Mind Open INZICHTEN IN PSYCHOLOGIE. Nummer 9 - Zomer 2012 WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT. Kees Schuyt. Uitgegeven door: Universiteit van Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mind Open INZICHTEN IN PSYCHOLOGIE. Nummer 9 - Zomer 2012 WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT. Kees Schuyt. Uitgegeven door: Universiteit van Amsterdam"

Transcriptie

1 DIGIZINE Onderzoeksinstituut psychologie Mind Open INZICHTEN IN PSYCHOLOGIE Nummer 9 - Zomer 2012 WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT Interviews met: Wim Koomen Kees Schuyt Jelte Wicherts Columns van: Gerard Kerkhof Frank van Kolfschooten Jaap Murre EN MEER: PUBLISH OR PERISH? integriteitsspel The Lab wel de lusten, niet de lasten? Uitgegeven door: Universiteit van Amsterdam zie ook

2 inhoudsopgave MindOpen Nummer 9 Zomer redactioneel INtegriteit 3 door Vittorio Busato interview met kees schuyt Onderzoekers moeten meer samenwerken 4 door Iris Dijkstra vier wetenschappers over publicatiedruk Publish or perish? 7 door Jorn Hövels interview met jelte wicherts Psychologen mogen best meer een accountancy-mentaliteit hebben 10 door Vittorio Busato Column Smoesjes van karottentrekkers door Frank van Kolfschooten drie reflecties Wel de lusten, niet de lasten? 14 door Iris Dijkstra Interview met Wim Koomen Wetenschap bedrijven is een kwestie van vertrouwen 17 door Vittorio Busato Column Hufters en fossielen 20 door Jaap Murre game review Spelen met integriteit: The Lab 21 column Gedragscode 24 door Gerard Kerkhof 13 Een gratis uitgave van Onderzoeksinstituut Psychologie Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen Managing Editor Gerard Kerkhof Hoofdredacteur Vittorio Busato Medewerkers Iris Dijkstra, Jorn Hövels, Frank van Kolfschooten en Jaap Murre Nieuws & Agenda Joost van der Meer Vertalingen Judith van Dongen Grafisch ontwerp Buro MET Graphic Designers Aanmelden Adres MindOpen Digizine Psychology Research Institute Weesperplein 4, 1018 XA Amsterdam, The Netherlands Concept & Communicatie Communications Office FMG +31 (0) Oorspronkelijk idee Marjan Bakker nieuws 26 Copyright voor al het gepubliceerde materiaal is in handen van de uitgever van MindOpen, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld. Toestemming is vereist voor gebruik van artikelen door een derde partij. U kunt zich schriftelijk wenden tot de uitgever. 2 digizine mindopen VI - voorjaar 2011 onderzoeksinstituut psychologie

3 redactioneel Integriteit door Vittorio Busato In het European Journal of Social Psychology verscheen in 1999 een opmerkelijke studie. Drie sociaalpsychologen van de Universiteit van Amsterdam (UvA) hadden een enquête onder hun collega s gehouden. Aanleiding: het vermeende plagiaat van klinisch psycholoog René Diekstra. Wat bleek? Ze keurden af wat Diekstra als psycholoog had geflikt, maar ze hadden het nóg erger gevonden als het een op plagiaat betrapte sociaalpsycholoog was geweest.* Het artikel is extra opmerkelijk en ik veronderstel even dat dit onderzoek wél echt is uitgevoerd, de data juist zijn en de analyses kloppen daar Diederik Stapel eerste auteur was. Deze volgens NRC Handelsblad golden boy van de sociale psychologie is vorig jaar september als fraudeur ontmaskerd en door de Universiteit Tilburg direct op non-actief gesteld. Stapel is echter wel wat verder gegaan dan Diekstra: hij heeft tientallen onderzoeken compleet gefingeerd! Zijn aan de UvA behaalde doctorsbul heeft hij inmiddels uit eigen beweging ingeleverd. De affaire-stapel vormt de aanleiding voor dit themanummer over wetenschappelijke integriteit. De ontdekking van zijn fraude kwam in een stroomversnelling na een dubieus persbericht van zijn collega Roos Vonk van de Radboud Universiteit: vleeseters zouden hufteriger zijn dan nietvleeseters. Niet alleen berustte dat onderzoek op verzonnen data van Stapel, het onderzoek had nog allerminst de toets van het peer review-systeem doorstaan. Deze premature ejaculatie wekte bovendien des te meer verbazing daar Vonk, als voormalig voorzitter van de actiegroep Wakker Dier en actief lid van de Partij voor de Dieren, de schijn van vooringenomenheid wekte reden voor haar werkgever onderzoek te doen naar haar wetenschappelijke integriteit. De insteek van deze MindOpen is geenszins sensatie. Nee, het gaat juist om het menselijk aspect: wat kunnen onderzoekers en studenten van integriteitsschendingen leren? Er zijn immers wel meer wetenschappers die het qua ethiek zo nauw niet nemen, is recent gebleken. Zo ontsloeg het Erasmus Medisch Centrum internist Don Poldermans wegens gesjoemel met data, het UMC St. Radboud deed hetzelfde met een anonieme senioronderzoeker. Eind juni kreeg sociaalpsycholoog Dirk Smeesters van de Erasmus Universiteit zijn congé wegens fraude.** In dit nummer laten jonge onderzoekers én eminence grises zich uit over onder meer de hoge publicatiedruk als mogelijke oorzaak van fraude. Een aantal medewerkers beschrijft hun ervaringen met een Amerikaans integriteitsspel. Wim Koomen, ooit copromotor van Stapel, vertelt openhartig hoe deze affaire hem raakt. Er zijn columns van Jaap Murre en journalist Frank van Kolfschooten, auteur van onder meer het onvolprezen Valse vooruitgang. Bedrog in de Nederlandse wetenschap. Paul Emmelkamp doet een bijzondere onthulling over zijn kortstondige samenwerking met fraudeur William what s in a name Fals-Stewart. En socioloog Kees Schuyt legt de vinger op enkele zere plekken zoals de promovendi van Stapel die hun bul mogen houden, het plagiaat van neuropsycholoog Margriet Sitskoorn en de verantwoordelijkheid van een coauteur. Kortom, een opmerkelijk nummer dat wat gevoelige snaren zal raken. Want ondanks dat het niet altijd even makkelijk bleek medewerkers te vinden die zich wilden uitspreken over integriteitsschendingen, is het goed eens uitgebreid en in alle openheid te reflecteren op een aantal zaken die tot nadenken stemmen. Want zoals methodoloog Jelte Wicherts stelt: Als we de menselijke factor bagatelliseren, dan zijn we als vakgebied niet integer. Juist psychologen moeten dat toch weten! Vittorio Busato, hoofdredacteur * Stapel, D.A., Koomen, W. & Spears, R. (1999). Framed and misfortuned: identity salience and the whiff of scandal. European Journal of Social Psychology, 29, ** Deze hoogleraar consumentengedrag werd ontmaskerd door zijn Amerikaanse collega Uri Simonsohn die een nieuwe manier heeft ontwikkeld om fraude te detecteren. digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 3

4 interview met kees schuyt Onderzoekers moeten meer samenwerken door Iris Dijkstra Kees Schuyt, emeritus hoogleraar sociologie aan de UvA, is sinds 2006 voorzitter van het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI), een onafhankelijke commissie ingesteld door de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Vereniging van Universiteiten (VSNU) die betwiste fraudezaken aan Nederlandse universiteiten beoordeelt. Naar aanleiding van de affaire-stapel had MindOpen een openhartig gesprek met Schuyt over wetenschappelijke integriteit. Onderzoekers kunnen beter elkaars artikelen lezen in plaats van hun eigen publicaties turven. Ik denk dat het goed gesteld is met de integriteit in de wetenschap. Natuurlijk, niemand weet precies hoe vaak er fraude wordt gepleegd. Daar wordt in Nederland geen onderzoek naar gedaan. Maar het zelfcorrigerend vermogen van het wetenschappelijk forum is heel groot, in elk geval bij de hardere wetenschapsgebieden. In die gebieden vermoed ik dat integriteitsschendingen snel aan het licht komen. Dat er af en toe een fraudezaak opduikt, is dus niet zo verbazingwekkend. Bedrog komt in de geschiedenis van de wetenschappen regelmatig voor. Wel vind ik het schokkend dat het zo lang heeft geduurd voordat de fraude van Diederik Stapel werd ontdekt. In zijn wetenschappelijke artikelen stonden echt heel vreemde dingen. Dat er in augustus data op scholen waren verzameld bijvoorbeeld. Niemand bedacht blijkbaar dat dan de scholen gesloten zijn. Het zelfcorrigerende vermogen van de wetenschap heeft in de zaak-stapel dus echt gefaald. Maar om dan te zeggen dat het in de hele wetenschap een rommeltje is, of dat de recente fraudezaken het topje van de ijsberg zijn Niemand kent die ijsberg, dus niemand kan daar echt een uitspraak over doen. Vergeet niet dat in Nederland alleen al zo n zeventienduizend wetenschappelijke onderzoekers werkzaam zijn. Die doen vaak meer dan één enkel onderzoek en schrijven meerdere papers. Je moet de verhouding tussen het aantal fraudezaken en het totale aantal onderzoeken niet uit het oog verliezen. Juridisch besluit In een groot aantal wetenschapsgebieden kún je helemaal niet frauderen. Denk aan de wiskunde, of de filosofie. In deze wetenschappen draait het om redeneringen. Die worden gepubliceerd en zijn voor iedereen controleerbaar. Economen werken weer veel met gegevens van het Centraal Bureau voor Niemand bedacht blijkbaar dat in augustus de scholen gesloten zijn de Statistiek. Die zijn openbaar en voor iedereen toegankelijk, dus daar valt evenmin mee te rommelen. Maar als je zelf je data genereert, je doet onderzoek in je eentje, en je houdt alle data helemaal voor jezelf... ja, dat vergroot de kans op fraude. Ik wist niet wat ik hoorde toen bleek dat Stapel in zijn eentje zogenaamd naar al die scholen was gegaan. Hoe kán dat nou! Zoiets doe je toch met je onderzoeksteam? Alleen al uit praktische overwegingen: iedereen neemt een klas. Ik kon me er niets bij voorstellen. Het is ook nog eens zeer ongebruikelijk dat een hoogleraar voor zijn aio s data verzamelt. 4 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

5 Eigenlijk vind ik het onbegrijpelijk dat aio s überhaupt op andermans data kunnen promoveren. Ze kunnen dan misschien wel goede analyses uitvoeren, maar dat is wel een héél magere basis voor een doctorstitel. De aio s van Stapel die op gefingeerde data zijn gepromoveerd, mogen ook gewoon hun doctorstitel houden. Ik weet nog steeds niet goed wat ik daarvan moet vinden. Formeel kan hen de titel niet ontnomen worden. Het verlenen van een doctorstitel is namelijk een juridisch besluit waartegen iemand binnen zes weken na de promotie bezwaar kan aantekenen. Daarna kan dat niet meer. De aio s hebben ook niet gefraudeerd, hun promotor heeft dat gedaan. Alleen, als ik aio geweest was, dan zou ik tegen mijn promotor hebben gezegd: ik wil de originele data zien. Dat hebben deze aio s kennelijk niet gedurfd. Ik vind het trouwens ook heel vreemd dat je coauteur kunt zijn van een artikel zonder dat je zelf iets aan de dataverzameling, -analyse of het artikel hebt bijgedragen. Wat mij betreft mogen alleen degenen die echt een substantiële bijdrage hebben geleverd coauteur zijn. Dat vond ik ook het rare aan de affaire rond Roos Vonk. Zij trad met dat vleeshufter-onderzoek naar buiten op grond van data die later gefingeerd bleken. Coauteurs zijn allemaal verantwoordelijk voor de gegevens. Berust een artikel op fraude, dan delen de coauteurs in die fraude. Punt uit. Dat geldt niet alleen voor Vonk, maar voor alle coauteurs die met Stapel hebben samengewerkt. Zij zijn, vind ik, allemaal verantwoordelijk. Mythe Het lijkt soms wel alsof het aantal publicaties belangrijker is dan de kwaliteit ervan. Onderzoekers schermen ook vaak met publicatiedruk. Ze zeggen dat ze wel moeten publiceren omdat ze anders de laan uitvliegen. Nou, dat is echt een mythe, hoor, dat maken ze er zelf van. Voor jonge onderzoekers, zoals aio s en postdocs, geldt het wel. Die moeten inderdaad publiceren om te kunnen promoveren of nieuwe subsidies binnen te halen. Maar medewerkers met een vaste aanstelling? In de veertig jaar dat ik zelf aan de universiteit werkte, heb ik nog nooit meegemaakt dat iemand om die reden werd ontslagen. Integendeel, ik ken juist een heleboel hoogleraren en medewerkers die jarenlang niets publiceerden, maar toch op hun plek konden blijven. Dus als Stapel zegt: Ik kon niet tegen de publicatiedruk, dan denk ik: Hou toch op, dat is helemaal niet waar! Hij publiceerde een stuk of dertig artikelen per jaar. Als hij er jaarlijks vijftien minder had gepubliceerd, denk je dan echt dat iemand daarvan iets had gezegd? Onderzoekers kunnen beter elkaars artikelen lezen in plaats van hun eigen publicaties turven. Wat dat betreft kunnen Nederlandse wetenschappers een voorbeeld nemen aan hun collega s in Oxford. Die besteden heel veel tijd aan het schriftelijk en mondeling becommentariëren van papers van hun promovendi en van elkaar. Ze publiceren dan ook minder dan wij. Maar áls ze iets publiceren, dan is het kwaliteit. Het draait daar om uitwisseling van ideeën, om discussie, om samenwerking. In Nederland zijn onderzoekers zo druk met publiceren dat ze er kennelijk niet meer aan toe komen elkaars stukken kritisch te lezen en uitvoerig te becommentariëren. Zo blijft onderzoek een eenzaam avontuur. Een slechte zaak, want je moet juist samen optrekken. Wetenschap ís geen topsport, de ene ontdekking ís geen concurrent van de andere Beide voegen iets toe aan de body of knowledge. Plagiaat We kennen in Nederland ook plagiaat-affaires. Neem René Diekstra, of Margriet Sitskoorn. Beide zaken zijn ontdekt door journalisten. Dat geeft te denken. Waarom heeft het wetenschappelijk forum dat plagiaat niet opgemerkt? Hebben hun collega s hun artikelen niet gelezen? Bij Diekstra en Sitskoorn ging het vooral om populairwetenschappelijke artikelen die misschien niet tot de wetenschap gerekend werden. Toch roepen deze zaken vragen op. Het zou goed zijn als onderzoeksafdelingen minstens een keer per jaar een researchdag organiseren. Dan kunnen ze elkaar laten zien waarmee ze bezig zijn, maar ook kunnen ze gezamenlijk reflecteren op de manier waarop ze De aio s van Stapel die op gefingeerde data zijn gepromoveerd ik weet nog steeds niet goed wat ik daarvan moet vinden werken. Klopt het allemaal nog wel hoe wij te werk gaan? Hebben we genoeg maatregelen genomen om integriteitsschendingen tegen te gaan? Kijken we wel streng genoeg naar elkaars onderzoek? Integriteit is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de hele onderzoeksgroep. Ik heb zelf een lijstje gemaakt met vijfentwintig trouble cases. Die kunnen onderzoekers gebruiken om de discussie aan te gaan. Wat vind je nog toelaatbaar? Waar ligt de grens? Hoe ga je om met het grijze gebied? Door die cases gaan mensen inzien dat het nuttig is hierover van gedachten te wisselen. Ik ben ook voorstander van Open Access, maar pas na een bepaalde periode. Sommige onderzoekers zijn jarenlang bezig gegevens te verzamelen. Als je hen dwingt data onmiddellijk te delen, zoals NWO wil, dan gaan anderen daar misschien al snel over schrijven. Terwijl digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 5

6 Alleen degenen die echt een substantiële bijdrage hebben geleverd mogen coauteur zijn jij al je tijd en onderzoekscapaciteit hebt gestoken in de dataverzameling. Dat is niet eerlijk. Op een gegeven moment moet je je data wel beschikbaar stellen aan de gemeenschap, maar dat hoeft wat mij betreft niet meteen. Hoe wrang de recente fraudezaken ook zijn, van belang is dat we er lessen uit trekken. Sitskoorn is nota bene in 2008, ná de ontdekking van het plagiaat, tot hoogleraar benoemd aan de Universiteit van Tilburg. Dat vind ik niet leuk, om het zachtjes te zeggen. Daaraan zie je dat universiteiten tot de Stapel-affaire niet erg met zaken als integriteit bezig waren. Nu hebben alle universiteiten een reglement waarin staat wat te doen als je vermoedt dat iemand de wetenschappelijke integriteit schaadt. Ze hebben ook allemaal een vertrouwenspersoon aangesteld. Dat is al een enorme winst. Eerder kon het gebeuren dat iemand een zaak wilde aanbrengen, maar helemaal niet wist waar hij moest zijn omdat er geen reglement bestond. Ook probeerden universiteiten nog wel eens zaken af te doen met een onderzoekscommissie waarvan bijvoorbeeld de Rector Magnificus en de decaan deel uitmaakten. Dat zijn ook degenen die verantwoordelijk zijn voor promoties. Werd er een promotie betwist, dan moesten zij dus gaan oordelen over iets waarvoor ze zelf formeel verantwoordelijk waren geweest. Gelukkig doet geen enkele universiteit dat nu meer. En daar wordt de wetenschap alleen maar beter van. DEF/28/514.bGFuZz1OTA.html DEF/26/646.bGFuZz1OTA.html 6 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

7 drie wetenschappers over publicatiedruk Publish or perish? door Jorn Hövels Diederik Stapel gaf in devolkskrant (1 november 2011) de hoge publicatiedruk aan als verklaring voor zijn wetenschappelijke wangedrag. In een reconstructie van de affaire- Stapel citeerde weekblad Vrij Nederland (17 december 2011) uit zijn Tilburgse oratie: Publicatiedrang leidt tot wetenschappelijke pornografie. Dit zet een premie op veel publiceren en niet goed onderzoek doen. Academici worden stukloonwetenschappers die geen interessante onderzoeksvragen zien maar geinige effectjes. Is die druk echt zo hoog? Dr. Corine Dijk (Klinische Psychologie), promovenda Iris Groen (Brein en Cognitie), prof. dr. Paul de Boeck (Psychologische Methodenleer) en prof. dr. Paul Emmelkamp (Klinische Psychologie en Akademie-hoogleraar) vertellen hoe zij die druk ervaren. Data voor onderzoek zijn collectief eigendom Voordat Corine Dijk bij de UvA kwam werken, studeerde zij af in de sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Diederik Stapel was een van haar begeleiders. Hij leidde er een toptalentenproject voor studenten waaraan ook Dijk meedeed, maar tot haar spijt werd ze niet voor een promotieplek geselecteerd. Achteraf bezien een geluk. Het helpt niet mee als je als jong onderzoeker de helft van je publicatielijst moet schrappen. Stapel noemde de hoge publicatiedruk als oorzaak voor zijn wangedrag. Voorstelbaar? Voor mij niet. Wetenschap heeft iets weg van sport. Wie hard genoeg rent, krijgt status en geld, maar je hoeft niet de beste te zijn om je baan te behouden. Publicatiedruk voel je volgens mij vooral als je statusgevoelig bent. Maar geen geld, geen onderzoek. Dat klopt niet helemaal. Je kunt dan eerder niet het onderzoek doen dat je had willen doen. Voor mijn onderzoek naar gezichtsexpressies van psychiatrische patiënten bijvoorbeeld zou ik graag een apparaat kopen dat die expressies codeert. Daar is geen geld voor, dus laat ik dat door honderden studenten doen. Dat kan ook. door de vraag: hoe steekt iets in elkaar? Het maakt mij uiteindelijk minder uit of mijn hypothese klopt. Als je data verzint, is waarheidsvinding dus niet je drijfveer. Wat doe je dan in de wetenschap? Stapel vond het winnen kennelijk belangrijker dan de sport. Wat moet er gebeuren? Steekproefsgewijs controleren is goed maar lastig. Als belangen maar groot genoeg zijn, worden opgelegde procedures omzeild. Dat zie je ook in de sport, sporters blijven Wetenschap heeft iets weg van sport doping gebruiken. Een cultuurverschuiving heeft meer zin. Onderzoekers moeten beseffen dat data niet hun eigendom zijn. Ze werken doorgaans erg individualistisch, terwijl ze worden betaald door de gemeenschap en dus een algemeen belang dienen. Datadeling zou een vanzelfsprekendheid moeten zijn die onderzoekers al in hun studie meekrijgen. Begrijp je Stapel? Nee, want als onderzoeker word ik primair gedreven digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 7

8 Datamassage gebeurt vaak De publicatiedruk is de laatste jaren gigantisch toegenomen, zegt Iris Groen. Contracten worden korter. Het wordt steeds moeilijker om beurzen te krijgen en het enige waar je op wordt beoordeeld, zijn je publicaties. Volgens sommigen voel je die druk vooral als je toponderzoeker wilt zijn. Veel onderzoekers willen dat, want de bronnen drogen op. Als ik niet op de top van mijn kunnen presteer, denken ze, dan lig ik er straks uit. Volgens mij is dat de harde realiteit. Maar fraude gaat in tegen alles waar de wetenschap voor staat. Het vergt moed om je professor af te vallen Hoe kon het zover komen? Kennelijk wist Stapel een onderzoekscultuur te creëren waarin hij zijn promovendi data aanleverde zonder dat zij de oorsprong kenden. Wetenschap is gebaseerd op vertrouwen en is hiërarchisch; het vergt moed om je professor af te vallen. Uit het onderzoek Data, voer voor psychologen* van de KNAW en NWO blijkt dat psychologen hun data liever voor zichzelf houden. Herken je dat? Ja, zeker in de cognitieve neurowetenschappen waar datavergaring nog duurder is. Data zet je niet meteen online, want je wilt als eerste met de conclusies naar buiten komen. Na publicatie zou het echter vanzelfsprekend moeten zijn om ze vrij te geven. Zo wordt er bij ons tegenwoordig vaak over gesproken om digitale databases van hersenscans online te zetten. Hoe gebruikelijk is datamassage? Onlangs was ik bij een meeting over questionable research practises. Daar werd mij verteld dat het vaak gebeurt. In de sociale psychologie schijnt het zelfs gangbaar te zijn. Dan meet iemand bijvoorbeeld door tot hij wel een significant effect heeft. In mijn onderzoeksveld is datamassage moeilijker, maar er zijn plannen om onderzoekers vooraf te laten vastleggen hoeveel proefpersonen zij in hun studie meenemen. Valt er op de wetenschappelijke methodiek sowieso niet veel af te dingen? Voor zuivere statistiek moet je vooraf scherp hebben welke hypothesen en condities je toetst. Alles wat daarbuiten valt, is exploratief onderzoek. Daar mag je eigenlijk geen klassieke statistiek op loslaten, maar dat gebeurt wel bijvoorbeeld als onderzoekers een niet voorspeld effect zien dat ze wel in hun analyse willen meenemen. En als het uitkomt, meten onderzoekers soms in plaats van de ruwe datawaarden de verschillen tussen condities en passen daar hun hypothese op aan. Dat is invalide statistiek, heb ik mij laten vertellen. Maar moeten onderzoekers daarvoor op de brandstapel? Ook exploratief onderzoek is belangrijk. *http://www.dans.knaw.nl/content/categorieen/publicaties/ dans-studies-digital-archiving-4 Het moet niet bij morele verontwaardiging blijven Bij een promotie krijgt Paul de Boeck, ook verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven, soms de neiging om ruwe data op te vragen. Maar dat doet hij niet, want dat is hoogst ongebruikelijk. Volgens hem was de affaire-stapel eerder aan het licht gekomen met een gekend systeem van (gedrag)regels, procedures en normen rondom onderzoeksintegriteit. Heeft de affaire-stapel u verbaasd? De affaire is zo ongewoon dat je haast denkt dat Stapel een sociaalpsychologisch experiment met de wetenschap heeft uitgehaald; als ultiem bewijs dat die zo fraudegevoelig is. In werkelijkheid is hij waarschijnlijk geleidelijk afgegleden in zijn bedrog, maar de affaire doet romaneske aan. Ook waarheidsvinding kan worden doorgeprikt. Ja, maar ook door onkunde, vooroordelen en slordigheid van onderzoekers, al dan niet gepaard aan de vurige wens om hun hypothesen bevestigd te zien. Stapel ging een stap verder en dat bewijst eens te meer dat ook wetenschappers ten prooi vallen aan extrinsieke drijfveren zoals macht, roem en geld. Wat valt de universiteiten te verwijten? Die hadden een systeem van regels en normen moeten hebben, zodat collega s gemakkelijk fraudemeldingen kunnen doen die dan volgens vaststaande procedures behandeld worden. Ik heb het over een gekend systeem, geen ad hoc systeem. De promovendi van Stapel waren aangewezen op hun decaan, pas na zijn ontmaskering is een commissie in het leven geroepen. Er had al lang een laagdrempelig meldpunt moeten zijn. 8 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

9 De affaire-stapel doet romaneske aan Dan nog: cijferfraude is lastig te controleren. Bij een universiteit met de omvang van de UvA komen er naar schatting jaarlijks drie tot vier integriteitschendingen aan het licht. Soms is fraude niet te achterhalen, soms wel. Een waterdicht systeem bestaat niet, maar regels, normen en controle verkleinen de fraudekansen. Op wat voor regels doelt u? Onderzoekers kunnen verplicht worden tot datadeling en data kunnen met de tijdschriftpublicaties ter beschikking gesteld worden. Bij het indienen van een onderzoekaanvraag zouden onderzoekers kunnen aangeven welke proefpersonen ze gebruiken. Onderzoekers zouden al in hun studie bekend moeten worden gemaakt met gedragsregels, zodat de cultuur kan veranderen. Tot nog toe is vooral de morele kant van het verhaal besproken, maar daar moet het niet bij blijven. Ook in de politiek en het bankwezen is integriteit ver te zoeken. Is het een tijdsprobleem? Het individuele en algemene belang staan altijd al op gespannen voet. Neem het klassieke voorbeeld van de brand waarbij veel ellende voorkomen kan worden als mensen netjes op elkaar wachten. Mensen zien niet dat het algemeen belang op de lange termijn ook in hun eigen belang is. Wetenschappers werken te individualistisch Paul Emmelkamp werkte aan een project met William Fals-Stewart, onderzoeker aan de University of Buffalo (VS). Vanwege een ontoereikende hoeveelheid data in de Nederlandse steekproef zag Emmelkamp zich genoodzaakt uit de samenwerking te stappen. Later hoorde hij dat Fals-Stewart zijn dataset verzonnen had.* frauduleuze publicatie kunnen staan. Uw naam zou besmeurd zijn. We mogen ons wel wat verwijten. Wij deden destijds een meta-analyse. Ons viel daarbij niets op. Met de kennis van nu zie je dat de studies met het gunstigste meetresultaat allemaal van Fals-Stewart s onderzoeksgroep afkomstig waren. Welke les trekt u daaruit? Het is riskant om te werken met iemand die je niet kent. Hoe riskant? Ik vrees dat de affaire-stapel het topje van de ijsberg is. Ik voel wel voor een wetenschappelijke inspectie die steekproefsgewijs controleert, inclusief een controle op proefpersonen en correspondentie. Dat werpt mogelijk een eerste drempel op. Maar je komt er moeilijk achter als iemand willens en wetens cijfers verandert. Tijd voor een cultuuromslag? Misschien. De waarde die wordt toegekend aan high impactpublicaties is nu wel erg groot. Onderzoekers zouden ook op hun gezamenlijke prestaties afgerekend kunnen worden en op de maatschappelijke waarde van hun onderzoek. Ze werken te individualistisch? Onderzoekers zijn steeds minder geneigd iets te doen dat hen aan impactcijfers niets oplevert. Zo is het lastig om nog mensen te vinden die referent willen zijn, of die bereid zijn een wat breder ingestoken hoofdstuk of boek te schrijven. En dat is wel belangrijk, bijvoorbeeld om collega s aan het denken te zetten. Zulke activiteiten zouden visitatiecommissies meer kunnen belonen. Hoe komt een wetenschapsfraudeur met zichzelf in het reine? Dat is per persoon afhankelijk. Fals-Stewart kon niet meer met zichzelf leven. Maar die maakte het ook wel erg bont. Zo liet hij in de strafzitting acteurs als zijn onderzoeksassistenten voor hem getuigen; die voerde hij telefonisch op omdat die aan de andere kant van de VS woonden. De officier van justitie vertrouwde het niet helemaal en vloog erheen om ze te horen. Zo kwam het aan het licht. Leg dat maar eens uit aan je vrouw en kinderen. * blogs/doctors-behaving-badly-drugresearcher-was-addicted-falsehoods Dat was schrikken. Ja, als we niet voortijdig uit de samenwerking waren gestapt, had onze naam ook bij de digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 9

10 interview met jelte wicherts Psychologen mogen best meer een accountancymentaliteit hebben door Vittorio Busato Dat kon er na de affaire-stapel ook nog wel bij: één op de tien psychologen vervalst onderzoeksdata. Dat kopte de Volkskrant op 22 februari Die fraude zou blijken uit een binnenkort in Psychological Science te verschijnen onderzoek van Leslie John (Harvard Business School) en twee collega s, een studie die online al te raadplegen is. Jelte Wicherts, tot 1 mei jl. universitair docent bij de Programmagroep Psychologische Methodenleer en thans als universitair hoofdocent verbonden aan het Departement Methoden en Technieken van Tilburg University, had de wetenschapsredactie van de Volkskrant gewezen op de studie van John. Samen met collega s maakt Wicherts zich al jaren sterk dat wetenschappers hun data openbaar maken. Zo deden ze enkele jaren terug in American Psychologist verslag van een opmerkelijke enquête. Van de aangeschreven auteurs die in de laatste twee issues van 2004 in Journal of Personality and Social Psychology, Developmental Psychology, Journal of Consulting and Clinical Psychology en Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition hadden gepubliceerd, stelde slechts een kwart hun data beschikbaar voor heranalyses. Saillant, want volgens de ethische richtlijnen van de American Psychological Association (APA) verplíchten auteurs zich met een publicatie in de vakpers om hun gegevens tenminste vijf jaar beschikbaar te houden voor collega s. Sterker, in een recente studie in Plos ONE vonden Wicherts et al. dat die onderzoekers die hun data niet beschikbaar stellen, ook opvallend meer statistische fouten maken. Het is door dit soort publicaties dat binnenlandse media als Eén Vandaag, Vrij Nederland en de Volkskrant en buitenlandse media zoals The New York Times Wicherts weten te vinden als dubieus onderzoek van psychologen weer eens de pers haalt. Zo vroeg het prestigieuze Nature hem om een bijdrage wat er van de affaire-stapel kan worden geleerd. In zijn column hekelt Wicherts onder meer het excuus van vertrouwelijkheid waarop onderzoekers zich beroepen als het om vrijgeven van data gaat. In practice, most simply fail to document their data in a way that allows others to quickly and easily check their work. It is not unusual for data that are shared to list variables only as VAR00001 through VAR00019, with no further explanation. Mede vanwege een dergelijk amateurisme pleit Wicherts ervoor dat tijdschriften het beschikbaar stellen van onderzoeksgegevens in openbaar toegankelijke bewaarplaatsen repositories als voorwaarde stellen voor publicatie van een artikel; op die manier zou de datafabricage van Stapel veel eerder aan het licht zijn gekomen. Eveneens pleit hij voor een co-pilot model bij statistische analyses: coauteurs zouden data en analyses van elkaar moeten controleren om fouten te voorkomen. Hebben psychologen het grote publiek iets uit te leggen over hun arbeidsethos? Er zijn verschillende wetenschappelijke integriteitsschendingen. Het bewust verzinnen van data zoals Diederik Stapel heeft gedaan staat bovenaan, gevolgd door plagiaat en het aanpassen van data. Het weglaten van data, het aanpassen van de analyse omdat dit beter uitpakt of het niet vermelden van mislukte studies, zulke zaken vallen onder het kopje questionable research practices. Daarvan is niet altijd duidelijk hoe moedwillig het is gedaan. John en haar collega s maakten voor deze schendingen verschillende schattingen van de prevalentie. Het is niet zo dat tien procent uit hun steekproef van ruim tweeduizend psychologen toegaf aan falsificatie te 10 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

11 doen, die schatting bedroeg zo n twee procent. Overigens zijn dat wereldwijd dus een paar honderd psychologen, schrikbarend veel, maar wel in lijn met eerder onderzoek. Het bewust weghalen van uitbijters, valt dat ook onder fraude? Nee. In datasets kan altijd iets raars zitten, bijvoorbeeld omdat een proefpersoon niet serieus heeft meegewerkt. Alleen, daar moet je transparant over zijn. Geen enkel probleem als je als onderzoeker netjes meldt dat je de uitbijters uit je datasets hebt verwijderd. Zo staat dat ook in de statistiekboeken. Is vanwege de publicatiedruk de verleiding voor wetenschappers groter om te gaan sjoemelen? Significante resultaten worden vaker gepubliceerd, dat is de hypocrisie van het peer review systeem. In de jaren zeventig van de vorige eeuw is dat al experimenteel aangetoond. Als reviewers twee inhoudelijk dezelfde artikelen krijgen aangeboden, maar met alleen in één versie significante resultaten, dan wijzen ze het artikel met de niet-significante resultaten en masse af. Dat onderzoekers zich door de impliciete eis van significantie eerder laten verleiden de werkelijkheid wat mooier voor te spiegelen, lijkt me evident. Dat is een probleem dat serieuze aandacht verdient. Hoe kunnen psychologen zich wapenen tegen die verleiding? Allereerst moeten psychologen erkennen dat veel zaken beter kunnen. Het heeft mij altijd verbaasd hoe geheimzinnig er vaak met data wordt omgegaan, dat onderzoekers hun data in hun eentje analyseren. Natuurlijk maak je dan fouten! Stel je eens voor dat een accountant de kas én bijhoudt én controleert! In de psychologie bestaat geen cultuur van controle, geen enkel statistiekboek geeft uitleg hoe je data moet bewaren of een goed codeboek schrijft. Psychologen mogen best meer een accountancy-mentaliteit hebben. Statistiek is hartstikke ingewikkeld, vaak gaan er dingen fout. Uit onderzoek van collega Marjan Bakker blijkt dat in de helft van de artikelen resultaten niet consistent zijn met gerapporteerde p-waarden. Nog pijnlijker is dat onderzoekers die weigeren hun data te delen meer statistische fouten maken. Om in accountancytermen te blijven: daar waar het kasboek een puinhoop is en de noodzaak van controle het grootst, wordt geen openbaar jaarverslag gemaakt. Als aandeelhouder van zo n bedrijf zou ik razend zijn. In de wetenschap is iedereen aandeelhouder. We moeten serieus nagaan of die gesloten cultuur wel zo slim is. Als je een artikel publiceert, doe dat dan zo open en transparant mogelijk. Wat heb je te verbergen? Hoe open ben jij zelf? Met mijn grote mond moet ik extra op mijn tellen passen, dus zelf probeer ik het goede voorbeeld te geven. Ik stel mijn onderzoeksgegevens graag beschikbaar voor andere onderzoekers. Mijn coauteurs checken mijn analyses, dat wil ik absoluut niet op de automatische piloot doen. Die werkwijze dwingt me mijn data zorgvuldig te documenteren. En ik praat ook veel opener over mijn data en de analyses die ik heb gedaan, dat werkt bijna therapeutisch! Je bent bezig met het opzetten van een tijdschrift waarin psychologen louter data kunnen publiceren. Ja. Het idee is dat het artikel de beschrijving is van de dataset, eventueel aangevuld met ideeën wat andere onderzoekers ermee kunnen doen. De data komen er in een online appendix bij. Samen met Marjan Bakker heb ik pas een redactioneel geschreven voor Intelligence, waar ik in de redactieraad zit, waarin we de voordelen van data publicatie bespreken. Het delen van data maakt wetenschap zoveel dynamischer en democratischer. In NRC Handelsblad deden drie wetenschappers onlangs een voorstel om promovendi een soort eed van Hippocrates te laten afleggen, om zo wetenschapsfraude te voorkomen. Hoe sta jij daar tegenover? Een charmant idee. Overigens beloof je als doctor je al te houden aan verplichtingen jegens wetenschap en maatschappij. Er speelt echter een juridisch probleem, een doctoraat kun je niet zomaar afnemen. Dat bleek ook bij Stapel voordat hij uit eigen beweging zijn bul inleverde. Zo n eed kan een extra juridisch middel zijn om iemand bij fraude zijn of haar doctoraat te ontnemen. Ik praat veel opener over mijn data, dat werkt bijna therapeutisch! Het weekblad Vrij Nederland citeerde uit de oratie van Stapel dat publicatiedwang leidt tot wetenschappelijke pornografie. Hoe ga jij om met die druk? Het staat buiten kijf dat die druk of dwang hoog is, maar dat mag nooit een excuus zijn om ethische grenzen te overschrijden. Stapel is een van de weinige wetenschappelijke fraudeurs die zijn fouten heeft toegegeven. Het zou heel interessant zijn uit zijn mond te horen waarom hij heeft gedaan wat hij heeft gedaan. Hoe is het begonnen? Waarom vond hij succes en status zo belangrijk? Wanneer heeft hij de verkeerde afslag genomen, en waarom? Zijn verhaal kan ons allemaal een spiegel voor houden. digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 11

12 De commissie die de fraude van Stapel heeft onderzocht, adviseerde strafrechtelijke vervolging. Wat vind jij daarvan? Ik kan me nauwelijks een ergere afranseling voorstellen dan die Stapel in de media heeft gekregen. Persoonlijk is het een enorm drama, hij is zijn baan en inkomen kwijt. Ik vraag me af of hij nog meer moet boeten. Aan de andere kant, hij is een oplichter. Hij heeft ruim twee miljoen euro subsidiegeld deels aan fictief onderzoek besteed. Er zal vermoedelijk sprake zijn van valsheid in geschrifte, maar over een gevangenisstraf kan ik niet oordelen. En wat vooral ook heel erg is: Stapel heeft een aantal jonge onderzoekers zeer ernstig gedupeerd in hun wetenschappelijke carrière. Ter afsluiting: heeft de psychologie een integriteitsprobleem of niet? Psychologen zijn mensen. Als wij doen alsof iedere onderzoeker integer is, als we de menselijke factor bagatelliseren, dan zijn we als vakgebied niet integer. Juist psychologen moeten dat toch weten! * John, L.K., Loewenstein, G.F. & Prelec, D. Measuring the Prevalence of Questionable Research Practices with Incentives for Truth-Telling (January 31, 2012). Psychological Science, Forthcoming. (Available at SSRN: or org/ /ssrn ) * Wicherts, J.M. & Bakker, M. (2012). Publish (your data) or (let the data) perish! Why not publish your data too? Intelligence Wichertsbakker2012.pdf,the meta-data, and the free data! * Wicherts, J. M. (2011). Psychology must learn a lesson from fraud case. Nature, 480, 7 Link Nature * Wicherts, J. M., Bakker, M. & Molenaar, D. (2011). Willingness to share research data is related to the strength of the evidence and the quality of reporting of statistical results. PLoS ONE Wicherts et al. (2011). * Bakker, M. & Wicherts, J. M. (2011). The (mis)reporting of statistical results in psychology journals. Behavior Research Methods, 43, BakkerWicherts2011.pdf * Wicherts, J.M., Borsboom, D., Kats, J., & Molenaar, D. (2006). The poor availability of psychological research data for reanalysis. American Psychologist, 61, datasharing.pdf digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

13 column frank van Kolfschooten Smoesjes van karottentrekkers Van een psycholoog die zich schuldig maakt aan wetenschapsfraude of plagiaat verwacht ik creatieve uitvluchten of op z n minst een fraai boetekleed. Listig was de ontsnappingspoging van Frederik Buytendijk, in de jaren vijftig van de vorige eeuw de beroemdste psycholoog van Nederland. Nadat een studentblad plagiaat had aangetoond in Buytendijks boek De vrouw, stuurde de hoogleraar dit boek naar de geplagieerde, de Duitser Philipp Lersch, met het verzoek het te recenseren. Gezien Lersch geringe beheersing van het Nederlands kon Buytendijk weten dat hij de tekst niet al te grondig zou kunnen lezen, maar een recensie zou zijn plagiaat wel witwassen. Helaas voor Buytendijk liet Lersch het bij wat plichtmatige lovende woorden in een brief. Buytendijks tijdgenoot Alphons Chorus weet zijn plagiaat in het leerboek Grondslagen der sociale psychologie aan weggevallen voetnoten tijdens het drukproces. Maar was die vermaledijde drukker dan ook vergeten om de aanhalingstekens bij de passages waar de noot naar had moeten verwijzen uit de letterbak te halen? Een aannemelijker verklaring dan dit afschuiven op de aloude zetduivel was dat Chorus het overtikken van buitenlandse auteurs wel lekker vond opschieten. Klinisch psycholoog René Diekstra, de Buytendijk van de jaren negentig, stelde tegenover de Leidse onderzoekscommissie dat het hier om onbedoeld plagiaat ging. Deze vluchtweg sloot de commissie af door te stellen dat men niets aankon met intenties omdat men nu eenmaal niet in Diekstra s hoofd kon kijken. In later jaren zocht Diekstra andere excuses: hij introduceerde een eigen definitie van plagiaat en manoeuvreerde zichzelf in een slachtofferrol. Hij erkende fouten te hebben gemaakt, maar was daarvoor veel te zwaar gestraft door zijn rechters. Dat maakte zijn rechters tot slechtere mensen dan hij. De Utrechtse neuropsychologe Margriet Sitskoorn betwistte de bevoegdheid van de integriteitscommissie om te oordelen over haar overnames zonder bronvermelding omdat dat was gebeurd in populairwetenschappelijke bladen en dat viel niet onder de gedragscode voor wetenschappers. Toen die vlieger niet opging, zette ook Sitskoorn in op de goede bedoelingen : als het dan plagiaat was, dan had ze het niet zo bedoeld. Net als Diekstra kwam Sitskoorn daar niet mee weg. Ze kreeg in Utrecht een berisping, maar werd met open armen ontvangen als hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg. Daar werd ze een collega van Diederik Stapel, wiens talloze verzinsels ieders verstand deden stilstaan. Hij ging diep door het stof in een schriftelijke verklaring, maar kon ook zelf de vraag niet beantwoorden wat hem had bewogen. Sinds een documentaire van Profiel* weten we dat Stapel vanwege gebrek aan talent afzag van een carrière als acteur en koos voor een loopbaan waarin hij een eminente wetenschapper speelde. Was die vermaledijde drukker ook vergeten de aanhalingstekens bij de passages waarnaar de noot had moeten verwijzen uit de letterbak te halen? Eind juni kreeg het imago van de sociale psychologie een nieuwe mokerslag met de ontmaskering van de Belg Dirk Smeesters. Ik ben geen Diederik Stapel, zei deze hoogleraar consumentengedrag van de Erasmus Universiteit. Of Smeesters geen klein broertje van Stapel is, staat te bezien. Het aantal teruggetrokken artikelen bleef op twee hangen omdat van ander dubieus werk de ruwe data verloren waren gegaan. Een gecrashte harde schijf, een helaas onvindbare zwager die deze calamiteit kon bevestigen, bij een verhuizing zoekgeraakte data Ja, het klonk ongeloofwaardig gaf Smeesters ook zelf aan, maar zo was het nu eenmaal gegaan. Smoesjes van een karottentrekker heet dat in Vlaanderen. Frank van Kolfschooten is onderzoeksjournalist. In oktober verschijnt zijn boek Ontspoorde wetenschap. Over fraude, plagiaat en academische mores. * digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 13

14 drie reflecties Wel de lusten, niet de lasten? door Iris Dijkstra De fraude van Diederik Stapel kwam in een stroomversnelling nadat Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, in de zomer van 2011 een persbericht verspreidde. De boodschap: vleeseters zouden hufteriger zouden zijn dan niet-vleeseters. Dat zou blijken uit onderzoek dat zij samen met Stapel en Marcel Zeelenberg, hoogleraar sociale en economische psychologie aan de Universiteit Tilburg, had uitgevoerd. Niet alleen bleek dat onderzoek te berusten op volledig verzonnen data van Stapel, het onderzoek had bovendien de toets van het peer review-systeem nog geenszins doorstaan. Vonk sprak dus duidelijk voor haar beurt. In de media kreeg ze er vervolgens ongenadig van langs mede ook omdat al snel de verdenking rees dat Vonk, als voormalig voorzitter van de actiegroep Wakker Dier en actief lid van de Partij voor de Dieren, de schijn van vooringenomenheid wekte.* De werkwijze van Vonk was voor de Radboud Universiteit aanleiding onderzoek te doen naar haar wetenschappelijke integriteit. Uiteindelijk kreeg ze een berisping wegens onprofessioneel handelen. In tegenstelling tot diverse rapporten over Stapel werd dat integriteitsrapport over Vonk niet openbaar gemaakt, tot verbijstering van onder meer het Nijmeegse studentenblad Vox. Dat mocht bovendien van het College van Bestuur geen artikel op de eigen website publiceren over wat studenten en medewerkers vonden van haar werkwijze.** Etaleerde Vonk een mentaliteit van wel de lusten (mediaaandacht, wéér een publicatie) en niet de lasten (grondig checken van (data-)analyses het ambachtelijke vakmanschap waarop goed onderzoek is gebaseerd)? De UvA-medewerkers Denny Borsboom (Psychologische Methodenleer), Evert- Jan van Doorn (Sociale Psychologie) en Hilde Huizinga (Ontwikkelingspsychologie) reflecteren op deze zaak. * Bijv.: detail/ /2011/09/14/roos-vonk-mist-academischebasisvaardigheden.dhtml ** Bijv.: Studenten-mogen-niet-schrijven-over-kwestieRoos-Vonk.htm Het zou goed zijn als standaard bij artikelen vermeld zou worden wie voor welk gedeelte verantwoordelijk is 14 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

15 Te goed van vertrouwen? Dat het rapport over Vonk geheim is gehouden, vind ik prima. Zulke rapporten zijn nu eenmaal vertrouwelijk. Vonk had er natuurlijk ook zelf op kunnen aandringen het rapport openbaar te maken. Dat de Nijmeegse studenten niet over de zaak mochten schrijven op de website, dat vind ik wel vreemd. We hebben hier toch vrijheid van meningsuiting? Het is alles bij elkaar moeilijk te beoordelen of Vonk terecht onzorgvuldig professioneel handelen is verweten. We weten gewoon niet op grond waarvan ze precies is berispt. Misschien vanwege haar onhandige optreden bij Pauw en Witteman?*** Of misschien is ze te goed van vertrouwen geweest? Natuurlijk moet je elkaar in de wetenschap kunnen vertrouwen, maar je mag elkaar wel kritische vragen stellen. Zeker als je coauteur bent. Dan ben je tenslotte medeverantwoordelijk voor een publicatie. Het zou daarom ook goed zijn als standaard bij artikelen vermeld zou worden wie voor welk gedeelte verantwoordelijk is. Zo voorkom je dat de een wordt meegesleurd in de val van de ander als die onoorbare dingen doet. Want dat is intussen wel duidelijk geworden: iemand die fraudeert brengt ook anderen een hoop schade toe. Data fabriceren is natuurlijk heel erg fout en komt hopelijk weinig voor. Maar er is in de wetenschap ook een grijs gebied waar elke onderzoeker mee te maken krijgt. Tijdschriften publiceren vooral significante resultaten, en onderzoekers worden op hun aantal publicaties afgerekend. Daarom worden data vaak op veel verschillende manieren bekeken totdat er een significant resultaat uitrolt. Het zou goed zijn als we ons hier meer bewust van zouden worden en meer zouden discussiëren over wat wel en niet mag. We worden tenslotte niet betaald om ons eigen cv op te krikken, maar om meer over de waarheid te weten te komen. *** Bijv: Fragment-detail html?&tx_ttnews%5Btt_ news%5d=22785&tx_ttnews%5bbackpid%5d=116 &chash=7d5a829ecf0d3946fb2e441cd2b3c728 Data delen moet de norm zijn Heb je destijds dat onderzoeksverslag van Stapel over die vleeshufters gezien? Ik ben daar echt van geschrokken. Het is een vodje, ik zou er nog geen student mee weg laten komen. Geen toetsingsresultaten, de tabellen kloppen van geen kanten. Als dat verslag de enige informatie was waarop Vonk haar persbericht baseerde, dan is het terecht dat ze is berispt. Ik kan nauwelijks geloven dat ze enkel op basis van zo n beperkt verslag naar buiten trad. Blijkbaar heeft Vonk in de resultaten gezien wat ze wilde zien. Ironisch, want juist de sociale psychologie heeft talloze vertekeningen in het oordeelsvermogen van mensen geïdentificeerd. Als sociaalpsycholoog had Vonk zelf dus als geen ander moeten weten dat ze uiterst kritisch moest zijn op haar eigen interpretatie van de data. Je moet je omgeving zo organiseren dat je tegenspraak krijgt en scherp blijft. Data delen en erover discussiëren zou de norm moeten zijn. Laat je gegevens eerst maar eens zien aan je collega s, coauteurs en reviewers voordat je de media opzoekt. Probleem is de financiering van de wetenschap. Die wordt tegenwoordig georganiseerd als een competitie. En iedereen weet: als er wat te winnen valt, speelt er altijd wel iemand vals. Dat is bij alle wedstrijden en spelletjes zo, dus moet je controleren of iedereen zich aan de spelregels houdt. In de sport zijn toch ook dopingcontroles? Waarom in de wetenschap dan niet? Ik zit hier zelf ook bijna een miljoen van NWO te spenderen, dus ik zou er niet van opkijken als er eens iemand van NWO langs zou komen en zou vragen naar mijn datasets. Dat het integriteitsrapport over Vonk niet openbaar is gemaakt, daar heb ik eigenlijk geen mening over. We weten tenslotte niet wat daar in staat. Wel vind ik het opmerkelijk dat studentenblad Vox zich door het CvB heeft laten ringeloren. Als het bestuur zegt dat er niet over de zaak-vonk mag worden geschreven, dan doe je dat toch juist? Je moet als redactie je poot stijf houden. Een studentenblad hoort onafhankelijk te zijn en zich niet de wil van het CvB laten opleggen. de sociale psychologie heeft talloze vertekeningen in het oordeelsvermogen van mensen geïdentificeerd digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 15

16 Treed pas naar buiten met je bevindingen als je artikel door de peer review heen is Van de affaires rond Stapel en Vonk is een hoop te leren De Radboud Universiteit zal wel zo zijn redenen hebben gehad om het integriteitsrapport over Vonk geheim te houden. Wat Vonk heeft gedaan is niet te vergelijken met wat Stapel heeft gedaan. Stapel heeft op grote schaal gefraudeerd. En frauderen is strafbaar, dus ik kan me voorstellen dat de Universiteit van Tilburg open kaart wilde spelen. Bij Vonk is van fraude geen sprake, alleen haar integriteit is in het geding. Daar hoeft een universiteit geen openheid over te geven. We weten dus ook niet wat er in dat rapport staat. Toch vind ik het terecht dat Vonk onzorgvuldig professioneel handelen is verweten, want ze heeft wetenschappelijke resultaten prematuur naar buiten gebracht. Dat is fout, je moet pas naar buiten treden met je bevindingen als je artikel door de peer review heen is. Dat zij de data die Stapel aanleverde niet controleerde, vind ik in vergelijking hiermee minder laakbaar. Ik zou zelf niet zo willen werken, ik zou zelf altijd een bestand met ruwe data willen hebben als ik coauteur was. Maar als je veel ballen tegelijkertijd in de lucht moet houden en iemand die je goed kent levert de data aan, tja, dan kan ik me voorstellen dat je zo n gegevensbestand niet controleert. De universiteit heeft ook gezegd dat Vonk extra kritisch had moeten zijn omdat ze zelf een ideologisch belang bij de resultaten had. Daar ben ik het wel mee eens. Het is niet handig als je nauw betrokken bent bij een onderwerp dat je onderzoekt. Natuurlijk, als onderzoeker heb je een hoop vrijheid. Maar het kan een verkeerde indruk geven als je je met dingen gaat bezighouden waar je een zeker belang bij hebt. Je moet dan wel heel erg zeker weten dat alles klopt voordat je je resultaten naar buiten brengt. Het is een van de lessen die we kunnen trekken uit deze zaak: wees eerder conservatief dan liberaal als je de media opzoekt. En laten we als vakgebied een open dialoog aangaan over onze onderzoekscultuur. Wat gaat er goed en wat kan er beter? Daar moeten we met elkaar over in gesprek. Wat dat betreft valt er uit de hele affaires rondom Stapel en Vonk een hoop te leren. 16 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

17 Interview met Wim Koomen Wetenschap bedrijven is een kwestie van vertrouwen door Vittorio Busato Volgens een reconstructie van de affaire-stapel in weekblad Vrij Nederland (17 december 2011) zou hij in zak en as thuis hebben gezeten. Maar dat is onzin, reageert de gepensioneerde Wim Koomen, die nog een dag per week werkt bij de Programmagroep Sociale Psychologie. Samen met Joop van der Pligt, hoogleraar bij diezelfde programmagroep, was hij in de jaren negentig van de vorige eeuw promotor van Diederik Stapel. En daar was Koomen maar wat trots op, zo blikt hij terug, dat hij hem in die tijd kon en mocht begeleiden, dat Stapel in zekere zin zijn leerling was. Dat maakt het des te erger. Diederik was een zeer talentvol en creatief onderzoeker, in de goede zin van het woord. Maar van dat beeld is helaas helemaal niets overgebleven. Van kroonprins tot paria van de sociale psychologie, zo zou de val van Stapel wel kunnen worden omschreven. Koomen beschouwt die neergang van zijn vroegere protegé nu als dieptepunt in zijn carrière. Stel dat zijn bedrog was uitgekomen toen ik nog volledig in de running was, dan was het nog veel harder aangekomen. Ik ben in 2001 gepensioneerd, werk nog wel, maar beschouw me niet meer als volwaardig lid van de programmagroep. Daardoor heb ik, gelukkig, wat meer afstand. Maar voor een aantal van zijn promovendi is deze affaire een ramp. Er zijn publicaties teruggetrokken, hun carrièreperspectief in de wetenschap is er bepaald niet beter op geworden. Vreselijk. Onbegrip Stapel promoveerde in 1997 cum laude aan de UvA, maar heeft na zijn ontmaskering als fraudeur inmiddels uit eigen beweging zijn doctorsbul ingeleverd. Waterdicht bewijs is er niet voor, maar naar alle waarschijnlijkheid heeft Stapel ook al een deel van de data voor zijn dissertatie verzonnen, concludeerde onlangs een commissie onder leiding van emeritus-hoogleraar Pieter Drenth.* Koomen heeft van de argumentatie kennis genomen. Statistisch ben ik redelijk onderlegd. Maar de procedures die de commissie-drenth heeft gehanteerd, zijn mij onbekend. De originele databestanden zijn er niet meer en er zijn statistische technieken toegepast die gesjoemel met data aannemelijk moeten maken. Hoe dan ook, destijds had ik geen enkele reden te twijfelen aan de data van Stapel voor zijn proefschrift. En zo gek is dat ook niet, vervolgt Koomen. Wetenschap bedrijven is een kwestie van vertrouwen. Voor fraude moet je een verdenking hebben. Je gaat er niet vanuit dat iemand de zaak flest, en zeker niet in die mate die nu is gebleken bij Stapel. Daar houd je gewoonweg geen rekening mee. Integendeel, ik had het idee dat zijn werk netjes en fatsoenlijk was uitgevoerd. Het was collega Van der Pligt die hem als eerste attendeerde op het bedrog van Stapel, kort voordat het nieuws wereldkundig werd. Koomen: Eerst dacht ik aan een slechte digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 17

18 Ik had geen enkele reden te twijfelen aan de data van Stapel grap, maar al gauw besefte ik dat het wel waar moest zijn. Dan gaan welhaast vanzelf emoties als onbegrip, verbazing en ongeloof overheersen. Hoe is in het godsnaam mogelijk dat hij dat heeft gedaan? Wanneer is het begonnen? Op die vragen had en heeft Koomen geen antwoord. Ik heb contact gehad met Diederik, maar heb hem die vragen niet gesteld. Overigens geloof ik niet dat ik zijn antwoorden zomaar zou vertrouwen, juist omdat mijn vertrouwen al zo is geschaad. Toch hecht Koomen er wel enige waarde aan dat Stapel ontkent dat hij ook in zijn Amsterdamse periode de boel heeft lopen flessen. In Groningen en Tilburg heeft hij zijn fraude toegegeven. Waarom zou je dan verzwijgen dat het verzinnen van data bijvoorbeeld hier is begonnen? Veel erger kan het toch niet meer worden? Mogelijk doet Stapel zelf ooit een boekje open over zijn beweegredenen. Vooralsnog blijft het volgens Koomen psychologie van de koude grond waarom Stapel heeft gedaan wat hij heeft gedaan. Natuurlijk denk ik daar over na, maar ik kom ook niet verder dan clichés als steekje los. Vergelijk het met twee mensen van wie je nooit had gedacht dat die zouden gaan scheiden. Dan vraag je jezelf ook af waarom, of je bepaalde signalen had kunnen opvangen. En dan kom je evenmin verder dan wat algemene determinanten waarvan het maar de vraag is of die ook opgaan voor dat specifieke echtpaar. De werkelijkheid is dat die mensen zich naar de buitenwereld toe totaal anders hebben gedragen, en dat zal bij Stapel niet anders zijn geweest. Scheve gezichten Kort na zijn ontmaskering gaf Stapel in de Volkskrant (1 november 2011) de volgende verklaring: Ik heb de fout gemaakt dat ik de waarheid naar mijn hand heb willen zetten en de wereld net iets mooier wilde maken dan hij is. Ik heb gebruik gemaakt van oneigenlijke middelen om de resultaten aantrekkelijker te maken. In de moderne wetenschap ligt het ambitieniveau hoog en is de competitie voor schaarse middelen enorm. De afgelopen jaren is die druk mij teveel geworden. Ik heb de druk te scoren, te publiceren, de druk om steeds beter te moeten worden niet het hoofd geboden. Ik wilde te veel te snel. In een systeem waar weinig controle is, waar de mensen veelal alleen werken, ben ik verkeerd afgeslagen. Koomen vindt het een weinig bevredigende verklaring. In mijn carrière heb ik de publicatiedruk voor wetenschappers enorm zien veranderen. Als Stapel met deze verklaring een volledig beeld van de oorzaken van zijn gedrag pretendeert, dan is hij daar niet in geslaagd. Die druk geldt voor elke wetenschapper. Het doet denken aan de crimineel die zijn gedrag toeschrijft aan een slechte jeugd of de verkeerde vrienden. De meeste van de mensen in dezelfde omstandigheden slaan niet verkeerd af. Vele vakbroeders hebben zich erover verbaasd dat Stapel zo lang zijn gang heeft kunnen gaan, dat zijn bedrog niet veel eerder is opgemerkt. Zo kregen sommige van zijn promovendi kant-en-klare datasets aangeleverd, terwijl het zelf verzamelen van data nu juist hoort bij de proeve van een bekwaamheid die het schrijven van een proefschrift is. Zorgde dat in de gemeenschap van sociaalpsychologen niet voor scheve gezichten? Daar heb ik nooit zo bij stil gestaan, antwoordt Koomen. Maar het is inderdaad opmerkelijk dat sommige promovendi niet zelf hun data hoefden te verzamelen. Dat zou uitzonderlijk moeten zijn, hoewel er wel situaties denkbaar zijn dat het zo gaat. Een hoogleraar heeft voor onderzoeksdoeleinden goede connecties bij bijvoorbeeld de politie en moet daar uit een soort eerbetoon zelf heen. Als je dan een handlanger stuurt, valt dat minder goed en dat kan de relatie voor de toekomst beïnvloeden. Maar dat staat er los van dat die handelwijze fraude in de hand zou werken. Bovendien zal een hoogleraar de promovendus ook nauw bij dat proces van gegevens verzamelen betrekken. Spiegel Volgens de landelijke commissies die de omvang van de fraude van Stapel onderzoeken gaat het te ver om sommige van zijn promovendi hun doctorstitel te ontnemen. Eric-Jan Wagenmakers, hoogleraar bij de Programmagroep Psychologische Methodenleer alhier, toonde zich daar in de reconstructie van Vrij Nederland evenwel kritisch over. Stel dat ik een atleet ben en mijn trainer dient me buiten mijn medeweten om doping toe. Ik kwalificeer me voor de Olympische Spelen en vervolgens word ik gepakt. Dan word ik echt wel gediskwalificeerd. Hoewel ik er geen schuld aan heb, is de prestatie niet eerlijk geweest. Als ik een proefschrift publiceer met gegevens die niet kloppen, hoeveel is die proeve van bekwaamheid dan nog waard? ( ) Als je bij iemand werkt die je telkens van data voorziet maar je de echte data niet wil geven, is dat toch een beetje apart. Volgens Koomen schuurt die vergelijking van Wagenmakers. Bij een atleet zijn bekwaamheid en inhoud als het ware met elkaar vervlochten. Bij promovendi is juist een scheiding te maken tussen wetenschappelijke bekwaamheid en inhoudelijke resultaten. De getroffen promovendi van Stapel hebben zich bekwaam getoond, alleen met data die achteraf niet blijken te kloppen. Maar hun analyses zouden dezelfde zijn geweest met goede en betrouwbare data. Dus natuurlijk zou het ontnemen van hun doctorstitel een te zware straf zijn. 18 digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

19 Neemt niet weg dat Wagenmakers ook vindt dat het goed is dat de psychologie deze affaire is overkomen; het dwingt immers tot reflectie in het vak over het beheren en analyseren van data. Of zoals Daniël Wigboldus, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, in diezelfde reconstructie in Vrij Nederland zei: Het goede van de affaire-stapel is dat ze ons dwingt in de spiegel te kijken. Dat is zeker zo, besluit Koomen. We hoeven studenten heus niet te leren dat het verkeerd is wat Stapel heeft gedaan. Dat is alsof je bij economie studenten vertelt dat je geen bank mag beroven. Nee, ik geloof meer in regels op institutioneel niveau. Ik zal het toejuichen als onderzoekers standaard hun ruwe data beschikbaar stellen, dat gebeurt te weinig in de praktijk. Maar ik ben huiverig voor meer ingrijpende maatregelen. Als je als coauteur bijna als een politieagent de data van je collega moet controleren, dat lijkt me niet goed voor het onderlinge vertrouwen. Vergelijk het met twee mensen van wie je nooit had gedacht dat die zouden gaan scheiden * Bijv: WETENSCHAP/article/detail/ /2012/05/31/Commissievermoedt-dat-Stapel-ook-fraude-pleegde-aan-UvA.dhtml digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie 19

20 column jaap murre Hufters en fossielen Viswa Jit Gupta was een archeoloog die fossielen vond op de meest verrassende plaatsen in de Himalaya s. Veel van zijn vondsten gooiden de bestaande ideeën over de oorsprong der soorten overhoop en haalden daarom toptijdschriften als Nature. Hij betrok ook onwetende andere onderzoekers in zijn onderzoek, met name vooraanstaande archeologen. Die determineerden dan bijvoorbeeld het fossiel en werden op grond daarvan co-auteur, hoewel ze niet bij het voorstadium betrokken waren geweest. Hierdoor straalden de vondsten extra veel vertrouwen uit. In 1987 Wetenschappelijke fraude ligt nog veel gevoeliger dan fraude in het bedrijfsleven, of je nu een fossiele vindplaats vervalst of doet alsof je in gedegen onderzoek gevonden hebt dat vleeseters hufters zijn. werd Gupta ontmaskerd: de meeste fossielen had hij ergens gekocht of uit een museum gestolen en zelf neergelegd. Iets dergelijks deed de Japanner Shinichi Fujimura, die begin jaren tachtig van de vorige eeuw de onverwachte vondst deed van veertigduizend jaar oud aardewerk in Japan: het oudste ooit. In 2000 vond hij sporen van bewoning door mensen van naar schatting zeshonderdduizend jaar oud u raadt het al, de oudste sporen ter wereld. In Japan was hij door twintig jaar aan spectaculaire vondsten heel bekend geworden en zijn ontdekkingen werden zelfs behandeld in de lessen op de lagere school. Het bleek echter dat hij zelf allerlei materiaal begroef, en helaas voor hem was hij daarbij door een krant stiekem gefotografeerd. Nadat deze foto s op de voorpagina waren verschenen gaf hij alles toe en bood publiekelijk zijn excuus aan. Hij wilde simpelweg graag beroemd worden met wereldschokkende vondsten. Eén van zijn co-auteurs, Mitsuo Kagawa, werd vervolgens door een Japanse krant ervan beschuldigd ook betrokken te zijn geweest bij sommige vervalste vondsten. Dit was waarschijnlijk niet terecht en hij ontkende dan ook iedere bewuste medewerking aan frauduleuze handelingen in zijn zelfmoordbrief. Twee voorbeelden van onderzoekers die vele jaren lang de ene interessante ontdekking na de andere doen, groot respect opbouwen, in topbladen publiceren en beroemd worden op basis van gefabriceerde data. Mensen frauderen. De meeste mensen niet, maar een paar wel. In het bedrijfsleven komt dit zelfs zo vaak voor dat er een hele bedrijfstak is van professionele fraudebureaus met detectives die kunnen worden ingehuurd als een bedrijf iets of iemand niet vertrouwt. Wetenschappelijke fraude ligt nog veel gevoeliger, of je nu een fossiele vindplaats vervalst of doet alsof je in gedegen onderzoek gevonden hebt dat vleeseters hufters zijn. En terecht, want wetenschappers worden geacht de werkelijkheid te onderzoeken, de ware aard der dingen. Ze genieten het vertrouwen dat het daarvoor opzij gezette belastinggeld ook goed besteed zal worden. Net als een vliegramp zal fraude ook in de wetenschap af en toe blijven voorkomen. En net als bij zo n ramp is beste reactie denk ik: grondig onderzoeken wat er fout ging, waarom het fout ging en vervolgens de gelegenheid te baat nemen om de kwaliteit van onze wetenschapsbeoefening blijvend te verhogen. Komt er toch nog iets goeds uit al dat gesjoemel. Jaap Murre is hoogleraar theoretische neuropsychologie en verbonden aan de Programmagroep Brein en Cognitie digizine mindopen IX - zomer 2012 onderzoeksinstituut psychologie

Integriteit van Wetenschap

Integriteit van Wetenschap Integriteit van Wetenschap Een verkenning naar aanleiding van het bezoek van de Dutch Association for Institutional Research 2 juli 2014 Prof.dr. J.W.A. Smit Dutch Association for Institutional Research

Nadere informatie

Volledig fraudevrij is on

Volledig fraudevrij is on Volledig fraudevrij is on 34 Folia Magazine ogelijk De Tilburgse psycholoog Diederik Stapel fraudeerde op grote schaal met zijn wetenschappelijke data. Wetenschappers in het hele land reageerden geschokt,

Nadere informatie

2014 Advies Commissie Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Maastricht

2014 Advies Commissie Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Maastricht 2014 Advies Commissie Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Maastricht Aanleiding De Commissie Wetenschappelijke Integriteit UM heeft op (..) 2014 een door (..) (klager) ingediende klacht ontvangen.

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Publicatiedruk & wetenschappelijk wangedrag. Joeri Tijdink (VUmc Amsterdam)

Publicatiedruk & wetenschappelijk wangedrag. Joeri Tijdink (VUmc Amsterdam) Publicatiedruk & wetenschappelijk wangedrag Joeri Tijdink (VUmc Amsterdam) Auteurschappen Stellingen Fraude in de wetenschap is zeldzaam Stellingen Fraude wordt vooral veroorzaakt door enkele rotte appels

Nadere informatie

Rapport naar aanleiding van de behandeling van de vermeende schending van de wetenschappelijke integriteit in publicaties van [ ].

Rapport naar aanleiding van de behandeling van de vermeende schending van de wetenschappelijke integriteit in publicaties van [ ]. 2015 VU plagiaat ongegrond Onderwerp van de klacht: plagiaat Rapport naar aanleiding van de behandeling van de vermeende schending van de wetenschappelijke integriteit in publicaties van [ ]. Aanleiding

Nadere informatie

Casus I. Onderwerp van de klacht Hergebruik van (eigen) materiaal zonder bronvermelding - ongegrond

Casus I. Onderwerp van de klacht Hergebruik van (eigen) materiaal zonder bronvermelding - ongegrond 2016 Casus I Onderwerp van de klacht Hergebruik van (eigen) materiaal zonder bronvermelding - ongegrond De klacht Op 2015 hebben klager I en klager II een casus voorgelegd aan de Commissie Wetenschappelijke

Nadere informatie

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Vragen stellen bij schijnbare vanzelfsprekendheden is een basisvoorwaarde voor wetenschappelijk

Nadere informatie

UMCG Researchcode. Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek

UMCG Researchcode. Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek UMCG Researchcode Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek Onderzoek Het Universitair Medisch Centrum Groningen is behalve een zeer groot ziekenhuis, ook een vooraanstaand

Nadere informatie

In deze les. Het experiment. Hoe bereid je het voor? Een beetje wetenschapsfilosofie. Literatuuronderzoek (1) Het onderwerp.

In deze les. Het experiment. Hoe bereid je het voor? Een beetje wetenschapsfilosofie. Literatuuronderzoek (1) Het onderwerp. In deze les Het experiment Bart de Boer Hoe doe je een experiment? Hoe bereid je het voor? De probleemstelling Literatuuronderzoek Bedenken/kiezen experimentele opstelling Bedenken/kiezen analysevorm Hoe

Nadere informatie

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën 8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een sectorwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een sectorwerkstuk

Nadere informatie

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Twente

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Twente Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Twente Preambule Binnen de Universiteit Twente rust op alle betrokkenen bij het onderwijs en onderzoek een eigen verantwoordelijkheid voor de

Nadere informatie

Wetenschappelijke Integriteit

Wetenschappelijke Integriteit Wetenschappelijke Integriteit Plagiaat en fraude... Lezing door Hans Bodlaender Deels gebaseerd op materiaal van Lennart Herlaar en anderen 1 Over deze voordracht Gedeeltelijk gebaseerd op een voordracht

Nadere informatie

Artikel 4 1. Het proefschrift kan door één persoon dan wel door twee personen tezamen worden geschreven.

Artikel 4 1. Het proefschrift kan door één persoon dan wel door twee personen tezamen worden geschreven. Promotiereglement van de Open Universiteit Nederland Hoofdstuk I Algemene bepalingen Artikel 1 In dit reglement wordt verstaan onder: Wet : de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW)

Nadere informatie

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening Preambule NWO beschouwt het als haar taak om te waken over de kwaliteit van het door NWO gefinancierde wetenschappelijk onderzoek.

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Leiden

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Leiden Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Universiteit Leiden INHOUDSOPGAVE Preambule...1 Artikel 1 Definities...1 Artikel 2 Algemeen...2 Artikel 3 Vertrouwenspersoon...2 Artikel 4 Commissie Wetenschappelijke

Nadere informatie

Social Media Policy KSV Temse Richtijnen voor het gebruik van social media

Social Media Policy KSV Temse Richtijnen voor het gebruik van social media KSV Temse Richtijnen voor het gebruik van social media /ksvtemse @ksvtemse Richtijnen voor het gebruik van sociale media Richtlijnen voor het gebruik van social media Voor spelers, trainers, bestuursleden

Nadere informatie

2015 Radboud Universiteit Heimelijk verwerpen van resultaten ongegrond. 3. Advies commissie wetenschappelijke integriteit

2015 Radboud Universiteit Heimelijk verwerpen van resultaten ongegrond. 3. Advies commissie wetenschappelijke integriteit 2015 Radboud Universiteit Heimelijk verwerpen van resultaten ongegrond 1. Onderwerp van de klacht Heimelijk verwerpen van resultaten ongegrond 2. Korte omschrijving van de feiten Het betrof een bij het

Nadere informatie

Hoe niet met fraude om te gaan

Hoe niet met fraude om te gaan Hoe niet met fraude om te gaan Lezing voor ACRON, symposium 'Fraude versus integriteit in klinisch onderzoek', 19 juni 2014 Maarten Derksen Theorie & Geschiedenis van de Psychologie Rijksuniversteit Groningen

Nadere informatie

Kwaliteitsstandaard en wetenschappelijke integriteit duaal promotieprogramma

Kwaliteitsstandaard en wetenschappelijke integriteit duaal promotieprogramma Kwaliteitsstandaard en wetenschappelijke integriteit duaal promotieprogramma Centrum Regionale Kennisontwikkeling Leiden University Dual PhD Centre The Hague Vastgesteld door het Faculteitsbestuur Campus

Nadere informatie

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 Het is al weer lang geleden dat jullie iets van ons hebben gehoord en dat komt omdat er veel is gebeurd. We hebben namelijk heel veel analyses kunnen doen op

Nadere informatie

VAN DE GESCHIEDENIS LEERT MEN?

VAN DE GESCHIEDENIS LEERT MEN? Gepubliceerd in Ons Erfdeel 2014/4. Zie www.onserfdeel.be of www.onserfdeel.nl. VAN DE GESCHIEDENIS LEERT MEN? IMPACT, PUBLICATIEDRUK EN FAIR PLAY IN DE (PSYCHOLOGISCHE) WETENSCHAP Als de onderzoeker,

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde, azm, Maastricht en Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde Uitgangspunten Rapportage van resultaten van (biomedisch)

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA 53 8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA Media Afhankelijk van de omstandigheden kan het verstandig zijn om de media proactief te benaderen op het moment dat een afdeling van de school zwak of zeer zwak wordt. Bij

Nadere informatie

van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Universiteit Leiden

van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Universiteit Leiden A D V I E S 1 3 0 2 van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Universiteit Leiden inzake het verzoek van het College van Bestuur van 12 oktober 2012 tot het verrichten van een onderzoek naar

Nadere informatie

Feiten; Advies commissie wetenschappelijke integriteit 24 januari 2014

Feiten; Advies commissie wetenschappelijke integriteit 24 januari 2014 2014 TU Delft plagiaat Onderwerp van de klacht: plagiaat Feiten; Advies commissie wetenschappelijke integriteit 24 januari 2014 1. Feiten, overzicht procedure 1.1 Klager is sinds 1999 in dienst van de

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en ontving in 1999 de Spinozapremie.

Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en ontving in 1999 de Spinozapremie. Anne Cutler (1945) is sinds 1993 directeur van het Max Planck-instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen. Ze studeerde psychologie in Melbourne en promoveerde in 1975 in de psycholinguïstiek aan de Universiteit

Nadere informatie

N i e u w s b r i e f

N i e u w s b r i e f N i e u w s b r i e f 26 augustus 2008 Hiep, hiep, hoera! Het brain and Development lab bestaat deze zomer alweer 3 jaar! In deze jaren hebben we al enorm veel studies gedaan en dingen ontdekt. Maar natuurlijk

Nadere informatie

Het toepassen van theorieën: een stappenplan

Het toepassen van theorieën: een stappenplan Het toepassen van theorieën: een stappenplan Samenvatting Om maximaal effectief te zijn, moet de aanpak van sociale en maatschappelijke problemen idealiter gebaseerd zijn op gedegen theorie en onderzoek

Nadere informatie

en instemming heb gelezen. Het onderwerp is van groot belang, niet alleen omdat er in de

en instemming heb gelezen. Het onderwerp is van groot belang, niet alleen omdat er in de Betreft: Reactie Rapport Schuyt Van: Carsten de Dreu Datum: 21/9/2012 Geachte aanwezigen, Het is een eer en genoegen te mogen reageren op het rapport Schuyt, dat ik met veel waardering en instemming heb

Nadere informatie

Minder nieuws voor hetzelfde geld?

Minder nieuws voor hetzelfde geld? www.nieuwsmonitor.net Minder nieuws voor hetzelfde geld? Van broadsheet naar tabloid Meer weten? Onderzoekers Nieuwsmonitor Carina Jacobi Joep Schaper Kasper Welbers Kim Janssen Maurits Denekamp Nel Ruigrok

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Klachtenregeling wetenschappelijke integriteit TU/e

Klachtenregeling wetenschappelijke integriteit TU/e Klachtenregeling wetenschappelijke integriteit TU/e Preambule Binnen de TU/e rust op alle betrokkenen bij het onderwijs en onderzoek een eigen verantwoordelijkheid voor de instandhouding van de wetenschappelijke

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602 PERFECTIONISME overgenomen uit; Teaching gifted kids in the regular classroom. Susan Winebrenner, free spirit, 2001. Vertaald en aangepast door Marita van den Hout, 2011, Beren van jouw weg. Het zal u

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

FRAUDE EN PLAGIAAT REGELING STUDENTEN UvA. Vastgesteld door het College van Bestuur in 2008, laatstelijk gewijzigd mei 2010.

FRAUDE EN PLAGIAAT REGELING STUDENTEN UvA. Vastgesteld door het College van Bestuur in 2008, laatstelijk gewijzigd mei 2010. FRAUDE EN PLAGIAAT REGELING STUDENTEN UvA Vastgesteld door het College van Bestuur in 2008, laatstelijk gewijzigd mei 2010. Artikel 1 Definities 1. Onder fraude en plagiaat wordt verstaan het handelen

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Professioneel normbesef ontwikkelen in de wetenschap

Professioneel normbesef ontwikkelen in de wetenschap Karianne Kalshoven & Margreeth Kloppenburg Professioneel normbesef ontwikkelen in de wetenschap Jonge wetenschappers onder druk Schending van de integriteit van de wetenschap brengt jonge wetenschappers

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

De aanstelling en inschaling van artsen in promotieonderzoek en hun BIG- (her)registratie

De aanstelling en inschaling van artsen in promotieonderzoek en hun BIG- (her)registratie Houten, 20 april 2015 De aanstelling en inschaling van artsen in promotieonderzoek en hun BIG- (her)registratie 1. Inleiding In haar nota van inzet voor de onderhandelingen over een nieuwe Cao umc stelt

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Organisatiecrisis en reputatiemanagement: De kracht van Stealing Thunder. Dr. Bob M. Fennis. Universiteit Twente. 18 januari 2007

Organisatiecrisis en reputatiemanagement: De kracht van Stealing Thunder. Dr. Bob M. Fennis. Universiteit Twente. 18 januari 2007 Stealing Thunder 1 Organisatiecrisis en reputatiemanagement: De kracht van Stealing Thunder Dr. Bob M. Fennis Universiteit Twente 18 januari 2007 Dr. Bob M. Fennis (1968) is als sociaal-psycholoog en communicatiewetenschapper

Nadere informatie

T A S K. Wim Dubbink. Winst & Verlies. over zelfverbetering en morele excuses TASK. 13 mei 2015

T A S K. Wim Dubbink. Winst & Verlies. over zelfverbetering en morele excuses TASK. 13 mei 2015 T A S K Wim Dubbink 13 mei 2015 Winst & Verlies over zelfverbetering en morele excuses Waarom is een wethouder corrupt? Waarom schendt een Tweede Kamerlid de integriteitsregels? Waarom speculeert een directeur

Nadere informatie

Fraudedetectie bij de koffieautomaat

Fraudedetectie bij de koffieautomaat Fraudedetectie bij de koffieautomaat Waar maak jij je zorgen over? A.F. de Wild PhD Lector gedragseconomie V. Versluis B Ec Docent-onderzoeker gedragseconomie Arie F. de Wild PhD Lector gedragseconomie

Nadere informatie

Speech Gerbrandy-debat

Speech Gerbrandy-debat Speech Gerbrandy-debat Goedemiddag allemaal, Woorden doen ertoe. Vandaag en toen. De woorden van premier Gerbrandy hebben een belangrijke rol gespeeld in de Nederlandse geschiedenis. Via de radio sprak

Nadere informatie

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah Is de bijbel een openbaring van God ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: Shabir Ally revisie: Abdul-Jabbar van de Ven revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam

Nadere informatie

Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten

Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten Welkom bij het onderzoek naar eigenschappen van wetenschappelijke manuscripten. In dit onderzoek willen we daarom nader onderzoeken welke onderdelen

Nadere informatie

Algemene gebruiksvoorwaarden

Algemene gebruiksvoorwaarden Algemene gebruiksvoorwaarden >>> Algemene gebruiksvoorwaarden Data Archiving and Networked Services (DANS) Postbus 93067 2509 AB Den Haag Anna van Saksenlaan 51 2593 HW Den Haag +31 70 349 44 50 info@dans.knaw.nl

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

RESEARCHCODE Maastricht UMC+

RESEARCHCODE Maastricht UMC+ 7. Een begeleider dient uiteraard binnen redelijke grenzen - zoveel mogelijk bereikbaar te zijn voor de junioronderzoeker. Hij of zij dient tijd vrij te maken voor een adequate en inhoudelijk kritische

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Programma Akademiehoogleraren Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Loopbaanimpuls Om ook in de toekomst Nederlands toponderzoek te kunnen leveren, zullen universiteiten nieuw wetenschappelijk

Nadere informatie

Voorwoord voor Internet of Internep.

Voorwoord voor Internet of Internep. Voorwoord voor Internet of Internep. Op internet is heel veel te doen. Honderd duizenden mensen zitten dagelijks op internet. Sinds enkele jaren is het niet alleen maar zo dat ze informatie van het internet

Nadere informatie

MELDPROCEDURE MISSTANDEN. Voor iedereen die werkzaam is bij een van de bedrijfsonderdelen van Transdev Nederland

MELDPROCEDURE MISSTANDEN. Voor iedereen die werkzaam is bij een van de bedrijfsonderdelen van Transdev Nederland MELDPROCEDURE MISSTANDEN Voor iedereen die werkzaam is bij een van de bedrijfsonderdelen van Transdev Nederland INLEIDING INHOUDSOPGAVE Bij Transdev Nederland willen we op een zo eerlijk en integer mogelijke

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358 Rapport Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011 Rapportnummer: 2011/358 2 Klacht Verzoekster klaagt erover, dat de gemeentesecretaris

Nadere informatie

NOOIT GENOEG DE KWETSBAARHEID VAN

NOOIT GENOEG DE KWETSBAARHEID VAN TEKST: Annick Geets DE KWETSBAARHEID VAN NOOIT GENOEG Kwetsbaarheid is niet een kwestie van winnen of verliezen, maar een kwestie van inzien en accepteren dat beide bij het leven horen. Een kwestie van

Nadere informatie

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven.

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. Beginsituatie: De lln doen als inleiding op het project rond geloven en de kerkwandeling, een filosofisch gesprek. Er komen verschillende

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Sector Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Filosofie in de forensische psychiatrie

Filosofie in de forensische psychiatrie Symposium in het kader van het 10-jarig bestaan van de Afdeling Onderzoek FPC Dr. S. van Mesdag te Groningen Filosofie in de forensische psychiatrie donderdag 8 november 2012, 9.30 uur 16.30 uur 10.00

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 3

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 3 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 3 Agenda Algemene Feedback lesweek 2 opdracht De valkuilen van onderzoek Aspartaam: wie kun je vertrouwen? Internet Detective Onderzoek: meer dan Google

Nadere informatie

De Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening

De Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening De Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening s van goed wetenschappelijk onderwijs en onderzoek s-gravenhage 2004 herziening 2012 herziening 2014 Vereniging van Universiteiten (VSNU) 1 Inhoud De Nederlandse

Nadere informatie

A D V I E S. Commissie Wetenschappelijke Integriteit. Zaak: CWI 2 0 1 2-1. Verzoek tot het doen van onderzoek ingediend door:

A D V I E S. Commissie Wetenschappelijke Integriteit. Zaak: CWI 2 0 1 2-1. Verzoek tot het doen van onderzoek ingediend door: A D V I E S Zaak: CWI 2 0 1 2-1 Verzoek tot het doen van onderzoek ingediend door: Verzoeker: het College van Bestuur van de Universiteit Leiden inzake promovendus:.. De Commissie Wetenschappelijke Integriteit

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Zo n ouderschapsplan zegt dus niks

Zo n ouderschapsplan zegt dus niks (//www.nrc.nl (http://www.nrc.nl/) Profiel # Zoeken " Menu! Zo n ouderschapsplan zegt dus niks Marit Tomassen Jurist Verplicht afspraken maken over kinderen na de scheiding is mislukt, stelt promovenda.

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de gemeente Hilversum. Datum: 28 augustus 2012. Rapportnummer: 2012/134

Rapport. Rapport over een klacht over de gemeente Hilversum. Datum: 28 augustus 2012. Rapportnummer: 2012/134 Rapport Rapport over een klacht over de gemeente Hilversum. Datum: 28 augustus 2012 Rapportnummer: 2012/134 2 Klacht 1. Verzoeker klaagt erover dat de gemeente Hilversum geen inzage heeft gegeven in het

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt

Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt Z0rg Het Landelijk Meldpunt Zorg helpt u verder! Soms loopt het contact met uw zorgverlener anders dan u had verwacht. Er ging bijvoorbeeld iets mis bij uw

Nadere informatie

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Getuigenissen uit de praktijk Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Allochtone kinderen in de therapeutische praktijk, dat is niet nieuw. Al een aantal decennia is er aandacht voor dit

Nadere informatie

Eisen en lay-out van het PWS

Eisen en lay-out van het PWS Eisen en lay-out van het PWS INHOUD EN OPZET VAN HET PROFIELWERKSTUK In het navolgende komen achtereenvolgens aan bod: de titelpagina, de inhoudsopgave, de inleiding, de hoofdtekst, de samenvatting, de

Nadere informatie

1 Leren op de werkplek

1 Leren op de werkplek 1 Leren op de werkplek Wat is leren op de werkplek? Om dit te verduidelijken onderscheiden we in dit hoofdstuk twee vormen van leren: formeel en informeel leren. Ook laten we zien welke vormen van leren

Nadere informatie

Reglement bachelorwerkstuk

Reglement bachelorwerkstuk Reglement bachelorwerkstuk Artikel 1 toepassingsbereik 1.- Dit reglement is van toepassing op alle studenten die na 31 augustus 2004 aanvangen met een werkstuk ter afronding van de bacheloropleidingen

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

Test: carrière-ankers

Test: carrière-ankers Test: carrière-ankers Wat is de reden dat je werkt? Wat motiveert je in je werk? Welke elementen moeten je werk bevatten om het je echt naar de zin te maken zodat je met plezier en productief kunt functioneren?

Nadere informatie

Rapport. Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen. Datum: 22 januari 2013. Rapportnummer: 2013/007

Rapport. Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen. Datum: 22 januari 2013. Rapportnummer: 2013/007 Rapport Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen Datum: 22 januari 2013 Rapportnummer: 2013/007 2 De klacht en de achtergronden De Nationale ombudsman ontving in het voorjaar van 2012

Nadere informatie

Naar een op kwaliteit gerichte cultuur in het accountantskantoor

Naar een op kwaliteit gerichte cultuur in het accountantskantoor Naar een op kwaliteit gerichte cultuur in het accountantskantoor Afgelopen weken vonden de openbare verhoren plaats door de parlementaire enquêtecommissie Fyra. U weet wel die trein die nog geen vier maanden

Nadere informatie

Wetenschappelijke Integriteit Een praktische benadering

Wetenschappelijke Integriteit Een praktische benadering Wetenschappelijke Integriteit Een praktische benadering Adviesraad Integriteit t van Wetenschap Pim Haselager Donders Institute for Brain, Cognition, and Behaviour Beginsituatie it ti 2004 Nederlandse

Nadere informatie

26 de psycholoog / juli - augustus 2011

26 de psycholoog / juli - augustus 2011 26 de psycholoog / juli - augustus 2011 zestig jaar foto s: marcel van den bergh de psycholoog / juli - augustus 2011 27 Emeritus Karel van de Loo Een diamanten niplidmaatschap zou je het kunnen noemen.

Nadere informatie

Feiten, overzicht procedure

Feiten, overzicht procedure 2008. 1. Onderwerp van de klacht: plagiaat. 2. Advies commissie wetenschappelijke integriteit 11 december 2008 Feiten, overzicht procedure 1.1 Beklaagde promoveert op (datum) 2007 aan de (Universiteit)

Nadere informatie

Advies van 2014 van het LOWI inzake de klacht van tegen het voorgenomen besluit van het Bestuur van 2014

Advies van 2014 van het LOWI inzake de klacht van tegen het voorgenomen besluit van het Bestuur van 2014 LOWI Advies 2014, nr. 07 Advies van 2014 van het LOWI inzake de klacht van tegen het voorgenomen besluit van het Bestuur van 2014 1. De klacht Klager heeft op 2014 een klacht bij het LOWI ingediend tegen

Nadere informatie

Master of Psychological Research

Master of Psychological Research Master of Psychological Research Inleiding De master of psychological research is een speciale eenjarige master die voortbouwt op uw onderzoeksvaardigheden die u tijdens uw master of psychology scriptie

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049

Rapport. Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049 Rapport Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049 2 Klacht Verzoeker, die werkzoekend was en een WW-uitkering ontving, klaagt over de wijze van informatieverstrekking

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de Sociale Verzekeringsbank te Zaanstad. Datum: 5 februari 2015 Rapportnummer: 2015/021

Rapport. Rapport over een klacht over de Sociale Verzekeringsbank te Zaanstad. Datum: 5 februari 2015 Rapportnummer: 2015/021 Rapport Rapport over een klacht over de Sociale Verzekeringsbank te Zaanstad. Datum: 5 februari 2015 Rapportnummer: 2015/021 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat de Sociale Verzekeringsbank (SVB) is

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie