ZUIDWENDING UNDERGROUND GAS STORAGE AARDGASBUFFER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ZUIDWENDING UNDERGROUND GAS STORAGE AARDGASBUFFER"

Transcriptie

1 ZUIDWENDING UNDERGROUND GAS STORAGE AARDGASBUFFER

2 Underground gas storage Zuidwending / Aardgasbuffer Zuidwending 3 Table of content / Inhoudsopgave HWT 600-K HWO/Snubbing Unit Technical Specifications Max. pull capacity: 600,000 lbs 272 ton Max. push capacity: 270,000 lbs 126 ton Rotary torque: 20,000 ft. lbs 27,000 Nm Through bore workover mode 19.5" 49.5 cm Through bore snubbing mode 14" 35.5 cm Slip bowls: lbs 270 ton Ginpole: 2 x lbs 2 x 2.50 ton About BPC Balance Point Control B.V. (BPC) is a leading provider of hydraulic workover, snubbing and well control services to the international oil & gas industry. BPC is committed to achieving the highest possible standards of health, safety and environmental performance. We will comply with all applicable laws and regulations in the areas we operate in. BPC is accredited with ISO 9000:2000 / SCC** / and for ISO 14000:2004. BPC is specialized in live well operations and delivers tailored solutions for your well. We are firmly committed to safety, engineered solutions, teamwork and personal service. From live well snubbing operations to dead well hydraulic workover operations, BPC is able to manage the entire package, including wireline, well control and engineering. With our expertise, our experience backed by engineering, and our constant development of existing and new equipment we lead the pack. We do not compromise: the right way, the safe way, 24 hours a day, around the globe. HWT 600 Innovation is not an empty slogan at BPC; we build our own state-of-the-art HWO units, and are continuously making improvements with respect to safety and protecting the environment. Our latest designed and build unit is the Hydraulic Workover Tower 600. This unit is build for running welded casing completions with a large welding area as well as running threaded connections for a variety of pipe sizes like other BPC HWO units. The unit is totally enclosed, freestanding with high safety standards and designed to improve ergonomics. The unit can easily be transferred to snubbing mode and quick rig moves due to the box structures which have standardized transport measurements. The substructure can be adjusted in height for ideal BOP configuration for every well head height. Foreword 7 Voorwoord About Gasunie 9 Over Gasunie From gas discovery to gas storage 10 Van gasvondst tot gasopslag Zuidwending naturals gas storage a tremendous boost for AkzoNobel 17 Aardgasbuffer Zuidwending - een geweldige impuls voor AkzoNobel Constructing the Zuidwending natural gas storage 18 Bouw van de Aardgasbuffer Zuidwending Geological Exploration of the Zuidwending salt dome 23 Geologische exploratie van de Zuidwending zoutkoepel Latest surveying technology for new caverns 26 Modernste meettechnologie voor nieuwe cavernes CB&I Lummus 33 CB&I Lummus Cavern leaching and gas completion in detail 34 Uitlogen van cavernes en gas verbuizing in detail Development of semi-automatic Submerged Arc Welding (SAW) machine makes success complete 45 Ontwikkeling semi-automatische "Onder Poederdek" (OP) - lasunits maakt succes compleet Operating the Zuidwending natural gas storage 46 Bedrijfsvoering van de Aardgasbuffer Zuidwending Cover picture: Aerial view on Zuidwending gas operation facilities and cavern field (foreground) and municipality of Veendam (background). Title foto: Overzicht Zuidwending gas installatie en caverne terrein (voorgrond) en gemeente Veendam (achtergrond). Non - Intrusive Gas Flow Measurement Balance Point Control B.V. Karel Doormanstraat 4 T: E: 7825 VT Emmen The Netherlands F: W: Measure from outside what s flowing inside

3 KBB Underground Technologies GmbH plant, bouwt en bedrijft sinds 1995 ondergrondse bergingen voor gasvormige en vloeibare koolwaterstoffen, in het bijzonder: Aardgas bergingen voor peakshaving en arbitrage Ruwe aardolie bergingen als strategische reserve in geval van onderbreking van levering Product bergingen voor bevoorrading en strategische reserve Gecomprimeerde lucht opslag om fluctuerende windenergie te balanceren KBB UT plant, bouwt en bedrijft zout productie door middel van oplosmijnbouw. DEEP. Underground Engineering GmbH plans, constructs and operates since 1995 underground storages for gaseous and liquid hydrocarbons, in particular: Natural gas storages for peak shaving and arbitrage. Crude oil storages as strategic reserve in cases of interruption of delivery. Product storages as supply and strategic reserve. Compressed air storage for balancing fluctuating wind power feed-in. DEEP. plans, constructs and operates salt production by solution mining.

4 6 Underground gas storage Zuidwending Aardgasbuffer Zuidwending 7 Foreword In the autumn of 2003, I was informed for the first time about the intention of Gasunie, Nuon and AkzoNobel to realise a natural gas buffer in the eastern part of the municipality of Veendam. The municipality was asked if it would cooperate, not only during the necessary licensing procedures but also in the dissemination of information to local residents. The plans were to realise the natural gas buffer between two ribbon villages Ommelanderwijk and Zuidwending with assertive inhabitants and a very active residents association. Aerial view on Zuidwending gas operation facilities and cavern field (foreground) and municipality of Veendam (background) Overzicht Zuidwending gas installatie en caverne terrein (voorgrond) en gemeente Veendam (achtergrond) Several residents evenings were arranged at which the consortium gave clear and informative details about the advantages and disadvantages of the proposed construction of, ultimately, ten caverns, and the erection of the corresponding buildings and installations. It has now become standard practice to provide information openly and frankly in this manner. The residents are fully informed about every new step. The benefit of proceeding in such a professional manner is that the inhabitants of Ommelanderwijk and Zuidwending have a positive image of the natural gas buffer. Voorwoord Town hall of Veendam Gemeentehuis van Veendam A 7 Groningen A 7 A 28 A 28 Veendam A 7 Zuidwending A 7 Emden A 31 A 31 A 31 A 31 Leer Papenburg A 28 A 28 Bad Zwischenahn Wilhelmshaven A 29 Oldenburg Orientation map Locatie map As mayor of Veendam, I am happy with an investment amounting to hundreds of millions in a project that is sympathetic to the landscape and that has permanent maintenance activities. And all that in a period of economic recession. What more could one want? Ab Meijerman Mayor of Veendam In het najaar van 2003 werd ik voor het eerst geïnformeerd over het voornemen van Gasunie, NUON, en Akzo- Nobel om te komen tot een snelle aardgasbuffer, in het oostelijke grondgebied van de gemeente Veendam. Gevraagd werd of de gemeente niet alleen medewerking wilde verlenen aan de benodigde vergunningprocedures, maar ook aan de informatievoorziening richting bewoners. De aardgasbuffer zou gerealiseerd worden tussen twee kleine lintdorpen Ommelanderwijk en Zuidwending. Twee dorpen met zelfbewuste inwoners en een zeer actieve bewonersorganisatie. In goed overleg werden enkele bewonersavonden belegd, waarin vanuit het consortium op duidelijke en inzichtelijke wijze werd verteld over de voor- en nadelen van de voorgenomen aanleg van, uiteindelijk, tien cavernes en de bijbehorende gebouwen en installaties. Die manier van open en eerlijke informatievoorziening is inmiddels een traditie geworden. Bij elke nieuwe stap worden de bewoners uitgebreid geïnformeerd. Die professionele werkwijze heeft er toe geleid dat de bewoners van Ommelanderwijk en Zuidwending een positief beeld hebben van de snelle aardgasbuffer. Daar ben ik als burgemeester van Veendam content over: Een investeringsvolume van honderden miljoenen euro's in een goed landschappelijk ingepast project en blijvende onderhoudsactiviteiten. En dat in een periode van economische recessie. Wat wil je nog meer? Ab Meijerman Burgemeester Veendam

5 Aardgasbuffer Zuidwending / Underground gas storage Zuidwending 9 Excavation of the caverns The salt is extracted as raw brine by pumping water into the underground salt layer. Cavities are formed in the places where the salt has been extracted; these are the caverns in which gas can be stored. Use of gas storage A gas pumping station injects and extracts the gas. The summit of the salt mountain is approximately 200 metres underground. Brine station Pipelines feed the gas into, and extract it from, the caverns m m. The salt layer is over 3,000 metres thick. Water- & brine pumping station (left) and four caverns with gas installation (right) Water- & pekel pompstation (links) en vier cavernes met gasinstallatie (rechts) About Gasunie Gasunie is a European gas infrastructure company. Its network is one of the largest high pressure gas pipeline grids in Europe, consisting of over 15,000 kilometres of pipeline in the Netherlands and northern Germany, dozens of installations, and approximately 1,300 gas receiving stations. The annual gas throughput totals approximately 125 billion cubic metres. Gasunie is the first independent gas transport provider with a cross-border network in Europe, and offers transport services via its subsidiaries Gas Transport Services B.V. (GTS) in the Netherlands and Gasunie Deutschland in Germany. It also offers other services in the gas infrastructure field, including gas storage and LNG. The ambition of the Netherlands is to position itself as the 'gas hub' of Northwest Europe. Because of its geographic location and its reliability, the Gasunie network plays a key role in the Northwest European gas roundabout. The formal owner of the storage facility is Gasunie Zuidwending B.V., a subsidiary of Gasunie. Over Gasunie Gasunie is een Europees gasinfrastructuurbedrijf. Het netwerk van Gasunie is één van de grootste gastransport hogedruknetten in Europa en bestaat uit meer dan kilometer pijpleiding in Nederland en Noord-Duitsland, tientallen installaties en ongeveer gasontvangstations. De jaarlijkse doorzet van gas bedraagt circa 125 miljard kubieke meter. Gasunie is de eerste aanbieder van onafhankelijk gastransport met een grensoverschrijdend netwerk in Europa. Het bedrijf biedt transportdiensten aan via dochterondernemingen Gas Transport Services B.V. (GTS) in Nederland en Gasunie Deutsch land Services GmbH in Duitsland. Daarnaast biedt Gasunie ook andere diensten aan op het gebied van gasinfrastructuur, waaronder gasopslag en LNG-opslag. Nederland heeft als ambitie zich te positioneren als 'gasrotonde' van Noordwest Europa. Mede door de betrouwbaarheid en strategische ligging ten opzichte van groeiende internationale gasstromen vervult het Gasunie-transportnet een spilfunctie in de 'gasrotonde' van Noordwest-Europa. De formele eigenaar van de aardgasbuffer is Gasunie Zuidwending B.V., een dochterbedrijf van Gasunie.

6 10 Underground gas storage Zuidwending Aardgasbuffer Zuidwending 11 From gas discovery to gas storage The development of the natural gas market Van gasvondst tot gasopslag De ontwikkeling van de aardgasmarkt In 1959, natural gas was discovered in Slochteren, about 15 kilometres east of Groningen. At that time, this was the world s largest natural gas field, with a volume of almost 3,000 billion m3. Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), an operating company of Shell and Exxon, was appointed to produce the gas. Development was initiated very dynamically, and the first Slochteren gas, later generally known as Groningen gas, was delivered in December The natural gas consumption figures in the Netherlands rose quickly after the discovery of the Groningen gas field. In January 1963, 80% of homes were heated by coal boilers, 17% by oil boilers and 3% by gas boilers. Just two years later these percentages were 38%, 32% and 30% respectively. After approximately 20 years, the percentage of natural gas in the domestic sector in the Netherlands was 98%, and the share of the primary energy supply was around 50%. Even today, no other country in the world approaches these figures. Since 1959, hundreds of billions of cubic metres of natural gas, spread across several gas fields, have been found under the North Sea and on the mainland. The Dutch natural gas policy, executed by the specially founded transport and trading company N.V. Nederlandse Gasunie, initially focused on benefiting as quickly and as substantially as possible from the natural gas resources. One of the reasons for the urgency was the forecast that nuclear energy would boom within a few years, making fossil fuels superfluous. Consequently, roughly half of the natural gas production was exported to Germany, Belgium, France, Switzerland and Italy. The success of the Dutch export efforts encouraged other countries with gas deposits to enter the market, including the Soviet Union and Norway. A turning point in the energy policy occurred in the 1970s. People gradually realised that fossil fuels were becoming scarce and that nuclear energy was encountering greater opposition than anticipated. The environment had also become a major issue. From 1973, Dutch policy focused on building up a strategic energy reserve and handling energy and the environment efficiently. To maintain domestic gas supplies in the Netherlands at the required level, gas started to be imported in the late 1970s, initially from Norway and later also from Russia. In July 2001, the Interconnector was put into service: a pipeline between England and Belgium to transport British gas to Europe. To lessen the depend- In 1959 werd in Slochteren, zo'n 15 kilometer ten oosten van Groningen, aardgas ontdekt. Dit was het tot dan toe grootste ontdekte aardgasveld ter wereld met een inhoud van bijna 3000 miljard m³. Er werd voortvarend overgegaan tot exploitatie. Daarvoor werd de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) aangewezen, een werkmaatschappij van Shell en Exxon. In december 1963 vond de eerste leverantie van Slochteren gas plaats, later vaak Groningen gas genoemd. De verbruikscijfers van aardgas in Nederland stegen snel na de vondst van het Groningen gas. In januari 1963 werden de huizen nog voor 80% met kolenkachels verwarmd, voor 17% met oliekachels en voor 3% met gaskachels. Slechts twee jaar later waren deze percentages respectievelijk 38%, 32% en 30%. Na ongeveer twintig jaar was in Nederland het dekkingspercen- Gas roundabout Gasrotonde Gasunie gas grid Gasunie transport netwerk Surface Wellhead Drilling Wellheads Gas Wells Trees Aftermarket Services

7 12 Underground gas storage Zuidwending Aardgasbuffer Zuidwending 13 bcm [35,17 MJ/m3] ence of the country on these gas imports, liquid natural gas will be imported in tankers from countries in the Middle East and North Africa with effect from For this purpose, Gasunie and Vopak are jointly constructing a terminal (Gate Terminal) on the Maasvlakte that will come into service in In 2005, in accordance with European legislation, Gasunie was split into two independent companies, Gasunie and Gasterra. Gasunie is now a gas infrastructure company, fully owned by the government. Since that time, the trade in gas has been driven by the new company Gasterra, owned by Shell, Exxon and the Dutch State. Gas storage In natural gas fields, the gas is under high pressure. When a gas field is produced, the pressure gradually declines. At some point, the pressure is no longer high enough to be able to respond adequately to a sudden increase in demand, for example during a period of extreme cold weather. Initially, the Groningen field discovered 2015 Europe (33) - Supply-Demand LNG (existing + under construction) Contracted ACQ Indigenous Production Demand incl. Contracted ACQ in 1959 could supply a lot of gas per hour and production could be geared to the fluctuating demand. In the 1980s, measures were devised to use the gas from the Groningen field more sparingly wherever possible, including what is known as the small fields policy. Since then, whenever possible, the gas from small fields is the first to be used. The Groningen field has therefore acquired a balancing function. Nevertheless, the pressure in this field is still declining because of continuing extraction. In the meantime, although European gas production is falling, the demand for gas is still rising. This means that Dutch gas stocks have to be used efficiently and have to be supplemented more and more by gas imports from countries as far away as Norway, Russia, the Middle East and Africa The figure above shows that the expected demand for gas in Europe in 2025 will exceed supply by more than 200 billion m 3 /year. This shortfall corresponds to five times the annual consumption in the Netherlands Gas supply and demand 33 European countries Gas aanbod en vraag van 33 Europese landen In the Netherlands, 92% of the gas demand and export commitments in 2010 will be covered by contracts (contracted domestic production plus contracted imports), 79% in 2015 and 70% in The shift from local production to international imports, combined with the decline in pressure in the gas fields, results in a change within the industry to a long-term strategy combined with a higher degree of shortterm flexibility that is used locally whenever possible. The solution to this is gas storage. In 1977, Gasunie opened a liquid natural gas (LNG) installation on the Maasvlakte. This peak shaving installation is used at times of extra demand for gas to keep the supply of gas in Randstad (the Amsterdam/Rotterdam/The Hague/Utrecht conurbation) up to the required level. In the 1990s, gas storage facilities were created in depleted gas fields in the vicinity of Grijpskerk, Langelo and Alkmaar. In times of surplus (i.e. the summer) gas is injected under high N Ireland Belorussia * * United Neth. * Kingdom Poland Germany Ukraine Belgium ** * Czech Rep. Moldova Slovakia Austria Romania A tlantic Ocean * Hungary Switzerland France Slovenia Cro. Atlantic Ocean Atlantic Ocean * Bos.& * * * Serbia ** Herz. Bulgaria Atlantic Por- Ocean Atlantic Ocean Italy tu- gal * * Mace. Black Sea Spain Alb. * * * Greece * Mediterranean Sea * * * * * * Morocco Gas cavern storage Existing gas cavern storage under extension Mediterranean Sea Algeria tage van aardgas in de huishoudsector 98% en het aandeel in de primaire energievoorziening circa 50%. Er is nog steeds geen land ter wereld dat deze cijfers benadert. Verspreid over verschillende gasvelden onder de Noordzee en op het vaste land zijn na 1959 nog eens honderden miljarden kubieke meters aardgas gevonden. Het Nederlandse aardgasbeleid, uitgevoerd door het speciaal hiervoor opgerichte transport- en handelsbedrijf N.V. Nederlandse Gasunie, was aanvankelijk gericht op het zo snel en zo veel mogelijk profiteren van de natuurlijke aardgasrijkdom. Per slot van rekening zou binnen enkele jaren kernenergie een grote vlucht nemen, en zouden fossiele brandstoffen overbodig worden. Daarom werd ongeveer de helft van de aardgasproductie geëxporteerd naar Duitsland, België, Frankrijk, Zwitserland Norway Denmark Mediterranean Sea Tunisia New gas cavern storage planned/ under construction Storage of crude oil & LPG, brine production Sweden Mediterranean Sea Mediterranean Sea Malta Nord Stream TAP Estonia Latvia Lithuania Rus. en Italië. Het succes van de Nederlandse export zorgde ervoor dat ook andere landen met gasvoorraden de markt betraden waaronder de Sovjet-Unie en Noorwegen. In de jaren zeventig kwam een omslagpunt in het energiebeleid. Er ontstond een besef van schaarste van fossiele brandstoffen, en kernenergie bleek op veel meer weerstand te stuiten dan oorspronkelijk gedacht. Ook het milieu werd een belangrijk aandachtspunt. Vanaf 1973 richtte het Nederlandse beleid zich op het opbouwen van een strategische energiereserve en het zuinig omgaan met energie en milieu. Om de gasvoorziening voor Nederland op peil te houden werd vanaf het eind van de jaren zeventig gas geïmporteerd. Eerst vanuit Noorwegen en later ook vanuit Rusland. In juli 2001 kwam de Interconnector in bedrijf, een pijpleiding tussen Engeland en België, voor Mediterranean Sea Russia km Gas pipeline Gas pipeline planned/ under construction Black Sea * * Black Sea Black Sea Turkey LNG import terminal LNG import terminal planned LNG export plant Main gas pipelines and storage facilities in Europe Voornaamste pijpleidingen en opslagfaciliteiten in Europa het transport van Brits gas naar Europa. Om de kwetsbaarheid van deze gasimporten te verminderen zal er vanaf 2011 met tankers vloeibaar aardgas worden geïmporteerd uit landen in het Midden-Oosten en Noord Afrika. Daarvoor bouwt Gasunie samen met Vopak een terminal (Gate terminal) op de Maasvlakte die in 2011 in gebruik zal worden genomen. In 2005 werd Gasunie onder invloed van Europese regelgeving gesplitst in twee onafhankelijke bedrijven, Gasunie en Gasterra. Gasunie is sindsdien een gasinfrastructuurbedrijf, volledig in handen van de overheid. De handel in gas wordt vanaf die tijd bedreven door het nieuwe bedrijf Gasterra, eigendom van Shell, Exxon en de Nederlandse Staat. Black Sea

8 14 Underground gas storage Zuidwending Aardgasbuffer Zuidwending 15 Aerial picture of gas installation Luchtfoto van de gasinstallatie Cavern pad with two boreholes Caverne platform met twee boorputten 3D-animation of the four caverns 3D-animatie van de vier cavernes pressure from the transport network into the gas storage facilities; in the winter, when there is a higher demand for gas, gas is withdrawn and fed back into the network. These storage facilities are predominantly designed for the seasonal storage of natural gas. Storage in salt caverns is especially well suited to absorbing imbalances between natural gas supply and demand. This is the rationale for the Zuidwending natural gas storage. The storage of natural gas in salt caverns was first examined by Gasunie in However, for various reasons, preference was given at the time to the realisation of gas storage facilities in gas fields, as mentioned above. Gas storage in salt caverns has now taken off all over the world. In Germany alone, more than 175 salt caverns have been constructed for the storage of fossil fuels. The project in Zuidwending is unique in the Netherlands. The role of natural gas in establishing a sustainable society As a reliable and stable energy source, natural gas will continue to play an important role in the European energy mix for many years. The unique flexibility with which natural gas can be deployed enables the fluctuating supply pattern of wind energy and solar energy to be counterbalanced effectively. In this way, the Netherlands will be able to use the investments in solar and wind energy to best effect while maintaining a stable electricity supply. In addition and at the same time the greening of natural gas with green gas offers attractive and realistic prospects of sustainability. Gasopslag In aardgasvelden is het gas onder hoge druk aanwezig. Als een gasveld in gebruik wordt genomen, neemt de druk geleidelijk af. Op een gegeven moment is de druk niet hoog genoeg meer om adequaat te kunnen reageren op een plotselinge grote vraag, bijvoorbeeld tijdens een periode van strenge kou. Het in 1959 ontdekte Groningen veld kon aanvankelijk veel gas per uur leveren en de productie kon worden afgestemd op de wisselende vraag. Om het Groningen veld zoveel mogelijk te sparen zijn in de jaren tachtig maatregelen bedacht waaronder het zogenoemde kleine-velden beleid. Het gas uit kleine velden wordt sindsdien zoveel mogelijk eerst gebruikt. Het Groningen veld heeft daardoor een balansfunctie gekregen. De druk in dit veld daalt desalniettemin door voortgaande exploitatie. De Europese gasproductie neemt ondertussen af, terwijl de vraag naar gas stijgt. Dat betekent dat de eigen gasvoorraden efficiënt gebruikt moeten worden en steeds meer aangevuld moeten worden met gasimport uit verre landen als Noorwegen, Rusland, het Midden Oosten, en Afrika. De figuur op pagina 12 laat zien dat in Europa (33 landen) in 2025 de verwachte vraag naar gas ruim 200 miljard m³/jaar boven het aanbod ligt. Dit tekort komt overeen met het vijfvoudige Nederlandse jaarverbruik. De verschuiving van locale productie naar internationale aanvoer gecombineerd met de afname van de druk in de gasvelden leidt tot een hogere vraag naar lokale bronnen voor onder andere flexibiliteit. De oplossing hiervoor is gelegen in gasopslag. In 1977 opende Gasunie een vloeibare aardgas (LNG) installatie op de Maasvlakte. Op momenten dat er extra vraag naar gas is door kou wordt deze zogenoemde peakshaverinstallatie ingezet om de gasvoorziening in de Randstad op peil te houden. In de jaren negentig zijn gasopslagen gerealiseerd in lege gasvelden in de buurt van Grijpskerk, Langelo en Alkmaar. In tijden van overschot ('s zomers) wordt vanuit het transportnet gas onder hoge druk in de opslagen geïnjecteerd, in de winter wanneer er veel meer vraag naar gas is, wordt er weer aan het net "teruggeleverd". Opslag in zoutcavernes is vooral geschikt om korte termijn onbalansen tussen vraag en aanbod van aardgas op te vangen. De aardgasbuffer Zuidwending vindt hierin zijn bestaansrecht. De opslag van aardgas in zoutcavernes werd in Nederland al in 1986 door Gasunie onderzocht. Om verschillende redenen is toen echter voorrang gegeven aan de realisatie van gasopslag in gasvelden, zoals hierboven vermeld. Inmiddels heeft gasopslag in zoutcavernes wereldwijd een grote vlucht genomen. Alleen al in ons buurland zijn meer dan 175 zoutcavernes aangelegd voor de opslag van fossiele brandstoffen. Voor Nederland is het project in Zuidwending uniek. De rol van aardgas op weg naar en in een duurzame samenleving Aardgas zal als betrouwbare en stabiele energiebron nog vele jaren een belangrijke rol in de Europese energiemix blijven vervullen. Met de unieke flexibiliteit waarmee aardgas kan worden ingezet, kan het wisselende aanbodpatroon van wind en zon efficiënt worden opgevangen. Daardoor kan Nederland ten volle de investeringen in zon en windenergie benutten en tegelijk een stabiele elektriciteitsvoorziening in stand houden. Daarnaast en tegelijk - biedt ook de vergroening van aardgas met groen gas een aantrekkelijk en realistisch duurzaamheidsperspectief. Glycol drying tower Glycol droogtoren

9 Aardgasbuffer Zuidwending 17 Keeping us warm Zuidwending natural gas storage a tremendous boost for AkzoNobel It provides us with new opportunities in an existing core activity that s already a success About AkzoNobel AkzoNobel is one of the world s leading industrial concerns. The head office is located in Amsterdam. AkzoNobel makes and supplies a broad range of paints, coatings and specialist chemicals in 2009 its total turnover was 13.9 billion. The company is the biggest paint and coating producer in the world. AkzoNobel has 57,000 employees in over 80 countries and dedicated to excellence and coming up with Tomorrow s Answers Today. "Secondary use of caverns" Salt caverns are attracting more and more attention. Particularly from commercial parties with an interest in the underground storage of high value gases and liquids. The Zuidwending natural gas storage which involves extremely cordial and professional cooperation with Gasunie and Nuon is enabling AkzoNobel to prove that our salt caverns are perfectly suited for the underground storage of natural gas, says Peter Kuijpers, General Manager of AkzoNobel Salt. He sees a market that is very much on the move. It s important to be alert so you can respond to market trends. It s an interesting way for AkzoNobel to extend the existing value chain by giving available and future salt caverns a second life. But there are other interesting options besides natural gas, for example the storage of nitrogen and oil products. Adequate AkzoNobel is contributing a great deal of knowledge and experience about leaching out caverns in underground salt deposits. The company has a salt extraction concession and an adequate infrastructure to bring brine to the surface and then process it. We utilize the salt we extract. An extensive piping system takes the brine to the salt plants in Delfzijl, where we make pure and high grade salt. The salt is then used as the natural basic raw material for manufacturing chlorine and products derived from it, such as plastics and medicines. The extraction of salt in Delfzijl has provided the foundations for a unique supply chain of companies that make use of each other s products and residual materials. And all that is based on salt and chlorine, continues Peter Kuijpers. Tremendous boost The creation of salt caverns in general and those for the Zuidwending natural gas storage in particular has resulted in extra activities in Delfzijl. An important message for the market. This extension of our value chain is a tremendous boost for our company, says Jaap Mulder, Plant Manager of AkzoNobel s salt plants in Delfzijl. The benefits of deciding to invest in a new plant in Delfzijl are crystal clear to him. A fourth salt plant - that s positive, innovative and sustainable all at the same time. Add to that the high grade salt, appropriate harbor facilities, and good connections with Germany, Scandinavia and the United States. In other words, we re really on the map. Partnerships Entering this new market is very moreish. AkzoNobel has spread its wings in this area since the start of the Zuidwending natural gas storage project. The project in Zuidwending itself is entering a second phase. Elsewhere work is going on to make a salt cavern that is still in use suitable for storing nitrogen. Advanced preparations are also being made to store oil products in salt caverns in Hengelo. A splendid example of AkzoNobel's slogan. We re giving our customers tomorrow's answers today. We re setting up partnerships with customers - sustainable cooperation through which we re making our policy of reusing salt caverns a practical reality. It provides us with new opportunities in an existing core activity that s already a success, concludes Peter Kuijpers. Aardgasbuffer Zuidwending een geweldige impuls voor AkzoNobel Het biedt ons nieuwe mogelijkheden in een bestaande en reeds succesvolle kernactiviteit Salt. Originated in a distant past. Nowadays in numerous applications. Offering new possibilities like the secondary use of caverns. Par excellence suitable for underground storage of natural gas. Innovative and sustainable. Securing the energy supply in the near future _ Over AkzoNobel AkzoNobel is een van s werelds toonaangevende industriële ondernemingen. Het hoofdkantoor staat in Amsterdam. AkzoNobel maakt en levert een breed assortiment verven, coatings en specialistische chemicaliën - in 2009 bedroeg de totale omzet 13.9 miljard. Het bedrijf is de grootste verfen coatingsproducent ter wereld. AkzoNobel heeft medewerkers - actief in meer dan 80 landen - en is sterk gericht op uitmuntendheid en het realiseren van Tomorrow s Answers Today. Hergebruik van cavernes Zoutcavernes mogen zich verheugen in toenemende belangstelling. Vooral van commerciële partijen die geïnteresseerd zijn in ondergrondse opslag van hoogwaardige gassen en vloeistoffen. Met de Aardgasbuffer Zuidwending, een uitermate plezierige en professionele samenwerking met Gasunie en Nuon, bewijst AkzoNobel dat onze zoutholtes zeer geschikt zijn voor ondergrondse opslag van aardgas, aldus algemeen manager AkzoNobel Salt, Peter Kuijpers. Hij ziet een markt die volop in beweging is. Het is zaak om alert te zijn en in te spelen op ontwikkelingen. Voor AkzoNobel is het een interessante manier om de bestaande waardeketen te verlengen door beschikbare en toekomstige zoutholtes een tweede leven te geven. Naast aardgas liggen er meer interessante opties, bijvoorbeeld voor de opslag van stikstof en olieproducten. Adequaat AkzoNobel brengt veel kennis en ervaring in op het gebied van het uitlogen van de holtes in de ondergrondse zoutberg. Het chemieconcern heeft hier een zoutwinningconcessie en beschikt over een adequate infrastructuur om pekel naar boven te halen en daarna te verwerken. Peter Kuijpers: Wij benutten het zout dat door ons wordt gewonnen. Via een uitgebreid leidingensysteem komt de pekel in de zoutfabrieken in Delfzijl waar we zuiver en kwalitatief hoogwaardig zout maken. Dit zout dient vervolgens als dé natuurlijke basisgrondstof voor de productie van chloor en vervolgproducten, zoals kunststoffen en geneesmiddelen. Het winnen van zout stond in Delfzijl aan de basis van een unieke keten van bedrijven die elkaars producten en reststoffen benutten. En dat alles gebaseerd op zout en chloor. Geweldige impuls De aanleg van ondergrondse zoutholtes in het algemeen en die van de Aardgasbuffer Zuidwending in het bijzonder hebben geleid tot extra activiteiten in Delfzijl. Een belangrijk signaal naar de markt. Die verlenging van onze waardeketen betekent een geweldige impuls voor ons bedrijf. Jaap Mulder, plant manager van AkzoNobel s zoutfabrieken in Delfzijl, is volstrekt helder over de positieve effecten van het besluit in Delfzijl te investeren in een nieuwe fabriek. Een vierde zoutfabriek. Dat is positief, innovatief én duurzaam tegelijk. Voeg dat bij de hoge kwaliteit zout, passende havenfaciliteiten en goede verbindingen met Duitsland, Scandinavië en de Verenigde Staten. Kortom, we staan op de kaart. Partnerships Het betreden van deze nieuwe markt smaakt naar meer. Sinds de start van het project Aardgasbuffer Zuidwending heeft AkzoNobel op dit gebied haar vleugels uitgespreid. Het project in Zuidwending zelf gaat een tweede fase in. Elders wordt gewerkt om een nog in gebruik zijnde zoutcaverne geschikt te maken voor de opslag van stikstof. Daarnaast zijn er verregaande voorbereidingen om in Hengelo olieproducten op te slaan in zoutcavernes. Peter Kuijpers: Een prachtig voorbeeld van de slogan van AkzoNobel. We bieden klanten nu al de antwoorden op de vragen van morgen. We gaan partnerships met klanten aan. Duurzame samenwerking, waarmee we ons beleid van hergebruik van zoutcavernes verdere concrete invulling geven. Het biedt ons nieuwe mogelijkheden in een bestaande en reeds succesvolle kernactiviteit.

Risico s van CO2 leidingen

Risico s van CO2 leidingen takes gastransport further Risico s van CO2 leidingen Kennistafel buisleidingen T. Veenstra HSE coordinator Utrecht, 7 september 2010 Groningen, 9-9-2010 1 Inhoud Duurzaamheidsbeleid van Gasunie Ontwikkelingen

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Tebunus Tube Bending. Tebunus

Tebunus Tube Bending. Tebunus Tebunus Tube Bending ISO9001 LLOYD S REGISTER QUALITY ASSURANCE Tebunus F L E X I B L E W I T H M E T A L Tebunus Tube Bending bv werd opgericht in 1985 en heeft inmiddels bewezen over dermate goede kwaliteiten

Nadere informatie

PERSBERICHT. Solide eerste halfjaar 2014 voor Gasunie. Groningen, 24 juli 2014

PERSBERICHT. Solide eerste halfjaar 2014 voor Gasunie. Groningen, 24 juli 2014 PERSBERICHT Groningen, 24 juli 2014 Solide eerste halfjaar 2014 voor Gasunie Opbrengsten van 876 miljoen zijn 113 miljoen hoger dan in het eerste halfjaar 2013, met name veroorzaakt door de beëindiging

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION. N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J.

SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION. N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J. SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J. van der Maas THE HAGUE NETHERLANDS EUROPOORT PERNIS ROTTERDAM ROZENBURG 154km WESEL

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Pon Power Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Agenda Pon Pon Power Service Design door Pon Power Pon Wereldwijd Canada United States

Nadere informatie

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden Symposium De Gassamenstelling van de toekomst, 28 mei 2015, Regardz De Eenhoorn, Amersfoort Aad Correljé TU Delft TBM Economics of Infrastructures

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

Gasunie, asset management. Bertus Postmus EGATEC Copenhagen May 2011

Gasunie, asset management. Bertus Postmus EGATEC Copenhagen May 2011 Gasunie, asset management Bertus Postmus EGATEC Copenhagen May 2011 Gasunie asset management Gasunie an overview Asset management approach strategy stakeholders Pas 55 Examples The Netherlands: 50+ years

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS

DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS V.l.n.r. Julia Samuël, David Robertson en CEO Marc Bienemann

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Schenker Logistics Nederland Fit for the Future. DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek

Schenker Logistics Nederland Fit for the Future. DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek Schenker Logistics Nederland Fit for the Future DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek Paul Boers 6 november 2011 Introductie Schenker Logistics Nederland Fit for the future De wereld

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY [Type here] Press Release 25 November 2014 AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY ALE will be working alongside Belgium-based Aertssen to transport the Port

Nadere informatie

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V.

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V. [ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR 1 ASCOM Ascom employs about 2.300 people worldwide Ascom has subsidiaries in 20 countries In H1/2011 Ascom generated revenues of 253.1 MCHF with an EBITDA margin

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Turn-key platform Newz. Big Content & Semantics

Turn-key platform Newz. Big Content & Semantics Introduction Michel de Ru Solution architect @ Dayon 16 years experience in publishing Among others Wolters-Kluwer, Sdu (ELS) and Dutch Railways Specialized in Content related Big Data challenges Specialized

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola

Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola Foreword In recognition of the Dutch horticulture sector as one of the top sectors identified by the government of the Kingdom of The Netherlands,

Nadere informatie

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Heating the Flowers A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Agenda 2 FloraHolland Shareholders Project in a nutshell Coöperatie 3 Kwekerscoöperatie met als doel: Krachtenbundeling en versterking

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

FLUXYS. Independent operator of the natural gas transmission system in Belgium

FLUXYS. Independent operator of the natural gas transmission system in Belgium FLUXYS Independent operator of the natural gas transmission system in Belgium SUMMARY At the heart of the gasstreams 3 main activities Our mission Infrastructure Projects & Engineering Investissements

Nadere informatie

NEDERLANDS. Display Instructies. Knoppen. Geeft afwisselend Tijd, Datum en Temperatuur weer, kan ook ingesteld worden op enkel tijd

NEDERLANDS. Display Instructies. Knoppen. Geeft afwisselend Tijd, Datum en Temperatuur weer, kan ook ingesteld worden op enkel tijd NEDERLANDS Het ziet eruit als een simpel blokje hout, maar maak een geluid (knip met je vingers, kuch, klap in je handen, of tip op de bovenkant) en het geeft onmiddelijk en afwisselend tijd, datum en

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Beurzen, sales meetings, algemene vergaderingen, klantgerichte evenementen: Voor firma s zijn evenementen de meest directe en dynamische manier om zichzelf en

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011 Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid Moerdijk, 30 Juni 2011 Annemarie van der Rest Manager Health, Safety and Environmental Affairs Shell Nederland

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens D1 Making City Louis Bekker City Account manager Business development, Siemens Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD MCD Congres: The Art of Making Cities 10 april Making City Louis Bekker

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Duurzaamheid in Business context

Duurzaamheid in Business context Duurzaamheid in Business context 2 Voorbeelden waarde creatie (B2C & B2B) Maarten ten Houten Sustainability Manager Global Marketing Duurzaamheidsdialoog 5 maart 2014 HEINEKEN - Truly Global Presence >165

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie