Volatiliteit in een markt-consistente wereld

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Volatiliteit in een markt-consistente wereld"

Transcriptie

1 Volatiliteit in een markt-consistente wereld Bronnen van volatiliteit Anti-cyclische maatregelen binnen Solvency II Hoe omgaan met (resterende) volatiliteit

2 Financiële rapportering in de toekomst zal voornamelijk gebaseerd zijn op markt-consistente resultaten In dit artikel gaan we dieper in op de verhoogde volatiliteit van de balans die het gevolg zal zijn van deze vernieuwde financiële rapportering. Deze markt-consistente wereld komt in meer of mindere mate tot uiting in zowel de huidige MCEV balans, de toekomstige IFRS balans als de toekomstige Solvency II balans. Voor meer informatie rond de verschillen en gelijkenissen tussen verschillende markt-consistente raamwerken verwijzen we naar het artikel Is vergelijking van markt-consistente waardering mogelijk verschenen in De Actuaris van juli In dit artikel zullen we de toekomstige Solvency II balans van een levensverzekeraar als voorbeeld nemen. We gaan dieper in op de verschillende bronnen van volatiliteit van de balans in een Solvency II wereld (met een focus op marktrisico). Vervolgens kijken we welke regelgeving er al bestaat onder Solvency II om deze volatiliteit ten dele op te vangen. Tenslotte kijken we welke aanvullende maatregelen de verzekeraar zelf nog kan nemen om de volatiliteit van de balans nog verder te beheersen. Bronnen van volatiliteit Hierna zetten we de verschillende belangrijkste zaken op een rijtje die aanleiding kunnen geven tot een verhoogde volatiliteit van de balans onder Solvency II. Interest risico Interest risico is het risico dat een verzekeraar loopt als gevolg van wijziging van de interestvoeten op de markt en met name de impact die deze wijzigingen zal hebben op de waarde van zijn beleggingsportefeuille enerzijds en de marktconsistente waarde van de verplichtingen anderzijds. Spread risico Het spread risico heeft volgens Solvency II voornamelijk betrekking op bedrijfsobligaties en asset backed secutrities. Het is het risico dat er zich een waardedaling (of stijging) voordoet als gevolg van een wijziging in het door de markt gepercipieerde kredietrisico, tot uiting gekomen in een verhoogde spread op bepaalde assets. Hoewel vandaag zeer actueel sluit Solvency II expliciet het spread risico uit voor overheidsobligaties (uit de Europese Economische Ruimte en vergelijkbaar). Deze uitsluiting is het gevolg van een politieke keuze en zorgt voor een lagere SCR dan economisch gezien nodig zou zijn. Let wel, de werkelijke impact van een wijziging in de spreads op overheidsobligaties zal wel verwerkt zitten in de basisbalans aangezien die uitgaat van de werkelijk observeerbare marktwaarde van alle beleggingen. Equity risico Het verwachte rendement op aandelenbeleggingen is aanzienlijk hoger dan het verwachte rendement van risicovrije beleggingen, hiertegenover staat uiteraard een verhoogde volatiliteit van dit verwachte rendement. Het aandelenrisico kan dan ook aanleiding geven tot een sterke daling van de marktwaarde van de beleggingen in aandelen. Deze waardedaling zal onder Solvency II onmiddellijk tot uiting komen in de basisbalans. Property risico Dezelfde redenering als voor het aandelenrisico gaat op voor het vastgoedrisico. Hoewel ongetwijfeld minder volatiel dan aandelen zal ook een waardedaling van de marktwaarde van het vastgoed dat een verzekeraar in portefeuille heeft, aanleiding geven tot een minder goede startpositie van de basisbalans onder Solvency II. Anti-cyclische maatregelen binnen Solvency II De toezichthouders en de regelgever zijn zich bewust van de verhoogde volatiliteit van de balans onder Solvency II. Zij verwachten dat de verzekeraars zich hier tegen zullen wapenen door hun beleid aan te passen aan de nieuwe regelgeving. Desalniettemin heeft de regelgever besloten om enkele maatregelen door te voeren om de volatiliteit van de balans al wat in te perken. Met name gaat het hier om maatregelen die ervoor moeten zorgen dat Solvency II niet contraproductief zal werken en de verzekeraars niet zal dwingen om pro-cyclische beslissingen te nemen (bijvoorbeeld het geforceerd verkopen van bepaalde beleggingen om een verdere impact op de basisbalans te vermijden evenals een relatieve verhoging van de SCR). Hier geven we een overzicht van welke maatregelen er momenteel gepland zijn volgens de laatst gekende draft implementing measures. Volatiliteit in een markt-consistente wereld 2

3 Counter-cyclical premium De counter-cyclical premium zal naar alle waarschijnlijkheid de liquiditeitspremie (of althans een deel ervan), zoals toegepast onder de QIS5 regels, vervangen. Het concept is vergelijkbaar met de liquiditeitspremie maar met enkele belangrijke verschillen. De counter-cyclical premium zal men enkel mogen toepassen indien EIOPA hier expliciet toestemming voor geeft. Ook de hoogte ervan zal discretionair door EIOPA worden vastgesteld en zal dus niet op basis van een transparante formule gebeuren zoals het geval was onder QIS5. De toepassing ervan zal ook afhangen van de voorspelbaarheid van de cashflows en dus ongetwijfeld in mindere mate van toepassing zijn dan de vroegere liquiditeitspremie. Het idee blijft echter hetzelfde, namelijk het invoeren van een anti-cyclische buffer in de waardebepaling van de verplichtingen van de verzekeraar door het concept van de illiquiditeit van bepaalde beleggingen op bepaalde markten (en tijdens bepaalde specifieke marktomstandigheden) ook te transponeren naar de verplichtingenzijde van de balans, dit om beide kanten opnieuw in balans te brengen. Matching premium De vroegere liquiditeitspremie is in de nieuwe draft implementing measures opgesplitst in een countercyclical premium en een matching premium. Daar waar de eerste een gevolg is van de discretie van EIOPA is dat bij de tweede niet het geval. De matching premium mag enkel toegepast worden op enkele heel specifieke portefeuilles, voornamelijk ingegane lijfrenten. De matching premium is vergelijkbaar met de liquiditeitspremie. Echter de hoogte van de matchingpremie is afhankelijk van de illiquiditeitspremie die aanwezig is in de werkelijke beleggingsportefeuille die aangehouden wordt ter dekking van ingegane lijfrentes. Dit in tegenstelling tot de liquiditeitspremie in QIS5, die berekend wordt op basis van een algemene index. Net zoals bij de counter-cyclical premium is het ook hier de bedoeling om beide kanten van de balans in evenwicht te brengen ten tijde van marktverstorende werkingen die een impact hebben op de waarde van bepaalde beleggingen. Duration-based equity risk sub-module Voor het berekenen van de Solvency Capital Requirement onder Solvency II moet men voor elk risico een bepaalde kapitaalsbuffer aanleggen. Deze buffer houdt rekening met een schok van een bepaalde risicofactor en de impact die dit heeft op het beschikbaar eigen vermogen van de onderneming. Voor het aandelenrisico bedraagt dit standaard 39% of 49%, naargelang het type aandelen waarin men belegt. Voor bepaalde type verplichtingen wordt er echter vanuit gegaan dat de verzekeraar omwille van de zeer lange looptijd van de verplichtingen (en dus ook hoge duration ervan) gemakkelijker in staat zal zijn om deze schok op te vangen en er opnieuw van te herstellen alvorens hij werkelijk tot uitkering aan de polishouder zal moeten overgaan. Dit is het geval bij enkele specifieke produkten, het gaat voornamelijk om bepaalde types pensioenverplichtingen. De schok voor de aandelenbeleggingen in de portefeuille achter deze verplichtingen zal dan niet standaard 39% of 49% bedragen, maar slechts 22%, dit om het hogere herstellingsvermogen van de verzekeraar te weerspiegelen. Indien men zich in een bubble bevindt, gaat men er onder Solvency II vanuit dat de kans op een schok hoger zal zijn dan indien de markt al enkele correcties achter de rug heeft Symmetric adjustment De standaard schok op het aandelenrisico bedraagt, zoals eerder vermeld, 39% en 49%, afhankelijk van het type aandelen waarin wordt belegd. Bovenop deze standaard schok wordt er nog een dempende factor voorzien, de symmetric adjustment. Deze factor stelt eigenlijk dat naarmate men zich in een bear of bull market bevindt de kans op een schok respectievelijk lager dan wel hoger zal zijn. Indien men zich in een bubble bevindt, gaat men er onder Solvency II vanuit dat de kans op een schok hoger zal zijn dan indien de markt al enkele correcties achter de rug heeft. Hoewel dit op zich misschien logisch klinkt, lijkt dit wel in te gaan tegen algemene economische principes dat de markt geen geheugen kent en eigenlijk enkel naar de toekomst kijkt. Desalniettemin heeft de regelgever ervoor gekozen om een dergelijk effect te introduceren in de benodigde kapitaalsberekeningen. Ook deze maatregel onder Solvency II zal ervoor zorgen dat indien je al enkele schokken op je aandelenbeleggingen achter de rug hebt, je niet nog eens extra gestraft wordt bij de berekening van je benodigde kapitaal door het verminderen van de kapitaalsbehoefte in de SCR equity risk. Volatiliteit in een markt-consistente wereld 3

4 Hoe omgaan met (resterende) volatiliteit De maatregelen die reeds zijn opgenomen onder Solvency II beperken tot op zekere hoogte de volatiliteit van de bedrijfsbalans maar zijn op zich verre van voldoende om de balans te beschermen tegen de volatiliteit van markt-consistente waardering van activa en passiva. Bijkomende maatregelen zijn dus noodzakelijk. Hieronder geven we een overzicht van verschillende mogelijke maatregelen die kunnen genomen worden. Dit zijn slechts enkele voorbeelden en geven verre van een volledig beeld van wat al de mogelijke maatregelen zijn. Er kunnen twee verschillende soorten van oplossingen worden onderscheiden: ten eerste de oplossingen die we kunnen doorvoeren met betrekking tot het beleggingsbeleid van de onderneming; ten tweede zijn er de oplossingen die betrekking hebben op de verplichtingen zelf van de onderneming. Er rest nog een andere mogelijkheid om de volatiliteit verder te beperken die we kort beschrijven, namelijk het invoeren van een (partieel) intern model. Assets Duration matching Om het interestrisico te beperken is er een al bij al voor de hand liggende oplossing, namelijk het beter afstemmen van het beleggingsbeleid van de fixed income portefeuille op de verwachte kasstromen van de verplichtingenportefeuille. Indien de duration van de activa en de passiva vergelijkbaar zijn, zal ook de wijziging in de marktwaarde van de activa en de passiva vergelijkbaar zijn bij een vergelijkbare schok op de interestvoeten. Dit zal de volatiliteit van de basisbalans onder Solvency II verminderen evenals ervoor zorgen dat de finale SCR lager zal liggen vanwege een lager interest risico. Een perfecte matching is uiteraard moeilijk en vaak ook niet wenselijk. Er zullen mogelijk verschillende bewegingen zijn van de referentievoet voor de activa enerzijds en de referentievoet voor de passiva anderzijds (bijvoorbeeld voor bepaalde Eurolanden waar de rente op de overheidsobligaties recentelijk flink is gestegen), maar vaak is ook een duration matching niet voldoende, aangezien ook convexiteit van de portefeuille meespeelt. Duration matching is echter een eerste belangrijke stap in het verminderen van het interest risico en dus ook de volatiliteit van de balans die hiervan het gevolg zal zijn. Verlagen van het spread risico Voor het beperken van het spread risico zijn er verschillende strategieën mogelijk. Een eerste oplossing kan bestaan uit het simpelweg verminderen van de blootstelling aan bedrijfsobligaties en aanverwante beleggingen, en in de plaats daarvan op zoek te gaan naar risicovrije beleggingen die desalniettemin een ietwat hogere return opleveren. Wat we een tijd geleden hebben waargenomen is dat meerdere verzekeraars bedrijfsobligaties hebben verkocht en in de plaats daarvan overheidsobligaties hebben gekocht van verschillende landen uit de Eurozone. Een zeer zinvolle maatregel als we kijken naar de Solvency II regelgeving die expliciet stelt dat er geen spread risico is op overheidsobligaties uit de Eurozone. Wat we een tijd geleden hebben waargenomen is dat meerdere verzekeraars bedrijfsobligaties hebben verkocht en in de plaats daarvan overheidsobligaties hebben gekocht van verschillende landen uit de Eurozone Paradoxaal genoeg hebben we de laatste tijd echter het tegendeel kunnen vaststellen. Ondanks dat het investeren in overheidsobligaties wel degelijk risico s met zich meebrengt en wel degelijk een negatieve impact op de Solvency II basisbalans kan hebben, zal dit wel leiden tot een betere en minder volatiele balans aangezien de SCR lager zal zijn vanwege de expliciete uitsluiting van overheidsobligaties voor wat betreft de spread risico module. Deze oplossing is interessant vanuit een Solvency II oogpunt maar is niet noodzakelijk de meest optimale oplossing vanuit een puur markteconomische logica. Indien de verzekeraar echter zijn aandeel in bedrijfsobligaties niet wil afbouwen of alleszins een substantiële blootstelling hieraan wil behouden, kan hij nog steeds opteren om de risico s op deze portefeuille te hedgen via het aankopen van Credit Default Swaps. Dit zal de waardedaling van de bedrijfsobligaties bij een verhoging van de credit spreads (ten dele) compenseren en heeft bijkomend het positieve effect dat ook de SCR hierdoor lager zal uitvallen (er is uiteraard ook de impact op het counterparty default risk dat in rekening moet gebracht worden). Volatiliteit in een markt-consistente wereld 4

5 Optiestrategieën Direct beleggen in aandelen brengt onvermijdelijk aanzienlijke risico s met zich mee. Manieren om hier mee om te gaan zijn bijvoorbeeld je directe blootstelling te minimaliseren enerzijds maar toch nog een positieve exposure te behouden via een long call positie, of je directe blootstelling (ten dele) te hedgen anderzijds. Een eerste oplossing kan dus bestaan uit het volledig verwijderen van de directe blootstelling aan aandelen, maar toch via het investeren van bepaalde bedragen in een long call de mogelijke positieve impact op het resultaat en dus ook de balans te behouden. Je kan bijvoorbeeld de beleggingen in bedrijfsobligaties (of aanverwante) verhogen en beslissen om een vast deel van de risicopremie uit die belegging (bijvoorbeeld 25 basispunten) te investeren in call opties met een strike gelijk aan de hoogte van de AEX op het begin van het jaar, met als looptijd 1 jaar. Zo behoudt de verzekeraar het potentieel aan de meeropbrengsten via beleggingen in aandelen, maar tegelijkertijd beperkt hij de volatiliteit van zijn resultaat en dus ook zijn balans. Bijkomend voordeel is dat ook hier weer de SCR aanzienlijk lager zal uitvallen dan in het geval waarbij er een directe blootstelling aan aandelen op de balans behouden blijft. Indien de verzekeraar toch wenst om een directe blootstelling te behouden, kan hij er echter wel voor kiezen om de risico s hieraan verbonden te verminderen door bijvoorbeeld een put optie te kopen. Probleem uiteraard is dat put opties relatief duur zijn in aankoop en dus niet de meest kostenefficiënte oplossing zullen zijn hiervoor. Men kan echter wel deze put optie verder optimaliseren door er bijvoorbeeld een put spread van te maken, waarbij de verzekeraar een put koopt ter bescherming van zijn blootstelling met een strike van -10% bijvoorbeeld, maar waarbij de verzekeraar gelijktijdig een put schrijft met een veel lagere strike, die bijvoorbeeld aansluit bij de verwachte schok voor de berekening van de SCR, bijvoorbeeld -30% (39% standaard schok met een symmetric adjustment van +9%). Voordeel hiervan is dat de bescherming zo heel wat minder duur zal uitvallen dan met een long put. Nadeel uiteraard is dat dit voor Solvency II een voldoende bescherming biedt maar dat in realiteit er nog steeds een werkelijk aandelenrisico bestaat. Indien deze oplossing nog steeds relatief duur zou zijn, kan de verzekeraar nog een bijkomende call optie uitschrijven met een strike van bijvoorbeeld +15%, op die manier wordt de financiering van de bescherming goedkoper (vaak kan men dit zodanig structuren dat de bescherming kosteloos kan gebeuren) maar waarbij het opwaarts potentieel wel beperkt wordt. Bovenstaande optiestrategieën hebben betrekking op het beperken of indekken van het aandelenrisico. Een andere strategie kan bestaan uit het beter hedgen van het gedrag van de verplichtingen met betrekking tot toekomstige winstdeling. Onder Solvency II moet niet enkel de reeds toegekende winstdeling gemodelleerd worden, maar moet er ook een inschatting gemaakt worden van de winstdeling die de verzekeraar logischerwijs verwacht nog te zullen toekennen in de toekomst. Deel hiervan geeft aanleiding tot de welgekende TVOG (time value of options and guarantees). Deze TVOG is vaak heel gevoelig aan een wijziging van de implied volatility van verschillende swaptions. Om deze gevoeligheid op te vangen kan men aan de activa kant een portefeuille van swaptions aanhouden die een vergelijkbare gevoeligheid vertoont aan wijzigingen in implied volatilities. Ook hier weer geldt dat er een impact zal zijn op het counterparty default risk via de blootstelling aan opties. Het is dus van belang om rekening te houden met de kredietwaardigheid van de tegenpartij. Deze TVOG is vaak heel gevoelig aan een wijziging van de implied volatility van verschillende swaptions Liabilities Product redesign Vele verzekeringsproducten stammen nog uit de tijd dat de prijszetting ervan nog niet gebeurde in een markt-consistente wereld. Dit leidt vaak tot ongewenste effecten wanneer de markt-consistente waarde ervan gerekend wordt. Voorbeeld hiervan zijn klassieke verzekeringscontracten met reguliere premiebetaling waarbij de financiële garanties ook op toekomstige premies al vastligt en die vaak hoger is dan wat men vandaag onder markt-consistente omstandigheden zou bieden. In een ideale wereld zouden de verzekeraars de voorwaarden van hun aangegane verplichtingen moeten aanpassen op basis van deze nieuwe rapporteringsvereisten, maar dit is uiteraard maar zelden mogelijk. Wel is het zo dat onder druk van de toekomstige invoering van Solvency II (maar zeker ook de invloed van MCEV) nieuw uitgegeven producten nu vaak worden geprijsd in een marktconsistente wereld. Dit zal op zich de balans van vandaag weinig tot niet beïnvloeden maar vergeet niet dat de new business van vandaag de in force business is van de toekomst. Gaandeweg zal dit dus de balans van de verzekeraar er beter doen uitzien. Volatiliteit in een markt-consistente wereld 5

6 Model redesign Buiten het aanpassen van de werkelijke kenmerken van de verzekeringsproducten is er ook steeds de mogelijkheid om de modellering ervan te verfijnen. Het is uiteraard niet de bedoeling om de producten anders te modelleren dan ze werkelijk zijn, maar soms werden er bepaalde shortcuts genomen in de modellering van bepaalde producten die men nu mogelijk kan heroverwegen. Een voorbeeld hiervan is het concept van discretionaire winstdeling. Deze winstdeling is (per definitie) discretionair en het management kan hierop dus ook via bepaalde management acties invloed uitoefenen. Het management is dus in staat om haar beleid in deze te wijzigen om de volatiliteit ervan te beperken. Herverzekering Een vaak gebruikte strategie (hoewel vaker toegepast in schadebedrijven dan in leven bedrijven) om de risico s en dus ook de volatiliteit van het resultaat en de balans te beperken is het invoeren van een duidelijke herverzekeringsstrategie. We gaan hier niet dieper op in maar herverzekering is vaak een efficiënt en volwaardig onderdeel van elke kapitaalsstrategie. Intern Model Buiten de oplossingen hierboven aangegeven die kunnen toegepast worden binnen het kader van de standaardformule van Solvency II, kan de verzekeraar uiteraard ook opteren voor het gebruik van een (partieel) intern model. Een intern model biedt nog verschillende bijkomende mogelijkheden voor het verminderen van de volatiliteit en het risico van de balans. Prof. E.M. Meijerslaan AV Amstelveen Postbus AE Amsterdam T F Een duidelijk voorbeeld is dat interne modellen wel toestaan dat duidelijk vastgelegde management acties wel kunnen gebruik worden bij de kapitaalsberekening. Een voorbeeld hiervan is de bekende CPPI strategie waarbij de beleggingstrategie regelmatig geherbalanceerd wordt maar waarbij er een breekpunt gedefinieerd is waarbij de beleggingstrategie volledig risicovrij zal gemaakt worden ter voorkoming van verdere risico s. Het risicomitigerend effect van dergelijke strategieën is niet toegestaan onder de standaard formule maar wel onder een intern model. Ook laat een intern model toe om een eigen calibratie van een bepaalde risicofactor door te voeren. Een voorbeeld kan zijn dat een verzekeraar een specifieke strategie heeft voor wat betreft beleggingen in vastgoed en waarbij de vastgoedportefeuille voornamelijk bestaat uit kantoorgebouwen met allemaal langlopende vastgelegde huurcontracten. Het risico op deze portefeuille is dus beperkt, alleen zal dit dus niet als dusdanig erkend worden onder de standaardformule. Het gebruik van een intern model biedt hier de mogelijkheid om de positieve effecten van deze beleggingstrategie mee te nemen in de beperking van de benodigde SCR. Conclusie De nieuwe financiële rapporteringsvereisten onder markt-consistente voorwaarden zal tot een hogere volatiliteit leiden indien de verzekeraars hun beleid hierop niet gaan afstemmen. Er zijn echter tal van maatregelen die vele verzekeraars reeds vandaag nemen of in de toekomst nog kunnen nemen om die volatiliteit te beperken. Zaak is echter wel om bij het nemen van die maatregelen niet enkel te kijken naar de impact op de IFRS of Solvency II balans, maar ook steeds de impact te bekijken op de werkelijke puur markteconomische balans aangezien bepaalde risico s niet of niet voldoende erkend worden onder bepaalde financiële rapporteringsraamwerken. Een intern model biedt nog verschillende bijkomende mogelijkheden voor het verminderen van de volatiliteit en het risico van de balans Towers Watson B.V. Handelsregister Amsterdam nr: Op alle door ons geleverde diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing. De algemene voorwaarden liggen op onze kantoren ter inzage en worden u desgewenst toegezonden. Ook zijn ze beschikbaar via /voorwaarden Copyright 2012 Towers Watson. Alle rechten voorbehouden. TW-NL

Vergelijking verzekeraars en banken

Vergelijking verzekeraars en banken Vergelijking verzekeraars en banken Level playing field vanuit toezicht en kapitaaleisen? Presentatie door drs. Juriaan Borst AAG ACIS Symposium - Universiteit van Amsterdam 5 september 2014 2014 Towers

Nadere informatie

decem Solven cy II Kapita alsber ekenin g (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

decem Solven cy II Kapita alsber ekenin g (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst 141 decem Traini ber ng 2012 Solven cy II Kapita alsber ekenin g Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst SOLVENCY II TOEPASSEN IN DE PRAKTIJK

Nadere informatie

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context door: Drs. Wouter Elshof AAG Solvency II lijkt in eerste instantie voornamelijk de focus te leggen op het beheersen en managen van risico s zonder

Nadere informatie

Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit?

Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit? Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit? Wouter Elshof Wouter Klaassen 5 maart 2014 Inleiding Thema Actuariaatcongres:

Nadere informatie

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0%

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0% Aan: Van: Directie, XYZ verzekeraar Arcturus Datum: 25 oktober 2010 Betreft: Rapportage QIS 5 op basis boekjaar 2009 (FICTIEF) Management Samenvatting DNB heeft in augustus 2010 verzekeraars gevraagd om

Nadere informatie

Verzekeraars, Lange-Termijn Garanties Investeringen en Toezicht De curve kwestie. Theo Berg

Verzekeraars, Lange-Termijn Garanties Investeringen en Toezicht De curve kwestie. Theo Berg Verzekeraars, Lange-Termijn Garanties Investeringen en Toezicht De curve kwestie Theo Berg Veranderende kapitaal regimes Sinds begin jaren 70 Solvency I regime: Wettelijk kader en volume gedreven In Nederland

Nadere informatie

Een illiquiditeitspremie bij de waardering van verzekeringsverplichtingen

Een illiquiditeitspremie bij de waardering van verzekeringsverplichtingen drs. Jenneke Meijer Scriptie Jenneke Meijer 27 mei 2011 Onder begeleiding van: Prof. dr. ir. M. H. Vellekoop Prof. dr. R Kaas Drs. P. ter Berg Dr. W. J. Willemse Een illiquiditeitspremie bij de waardering

Nadere informatie

Kasterlee, studieavond KVK, dinsdag 20 januari 2009

Kasterlee, studieavond KVK, dinsdag 20 januari 2009 Kasterlee, studieavond KVK, dinsdag 20 januari 2009 1 Inleiding Rosita Mares Voorzitter KVK 2 Hoe veilig zijn levensverzekeringen? Wim Aurousseau Verantwoordelijke Asset Management, Delta Lloyd Life Tak

Nadere informatie

Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen?

Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen? Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen? 1 Impact regelgeving t.a.v. beleggingsbeleid! "! # $ %&! $' (" ' )* + *! " &,!,, --- 2 Verdisconteringscurve: van economisch

Nadere informatie

Regelgeving versus sturing: De spagaat van een verzekeraar. Annemarie Mijer 7 november 2013

Regelgeving versus sturing: De spagaat van een verzekeraar. Annemarie Mijer 7 november 2013 Regelgeving versus sturing: De spagaat van een verzekeraar Annemarie Mijer 7 november 2013 Wet- en regelgeving in een overgangsfase Solvency I Interim Measures TSC ERB Solvency II 2014 2016 2 De spagaat

Nadere informatie

Towers Watson Replica. Complexe modellen eenvoudig gemaakt

Towers Watson Replica. Complexe modellen eenvoudig gemaakt Towers Watson Replica Complexe modellen eenvoudig gemaakt Towers Watson Replica Complexe modellen eenvoudig gemaakt Regelgeving verhoogt de druk De huidige regelgeving verhoogt de druk op verzekeraars

Nadere informatie

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd Simulum Kapitaalmodellen de complexiteit ontcijferd Wat ooit complex was, wordt nu eenvoudig Simulum Kapitaalmodellen: de complexiteit ontcijferd Verzekeraars staan onder toenemende druk om aan te tonen

Nadere informatie

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013 Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's Joost Driessen 26 maart 2013 Illiquide assets voor lange-termijn beleggers? David Swensen, CIO Yale endowment: "Accepting illiquidity

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA-BoS-14/174 NL Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Solvency II, waar het allemaal om begon. Pieter Bouwknegt September 2011

Solvency II, waar het allemaal om begon. Pieter Bouwknegt September 2011 Solvency II, waar het allemaal om begon Pieter Bouwknegt September 2011 Spreker Pieter Bouwknegt is hoofd ALM & Capital Management bij Nationale Nederlanden In die positie heeft hij met verschillende aspecten

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in Solvency II. Drs. Ir. Erwin Bramer De Nederlandsche Bank 20 september 2011

Recente ontwikkelingen in Solvency II. Drs. Ir. Erwin Bramer De Nederlandsche Bank 20 september 2011 Recente ontwikkelingen in Solvency II Drs. Ir. Erwin Bramer De Nederlandsche Bank 20 september 2011 Inhoud 1. Achtergrond: van SI naar Solvency II 2. Solvency II - Pilaar 1 beginselen 3. QIS5 (vijfde impactstudie)

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les4! Aandelen options. 30 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les4! Aandelen options. 30 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les4! Aandelen options 30 september 2010 1 Agenda Huiswerk vorige keer Aandelen opties (H9) Optiestrategieën (H10) Vuistregels Volatility (H16) Binomiale boom (H11) 2 Optieprijs Welke

Nadere informatie

Business Valuation : groeiend belang

Business Valuation : groeiend belang Business Valuation : groeiend belang Inleiding Vandaag de dag worden we steeds vaker geconfronteerd met de vraag hoeveel een onderneming waard is en of ze gelet op de huidige crisis financieel gezond is.

Nadere informatie

Solvency II: Impact op Financiële instellingen

Solvency II: Impact op Financiële instellingen Solvency II: Impact op Financiële instellingen Op weg naar een risico georiënteerde financiële branche Eye on Insurance 9 December 2009 Niek Hoek Agenda Belang risico management voor financiële instellingen

Nadere informatie

KBC-Life Alternative Selector

KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments 1 is een tak23-levensverzekering, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type levensverzekering

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Search for Yield versus Capital

Search for Yield versus Capital Search for Yield versus Capital De huidige situatie op de financiële markten zorgt voor een uitdagende zoektocht naar rendement voor institutionele beleggers. Verzekeraars en pensioenfondsen hebben verplichtingen

Nadere informatie

LYNX Masterclass Opties handelen: de basis deel 1

LYNX Masterclass Opties handelen: de basis deel 1 LYNX Masterclass Opties handelen: de basis deel 1 Mede mogelijk gemaakt door TOM Tycho Schaaf 22 oktober 2015 Introductie Tycho Schaaf, beleggingsspecialist bij online broker LYNX Werkzaam bij LYNX vanaf

Nadere informatie

Optie-Grieken 21 juni 2013. Vragen? Mail naar

Optie-Grieken 21 juni 2013. Vragen? Mail naar Optie-Grieken 21 juni 2013 Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com Optie-Grieken Waarom zijn de grieken belangrijk? Mijn allereerste doel is steeds kapitaalbehoud. Het is even belangrijk om afscheid

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Exposure vanuit optieposities

Exposure vanuit optieposities Exposure vanuit optieposities ABN AMRO is continue bezig haar dienstverlening op het gebied van beleggen te verbeteren. Eén van die verbeteringen betreft de vaststelling van de zogenaamde exposure (blootstelling)

Nadere informatie

Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR

Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR 1. Inleiding In de politieke discussie over de Hoofdlijnennota herziening financieel

Nadere informatie

Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009

Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009 Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 INTRODUCTIE In 2012 worden op Europese schaal nieuwe solvabiliteitseisen

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23 KBC-Life Invest Plan KBC-Life Invest Plan 1 is een tak23-levensverzekering zonder gewaarborgd rendement, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type Levensverzekering Meer concreet heeft

Nadere informatie

Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid?

Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid? Inhoudstafel Deel 1. Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid? 1. Hoe werkt een spaarrekening eigenlijk?............................... 1 1.1. De rente op uw spaarrekening: basisrente

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

15 feb : Waarom puts kopen?

15 feb : Waarom puts kopen? Welkom bij de starters coachingclub! 15 feb : Waarom puts kopen? Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com CBOE @ Chicago last week WM Waste Management Waste Management reports earnings on Feb. 14,

Nadere informatie

dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action

dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action Agenda Feedback en verbetering Governance ALM Replicating Portfolio s Risk Management Kies beleid Ex ante denken Maak risicoprofiel beter inzichtelijk Actieve

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk. 28 oktober 2010

AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk. 28 oktober 2010 AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk 28 oktober 2010 1 Agenda Rente Hedge Aandelen Hedge Garantie product 2 Rente Hedge 3 Rentegevoeligheid Waarde van toekomstige kasstromen zijn gevoelig

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Rentabiliteitsratio s

Rentabiliteitsratio s 18 Rentabiliteitsratio s Nu we de begrippen balans, resultatenrekening en kasstromentabel onder de knie hebben, kunnen we overgaan tot het meer interessante werk, nl. het onderzoek naar de performantie

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen Long Duration Overlay Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen 2 AEGON: wereldwijde expertise voor financiële veiligheid AEGON N.V. is met ongeveer 27.000 medewerkers wereldwijd

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA-BoS-14/170 NL Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Waarderen van garanties in life-cycle unit-linked contracten: een risicoanalyse

Waarderen van garanties in life-cycle unit-linked contracten: een risicoanalyse Waarderen van garanties in life-cycle unit-linked contracten: een risicoanalyse Verzekeraars leggen de laatste jaren veel nadruk op de marktwaardering van de verplichtingen, om meer inzicht krijgen in

Nadere informatie

Obligaties hebben hun eigen wil. Antoon Pelsser

Obligaties hebben hun eigen wil. Antoon Pelsser Obligaties hebben hun eigen wil Antoon Pelsser Inhoud Wat is de rente termijnstructuur? Fitten van een obligatiecurve Hedgen met bonds en swaps 2 Principes Risicovrij Curve moet waarde weergeven van risicovrije

Nadere informatie

We zijn daarbij uitgegaan van de onderstaande keuzes en bijbehorende kosten:

We zijn daarbij uitgegaan van de onderstaande keuzes en bijbehorende kosten: Zelf beleggen Zelf beleggen kan als de werkgever in de pensioenregeling voor ruime beleggingsvrijheid heeft gekozen. Er kan dan gekozen worden uit verschillende fondsen. Als u zelf uw beleggingen wil kiezen,

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

goedkeuringsprocessen van Solvabiliteit II (art. 308bis Phasing-in) V. Vereisten inzake het indienen van informatie bij de Bank in het kader van de

goedkeuringsprocessen van Solvabiliteit II (art. 308bis Phasing-in) V. Vereisten inzake het indienen van informatie bij de Bank in het kader van de de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 38 12 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 31 maart 2015 Kenmerk: NBB_2015_15 uw correspondent:

Nadere informatie

TAK 21 : VEILIG BELEGGEN

TAK 21 : VEILIG BELEGGEN TAK 21 : VEILIG BELEGGEN EEN BLACK BOX (gedeeltelijk) Presentatie 31/01/12 Kempische Verzekeringskring OPEN GEMAAKT! Stéphane Willem Head of Equity Team Copyright Allianz 2010 2 INHOUD VERGELIJKING TAK21/TAK23

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Drie valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Ondernemend Beleggen pt 2 Rob Stuiver & Tycho Schaaf 26 november 2015 Sprekers Rob Stuiver RBA Tycho Schaaf Ondernemend belegger Beleggingsspecialist bij LYNX Masterclass Archief

Nadere informatie

Belang juiste waardering hypotheekleningen

Belang juiste waardering hypotheekleningen Onderwerp: Bijlage Q&A Waardering hypotheekleningen in de toereikendheidstoets Dit document beschrijft welke aspecten DNB betrekt bij haar oordeel over de waardering en het waarderingsproces (conform artikel

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat Afgelopen zomer hebben maar liefst 125 Nederlandse verzekeraars vrijwillig de impact van een conceptversie van een nieuw Europees kapitaalraamwerk (Solvency ii) op hun financiële positie berekend. Uit

Nadere informatie

Decompositie van het dekkingsgraad risico

Decompositie van het dekkingsgraad risico FOR PROFESSIONAL INVESTORS Decompositie van het dekkingsgraad risico Anton Wouters, Head of Customized & Fiduciary Solutions, Amsterdam, 19 mei 2015 Multi Asset Solutions I mei 2015 I 2 Risico management

Nadere informatie

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010 ALM en het nieuwe pensioencontract Theo Nijman 17 December 2010 Agenda Schets structuur nieuwe pensioencontracten Mogelijke ontwikkeling toezichtsmodel ALM toepassingen voor nieuwe contract en uitdagingen

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

Inleiding over het Thema:

Inleiding over het Thema: Inleiding over het Thema: Solvency II VSAE Actuariaat congres Ester Lamerikx 20 september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Solvency I Financieel Toetsingskader voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) In dit proefschrift ontwikkel ik enige kwantitatieve methoden die gebruikt kunnen worden bij het nanciële risicomanagement van in de eerste plaats een levensverzekeraar

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Asset Liability Management (ALM) voor Levensverzekeraars onder Solvency II

Asset Liability Management (ALM) voor Levensverzekeraars onder Solvency II Asset Liability Management (ALM) voor Levensverzekeraars onder Solvency II Ilona Balvert 0455229 Drs. Rob Bruning AAG Bachelorscriptie Actuariaat 1 e versie 4 juni 2010 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Solvency

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Hoe profiteert u optimaal van hefboomproducten in de huidige volatiele markten? Neelie Verlinden Commerzbank AG

Hoe profiteert u optimaal van hefboomproducten in de huidige volatiele markten? Neelie Verlinden Commerzbank AG Hoe profiteert u optimaal van hefboomproducten in de huidige volatiele markten? Neelie Verlinden Commerzbank AG Overzicht - Hefboomeffect : definitie - Kies een product passend bij uw profiel - Speeders

Nadere informatie

Oostkamp vragen. MODULE 1: Na deel 1: TREND, LONG, WEGING, RISK, REWARD, DELTA

Oostkamp vragen. MODULE 1: Na deel 1: TREND, LONG, WEGING, RISK, REWARD, DELTA Oostkamp vragen MODULE 1: Na deel 1: TREND, LONG, WEGING, RISK, REWARD, DELTA V r a a g 1 : Ik ben trendbelegger en de trend is bullish. Ik neem een... positie in. Antwoord: A/ L o n g B/ Short V raag

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Welkom bij de coachingclub! 3 mei 2012

Welkom bij de coachingclub! 3 mei 2012 Welkom bij de coachingclub! 3 mei 2012 CalendarSpreads Calendarspreads Calendarspreads zijn meestal non-directioneel. U wil dat de onderliggende waarde binnen een trading range blijft gedurende de volgende

Nadere informatie

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader?

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader? Solvency II Een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars 1 Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Solvency II is een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars. Dit

Nadere informatie

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives?

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? Nu de rente op obligaties volledig opgedroogd lijkt te zijn, staatsleningen en ook zelfs sommige bedrijfsleningen een negatieve rente

Nadere informatie

CONTASSUR. POWERBEL Beleggingsopties

CONTASSUR. POWERBEL Beleggingsopties I. Inleiding II. Waarvoor kan u voor een nieuwe beleggingsstrategie kiezen? III. Hoe worden de patronale premies belegd en welke keuzes heeft u? IV. Welke zijn de historische rendementen sinds het ontstaan

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396 De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Handelsregister 3300 3396 Onderwerp Aandachtspunten Day One rapportage Geachte directie, Vanaf 1 januari

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01

Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01 Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01 1 Is de kwartaalrapportage ook bestemd voor VOW3 maatschappijen? Ja, ook VOW3 maatschappijen moeten de kwartaalrapportage indienen. 2 Is het

Nadere informatie

Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven

Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven Dit onderdeel betreft een casus met 4 verschillende deelvragen. U dient de gestelde opgaven te beantwoorden binnen de omlijnde vakken. Vermeldt daarbij de gevraagde

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6

TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6 TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6 1 Met bedrijfseconomisch pensioenbeheer gaat Zekerheid samen met Rendement Het bedrijfsmodel waarmee pensioenfondsen risico s efficiënter

Nadere informatie

ICK Beschikbare Premieregeling

ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling Uitleg over een nieuwe de regeling van bedrijfstakpensioenfonds ICK 30 mei 2013 Diede Panneman Rutger van Asselt ' Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Renderen bij een stijgende rente

Renderen bij een stijgende rente ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT.

DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT. DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT. Indien u niet zeker weet wat u moet doen, raadpleeg dan onmiddellijk uw effectenmakelaar (broker), bankmanager, juridisch adviseur, accountant,

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Variabele pensioenuitkeringen. Bas Werker Netspar kennis bijeenkomst 5 juli 2016

Variabele pensioenuitkeringen. Bas Werker Netspar kennis bijeenkomst 5 juli 2016 Variabele pensioenuitkeringen Bas Werker (Werker@TilburgUniversity.edu) Netspar kennis bijeenkomst 5 juli 2016 Inhoud Risico en rendement van variabele uitkeringen eerst met vaste looptijd voor het begrip

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 7

Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Opgave 1 Rendement Een beleggingsadviseur heeft de keuze uit de volgende twee beleggingsportefeuilles: Portefeuille a Portefeuille b Verwacht rendement 12% 12% Variantie 8% 10%

Nadere informatie

Specifiek overeengekomen werkzaamheden Day-1 Solvency II rapportage

Specifiek overeengekomen werkzaamheden Day-1 Solvency II rapportage Dit document maakt gebruik van bladwijzers Voorbeeld AUP-werk programma Day1 - Solvency II Specifiek overeengekomen werkzaamheden Day-1 Solvency II rapportage 18 januari 2016 Status voorbeeld AUP werkprogramma

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Uit voorlopige cijfers 1 van de Pensioen- & Verzekeringskamer (PVK) blijkt dat de verzekeringsbranche na een moeizame periode (vanaf 1999) zich enigszins hersteld

Nadere informatie

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015 Presentatie ALV 2015 IBEV Volendam, 29 april 2015 Wie is Care IS? 2009 2011 2013 2014 2015 Begonnen omdat vermogensbeheer beter kon en moest Geen kick backs, 100% transparant, vermogensbehoud Verhuizing

Nadere informatie

LYNX Masterclass: Opties handelen: handelsstrategieën deel 3. Tycho Schaaf 5 november 2015

LYNX Masterclass: Opties handelen: handelsstrategieën deel 3. Tycho Schaaf 5 november 2015 LYNX Masterclass: Opties handelen: handelsstrategieën deel 3 Tycho Schaaf 5 november 2015 Introductie Tycho Schaaf, beleggingsspecialist bij online broker LYNX Werkzaam bij LYNX vanaf 2007 Handelservaring

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13 Inhoud Voorwoord 11 Hoofdstuk 1 Treasury 13 1.1 Treasurytaken 13 1.1.1 Cash & liquidity management / Financiering 14 1.1.2 Renterisicobeheer 14 1.1.3 Valutarisicobeheer 15 1.1.4 Beheer van prijsrisico

Nadere informatie

Fidea Flexinvest. Bij overlijden door ongeval: met een extra uitkering van één of tweemaal de uitkering overlijden

Fidea Flexinvest. Bij overlijden door ongeval: met een extra uitkering van één of tweemaal de uitkering overlijden Fidea Flexinvest Type levensverzekering Fidea Flexinvest 1 is een tak23-levensverzekering zonder gewaarborgd rendement, waarvan het rendement verbonden is met beleggings. Meer concreet heeft men de keuze

Nadere informatie

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23 _ FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23 KBC-Life Privileged Portfolio KBC-Life Privileged Portfolio 1 is een tak23-levensverzekering zonder gewaarborgd rendement, waarvan het rendement verbonden

Nadere informatie

Welkom bij de coachingclub! CREDIT SPREADS-Deel 3. Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com

Welkom bij de coachingclub! CREDIT SPREADS-Deel 3. Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com Welkom bij de coachingclub! CREDIT SPREADS-Deel 3 12 Juli 2012 Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com CREDIT Spreads 1. BEAR Call Spreads (BECS) 2. BULL Put Spreads (BUPS) Inleiding Credit Spreads

Nadere informatie

l Discipline in aandelen l

l Discipline in aandelen l AandelensERVICE l l Waarom in aandelen beleggen? Aandelen leveren op langere termijn een hoger rendement op dan obligaties. Op één voorwaarde: dat u niet alle eieren in één mand legt. Op langere termijn

Nadere informatie

Factor Certificaten op Indices

Factor Certificaten op Indices Factor Certificaten op Indices Deze producten bieden geen kapitaalgarantie Het basisprospectus betreffende de Factor Certificaten is goedgekeurd door het BaFin, de Duitse regulerende instantie. De producten

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie