Sprint Peer- / Expertreviews

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sprint 2009 2010 Peer- / Expertreviews"

Transcriptie

1 Sprint Peer- / Expertreviews Tussenrapportage 2009 Den Haag, december 2009

2 Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501 CN Den Haag (070) Tekst Expertcommissie Sprint Redactie Leonie Blom Vormgeving Ambitions s-hertogenbosch Druk Henk Grafimedia Den Haag, december 2009 De PDF van dit rapport is te downloaden via Auteursrechten voorbehouden. Gebruik van de inhoud van deze publicatie is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld.

3 Voorwoord Voor u ligt de tussenrapportage 2009 van de Expertcommissie Sprint. In deze rapportage doet de commissie verslag van haar bevindingen tijdens de reviews die in 2009 tijdens de verduurzamingsfase Sprint ( ) hebben plaatsgevonden. Op basis van de terugkoppelingsgesprekken die door het Platform Bèta Techniek met alle instellingen zijn gehouden naar aanleiding van de monitor- en auditronde 2008 en de evaluatie door Actis Advies van de monitor- en audit Sprint, is gekozen voor een nieuwe invulling van het monitor- en auditproces Sprint voor de verduurzamingsfase Sprint Een invulling die een beter onderscheid maakt tussen de leer- en verantwoordingsfunctie van de monitor en audit, die aansluit bij de doelen van de instellingen, die de vragen die binnen de instellingen leven voorop zet, maatwerk levert, en die duurzaamheid nastreeft. Het nieuwe monitor- en auditproces wordt ingepast in de eigen kwaliteitscyclus van de instelling, en kan aangesloten worden op de eigen managementafspraken en beleidsdoelstellingen, jaarplannen en accreditatieprocessen. Op deze manier biedt het monitor- en auditproces een toegevoegde waarde voor de instelling in plaats van een extra last. Het afgelopen jaar hebben alle Sprintinstellingen geparticipeerd in reviews. Op basis van de prestatieafspraken die instellingen met het Platform hebben gemaakt voor de verduurzamingsfase Sprint, heeft de instelling innovatievragen opgesteld. Samen met peers en/of experts heeft de instelling gezocht naar oplossingen voor de voorliggende innovatievragen. Op basis van de reviews hebben de instellingen actiepuntenlijsten opgesteld, waarvan de voortgang begin 2010 met het Platform wordt besproken. In 2010 vinden wederom reviews plaats ter ondersteuning van het realiseren van de prestatieafspraken die zijn gemaakt. Tijdens de reviews was steeds minimaal één lid van de Expertcommissie Sprint aanwezig en daarnaast participeerden actief terzake deskundige (externe) experts. De leden van de Expertcommissie zijn enthousiast over de gekozen methodiek. Zij hebben eveneens de indruk dat het nieuw gehanteerde systeem ook bij de instellingen is aangeslagen. In deze tussenrapportage doet de Expertcommissie aanbevelingen voor het aanscherpen van de methodiek, zodat zij in haar eindrapportage in 2010 de instellingen en het Platform van meer inhoudelijke adviezen kan voorzien voor de periode na Taede Sminia, voorzitter Expertcommissie Sprint 3

4

5 Inhoudsopgave 1 Review: achtergrond en doelstellingen Inleiding Achtergrond Doel en uitgangspunten van de reviews Eigenaarschap bij de instelling Meer focus op het hoe van de innovatie Het verbinden van de verschillende actorenniveaus in de instellingen 11 2 Reviews: opzet en fasering Vier fasen Algemeen 14 3 Expertcommissie, expertpool en facilitators Expertcommissie Expertpool Facilitator 15 4 Inhoud: prestatieafspraken en innovatiethema s Prestatieafspraken Innovatiethema s Innovatiethema s tijdens reviews 18 5 Proces: de reviews in uitvoering De kwaliteit van de voorbereiding Aangeleverde informatie Thema s en vragen Uitnodigen en voorbereiden aanwezigen van de instelling Voorbereiden experts Setting Locatie Aanwezigen De programma s en werkvormen Programma s Werkvormen De expertpool 23 5

6 5.5 De expertcommissie Gebruik expertise Komen tot actiepunten Lerende houding 25 6 Het instrument Doel en uitgangspunten Reflecties 27 7 Overwegingen, conclusies en aanbevelingen Instrument 29 Overwegingen en conclusies 29 Aanbevelingen Proces Voorbereiding 29 Overwegingen en conclusies 29 Aanbevelingen Programma, werkvorm en aanwezigen 30 Overwegingen en conclusies 30 Aanbevelingen Expertcommissie en expertpool 30 Overwegingen en conclusies 30 Aanbevelingen Komen tot actiepunten 31 Overwegingen en conclusies 31 Aanbevelingen Lerende houding 31 Overwegingen en conclusies 31 Aanbevelingen Inhoud 32 Overwegingen en conclusies 32 Aanbevelingen 32 Bijlage 1 Prestatieafspraken 33 Bijlage 2 Overzicht rubricering innovatiethema s 35 Bijlage 3 Fase 2 Bepalen innovatiethema s 37 Bijlage 4 Concretiseren innovatiethema s (Fase 3) 39 Bijlage 5 Scoring innovatiethema s Fase 2 en 3 41 Bijlage 6 Format reflectieverslag 43 Bijlage 7 Overzicht ingezette experts 45 Bijlage 8 Enkele voorbeelden aanwezigen 47 Bijlage 9 Voorbeeld verslag voorbereidend gesprek 49 6

7 7

8 8

9 1 Review: achtergrond en doelstellingen 1.1 Inleiding Het Platform Bèta Techniek heeft van de overheid de opdracht gekregen om te zorgen voor voldoende en kwalitatief goed opgeleide bèta s en technici. De doelstelling is in het Deltaplan Bèta/techniek 2004 als volgt geformuleerd: In % meer uitstroom van studenten uit het bètatechnisch hoger onderwijs (ten opzichte van 2000) en een betere benutting van bestaand talent in bedrijven en onderzoeksinstellingen. Sprint Programma Het Sprint Programma richt zich sinds 2004 op het verhogen van de instroom, doorstroom en uitstroom van studenten in hoger bètatechnisch onderwijs. Alle universiteiten en de zeventien hogescholen met bètatechnische opleidingen participeren in het programma. Zij formuleren hun eigen ambities en aanpak om de doelstelling van 15%-groei te bereiken, en worden daarin gestimuleerd door het Platform Bèta Techniek, met expertise en financiële middelen. De tussendoelstelling voor 2007 van 15% extra instroom in het hoger bètatechnisch onderwijs (ten opzichte van 2000) is inmiddels behaald. Een instroomgroei van 16,2% werd in 2008 gerealiseerd. De periode staat in het teken van verduurzaming. De ontwikkelde aanpak en het geboekte succes dienen ook na 2010 te worden voortgezet, versterkt en uitgebreid. Het Sprint Programma zal deze twee laatste jaren dan ook inzetten om verduurzaming bij instellingen te stimuleren. Het Platform Bèta Techniek heeft hiertoe met elke instelling prestatieafspraken op maat gemaakt. Deze zijn door de instelling zelf bepaald, in overleg met het Platform, uitgaande van de ambities van de instellingen en rekening houdend met de behaalde successen in de afgelopen jaren. Verantwoording van de instelling aan het Platform over de ingezette en in te zetten financiële middelen vindt plaats met de focus op deze afspraken. Met andere woorden: het behalen van deze prestatieafspraken is bepalend voor het ontvangen van de financiële stimuleringspremies. Expert- en peerreviews Het stimuleren van verduurzaming vindt in 2009 en 2010 plaats door expert- en peerreviews. Deze reviews betreffen bijeenkomsten waarin de participerende instellingen hun onderwijsinnovaties kunnen versterken door op enkele thema s innovatievragen centraal te stellen. In aanwezigheid van personen van relevante onderdelen van de instelling en van externe deskundigen zijn deze thema s en vragen behandeld. Alle participerende instellingen hebben in de periode van mei tot en met november 2009 een dergelijke review georganiseerd; hierbij werden zij ondersteund door Actis Advies. Dit heeft per instelling geleid tot een concrete actielijst waarmee instellingen in 2009 en 2010 aan de slag gaan. Tussenrapportage In deze tussenrapportage wordt teruggeblikt op het proces van de totstandkoming en uitvoering van de reviews die hebben plaatsgevonden in Allereerst wordt de achtergrond van de reviews kort geschetst. Vervolgens wordt ingegaan op de opzet van de reviews, en worden de taken en rollen van de expertcommissie en de expertpool beschreven. Het belangrijkste onderdeel van de rapportage betreft de inhoud en het proces van de reviews, en het instrument zelf. Per uitgevoerde fase is uiteengezet hoe deze is verlopen en wat de belangrijkste uitkomsten zijn geweest. In het laatste hoofdstuk wordt weergegeven welke overwegingen, conclusies en aanbevelingen de expertcommissie hieraan verbindt. De aanbevelingen vormen een reflectie van de reviews van 2009 en geven daarmee ook waardevolle informatie voor de organisatie en opzet van de reviews in

10 Dit rapport is een generiek rapport en gaat niet in op specifieke instellingen. Dit rapport wordt door het Platform Bèta Techniek (verder genoemd het Platform) gebruikt als externe verantwoording aan zijn opdrachtgevers, de ministeries van OCW en EZ. Het dient tevens als terugkoppeling naar de instellingen, de experts en het Platform om zicht te krijgen op de innovatievragen en -thema s die ho-breed leven. Het Platform zal dit rapport tenslotte ook gebruiken om het beleid zonodig hierop aan te passen. 1.2 Achtergrond Tijdens de terugkoppelingsgesprekken die begin 2009 zijn gehouden met alle Sprintinstellingen is gesproken over de monitor en audit en de ervaringen van de instellingen hiermee. Hieruit kwam een gemengd beeld naar voren. De deskundigheid van de auditcommissie en hun rol als critical friend werden als positief ervaren. Daarnaast heeft de audit de instellingen geholpen bij het creëren van een overall beeld van de activiteiten op het gebied van het vergroten van de in-, door- en uitstroom in bètatechnisch hoger onderwijs. Hiernaast gaf het auditrapport vaak aanleiding om daadwerkelijk stappen te zetten op dossiers. Maar er was ook kritiek: het monitor- en auditproces werd gezien als iets dat moet van het Platform. Ook werd aangegeven dat het te weinig toegevoegde waarde opleverde voor de instelling gezien de (administratieve) last die het vergt. Daarnaast werden als minder positief de stokpaardjes van de auditcommissies genoemd; sommige onderwerpen werden in de beleving van de instellingen vaak door hen benoemd en herhaald. Verder werd aangegeven dat de functie van de auditcommissie van critical friend niet (goed) verenigbaar is met de verantwoordingsfunctie die de audit het afgelopen jaar heeft gekregen: de audit was medebepalend voor het ontvangen van de stimuleringspremie van het Platform door de instelling. Dit beeld is ook naar voren gekomen uit een door Actis Advies gehouden extern onderzoek onder Sprintcontactpersonen en -bestuurders. In dit onderzoek werden de reflectiefunctie en de spiegel die wordt voorgehouden door experts als sterke punten van het monitor- en auditproces genoemd. Zwakke punten waren voornamelijk: de uitwerking van de gekozen methodiek van de monitor (het Sprintkompas) werd niet als optimaal ervaren; de professionaliseringsfunctie was onvoldoende ontwikkeld: vaak werd met het College van Bestuur, de directie en Sprintcontactpersoon wel besproken welke thema s of onderdelen van de strategie verbetering of intensivering behoefden, maar kwam minder duidelijk naar voren hoe instellingen dit kunnen aanpakken; er was onvoldoende uitwisseling van good practices; er was te weinig focus op het leren van elkaar binnen instellingen (waaronder ook tussen verschillende lagen en onderdelen) en tussen de instellingen; er was onvoldoende aansluiting bij de specifieke behoefte en situatie van de instelling en mede daardoor te weinig draagvlak en eigenaarschap bij de instelling. Voor het Platform zijn deze uitkomsten voldoende reden geweest om de invulling van het monitor- en auditproces grondig aan te passen. Actis Advies is door het Platform gevraagd deze gewenste vernieuwing op te zetten en uit te voeren. Voortbouwend op de succesvolle onderdelen van de monitor en audit en rekening houdend met verbetering van de zwakkere aspecten is het reviewinstrument ontwikkeld. Dit instrument wordt ingezet ter ondersteuning van de onderwijsinnovatie van de instellingen en is tevens gericht op verduurzaming van de aanpak en de behaalde successen na Doel en uitgangspunten van de reviews Bij de doorontwikkeling van de monitor en audit hebben drie aandachtspunten de opzet van de reviews voor het Sprint Programma bepaald: 1. eigenaarschap bij de instellingen; 2. meer focus op het hoe van de innovatie; 3. het verbinden van de verschillende actoren en de niveaus waarin zij opereren in de instellingen. 10

11 1.3.1 Eigenaarschap bij de instelling Het Platform beoogt de resultaten van de programma s te verduurzamen. Dat wil zeggen: een blijvende groei van de uitstroom uit hoger bètatechnisch onderwijs en instellingen die de innovatie blijven inzetten, doorontwikkelen en daarvoor voortdurend leren van de eigen ervaringen en good practices van anderen. Om met name het laatste te bereiken zal in de doorontwikkeling van de monitor en audit, en dan met name in de leerfunctie meer nadruk gelegd moeten worden op eigenaarschap van de instelling. Een leerinstrument zoals expert- en peerreviews moet van de instelling zijn en dus: - inspelen op de specifieke situatie en aanpak van de instelling; - gericht op de innovatiebehoefte van de instelling; - veilig zijn: uitkomsten blijven van en bij de instelling Meer focus op het hoe van de innovatie In het verantwoordingsgedeelte van de door het Platform gehanteerde strategie in het Sprint Programma zal de aandacht voor het wat centraal komen te staan (bijvoorbeeld 15% meer instroom, verhoging van de doorstroom, intensivering van netwerken). In de reviews komt in de leerfunctie het hoe centraal te staan. Vaak weet men wat men wil bereiken, maar niet hoe. Good practices worden onvoldoende gedeeld, en intern is te weinig uitwisseling tussen verschillende opleidingen, projecten, stafafdelingen, etc. Zo blijft vaak onduidelijk wat nu precies moet gebeuren, op welke manier en door wie, en op welke wijze het verbinden van de vele initiatieven en projecten een versterkende werking kan hebben. Instellingen hebben hiertoe input van buitenaf nodig, van peers en externe experts die mee kunnen denken, concrete voorbeelden en tips kunnen geven of een spiegel kunnen voorhouden op het beleid en de activiteiten die nu worden uitgevoerd Het verbinden van de verschillende actorenniveaus in de instellingen De interne focusgroepsgesprekken in de oude monitor en audit (een methodiek ontwikkeld door het Platform en gebruikt van 2004 tot en met 2008) leverden reeds een eerste georganiseerd contact op tussen verschillende actoren-niveaus: management/bestuur, faculteits/instituutsleiding, opleidingsmanagers, docenten en staf. Door met een ander doel en in een andere samenstelling, met afstand van de dagelijkse praktijk, gezamenlijk het gesprek aan te gaan over de huidige innovaties en prestaties, komt men tot meer gedragen doelstellingen, kennisuitwisseling, betere samenwerking en nieuwe ideeën. Met name docenten zijn nog weinig betrokken bij het programma en de bijbehorende doelstellingen. En dit terwijl zij toch degenen zijn die het moeten doen. Docenten hebben immers directe invloed op de keuzes en prestaties van studenten. Ook kunnen zij van onderop ideeën, kennis en kunde inbrengen die stimulerend werken in het behalen van die doelstellingen. Door externe experts/peers aan een focusgroepsetting toe te voegen kan hier verdieping worden gecreëerd met nieuwe input en andersoortige vragen en tips dan de instelling zelf kan opbrengen. De opzet en verschillende fasen van de reviews zijn beschreven in hoofdstuk 2. 11

12 12

13 2 Reviews: opzet en fasering 2.1 Vier fasen De reviews kennen de volgende fasering: Fase 1: maken prestatieafspraken De eerste fase omvat het maken van de prestatieafspraken met het Platform. Prestatieafspraken betreffen afspraken over te behalen prestaties door de instelling op een bepaald thema. De volgende drie thema s zijn door het Platform bepaald: verhoging van de instroom, vermindering van de uitval en intensivering van netwerken. Prestatieafspraken op deze thema s zijn bijvoorbeeld 5% groei in de instroom van de technische opleidingen, 8% minder uitval in het eerste jaar van de bètaopleidingen of 10% groei in convenanten met havo/vwo-scholen. De prestatieafspraken geven geen volledig overzicht van wat de instellingen in het kader van het Sprint Programma ontwikkelen en uitvoeren, maar geven weer op welke onderdelen zij verantwoording voor de behaalde prestaties zullen gaan afleggen aan het Platform. Voor de periode van 2009 en 2010 hebben de instellingen in overleg met het Platform op deze wijze zeven of acht prestatieafspraken bepaald. Deze prestatieafspraken zijn vastgelegd in een contract dat door beide partijen is ondertekend. Het betreft dus hun eigen ambities in het kader van het Sprint Programma, rekening houdend met de eigen aanpak en behaalde successen in de afgelopen jaren. Dit zorgt ervoor dat het eigenaarschap van de review vanaf het begin van het proces bij de instellingen ligt. Fase 2: bepalen innovatiethema s Wanneer de prestatieafspraken zijn gemaakt - waarmee het wat van de inzet en strategie voor de periode vastligt - komt de focus op het hoe te liggen. Om de prestatieafspraken te behalen is op sommige thema s versterkte inzet of verbetering van de aanpak nodig. En soms is het de instelling nog onvoldoende duidelijk hoe zij dit kunnen doen. Instellingen kunnen zo drie tot vier innovatiethema s benoemen: thema s waarop zij van externe experts of andere instellingen extra kennis en kunde kunnen gebruiken om de eigen onderwijsinnovatie te versterken. Voor de thema s wordt een eerste analyse gemaakt van de huidige situatie en de benodigde expertise. Instellingen geven vervolgens aan of zij een peer- of een expertreview prefereren. Deze innovatiethema s en de keuze voor een expert- of peerreview zijn in het contract met het Platform opgenomen. Het formuleren en onderbouwen van de innovatiethema s wordt in deze rapportage Fase 2 genoemd. Fase 3: concretiseren innovatiethema s Een eerste uitwerking van de innovatiethema s wordt toegestuurd aan het Platform en Actis Advies. Op basis van deze uitwerking vindt een gesprek plaats met een facilitator van Actis. Hierin wordt een verdiepingsslag gemaakt met betrekking tot de innovatiethema s en -vragen. Ook wordt gekeken naar welke mensen vanuit de instelling bij de review uitgenodigd worden en welke externe expertise gewenst is. Tenslotte wordt besproken welke informatie door de instelling moet worden verzameld en ter voorbereiding beschikbaar moet worden gesteld aan de experts en aanwezigen bij de review. Van dit gesprek wordt een gespreksverslag gemaakt door de facilitator, waarin tevens een conceptprogramma van de review is opgenomen. Dit wordt aan de instelling voor akkoord toegestuurd. Fase 4: voorbereiding review Het gespreksverslag vormt de basis van de volgende fase: de voorbereiding van de review. In deze fase verzamelt de instelling relevante informatie per thema, en past waar nodig thema s en vragen aan. Tevens worden experts benaderd en ingepraat. De door de instelling verzamelde informatie wordt door Actis gebundeld en per en post 13

14 verstuurd aan de experts. De instelling verzorgt het versturen aan de deelnemers van de instelling, en organiseert de locatie en indien nodig catering. Fase 5: uitvoering review en vervolg In deze fase vindt de review zelf plaats. Na een review wordt er door de instelling een schriftelijk verslag gemaakt en worden actiepunten opgesteld. De actiepunten worden aan het Platform toegestuurd. 2.2 Algemeen Dertig instellingen hebben in 2009 deelgenomen aan het Sprint Programma van het Platform, waarvan zeventien hogescholen en dertien universiteiten. Twintig instellingen hebben voor een expertreview gekozen en tien instellingen voor een peerreview. In totaal hebben er twintig expertreviews en vijf peerreviews plaatsgevonden. Vier van de vijf peerreviews hebben plaatsgevonden met twee instellingen, één peerreview heeft met drie instellingen plaatsgevonden. Elke instelling heeft deelgenomen aan één review, met uitzondering van één instelling die aan twee peerreviews heeft deelgenomen. In het volgende hoofdstuk is de rol van de expertcommissie en expertpool beschreven. In de daarop volgende hoofdstukken worden de belangrijkste uitkomsten, aandachtspunten, conclusies en aanbevelingen weergeven met betrekking tot: de inhoud: gericht op wat aan de orde kwam tijdens de reviews; het proces: uiteengezet per fase; het instrument: peer-/expertreview. 14

15 3 Expertcommissie, expertpool en facilitators 3.1 Expertcommissie Voor de reviews is door het Platform een expertcommissie benoemd. Deze commissie bestaat uit: - Prof. Dr. Taede Sminia, voormalig rector magnificus Vrije Universiteit Amsterdam en voormalig lid van de auditcommissies Sprint HBO en WO. - Mevr. Drs. A.G.M. Mulder, voormalig lid College van Bestuur van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. - Prof. Dr. T. Plomp, emeritus hoogleraar Universiteit Twente en voormalig voorzitter van de auditcommissie Sprint WO. - Dr. F.C. van Rijswijk, voormalig lid Raad van Bestuur Fontys Hogescholen en oud-directeur Faculteit Techniek van Fontys Hogescholen. Bij de reviews is minimaal één expertcommissielid aanwezig geweest. De leden van de expertcommissie hebben na elke review een reflectieverslag verzorgd aan de hand van een format (zie bijlage VII). Deze reflectieverslagen vormen de basis van deze rapportage. 3.2 Expertpool Naast de expertcommissie introduceerde het Platform een expertpool. Deze expertpool bestaat uit personen die expert zijn op een bepaald vakgebied (bijvoorbeeld rendement, meisjes, uitwisseling vo-ho). Experts konden op specifieke innovatievragen worden ingezet. Bij de reviews waren alleen de experts vanuit de expertpool aanwezig die expertise hebben op de innovatievragen die centraal staan. Instellingen konden ook zelf personen aandragen voor deze pool (zie bijlage VIII). Bij minder dan een derde van de instellingen werden vanuit de instellingen zelf concrete namen van experts aangedragen. In alle andere gevallen zijn de facilitatoren in samenwerking met het Platform (en soms met inbreng van de expertcommissie) op zoek gegaan naar de experts. Hierbij is het grote netwerk van het Platform en Actis Advies ingezet en zeer nuttig gebleken. Voor alle reviews zijn alle experts tijdig bereid gevonden om een bijdrage te leveren, ondanks de (in een aantal gevallen) korte termijn waarop zij werden benaderd. De experts gaven aan het interessant, stimulerend en nuttig te vinden om een bijdrage te leveren. Ze hebben zich over het algemeen zeer goed voorbereid en brachten relevante expertise en input mee. Het bleek van belang dat de instelling of facilitator enkele dagen voorafgaand aan de review nog even contact zocht voor laatste vragen en opmerkingen. Vaak hadden de experts nog vragen naar aanleiding van de toegestuurde informatie of was hen op sommige punten onduidelijk wat van hen verwacht werd. 3.3 Facilitator De rol van Actis Advies was gelegen in het oppakken van de rol van facilitator tijdens de reviewfasen. Deze rol omvat onder andere: - ondersteuning bij de organisatie van de reviews; - fungeren als sparringpartner bij formuleren en onderbouwen van de innovatievragen; - intermediair zijn bij het organiseren van de input en de aanwezigheid van experts; - procesbegeleiding tijdens de reviewbijeenkomsten; - het plegen van een externe check op de actielijst. De input van Actis Advies is door de instellingen als nuttig en positief ervaren. 15

16 16

17 4 Inhoud: prestatieafspraken en innovatiethema s 4.1 Prestatieafspraken De instellingen die deelnemen aan het Sprint Programma maken minimaal zeven prestatieafspraken met het Platform voor de periode 2009 en Drie thema s waarop prestatieafspraken geformuleerd zijn, zijn vooraf door het Platform vastgesteld. Dit zijn Instroom, Uitval (ook wel: doorstroom en rendement) en Netwerken. Alle instellingen hebben op deze thema s afspraken geformuleerd. Daarnaast is het aandachtsgebied meisjes als vierde onderwerp centraal gesteld door het Platform. Hierover hoeven instellingen geen prestatieafspraken te maken, maar dienen zij wel een streefcijfer formuleren. Vijf instellingen hebben hier alsnog een prestatieafspraak van gemaakt. De prestatieafspraken geven een overzicht van waar de instellingen de komende twee jaar met het Platform concrete prestaties op willen afspreken. Een deel van de stimule-ringsbijdrage is afhankelijk van het behalen van de prestatieafspraken. Naast de drie thema s die centraal zijn gesteld door het Platform (waar instellingen prestatieafspraken op geformuleerd hebben en één aandachtsgebied waarop streefcijfers moeten worden geformuleerd,) hebben de instellingen ook op drie tot vier andere punten prestatieafspraken moeten formuleren. De formuleringen waren op alle thema s vanzelfsprekend zeer uiteenlopend. Veel instellingen hebben in dit verband prestatieafspraken geformuleerd op het thema samenwerking vo/mbo. Ook rendement en aanbod en programma zijn veelgenoemde thema s, gevolgd door werving en voorlichting en doelgroepen. In Bijlage I is meer gedetailleerde informatie over deze prestatieafspraken opgenomen. Uit de prestatieafspraken (zie bijlage I) is af te leiden dat alle dertig instellingen prestatieafspraken op het thema netwerken hebben geformuleerd. Zeventien van de dertig instellingen hebben voor meer dan één partner in de keten een prestatieafspraak geformuleerd. Opvallend hierbij is dat het bij hogescholen vaker voorkomt dat er met meerdere partijen uit de keten contact wordt gelegd en dat hier prestatieafspraken over zijn gemaakt dan bij universiteiten (zelfs wanneer contact met mbo buiten beschouwing wordt gelaten). Het lijkt erop dat hogescholen zich in het kader van het thema netwerken over het algemeen op de gehele keten richten. Universiteiten zijn voornamelijk op het voortgezet onderwijs gericht als het om netwerken gaat. Dit betreft echter alleen de mate waarin er prestatieafspraken zijn gemaakt, niet de mate waarin daadwerkelijk wordt samengewerkt (zie hiervoor de door Dialogic uitgevoerde netwerkanalyses). Ten tweede is opvallend dat zes van de zeventien hogescholen en slechts twee van de dertien universiteiten een prestatieafspraak hebben gemaakt ter bevordering van contact(en) met andere ho-instellingen. Het verschil wordt deels verklaard doordat universiteiten hebben aangegeven met meerdere hbo-instellingen te willen samenwerken, en deels betreft het afspraken tussen hbo-instellingen onderling. Daarnaast geldt dat instellingen die voornemens zijn met elkaar samen te werken er niet altijd voor gekozen hebben dit in een prestatieafspraak met het Platform vast te leggen. 4.2 Innovatiethema s Op basis van de prestatieafspraken die instellingen met het Platform hebben gemaakt, hebben zij vervolgens drie tot vier innovatiethema s vastgesteld voor de review. Op deze thema s zijn concrete innovatievragen door de instelling geformuleerd die op dat moment voor haar relevant waren. Het vaststellen van de innovatiethema s heeft in verschillende fasen plaatsgevonden (fase 2, 3 en 4, zie paragraaf 2.1). 17

18 In Bijlage III staat een overzicht van de thema s die instellingen hebben vastgesteld ter voorbereiding op het voorbereidende gesprek (Fase 2). De thema s samenwerken vo/mbo, werving/voorlichting, rendement/ doorstroomverbetering, uitval verminderen en doelgroepen zijn de vijf meest voorkomende thema s. Alle instellingen hebben een voorbereidend gesprek met een facilitator gevoerd. De instellingen die voor een peerreview hebben gekozen, hebben dit gesprek samen met de instelling gedaan waarmee ze de review doen. Tijdens deze voorbereidende gesprekken zijn de innovatiethema s die de instellingen vooraf hebben vastgesteld besproken en verdiept. Op basis daarvan zijn er nog veranderingen doorgevoerd met betrekking tot de thema s. In Bijlage IV is een overzicht gegeven van de innovatiethema s die instellingen na het voorbereidende gesprek (fase 3) centraal hebben gesteld tijdens de review. In Bijlage V is bij wijze van samenvatting te zien welke wijzigingen zijn aangebracht door de instellingen naar aanleiding van de gesprekken. Van alle voorbereidende gesprekken is een verslag opgesteld. In Bijlage VIII staat een voorbeeld van een dergelijk verslag. De instellingen mochten zelf hun innovatiethema s bepalen, passend bij de prestatieafspraken (zowel rond de thema s die het Platform heeft bepaald, als bij de zelf bepaalde prestatieafspraken en thema s). Opvallend is dat er vooral innovatiethema s zijn benoemd behorend bij de door het Platform bepaalde thema s. Er zou gesteld kunnen worden dat de innovatiebehoefte van de instellingen aansluit bij de thema s die centraal zijn gesteld door het Platform. De thema s die centraal zijn gesteld worden niet alleen als basis gebruikt om prestatieafspraken op te maken, maar worden ook gekozen als speerpunten voor de review, meer dan de door de instelling zelf gekozen prestatieafspraken. Instellingen hebben kennelijk een behoefte deze thema s aan te pakken en hier op te innoveren, of ervaren in het kader van het Sprint Programma de noodzaak daartoe. Hoewel er naar aanleiding van de voorbereidende gesprekken in de onderwerpen weinig grote verschuivingen of aanpassingen waren te zien, bleek vaak wel verandering op te treden ten aanzien van: - de focus binnen een innovatiethema; - het type innovatievragen. Zo kon een thema dat in eerste instantie de focus had op het uitbreiden van het aantal contacten met vo-scholen verschuiven naar het intensiveren van het contact met leerlingen. Bij het merendeel van de instellingen vonden dergelijke verschuivingen of veranderingen in focus tijdens de voorbereidende gesprekken plaats. Dit is in de verslagen van de gesprekken steeds weergegeven onder het subkopje focus. Tevens bleek een aantal instellingen de innovatievragen als toetsende vragen geformuleerd te hebben: doen we dit goed, moeten we daar iets aan veranderen, etc. Dit bleek te maken te hebben met hun veronderstelling een soort audit in te gaan waarin een commissie zou toetsen en beoordelen hoe het op de instelling gaat. Nadat tijdens het voorbereidend gesprek door de facilitator was aangegeven dat dit niet hoeft (maar wel mag), hebben de meeste instellingen deze meer evaluerende vragen omgevormd tot meer explorerende vragen ( hoe kunnen we dit het beste aanpakken? ). Het belang van een voorbereidend gesprek bleek hiermee bevestigd: het creëert duidelijkheid over wat verwacht wordt van de review op een bepaald thema en welke expertise nu exact gewenst is Innovatiethema s tijdens reviews De thema s die tijdens de reviews centraal hebben gestaan komen voor een zeer groot gedeelte overeen met de innovatiethema s zoals die na het voorbereidende gesprek zijn vastgesteld. Ook bij de reviews zijn, over het geheel genomen, de thema s samenwerking vo/mbo, werving/voorlichting, rendement/doorstroom/uitval verminderen en doelgroepen het meest aan bod gekomen. Instellingen hebben aangegeven dat de voorbereidende gesprekken voor hen zinvol zijn geweest voor het inhoudelijk opzetten van de reviews. 18

Sprint Programma 2009-2010 Peer- / Expertreviews

Sprint Programma 2009-2010 Peer- / Expertreviews Sprint Programma 2009-2010 Peer- / Expertreviews Eindrapportage 2009-2010 Den Haag, september 2010 Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501 CN Den Haag

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen.

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. CONTACT Voor meer informatie over de kwaliteitsnetwerken kunt u contact opnemen met: Diewke de Haen (ddehaen@efp.nl)

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender

Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender Voorbeeldprogramma - 1 Voorbeeldprogramma Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender Hier vindt u een voorbeeldprogramma voor een werksessie/trainingsmodule communicatiekalender Factor C, met een

Nadere informatie

PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren. Voor vmbo, havo en vwo

PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren. Voor vmbo, havo en vwo PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren Voor vmbo, havo en vwo 3 Student als Persoonlijk Assistent van Leraren voor vmbo, havo en vwo is een initiatief van Platform Bèta Techniek, Sectorbestuur

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Het gerecht Het resultaat: medewerkers met oog voor verbetering, in een organisatiecultuur waarin continu verbeteren

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Erfgoed is in de nieuwe erfgoednota een breed begrip; de cultuurhistorie

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

stimuleert ondernemerschap BRochure albert

stimuleert ondernemerschap BRochure albert BRochure albert 2015/2016 DreamStorm presenteert albert het introductie programma ondernemend leren Albert is een individueel lesprogramma voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. In 12 lesuren krijgen

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Plan van Aanpak Format Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Inhoudsopgave 1 Naar een inclusieve arbeidsorganisatie met functiecreatie. 1 2 Plan van aanpak pilot functiecreatie... 2 3 Projectstructuur

Nadere informatie

WERKEN AAN KWALITEITSZORG

WERKEN AAN KWALITEITSZORG WERKEN AAN KWALITEITSZORG HET ZIJN DE TEAMLEDEN EN HUN INTENTIES DIE DE KWALITEIT BEPALEN WWW.CINOP.NL 2 WERKEN AAN KWALITEITSZORG HET ZIJN DE TEAMLEDEN EN HUN INTENTIES DIE DE KWALITEIT BEPALEN Hoe werk

Nadere informatie

Kaders voor burgerparticipatie

Kaders voor burgerparticipatie voor burgerparticipatie 1 Inhoud Pagina Hoofdstuk 3 1. Inleiding 1.1 Doel van deze notitie 1.2 Opbouw van deze notitie 4 2. Algemeen 2.1 Twee niveaus: uitvoering en meedenken over beleid 2.2 Tweerichtingsverkeer

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 5 Dit document is een van de eindproducten van een pilot LOB VO-HO, die is uitgevoerd in het schooljaar 2012/2013. In dit procesverslag beschrijft de werkgroep op welke wijze de samenwerking tussen

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Albeda College te Rotterdam

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Albeda College te Rotterdam ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU Albeda College te Rotterdam Middenkaderopleiding Bouwkunde Middenkaderfunctionaris bouw en infra (Middenkaderfunctionaris Bouw) Oktober 2014 3280511/8,

Nadere informatie

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp.

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. BETERapp pilot plan organisatie X In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. Ervaringen cliënt: BETERapp is trouwe vriend De Beterapp is absoluut een aanvulling op de reguliere behandeling.

Nadere informatie

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Plan van Aanpak POV Auteur: Datum: Versie: POV Macrostabiliteit Pagina 1 van 7 Definitief 1 Inleiding Op 16 november hebben wij van u

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2006 Nr. 139 BRIEF

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

stimuleert ondernemerschap BRochure STEVE

stimuleert ondernemerschap BRochure STEVE BRochure STEVE 2015/2016 DreamStorm presenteert STEVE het introductie programma ondernemend leren Steve is een individueel lesprogramma voor studenten in het Middelbaar Beroeps Onderwijs. In 12 lesuren

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Primair Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012 Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap 3 december 2012 Inleiding Sinds 2011 zijn vier Centres of Expertise en drie Centra voor Innovatief Vakmanschap actief.

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria

opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Etten-Leur

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Etten-Leur ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ROC West-Brabant te Etten-Leur Facilitaire dienstverlener (Facilitaire leidinggevende) Facilitair leidinggevende Februari 2015 BRIN: 25LX Onderzoeksnummer: 280561

Nadere informatie

VERSLAG van de 149e vergadering van de GMR

VERSLAG van de 149e vergadering van de GMR GEMEENSCHAPPELIJKE MEDEZEGGENSCHAPSRAAD secretariaat: Marisja Zych en Inge van der Linden e-mail: secretariaat@bmtskpo.nl Website: www.skpo.nl VERSLAG van de 149e vergadering van de GMR Datum: Woensdag

Nadere informatie

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Inleiding De Adviesraad Sociaal Domein is in de huidige opzet gestart sinds eind 2013. De wijze waarop voorheen de WMO raad was ingericht voldeed voor

Nadere informatie

PROACTIEF TOEZICHT VOBO

PROACTIEF TOEZICHT VOBO PROACTIEF TOEZICHT VOBO Concept Door: Raad van Toezicht Voortgezet Onderwijs Best Oirschot PROACTIEF TOEZICHT VOBO 2 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Toezichtvisie Vobo... 4 Doel van de Raad van Toezicht Vobo...

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof Procesevaluatie Effectief Actief 2013 Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof VOORWOORD Effectief Actief (EA) is een programma geïnitieerd door het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB). Het heeft als doel

Nadere informatie

Het vastgestelde huishoudelijk reglement bepaalt in de bijbehorende bijlage het volgende onder de kop:

Het vastgestelde huishoudelijk reglement bepaalt in de bijbehorende bijlage het volgende onder de kop: Innovatiefonds. Huishoudelijk reglement als basis In de toelichting bij het voorstel voor een nieuw Huishoudelijk Reglement voor KansPlus zoals vastgesteld op de 14 e algemene vergadering van 25 mei 2013,

Nadere informatie

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt!

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt! De leukste plek om te leren Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling Verbetering van de communicatie werkt! Aanleiding In opdracht van het ROC Midden Nederland (ROC MN)

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Beleidsmedewerker Onderwijs

Beleidsmedewerker Onderwijs Horizon College Beleidsmedewerker Onderwijs Sector BMO Alkmaar C70) Afdeling Communicatie en Onderwijs (C&O) Contract: Vervanging wegens zwangerschapsverlof Periode: 1 mei 2015 tot 1 oktober 2015 Omvang:

Nadere informatie

Leve de competente coach!

Leve de competente coach! Silvia van Schaik-Kuijer Leve de competente coach! Van competentieanalyse naar ontwikkelplan Inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 Deel 1 Algemene informatie over Leve de competente coach! Coachen en coachcompetenties:

Nadere informatie

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 1. Aanleiding voor het evaluatiekader Zoals overeengekomen in de bestuurlijke afspraak die ten grondslag ligt aan de regeling Cultuureducatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 30 234 Toekomstig sportbeleid 31 293 Primair Onderwijs Nr. 143 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg Proces klachtbehandeling 2011................................................................... Antidiscriminatievoorziening Limburg Mei 2012...................................................................

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners

Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners DE KANTELING VOORUIT! Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners De Kanteling is in Nederland inmiddels al een gevleugeld begrip. Veel gemeenten zijn bezig met De

Nadere informatie

Het organiseren van een proefvisitatie

Het organiseren van een proefvisitatie Het organiseren van een proefvisitatie Bij de voorbereidingen op de visitatie is een proefvisitatie aan te bevelen. Binnen de 3TU s zijn daar inmiddels goede ervaringen mee. Door een proefvisitatie kan

Nadere informatie

BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE. Resumé bevindingen

BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE. Resumé bevindingen BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE Resumé bevindingen Inleiding Ekdé werk&mobiliteit BV is juli 07 gestart met een screening van samenlopers ingeschreven bij de gemeente Zwolle. Over elke kandidaat is

Nadere informatie

Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl

Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl De sociale dienst als lerende organisatie Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl De sociale dienst als lerende organisatie Functioneel meten en vakmanschap Prof. dr. Roland Blonk, Chris Goosen

Nadere informatie

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Fysieke Stad als Lab

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Fysieke Stad als Lab Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Fysieke Stad als Lab Erfgoed is in de nieuwe erfgoednota een breed begrip; de cultuurhistorie van Leiden uit zich

Nadere informatie

Resultaatgericht werken

Resultaatgericht werken Resultaatgericht werken Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 De afsprakencyclus...4 Stap 1. De voorbereidingsfase...4 Stap 2. Het planningsgesprek...5 Stap 3. Het voortgangsgesprek...5 Stap 4. Het waarderingsgesprek...5

Nadere informatie

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011 N A A R E E N D O O R L O P E N D E L E E R L I J N PAT I Ë N T V E I L I G H E I D Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC A12 te Ede Ondernemer detailhandel definitief januari 2015 3280511/8 BRIN: 25PM Onderzoeksnummer: 279414 Onderzoek uitgevoerd in: oktober/november

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten.

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. 1. Samenvatting Scholieren willen LOB! Dat is goed want loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) is belangrijk.

Nadere informatie

Cases. Terug naar groei

Cases. Terug naar groei Cases Terug naar groei Inleiding Veel ondernemers worden vrijwel volledig door de dagelijkse praktijk in beslag genomen. Het gevolg: weinig tot geen tijd voor reflectie. De concurrent weet hierdoor geleidelijk

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

Eva Trajectbegeleiding

Eva Trajectbegeleiding RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013 BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie en bereikbaarheid

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt

Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt Inleiding Een ontwikkelgesprek is altijd een gesprek tussen een werknemer en zijn of haar leidinggevende. Doel van het ontwikkelgesprek is om in beeld te brengen hoe

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN

AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN Deze handreiking is opgesteld in samenwerking met: COLOFON InEen Leden van InEen kunnen dit document voor eigen gebruik vrijelijk

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Reisgids Routekaart LOB en Technologie. Ondersteuning tijdens uw reis naar vernieuwd LOB

Reisgids Routekaart LOB en Technologie. Ondersteuning tijdens uw reis naar vernieuwd LOB Reisgids Routekaart LOB en Technologie Ondersteuning tijdens uw reis naar vernieuwd LOB Deze Routekaart helpt je om technologie te integreren in jullie LOB Je hebt zojuist de Routekaart ontdekt. Deze kun

Nadere informatie

Ondersteuning en ondersteuningsplan.

Ondersteuning en ondersteuningsplan. Definitieve versie. Mei 2011. Emoties en hersenletsel horen bij elkaar. Het hebben van niet aangeboren hersenletsel roept emoties op. Emoties als woede, verdriet en angst. Cliënten van de Mantelmeeuw moeten

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 Inleiding In maart van dit jaar heeft adviesbureau Van Beekveld en Terpstra in opdracht van het College van Bestuur van OVO Zaanstad op de scholen van OVO een

Nadere informatie

Wat maakt een goede diagnose?

Wat maakt een goede diagnose? Wat maakt een goede diagnose? 1) Relevante kenmerken in kaart brengen 2) Op een betrouwbare manier 3) Eenvoudig als het kan, verdiepend als het moet 4) Staat niet op zichzelf, maar is de start van een

Nadere informatie