) het beeld te benadrukken dat de pabo ook een opleiding voor echte mannen is. Of deze aanpassing van het voorlichtingsmateriaal een negatief effect heeft op (de werving van) meisjes is niet nagegaan. 15

20 Meer doelgroepen Daarnaast is nieuw materiaal ontwikkeld, waardoor meer potentiële studenten bereikt zouden worden (Saxion, Fontys Eindhoven en het ILA (Inititatief Lerarentekort Amsterdam)). Pabo Saxion heeft posters en briefkaarten gemaakt, en kleding voor een promotieteam. Deze pabo heeft ook een promotie DVD en een website Meesterisgek ontwikkeld, waar ook pabo Stenden gebruik van heeft gemaakt. Decanen in het vo in de regio zijn individueel benaderd met dit materiaal. Saxion constateert dat het betrekken van decanen bij voorlichting over de pabo aan mannen lastig te realiseren is, omdat decanen overstelpt worden met info over opleidingen. De pabo is wel tevreden over de verspreiding en reacties op de DVD, de decanen vonden het materiaal mooi en informatief. Ze hebben het aanvankelijk gebruikt, maar het is niet bekend of ze er in de toekomst ook gebruik van zullen maken. Ook is onbekend of de website die leerlingen vo zelf kunnen bekijken, vaak bezocht is. Pabo Haagse Hogeschool heeft het gebruik van deze DVD in het kader van de voorlichting en werving van mannen overwogen, maar heeft dit uiteindelijk niet gedaan. Een bezwaar vindt men dat de film is afgestemd op het leraarschap in de regio en daarom niet zo geschikt is voor werving en voorlichting in de grote steden. Vanuit een van de andere initiatieven, het ILA (Initiatief Lerarentekort Amsterdam), is een andere film gemaakt met als doel allochtone jongeren (met name jongens, maar ook meisjes) voor het onderwijs te interesseren. Op basis van een onderzoek van Stradius (allochtone jongens in het onderwijs; verkennend onderzoek onder havo/vwo scholieren) is deze film door professionals ontwikkeld met financiering door de Amsterdamse schoolbesturen voor primair onderwijs. Het filmpje is te zien op en bestaat uit een clip met een rap en aansprekende teksten, waarbij informatie over het beroep wordt gegeven en een poging wordt gedaan om de beeldvorming rond het beroep te beïnvloeden. Het resultaat van de website is moeilijk in te schatten. Er is wel geconstateerd dat er veel hits waren, dus veel mensen hebben het filmpje bekeken, maar het is onbekend of dat mensen uit de doelgroep waren. Ook is niet bekend wat de jongeren ervan vinden, er is weinig respons op gekomen. In een vervolg op de website wordt een documentaire gemaakt in samenwerking met AT5. In de documentaire komen allochtone leerkrachten aan het woord. De TV uitzending komt ook uit op DVD; deze zal onder andere worden toegestuurd aan de decanen van de vo scholen in Amsterdam en de lerarenopleidingen. Men overweegt ook de plaatselijke en landelijke politiek hierbij te betrekken. Het meesterspel Het laatste initiatief dat we bespreken op dit gebied is de ontwikkeling van Het Meesterspel door pabo Fontys Eindhoven. Het spel bestaat uit opdrachten via e mail en de website van de school en is in 2005 voor het eerst gespeeld. De opdrachten beogen de kennis van jongeren over het leraarsberoep te vergroten. 16

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB personeel 14-11-2011 Juni 2011 3.14 Taskforce Meer Mans personeel/taskforce Meer Mans Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Doelen 3 1.2 Feiten 4 1.3 Mogelijke

Nadere informatie

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten.

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. 1. Samenvatting Scholieren willen LOB! Dat is goed want loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) is belangrijk.

Nadere informatie

Positie van mannen in het primair onderwijs

Positie van mannen in het primair onderwijs Positie van mannen in het primair onderwijs INHOUDSOPGAVE Blz + Inleiding 03 + Management Summary 06 + Uitkomsten onderzoek: 09 + Profiel en functie ondervraagden 10 + Loopbaanmogelijkheden in onderwijs

Nadere informatie

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Inleiding Hoeveel en welke studenten (autochtoon/allochtoon) schrijven zich in voor de pabo (lerarenopleiding basisonderwijs) en blijven na

Nadere informatie

Meer jongens. op de pabo. Kansrijke aanpakken geïnventariseerd

Meer jongens. op de pabo. Kansrijke aanpakken geïnventariseerd Meer jongens op de pabo Kansrijke aanpakken geïnventariseerd Meer jongens op de pabo Kansrijke aanpakken geïnventariseerd Luutje Niemandtsverdriet en Akke Visser (SBO) SBO, oktober 2009 Voorwoord Voorzitter,

Nadere informatie

Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld

Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld In deze bijlage worden theoretische aanknopingspunten voor de inzet en inrichting van studiekeuze gesprekken binnen dit project

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Factsheet september 2009. Contactpersoon: Daphne Hijzen, onderzoeker en lid van de Kenniskring beroepsonderwijs

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

Mannen, zorg ervoor!

Mannen, zorg ervoor! Mannen, zorg ervoor! Samenvatting De doelgroep waar ik voor heb gekozen zijn jongens die op dit moment nog op een VMBO, HAVO of VWO opleiding zitten. Voor deze jongeren is het vaak heel moeilijk zich voor

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Woerdens Techniek Talent

Woerdens Techniek Talent Woerdens Techniek Talent Werkgroep Promotie en werving Concept Activiteitenplan 2013/2014 versie 3.0, Woerden, 23-08- 2013 Aanleiding Het Woerdens Techniek Talent is een initiatief van onderwijsinstellingen,

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel

Nadere informatie

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Opgesteld : maart 2006 Vastgesteld : juni 2006 0 Inhoudsopgave Inleiding 2 2005 vergeleken met 1999 2 Genomen maatregelen vanaf 1999 3 Nieuwe

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Invoeringsplan maatschappelijke stages (een praktijkvoorbeeld)

Invoeringsplan maatschappelijke stages (een praktijkvoorbeeld) Invoeringsplan maatschappelijke stages (een praktijkvoorbeeld) Dit praktijkvoorbeeld is ontleend aan een school die met ondersteuning aan maatschappelijke stages is begonnen Auteur; Aafke Hoek, senior

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Tijdschema Inleiding Anje (15 minuten) Praktijk casus Anja (10

Nadere informatie

Saxion Open Hengelo Woensdag 1 april 2015

Saxion Open Hengelo Woensdag 1 april 2015 Het gebouw aan de M.A. de Ruyterstraat 3 in Hengelo is geopend tussen 17.00 21.00 uur. Je kunt je de laten informeren over de opleiding Lerarenopleiding Basisonderwijs (pabo) van Saxion. Workshop/voorlichtingsronde

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Consulent taalvorming opleiding 2014-2016. Taalvorming

Consulent taalvorming opleiding 2014-2016. Taalvorming Consulent taalvorming opleiding 2014-2016 In september 2014 starten we met een nieuwe groep cursisten voor de opleiding Consulent Taalvorming. De opleiding is bedoeld voor docenten Nederlands en Pedagogiek

Nadere informatie

Paboys in de praktijk

Paboys in de praktijk Paboys in de praktijk Een onderzoek naar (voortzetting van) initiatieven van Pabo s Paboys in de praktijk Een onderzoek naar (voortzetting van) initiatieven van Pabo's Diana Lettink Miranda Grootscholte

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Zowel uit de beoordelingen in de vorm van een rapportcijfer als de aanvullende opmerkingen, blijkt dat de

Nadere informatie

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag.

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag. Nationale Zorgvernieuwingsprijs Hoe zorg je ervoor dat meer mannen voor een baan in de zorg kiezen? Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee

Nadere informatie

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren hebben behoefte aan LOB Uit het onderzoek blijkt dat scholieren behoefte hebben aan meer LOB. Dat begint in leerjaar één. In de laatste

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 30 234 Toekomstig sportbeleid 31 293 Primair Onderwijs Nr. 143 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Leraar primair onderwijs; meer mannen naar opleiding en beroep

Leraar primair onderwijs; meer mannen naar opleiding en beroep ARTIKEL 8 Leraar primair onderwijs; meer mannen naar opleiding en beroep In dit artikel staan de toegankelijkheid en de aantrekkelijkheid van de lerarenopleiding basisonderwijs (pabo) en het primair onderwijs

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht:

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht: Audit Beta-beleid Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop Opdracht: We willen inzicht krijgen in de voor de school tegenvallende resultaten t.a.v. keuze voor het N-profiel. Inzicht krijgen in de voor

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 Opzet workshop Wie zijn wij, jullie? Informatie over TOPClass gedragsspecialist Voorbeeld programma, samenwerking Stelling Vragen Opvallende leerlingen Waarom TOPClass

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Primair Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding artikel Zone Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding Op de pabo van de Hogeschool van Amsterdam bestaat sinds 2009 de mogelijkheid voor studenten om een OGOspecialisatie te volgen. Het idee achter het

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Figuur: Procentuele uitval studenten hbo lerarenopleidingen na het eerste studiejaar (instroomjaren 2004 tot en met 2008)

Figuur: Procentuele uitval studenten hbo lerarenopleidingen na het eerste studiejaar (instroomjaren 2004 tot en met 2008) Uitval van studenten aan lerarenopleidingen Bij de verschillende hbo lerarenopleidingen vallen in het algemeen minder studenten uit dan in het totale hbo. Bij de talenopleidingen vallen relatief veel studenten

Nadere informatie

Het imago van ict. Onderzoek naar keuzemotieven van scholieren. HBO-I Stichting

Het imago van ict. Onderzoek naar keuzemotieven van scholieren. HBO-I Stichting Het imago van ict Onderzoek naar keuzemotieven van scholieren HBO-I Stichting Een initiatief van de VHTO, Landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen en bèta/techniek Het project wordt uitgevoerd in het

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013 FACTSHEET Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht Platform Beleidsinformatie Mei 2013 Samenstelling: Pauline Thoolen (OCW/Kennis) Rozemarijn Missler (OCW/Kennis) Erik Fleur (DUO/IP) Arrian Rutten

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie. Instituut Archimedes. Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE

Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie. Instituut Archimedes. Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie Versie definitief Instituut Archimedes Datum 20 mei 2015 Hogeschool Utrecht Bronvermelding

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen'

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' 3.1 Het management Op managementniveau worden zeven standaarden onderscheiden, die elk een aantal indicatoren omvatten. Na het scoren

Nadere informatie

Techniek voor jongens én meisjes

Techniek voor jongens én meisjes Techniek voor jongens én meisjes Over lesgeven aan jongens en meisjes en stereotiepe beelden over jongens, meisjes en techniek. Anne van de Ven, Science Center NEMO Techniek voor jongens én meisjes Over

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Initiatieven voor opleidingen (v)mbo-leraar. Een inventarisatie. Jurriaan Berger. José Bal

Initiatieven voor opleidingen (v)mbo-leraar. Een inventarisatie. Jurriaan Berger. José Bal Initiatieven voor opleidingen (v)mbo-leraar Een inventarisatie Jurriaan Berger José Bal Zoetermeer, 4 juli 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van OCW. De verantwoordelijkheid voor de

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

master leraar voortgezet onderwijs

master leraar voortgezet onderwijs DEEL JE KENNIS! master leraar voortgezet onderwijs JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De master Leraar voortgezet onderwijs van de VU is een eenjarige master (voltijd*) waarin je een eerstegraads onderwijsbevoegdheid

Nadere informatie

Geregeld. Instituut Theo Thijssen. Juni 2015, jaargang 5, nr. 5

Geregeld. Instituut Theo Thijssen. Juni 2015, jaargang 5, nr. 5 Geregeld Instituut Theo Thijssen Juni 2015, jaargang 5, nr. 5 Website voor de schoolopleiders: www.werkvelditt.hu.nl Agenda: 7 oktober: Opleidingsraad 15 september: BOIS overleg Redactie Geregeld: Henk

Nadere informatie

Uw brief van. 2 en 5 april 2004

Uw brief van. 2 en 5 april 2004 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk Uw brief van Uw kenmerk 21 april 2004 AP/AOM/2004/17149 2 en 5 april 2004 2030411790 en

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten leraren Verslag van een gesprek van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Maria J.A. van der Hoeven met vertegenwoordigers van de organisaties van de in de kunstvakken en van het brede onderwijsveld

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen.

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet

Nadere informatie

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet onderwijs. Voor

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

CHECKLIST VO VOOR OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST VO VOOR OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST VO VOOR OVERGANG VAN PO NAAR VO Leerlingen hebben er recht op dat hun schoolloopbaan zo soepel mogelijk verloopt. De overgang van het PO (inclusief het speciaal

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld Wat gaan we doen? Inventarisatie vragen / verwachtingen Presentatie Vragen / discussie Wat kan ik er mee? Afronding 24-3-2015 2 Vragen? Met welke

Nadere informatie

Werkend leren in de jeugdhulpverlening

Werkend leren in de jeugdhulpverlening Werkend leren in de jeugdhulpverlening en welzijnssector Nulmeting Samenvatting Een onderzoek in opdracht van Sectorfonds Welzijn Bernadette Holmes-Wijnker Jaap Bouwmeester B2796 Leiden, 1 oktober 2003

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE CARRIERE Management samenvatting

ZORG VOOR EEN GOEDE CARRIERE Management samenvatting Meer Mannen in de Zorg en een beter imago Een positief imago en volledige awareness van de werkcondities en carriere mogelijkeden in de Zorg Management samenvatting Om meer mannen te kunnen enthousiasmeren

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO De Overstap Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven. Inrichting van

Nadere informatie

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt!

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt! De leukste plek om te leren Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling Verbetering van de communicatie werkt! Aanleiding In opdracht van het ROC Midden Nederland (ROC MN)

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 2013-2014 Afdelingsleiders Decanen dhr. drs. G.C. Zijlstra (vwo) en dhr. R de Boef (havo) mw. E. de Neef en mw. drs. A.C.R.I. Govaarts Mentoren 3A mw. E.A.M. van Veen 3GA dhr.

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Durf te zorgen! In opdracht van:

Durf te zorgen! In opdracht van: Durf te zorgen! Samenvatting Concept: Durf te zorgen! Doelgroep: Jongens op een VMBO, HAVO of VWO opleiding, die nog een keuze moeten maken voor een vervolgopleiding (14 20 jaar). Deze doelgroep brengt

Nadere informatie

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs Congres Huiselijk geweld en kindermishandeling 18 november 2013, NBC Nieuwegein Chaja Deen en Marij Bosdriesz Programma Meldcode in de

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

visie op onderwijs en leren mavo havo vwo

visie op onderwijs en leren mavo havo vwo visie op onderwijs en leren mavo havo vwo talent HZM visie op onderwijs gelukkig en leren leren ontwikkelen talent HZM Met Talent HZM verzorgt Huizermaat passend onderwijs voor meer- en hoogbegaafde leerlingen.

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie