PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
|
|
- Suzanna Hendrickx
- 7 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. Please be advised that this information was generated on and may be subject to change.
2 Nieuwe inzichten in de moleculaire oorzaken van nefrogene diabetes insipidus N.V.A.M. KNOERS, A.F. VAN LIEBURG, B.A. VAN OOST, C.H. VAN OS, P.M.T. DEEN EN L.A.H. MONNENS SAMENVATTING Nefrogene diabetes insipidus (ndi) is een zeldzame erfehjke nierziekte gekarakteriseerd door ongevoeligheid van het distale nefron voor het antidiuretisch effect van argininevasopressine. ïn de afgelopen jaren zijn twee verschillende genetische defecten voor deze aandoening ontdekt. Mutaties in het gen dat codeert voor de vasopressine type 2 (V2)- receptor zijn verantwoordelijk voor de geslachtsgebonden recessieve vorm van n d i, terwijl mutaties in het gen voor het vasopressine-afhankelijke waterkanaal aquaporine-2 ten grondslag liggen aan de autosomaal recessieve vorm van de ziekte. De detectie en analyse van natuurlijk voorkomende mutaties in deze genen hebben het inzicht in de biologische functie en de relatie tussen de structuur en functie van de V2-receptor en het aquaporine-2-waterkanaal verruimd, en daarmee het begrip van de celfysiologische processen die ten grondslag liggen aan het concentrerend vermogen van de nier vergroot. Tevens hebben deze bevindingen geleid tot een verbetering van de diagnostische mogelijkheden en erfelijkheidsadvisering bij n d i. het ziektebeeld zijn polyurie en polydipsie. In het eerste levensjaar worden deze verschijnselen niet snel herkend en staan aspecifieke symptomen zoals prikkelbaarheid, anorexie, braken, groeiachterstand, koorts, obstipatie, en ontwikkelingsachterstand op de voorgrond. r De diagnose wordt daarom vaak pas gesteld wanneer bij routine-laboratoriumonderzoek een hypernatriëmie wordt gevonden. Na het eerste levensjaar vallen polyurie en polydipsie meer op. Polyurie kan in enkele gevallen leiden tot dilatatie van het urinewegsysteem. Een andere belangrijke complicatie van n d i, die vooral in de oudere literatuur veelvuldig wordt beschreven, is mentale retardatie. Algemeen wordt aangenomen dat dit het gevolg is van ernstige dehydratie van de hersenen in de eerste levensjaren. In een recente psychometrische studie is aangetoond dat de huidige prevalentie van mentale retardatie onder NDi-patiënten aanzienlijk lager is dan in de literatuur wordt gesuggereerd.2 Mogelijk is dit het gevolg van vroegere herkenning en betere behandeling van SUMMARY Nephrogenic diabetes insipidus (n d i) is a rare genetic renal disorder characterized by insensitivity of the distal renal nephron to the antidiuretic effect of arginine vasopressin. In recent years two different genetic defects underlying the disease have been identified. Mutations in the gene encoding for the vasopressin type-2 (V2) receptor cause the X- chromosomal form of the disease, whereas mutations in the gene encoding for the vasopressin-dependent water channel aquaporin-2 are responsible for the autosomal recessive type of the disease. The identification and analysis of naturally occuring mutations in the V2 receptor and the aquaporin-2 water channel have increased the insight into the structure-function correlates of both proteins and thus have led to a substantial progress in understanding the cellular mechanisms underlying the concentrating ability of the kidney, In addition, these findings have considerable impact on diagnosis and genetic counseling of n d i. de aandoening, n d i is een genetisch heterogene ziekte. In de meerderheid van de gevallen erft de aandoening geslachtsgebonden recessief over, In een aantal families vertoont n d i echter een niet-geslachtsgebonden overerving. Zowel autosomaal recessieve als autosomaal dominante overervingspatronen zijn beschreven. Recent werden de gendefecten ontdekt behorend bij de geslachtsgebonden vorm en bij een autosomaal recessieve vorm.3'6 Deze bevindingen hebben niet alleen geleid tot een verbetering van de diagnostische mogelijkheden en erfelijkheidsadvisering van n d i maar ook, en vooral, tot een beter begrip van de basale celfysiologische processen die ten grondslag liggen aan het concentrerend vermogen van de nier. LUMOTAAL INLEIDING tndocyt««* 4 ATP camp C m PKC? PG ANP \?méú4 PROTEINE KINASE blualea met waurkiiurie«congenitale nefrogene diabetes insipidus (ndi) is een zeldzame erfelijke nierziekte waarbij het distale nefron ongevoelig is voor het uit de neurohypofyse afkomstige antidiuretische hormoon arginine-vasopressine (avp). Als gevolg daarvan verliest de nier zijn concentrerend vermogen en produceert grote hoeveelheden hypotone urine ( mosmol/kg water), hetgeen kan leiden tot ernstige dehydratie en elektrolytverstoringen. De meest kenmerkende symptomen van BASAAL Fig. i. Model van de cellulaire processen betrokken bij de antidiuretische werking van vasopressine in de verzamelbuizen van de nier. v p: vasopressine; R: V2-receptor; G: stimulerend G-eiwit; C: cataly tische subunit van adenylaatcyclase; p k c : proteïnekinase C; ra: prostaglandines; a n p: atriale natriuretische factor. 108 Tijdschr Kindergeneeskd gg6;64: nr J
3 In dit artikel geven wij een overzicht van recente inzichten in de renale werking van a v p en de moleculaire oorzaken van NDi. de DNA-code resulteert in een receptoreiwit van 371 aminozuren met een molecuulgewicht van De V2-receptor heeft de algemene structuur van G-eiwit gekoppelde receptoren, bestaande uit 7 transmem- DE WERKING VAN AVP IN DE NIER braandomeinen van hydrofobe residuen, verbonden door intracellulaire en extracellulaire lussen avp wordt uitgescheiden door de neurohypofyse wanneer de serumosmolaliteit stijgt en als reactie op hypovolemie. In de nier bindt het hormoon aan specifieke receptoren in de basolaterale membraan van de cellen in het laatste gedeelte van de distale tubulus en de verzamelbuis (fig. i). Stimulatie van deze Vasopressine type 2-receptoren heeft een stijging van cyclisch AMP (camp) tot gevolg, een eigenschap waardoor deze receptoren, reeds lang voordat hun moleculaire structuur was opgehelderd, onderscheiden werden van devasopressinetype i-receptoren. In 1992 werd door Birnbaumer et al. de DNA-structuur van het humane V2-receptorgen opgehelderd.7 Vertaling van (fig. 2). De interactie van a v p met de V2-receptor induceert de activatie van adenylaat-cyclase en de stijging van cam p via tussenkomst van een stimulerend G-eiwit. cam p initieert vervolgens een aantal opeenvolgende, gedeeltelijk nog onbekende, intracellulaire stappen, die uiteindelijk leiden tot fusie van intracellulaire blaasjes, waarvan de membranen waterkanalen bevatten, met de luminale membraan. Hierdoor neemt de waterpermeabiliteit van de luminale membraan toe en kan door de osmotische werking van het hypertone interstitium van het niermerg water vanuit het tubuluslumen geresorbeerd worden. Uiteindelijk resulteert dit in de vorming van geconcentreerde uri Extracellulair Intracellulair Fig. 2. Model van de vasopressine V2-receptor en lokatie van de de 10 mutaties waarvan het effect op de functie van de receptor met in vi- /ro-expressie is bestudeerd. De grijze symbolen geven de aminozuursubstituties aan; dunne strepen in het derde intracellulaire domein geven de frameshift -mutaties aan. Tijdschr Kindergeneeskd 1996:64: nr 3 109
4 ne. De waterkanalen blijven in de luminale membraan aanwezig zolang stimulatie door avp plaatsvindt. Wanneer deze wegvalt treedt endocytose van de waterkanalen op en vermindert de waterreabsorptie. Dit mechanisme van exo- en endocytose van blaasjes wordt 'membrane shuttling5genoemd. Tot voor kort was de moleculaire structuur van deze waterkanalen onbekend. In 1993 identificeerden Fushimi et al. een waterkanaaleiwit in de luminale membraan van de verzanielbniscellen van de rattennier.8 Dit eiwit behoort tot een familie van membraaneiwitten, de aquaporines, die functioneren als selectieve watertransporteurs in planten en zoogdieren. Bij zoogdieren zijn inmiddels 5 verschillende aquaporines geïdentificeerd. De aquaporines 1, 2, en 3 komen zeer hoog tot expressie in de nier. Op grond van de exclusieve lokalisatie van het door de groep van Fushimi gevonden waterkanaaleiwit aquaporine 2 in de luminale membraan van de verzamelbuiscellen, postuleerden zij dat dit het vasopressine-afhankelijke waterkanaal is. Deze hypothese werd ondersteund door de bevinding dat dehydratie en chronische AVP-infusie bij ratten een toename van de aquaporine-expressie in het niermerg teweegbrengen.9,10 Na de ontdekking van het aquaporine 2-gen bij de rat volgde de klonering van de humane homoloog, die zich op chromosoom 12 bleek te bevinden,6 GESLACHTSGEBONDEN NEFROGENE DIABETES INSIPI- DUS ster-humane hybridecellijnen met verschillende fragmenten van het humane X-chromosoom functioneel getest op de aanwezigheid van het V2-receptorgen. Alleen cellijnen die het distale deel van de lange arm van het X-chromosoom (Xqter) bevatten vertoonden na toevoeging van avp aan het medium een toename van camp-produktie, duidend op V2-receptoractiviteit.13 Deze resultaten vormden een sterke indicatie voor de aanwezigheid van een functioneel gen voor de V2-re- ceptor in Xqter. De lokalisatie van het V2-receptor- gen stemde overeen met de genetische lokalisatie van het NDi-gen en suggereerde dat het V2-receptorgen en het NDi-gen identiek zijn. De klonering van het humane V2-receptor cdna in 1992 maakte het vervolgens mogelijk het bewijs voor deze hypothese te leveren.7 Door drie onderzoeksgroepen werden de eerste mutaties in het V2-receptorgen bij NDi-patiënten gevonden.3'5 Inmiddels is het totaal aantal verschillende mutaties dat in de literatuur beschreven is toegenomen tot 64 (overzichten in Knoers14 en Fujiwara15). De mutaties zijn niet geclusterd in een bepaalde regio, maar worden verspreid door het hele gen gevonden. De gevonden deleties en inserties van nucleotiden hebben over het algemeen tot gevolg dat de tripletgroepering van het dna wordt verstoord ( frameshift ), waardoor de verkeerde aminozuren worden ingebouwd en de eiwitsynthese meestal vroegtijdig stopt. Het is dus aannemelijk dat deze mutaties functionele consequenties hebben. Het merendeel van de mutaties in het \Vreceptorgen zijn echter núcleo tidesubstitu- ties die resulteren in vervanging van een aminozuur Sedert eind jaren 58o werd door de meeste onderzoekers aangenomen dat het defect bij geslachtsgebonden n d i op het niveau van de V2-receptor gelegen is. Deze hypothese was gebaseerd op receptorstudies bij NDi-patiënten waarbij gebruik werd gemaakt van de door een ander ( missense -mutaties)* Om na te gaan of deze mutaties inderdaad tot dysfunctie van de receptor leiden werd het effect van een aantal van deze mutaties op de receptorfunctie bestudeerd door middel van in vzfrö-expressiestudies. Daarbij werden de V2-receptoragonist i-deamino-8-d-arginine-vaso- pressine (ddavp). d d a v p heeft naast antidiuretische werking ook een aantal extrarenale effecten, namelijk vaatverwijding en een verhoging van de bloedspiegels van een aantal stollingsfactoren (factor VIII, Von Willebrand-factor) en fibrinolytische factoren (weefsel-type plasminogeenactivator). Bij patiënten met geslachtsgebonden n d i bleven deze extrarenale reacties op d d a v p uit, hetgeen het bestaan van een gegeneraliseerd V2-receptordefect suggereerde.11 Deze veronderstelling werd ondersteund door genetische studies en functionele expressiestudies. In 1988 werd het gen voor geslachtsgebonden n d i door middel van koppelingsonderzoek met polymorfe DNA-merkgenen gelokaliseerd in het Xq28-gebied5 de subtelomere regio van de lange arm van het X-chromosoom.12 Aangezien het vermoeden bestond dat n d i veroorzaakt werd door een V2-receptordefect, werden vervolgens ham natuurlijk voorkomende mutaties experimenteel aangebracht in het normale V 2-receptor-cDNA. Dit gemuteerde cdna werd in niercellen tot expressie gebracht, waarna de binding van radioactief avp en de camp-produktie werden gemeten. Tot op heden zijn op deze wijze 8 missense mutaties en tevens twee frameshift mutaties bestudeerd.16"19 Bij 4 van de 8 missense5mutaties (Y 128S in het derde transmembraandomein, Y205C en V206D in het tweede extracellulaire domein, en P286R in het zesde transmembraandomein) en de twee frameshift -mutaties ( frameshift na R 230 en frameshift na H261 in het tweede intracellulaire domein) werd een totale afwezigheid van in vitro-avp binding-gevonden16 17 (fig. 2). Drie mutaties (R 113W in het eerste extracellulaire domein, R 181C in het tweede extracellulaire domein, en T 204N in het tweede extracellulaire domein) hadden geen volledige afwezigheid maar afname van Avp-bin- 110 Tijdschr Kindergeneeskd 1996;64: nr 3
5 Extracel lu lair Intracellulair Fig. 3. Veronderstelde topologie van het aquaporine 2-eiwit. De plaats van de nucleotide deletie (3Ó9delC) en de aminozuursubstituties (G64R, R 187C, S216P) gevonden bij patiënten met autosomaal recessieve n d i is aangegeven door pijlen. De aminozuren die zijn geconserveerd in de familie van aquaporines zijn aangegeven door de zwart gekleurde symbolen. ding en camp-produktie tot g evo lg / 6' 18 In overeenstemming m et deze laatste in v/ïro-resultaten bereikte de patiënt met de T204N-mutatie na een dubbele dosis DDAVP een hogere urineosmolaliteit dan gebruikelijk is voor NDi-patiënten.17 Bij één missense -mutatie (R137H in het tweede intracellulaire domein, fig. 2) vonden Rosenthal et al. een normale AVP-bindingscapaciteit, maar geen stimulatie van het adenylaatcyclase.19 Deze bevinding reflecteert vermoedelijk een onvermogen van de gemuteerde receptor om het G-eiwit te activeren. Ondanks het grote aantal verschillende mutaties dat in het V 2-receptorgen is gevonden, zijn er vooralsnog geen duidelijke fenotypische verschillen binnen de groep patiënten met geslachtsgebonden NDI gevonden. gelijke fam ilie w erd bovendien een norm ale extrare Alhoewel de geslachtsgebonden vorm van n d i veruit de meest voorkomende vorm van NDI is, vertoont ongeveer 10% van de families een niet-geslachtsgebonden overervingspatroon. Bij één patiënt uit een dernale reactie (vaatverwijding en stijging van stollingsparameters en fibrinolytische parameters) op toediening van DDAVP waargenomen.20 Dit leidde tot de hypothese dat een postreceptordefect de niet-geslachtsgebonden vorm van n d i veroorzaakt. Deen et al. onderzochten of bij deze patiënt mutaties aanwezig waren in het aquaporine 2-gen.6 De patiënt bleek samengesteld heterozygoot te zijn voor twee verschillende puntmutaties (fig. 3): een puntmutatie resulteerde in substitutie van een arginine door een cysteïne (R 187C) in een van de evolutionair meest geconserveerde regio s van de aquaporine familie, de andere veroorzaakte substitutie van een serine door een proline (S216P) in het zesde transmembraandomein AUTOSOMAAL RECESSIEVE NEFROGENE DIABETES INSIPIDUS van het waterkanaaleiwit. Deze tweede mutatie verstoort waarschijnlijk de alfa-helix-structuur in dit deel van het transmembraandomein. De ouders van de patiënt waren ieder heterozygoot voor een van de twee mutaties en hadden geen symptomen van de ziekte. Vervolgens werden in drie andere families mutaties in het aquaporine 2-gen gevonden (fig. 3).21 In deze families waren de patiënten, die allen consanguïne ou Tijdschr Kindergeneeskd 1996:64: nr 5 III
6 ders hadden, homozygoot voor een mutatie. Om na te gaan of mutaties in het aquaporine 2~gen ook inderdaad een niet-functioneel waterkanaal tot gevolg hebben, werd de expressie van de mutante aquaporines bestudeerd in oöcyten van de Xenopus laevis del van een DDAVP-test patiënten met aquaporine 2- n d i te onderscheiden van patiënten met V2-receptorndi. Behoudens dit verschil zijn er vooralsnog geen duidelijke fenotypische verschillen tussen beide groepen gevonden. (klauwpad). Daartoe werden deze oöcyten, die een hoge translatiecapaciteit bezitten, geïnjecteerd met VASOPRESSINE-ONGEVOELIGHEID BIJ VROUWEN normaal of mutant aquaporine 2 -rn a. De waterper- In de literatuur is een aantal vrouwen beschreven met een klinisch manifeste n d i (overzicht in Van Lieburg et al.24). N a de ontdekking van aquaporine 2-mutaties als oorzaak van de autosomaal recessieve vorm van n d i leek het zeer waarschijnlijk dat deze vrouwen een aquaporine 2-defect zouden vertonen. Recent werden vier families beschreven waarin vrouwen met een manifeste n d i heterozygoot bleken te zijn voor een mutatie in het V2-receptorgen.24,25 Bij vier vrouwelijke patiënten bleef de maximale urineosmolaliteit na d d a v p beneden 200 mosmol/1. Daarnaast waren bij twee van hen de extrarenale reacties na d d a vp afwezig, terwijl één patiënte een normale stijging van factor VIII vertoonde.24,25 In drie van de vier families bleek ook bij asymptomatische vrouwelijke familieleden heterozygotie voor dezelfde V2-receptormutatie aanwezig te zijn. De beste verklaring voor het voorkomen van verschillende fenotypen, variërend van geen symptomen tot volledige manifestatie van de ziekte, bij draagsters van een mutatie in het V2-receptorgen is een scheve verdeling van het X-inactivatiepatroon. In dat geval zou bij symptomatische vrouwen in meer dan 50% van de cellen inactivatie van het normale allel optreden, een fenomeen dat ook is waargenomen bij andere geslachtsgebonden aandoeningen meabiliteit van oöcyten geïnjecteerd met mutant RNA verschilde niet van die van controle-oöcyten geïnjecteerd met water, terwijl de permeabiliteit van oöcyten geïnjecteerd met normaal aquaporine 2-RNA met een factor io toenam. Gelijktijdige injectie van mutant en normaal aquaporine 2- r n a resulteerde in een normale waterpermeabiliteit, hetgeen in overeenstemming is met het ontbreken van symptomen bij heterozygoten en dus met het autosomaal recessieve overervingspatroon dat NDi in de betrokken families vertoonde.6,21 Door middel van immunoblot-analyse en immunocytochemie toonden Deen et al. aan dat de afwezigheid van toename in waterpermeabiliteit in oöcyten geïnjecteerd met mutant aquaporine 2-rn as wordt veroorzaakt door een verminderd transport van de rautante aquaporine 2~ei witten naar de plasmamembraan.22 De resultaten van deze studies vormden het definitieve bewijs dat aquaporine 2 het vasopressineafhankelijke waterkanaal is en essentieel voor de concentratie van urine onder invloed van vasopressine. De recente studie van Van Lieburg et al. bevestigt de hypothese dat de aanwezigheid van een normale extrarenale respons op d d a v p geëxtrapoleerd mag worden naar andere patiënten met aquaporine 2-mutaties (fig. 4).23 Het lijkt dus mogelijk om door midt-pa:ag (%) zoals hemofilie en de ziekte van Duchenne. De discrepantie tussen renale en extrarenale reacties op d d avp bij een van de bovengenoemde patiënten wijst op variatie in het X-inactivatiepatroon tussen verschillende weefsels. DISCUSSIE Tot op heden zijn twee genetische defecten geïdentificeerd die verantwoordelijk zijn voor het NDi-fenotype. De defecte genen coderen voor eiwitten die het begin en einde van de cellulaire vasopressinesignaalketen vormen. De detectie en analyse van natuurlijke tijd (min) Fig. 4. Weefsel type plasminogeen-activator-antigeen (tpa:ag)-reactie op DDAVP-administratie bij 3 NDi-patiënten met een aquaporine 2-defect. De gemiddelde waarde en standaardfout van het gemiddelde van 6 patiënten met een V2-receptormutatie worden eveneens weergegeven. De tpa:ag-waarden zijn uit gedrukt als percentage van de waarden op t = 0 (100%). mutaties in deze genen hebben het inzicht in de biologische functie en de relatie tussen structuur en functie van zowel de V2-receptor als het aquaporine 2-waterkanaal verruimd. In de toekomst zal dit inzicht met de identificatie en in vitro-expressie van nieuwe mutaties verder toenemen. Er is een aantal patiënten bekend dat noch een mutatie heeft in het coderende gedeelte van het V2-receptorgen, noch in het coderende 112 Tijdschr Kinder gene eskd. 1996:64: nr 3
7 deel van het aquaporine 2-gen. Of deze patiënten mutaties hebben in de niet-coderende gedeelten van deze genen, dan wel een derde categorie patiënten vertegenwoordigen m et een defect in een ander eiwit van de cellulaire vasopressinesignaalketen, is onbekend. Uiteraard zou de identificatie van zo n derde categorie NDi-patiënten de kennis van de processen die in de cel plaatsvinden na AVP-stimulatie verder vergroten. De ontdekking van twee genetisch verschillende defecten heeft ook consequenties voor de genetische counseling, met name wanneer het sporadische patiënten betreft. In die gevallen kan een DDAVP-test, althans bij mannelijke patiënten, een eerste indicatie geven of het defect in de receptor dan wel in het waterkanaal gelegen moet zijn. Vervolgens kan door gericht DNA-onderzoek de oorzakelijke mutatie worden vastgesteld. Bij vrouwen met een klinisch manifeste n d i bij wie de stamboom geen zekerheid geeft over het overervingspatroon, kan alleen DN A-onderzoek uitsluitsel geven over de genetische oorzaak. Wij danken M.AJ. Verdijk voor haar technische assistentie. Het Nijmeegse N D i-onderzoek wordt gesubsidieerd door de Nierstichting Nederland. Academisch Ziekenhuis Nijmegen, Postbus 91.01, 6500 hb Nijmegen. Afd. Anthropogenetica: Dr. N.V.A.M. Knoers, klinisch geneticus; Prof. dr. B.A. van Oost, moleculair bioloog (thans Faciliteit Diergeneeskunde, Universiteit van Utrecht). Afd. kindergeneeskunde: Drs. A.F, van Lieburg, arts-onderzoekster; Prof. dr. L.A.H. Monnens, kinderarts. Afd. Celfysiologie: Prof. Dr. C.H. van Os, celfysioloog; Dr. P.M.T. Deen, moleculair bioloog. Correspondent: Mevr. dr. N.V.A.M. Knoers, L1TERATUUR 1 Knoers N, Monnens LAH. Nephrogenic diabetes insipidus: clinical symptoms, pathogenesis and treatment. Pediatr Nephrol 1992;6: Hoekstra JA, Lieburg AF van, Monnens LAH, et al. Cognitive and psychosocial functioning of patients with congenital nephrogenic diabetes insipidus. Am J Med Genet 1996;61: Rosenthal W, Seibold A, Antamarian A, et al. Molecular identification of the gene responsible for congenital nephrogenic diabetes insipidus. Nature 1992;359: Pan Y, Metzenberg, Das S, Jing B, Gitschier J. Mutations in the vasopressin V2 receptor are associated with X-linked nephrogenic diabetes insipidus. Nature Genet 1992;2: Ouweland AMW van den, Dreesen JCFM, Verdijk M, et al. Mutations in the vasopressin type 2 receptor gene (AVPR2) associated with nephrogenic diabetes insipidus. Nature Genet 1992;2: Deen PMT, Verdijk MAJ, Knoers NVAM, et al. Requirement of human renal water channel aquaporin-2 for vasopressin-dependent concentration of urine. Science 1994;264: Birnbaumer M, Seibold A, Gilbert S, et al. Molecular cloning of the receptor for human antidiuretic hormone. Nature 1992;357: Fushimi K, Uchida S, Harra Y, et al. Cloning and expression of apical membrane water channel of rat kidney collecting tubule. Nature 1993;361: Ma T, Kasegawa H, Shack WR, et al. Expression, functional analysis, and in-situ hybridization of a cloned rat kidney collecting duct water channel. Am J Physiol 1994;266: , 10 DiGiovanni SR, Nielsen S, Christensen El, Knepper MA. Regulation of collecting duct water channel expression by vasopressin in Brattleboro rats. Proc Natl Acad Sci USA 1994;91: x Bichet DG, Razi M, Lonergan M, et al. Hemodynamic and coagulation responses to i-desamino [8-D-arginine] vasopressin in patients with congenital nephrogenic diabetes insipidus. N Engl J Med 1988;318: Knoers N, Heyden I-I van der, Oost BA van, et at. Nephrogenic diabetes insipidus: close linkage with markers from the distal long arm of the human X-chromosome. Hum Genet 1988;80: Ouweland A van den, Knoop MT, Knoers VVAM, et al. Colocalization of the gene for nephrogenic diabetes insipidus (DiR) and the vasopressin type-2 receptor (AVPR2) in the Xq28 region. Genomics 1992;13: Knoers NVAM. Molecular characterization of nephrogenic diabetes insipidus. Trends Endocrinol Metab 1994;5: Fujiwara TM, Morgan K, Bichet DG. Molecular biology of diabetes insipidus. Annu Rev Med 1995;46: Pan Y, Wison P, Gitschier J. The effect if eight V2 receptor mutations on stimulation of adenylyl cyclase and binding to vasopressin. J Biol Chem 1994;269: Lieburg AF van, Verdijk MAJ, Knoers VVAM, et al. In vitroexpression of mutations in the V2 receptor gene-confirmation of their role in the pathogenesis of X-linked nephrogenic diabetes insipidus. Pediatr Nephrol 1994$.' Birnbaumer M, Gilbert S, Rosenthal W. An extracellular congenital nephrogenic diabetes insipidus mutation in the vasopressin receptor reduces cell surface expression, affinity for ligand, and coupling to the Gs-adenylyl cyclase system. Mol Endocrinol 1994;8: Rosenthal W, Antamarian A, Gilbert S, Birnbaumer M. Nephrogenic diabetes insipidus. A V2 vasopressin receptor unable to stimulate adenylyl cyclase. J Biol Chem 1993;268: Knoers N, Monnens LAH, A variant of nephrogenic diabetes insipidus: V2 receptor abnormality restricted to the kidney. Eur J Pediatr 1991;150:370-3, 21 Lieburg AF van, Verdijk MAJ, Knoers VVAM, et al. Patients with autosomal nephrogenic diabetes insipidus homozygous for mutations in the aquaporin-2 water channel gene. Am J Hum Genet 1994;55: Deen PMT, Croes H, Aubel RAMH van, et al. Water channels encoded by mutant aquaporin-2 genes in nephrogenic diabetes insipidus are impaired in their cellular routing. J Clin Invest 1995;95: Lieburg AF van, Knoers VVAM, Mailman R, et al. Normal fibrinolytic responses to i-desamino-8-d- arginine vasopressin in patients with nephrogenic diabetes insipidus caused by mutations in the aquaporin-2 gene. Nephron 1996;72: Lieburg AF van, Verdijk MAJ, Schoute F, et al. Clinical phenotype of nephrogenic diabetes insipidus in females heterozygous for a vasopressin type-2 receptor mutation. Hum Genet 1995*96: Moses AM, Sangain G, Miller JL. Proposed cause of marked vasopressin resistance in a female with an X-linked recessive V2 receptor abnormality. J Clin Endocrinol Metab i995;8o: Aanvaard 28 maart Tijdschr Kindergeneeskd : nr 3 113
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/64333
Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek?
Erfelijke nierziekten: algemene aspecten van erfelijkheid, overerving en erfelijkheidsadvies Nine Knoers Klinisch Geneticus Commissie Erfelijke Nierziekten NVN 4 november 2006 HUMAN GENETICS NIJMEGEN Inhoud
2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington
2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington Erfelijkheid Erfelijk materiaal in de 46 chromosomen De mens heeft in de kern van elke lichaamscel 46 chromosomen: het gaat om 22 paar lichaamsbepalende chromosomen
Van mens tot Cel oefenvragen 1. De celdeling bestaat uit verschillende fasen. Hoe heten de G1, S en de G2 fase samen?
Van mens tot Cel oefenvragen 1. De celdeling bestaat uit verschillende fasen. Hoe heten de G1, S en de G2 fase samen? A: interfase B: profase C: anafase D: cytokinese 2. Een SNP (single nucleotide polymorphism)
Genetica van hemochromatose
Genetica van hemochromatose 28-11-2015 Prof.Dr. M.H. Breuning, klinisch geneticus M.H.Breuning@lumc.nl Wat is ijzer? Twee oxidatietoestanden: Fe 2+ Fe 3+ (divalent) (trivalent) IJzer is noodzakelijk voor
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/25502
Nederlandse samenvatting
Dikkedarmkanker is na longkanker de meest voorkomende doodsoorzaak ten gevolge van kanker in de westerse wereld. Dikkedarmkanker manifesteert zich na een accumulatie van verscheidene genetische veranderingen.
Chapter 11. Samenvatting
Chapter 11 Samenvatting 11. Samenvatting Hoge plasmaspiegels van von Willebrand factor (VWF) en stollingsfactor VIII (FVIII) zijn geassocieerd met een verhoogd risico op het krijgen van zowel arteriële
Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Joosse, Simon Andreas Title: Prediction of "BRCAness" in breast cancer by array
Welke van de bovenstaande celorganellen of levensprocessen kunnen zowel in prokaryote, als in eukaryote cellen voorkomen?
Biologie Vraag 1 Celorganellen en levensprocessen bij levende cellen zijn: 1. Ribosomen 2. ATP synthese 5. DNA polymerase 3. Celmembranen 6. Fotosynthese 4. Kernmembraan 7. Mitochondria Welke van de bovenstaande
Workshop Patiënten dag 18 mei 2019 Bewegingsstoornissen en erfelijkheid
Genetics 1 Workshop Patiënten dag 18 mei 2019 Bewegingsstoornissen en erfelijkheid Fleur Vansenne/Corien Verschuuren Klinisch genetici UMCG Erfelijkheid 2 Waar denk je aan? Genetics Wat is genetisch onderzoek?
SAMENVATTING. Samenvatting
SAMENVATTING X-gebonden creatine transporter deficiëntie. Creatine is een natuurlijke stof die vooral in de spieren zit. De stof heeft een belangrijke rol in de energiehuishouding van de cel. Creatine
Inzicht hebben in veel voorkomende patronen van overerving. Professor Martina Cornel and professor Heather Skirton Gen-Equip Project
Inzicht hebben in veel voorkomende patronen van overerving Professor Martina Cornel and professor Heather Skirton Gen-Equip Project Leerdoelen Inzicht hebben in de drie belangrijkste patronen van overerving
Welke van de bovenstaande celorganellen of levensprocessen kunnen zowel in prokaryote, als in eukaryote cellen voorkomen?
Biologie Vraag 1 Celorganellen en levensprocessen bij levende cellen zijn: 1. Ribosomen 2. ATP synthese 5. DNA polymerase 3. Celmembranen 6. Fotosynthese 4. Kernmembraan 7. Mitochondria Welke van de bovenstaande
Welke van de bovenstaande celorganellen of levensprocessen kunnen zowel in prokaryote, als in eukaryote cellen voorkomen?
Biologie Vraag 1 Celorganellen en levensprocessen bij levende cellen zijn: 1. Ribosomen 2. ATP synthese 5. DNA polymerase 3. Celmembranen 6. Fotosynthese 4. Kernmembraan 7. Mitochondria Welke van de bovenstaande
DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING
DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING Dutch Summary / Nederlandse Samenvatting Sinds de ontdekking van de ADAM eiwitfamilie, twee decennia geleden, heeft het ADAM onderzoek zich voornamelijk gericht op
Genetische testen. Professor Martina Cornel and Professor Heather Skirton Gen-Equip Project.
Genetische testen Professor Martina Cornel and Professor Heather Skirton Gen-Equip Project. Inzicht krijgen in genetische testen en testresultaten Inhoud Wat is genetisch testen? Klinische toepassingen
Samenvatting, discussie en vooruitzichten
Leuko-encefalopathie met betrokkenheid van de hersenstam en ruggenmerg en lactaatverhoging: moleculaire mechanismen, klinische aspecten en opening voor behandeling Samenvatting, discussie en vooruitzichten
Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29763 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Zweemer, Annelien Title: The ins and outs of ligand binding to CCR2 Issue Date:
Een bloeding tussen de hersenvliezen (subarachnoïdale bloeding of SAB) is
Samenvatting 229 230 Samenvatting Een bloeding tussen de hersenvliezen (subarachnoïdale bloeding of SAB) is een vorm van beroerte die vaak op jonge leeftijd optreedt en meestal ernstige gevolgen heeft:
Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch)
(summary in Dutch) Type 2 diabetes is een chronische ziekte, waarvan het voorkomen wereldwijd fors toeneemt. De ziekte wordt gekarakteriseerd door chronisch verhoogde glucose spiegels, wat op den duur
Een bijzondere band tussen grootvader en kleinkind
Een bijzondere band tussen grootvader en kleinkind Duizenden grootvaders liepen rond met onbegrepen neurologische klachten totdat de Amerikaanse kinderarts Randi Hagerman een verband legde tussen de klachten
Duchenne/Becker spierdystrofie in de familie, zijn. vrouwen getest met behulp van DNA onderzoek?
Duchenne/Becker spierdystrofie in de familie, zijn vrouwen getest met behulp van DNA onderzoek? Paula Helderman-van den Enden, klinisch geneticus, Leiden en Maastricht Inleiding: In het kader van mijn
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/196298
T G7091. G1-fase en bevat A chromosomen en B DNA. M-fase en bevat 1 2 A chromosomen en 1 2 B DNA. S-fase en bevat A chromosomen en 1 2 B DNA
. Tijdens welke fase van de celcyclus gebeurt DNA-replicatie van het genoom? Hoeveel chromosomen en hoeveel DNA bevat een cel onmiddellijk na de mitose als je weet dat het aantal chromosomen van die cel
The role of camp-dependent protein kinase A in bile canalicular plasma membrane biogenesis in hepatocytes Wojtal, Kacper Andrze
University of Groningen The role of camp-dependent protein kinase A in bile canalicular plasma membrane biogenesis in hepatocytes Wojtal, Kacper Andrze IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's
De rol van de pathologie en genetica bij de herkenning van Lynch syndroom
De rol van de pathologie en genetica bij de herkenning van Lynch syndroom Marjolijn Ligtenberg Laboratorium specialist klinische genetica Klinisch moleculair bioloog in de Pathologie VAP dag 28-3-2017
Genetische gevoeligheid en omgeving: een lastige ontrafeling. Prof. Dr. N.J. Leschot Afdeling Klinische Genetica Academisch Medisch Centrum Amsterdam
Genetische gevoeligheid en omgeving: een lastige ontrafeling Prof. Dr. N.J. Leschot Afdeling Klinische Genetica Academisch Medisch Centrum Amsterdam Genetica in de geneeskunde 1. chromosomale afwijkingen
Nederlandse samenvatting
Nederlandse samenvatting De rol van proteïne kinase A in de vorming van galkanaaltjes door levercellen Een mens is opgebouwd uit cellen. Iedere cel is omgeven door een membraan die de inhoud van de cel
Nederlandse Samenvatting
9 Beta2-glycoproteïne I ( ), ook wel bekend als apolipoproteine H (apoh), is een membraanadhesie eiwit dat in plasma circuleert (100-300 μg/ml) in een vrije- en een gebonden vorm. De molecuulmassa van
Molecular aspects of HNPCC and identification of mutation carriers Niessen, Renee
Molecular aspects of HNPCC and identification of mutation carriers Niessen, Renee IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please
Dit proefschrift beschrijft de rol van genetische factoren in het ontstaan van de ziekte van
Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de rol van genetische factoren in het ontstaan van de ziekte van Hirschsprung (ook wel afgekort als HSCR). HSCR is een aangeboren afwijking gekenmerkt door de afwezigheid
NEDERLANDSE SAMENVATTING INTRODUCTIE
Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING INTRODUCTIE Dementie komt veel voor, met name op oudere leeftijd. Dementie is een term die wordt gebruikt wanneer hersenfuncties zodanig zijn aangetast
X-gebonden Overerving
12 http://www.nki.nl/ Afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen http://www.umcgenetica.nl/ X-gebonden Overerving Afdeling Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum
Citation for published version (APA): Burzynski, G. M. (2006). Hirschsprung disease - genetics and development. s.n.
University of Groningen Hirschsprung disease - genetics and development Burzynski, Grzegorz Maciej IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite
Pharmacogenomics: een uitdaging voor de Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie
Pharmacogenomics: een uitdaging voor de Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Winand Dinjens Afdeling Pathologie Josephine Nefkens Instituut Erasmus MC, Rotterdam w.dinjens@erasmusmc.nl Werkgroep Moleculaire
DNA knip techniek (CRISPR/Cas9) bij cystinose
Technologie & Innovatie DNA knip techniek (CRISPR/Cas9) bij cystinose Dr. Manoe Janssen Onderzoeker bij de afdeling Farmaceutische wetenschappen, Universiteit Utrecht David de Wied building Opbouw presentatie
1. Mendeliaanse overerving - koppelingsanalyse
1. Mendeliaanse overerving - koppelingsanalyse 1.1 Inleiding Genetische kenmerken die afhangen van één enkel gen (meer precies : locus) noemen wij mendeliaans. Mendeliaanse kenmerken segregeren in families
Erfelijkheid: nieuwe DNA testen en dilemma s die daarbij horen NVN Nederlandse Nierdag 4 oktober 2014
Erfelijkheid: nieuwe DNA testen en dilemma s die daarbij horen NVN Nederlandse Nierdag 4 oktober 2014 Nine Knoers Afdeling Medische Genetica Overzicht presentatie Algemene principes genetica Belang van
The RET gene and its associated diseases Hofstra, Robert Martinus Wouter
The RET gene and its associated diseases Hofstra, Robert Martinus Wouter IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the
Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37000 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Beletkaia, Elena Title: Mechanisms of Ewing sarcoma metastasis : biochemistry
Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3
Samenvatting 12 Samenvatting Groei is een complex proces, dat wordt gereguleerd door verschillende externe en interne factoren. Een afwijking van het normale groeipatroon kan een aanwijzing zijn voor
te onderscheiden valt van FSHD (FSHD2). Omdat deze patiënten echter meer dan 10 D4Z4 repeats hebben kon eerder de diagnose van FSHD in een DNA test
SAMENVATTING Facioscapulohumerale spierdystrofie (FSHD) is een erfelijke spierziekte die wordt gekenmerkt door verzwakking van de aangezichtspieren (facio), de spieren rond de schouderbladen (scapulo)
SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol
Nederlandse samenvatting
Nederlandse samenvatting 111 Dit proefschrift behandelt de diagnose van epidermolysis bullosa simplex (EBS) op DNA niveau en een eerste aanzet tot het ontwikkelen van gentherapie voor deze ziekte. Een
4 HAVO thema 4 Erfelijkheid EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN
Examentrainer Vragen Karyogrammen In afbeelding 1 zijn twee karyogrammen weergegeven. Deze karyogrammen zijn afkomstig van een eeneiige tweeling. Het ene kind is van het mannelijk geslacht zonder duidelijke
Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a preprint version which may differ from the publisher's version. For additional information about this
6,4. Samenvatting door E woorden 6 december keer beoordeeld. Biologie voor jou
Samenvatting door E. 1393 woorden 6 december 2016 6,4 18 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Thema 4: Erfelijkheid 5-HTTPLR gen heeft invloed op de hoeveelheid geluk die je ervaart.
Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Benjamin Cummings
De meeste organismen hebben een twee sets chromosomen, met daarop informatie voor alle eigenschappen van dat organisme (diploid) Deze erfelijke informatie noemen we het genotype Hoe deze erfelijke informatie
biologie vwo 2016-I Onderzoek naar aneurysma s
Onderzoek naar aneurysma s Genetici van vijf Nederlandse universiteiten hebben samen een erfelijke oorzaak gevonden voor het ontstaan van verwijdingen in de aorta. Door mensen uit risicofamilies voortaan
1 (~20 minuten; 20 punten)
TENTAMEN Moleculaire Cel Biologie (8A840) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld & Dr. M. Merkx 27-01-2012 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal + 1 bonusvraag! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik
Verklarende Woordenlijst
12 Verklarende Woordenlijst Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door Londen IDEAS Genetic Knowledge Park aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door Mies Wits-Douw en
Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21710 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Buurma, Aletta Title: On the pathology of preeclampsia : genetic variants, complement
Fragiele-Xsyndroom. Een erfelijke aandoening
Fragiele-Xsyndroom Een erfelijke aandoening Het fragiele-x-syndroom is, een erfelijke aandoening, die gepaard gaat met een verstandelijke handicap, op autisme gelijkend gedrag en dikwijls bepaalde uiterlijke
Voorkomende nierziekte waarbij een deel van patiënten een erfelijke vorm hebben: - nefrotisch syndroom
Diagnostiek en advies inzake erfelijkheid bij erfelijke nierziekte Elena Levtchenko kinderarts-nefroloog 4 November 2006 Mogelijke situaties Voorkomende nierziekte waarbij een deel van patiënten een erfelijke
Door recombinatie ontstaat een grote vescheidenheid in genotypen binnen een soort. (genetische
Chromosomen bestaan voor een groot deel uit DNA DNA bevat de erfelijke informatie van een organisme. Een gen(ook wel erffactor) is een stukje DNA dat de informatie bevat voor een erfelijke eigenschap(bvb
Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving
Klinische Genetica Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Bij uw bezoek aan de polikliniek Klinische Genetica heeft de klinisch geneticus of een genetisch consulent
8,6. Samenvatting door Jasmijn 2032 woorden 9 januari keer beoordeeld. Biologie voor jou. Biologie samenvatting hoofdstuk 4 Genetica
Samenvatting door Jasmijn 2032 woorden 9 januari 2018 8,6 5 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting hoofdstuk 4 Genetica 2 Fenotype, genotype en epigenetica Erfelijke
Nederlandse samenvatting
Wanneer in een gesprek het onderwerp gentherapie wordt aangesneden, wordt vrijwel onmiddelijk stier Herman van stal gehaald. Dit gebeurt ten onrechte. Stier Herman is een kloon en kloneren is niet hetzelfde
Vragen Genetica (Diederik de Bruijn) Omcirkel bij vraag 1 t/m 12 het juiste antwoord. Naam: Studentnummer:
Vragen Genetica (Diederik de Bruijn) Omcirkel bij vraag 1 t/m 12 het juiste antwoord 1. Onderstaande stamboom is van een familie waarin het EEC syndroom voorkomt. Er is sprake van autosomaal dominante
Let er op dat je voor iedere vraag een uitwerking maakt met kruisingsschema en/of berekening.
Week Thema Onderwerp Datum 43 3 Basisstof 1 t/m 4 23/10 28/10 44 3 Basisstof 1 t/m 4 31/10 4/11 45 7/11 11/11 Basisstof 5 t/m 7 bespreken 3 Basisstof 5 t/m 7 bespreken Verrijkingsstof 1 Herhalen en bespreken
Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. DNA-onderzoek en gentherapie
Afsluitende les Leerlingenhandleiding DNA-onderzoek en gentherapie Inleiding In de afsluitende les DNA-onderzoek en gentherapie zul je aan de hand van een aantal vragen een persoonlijke en kritische blik
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/98571
Themadag Specifieke diagnosen - ADPKD Nierpatiënten Vereniging Nederland
30-9-2017 Themadag Specifieke diagnosen - ADPKD Nierpatiënten Vereniging Nederland NBC Congrescentrum Nieuwegein Utrecht Prof.Dr. M.H. Breuning, klinisch geneticus Afdeling Klinische Genetica Leids Universitair
Nederlandse Samenvatting
Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Chimpansees zijn de enige diersoort waarvan bekend is dat ze vatbaar zijn voor HIV- 1 infectie. Gedurende verscheidene jaren van onderzoek is gebleken
X-gebonden overerving
12 Universiteit Gent - UG http://medgen.ugent.be/cmgg/home.php Tel. +32(0)9 240 36 03 X-gebonden overerving Université Libre de Bruxelles - ULB Tel. +32 (0)2 555 31 11 Vrije Universiteit Brussel - VUB
4 VWO thema 4 Genetica EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN
Examentrainer Vragen Erfelijke kaalheid De aanwezigheid of het geheel of gedeeltelijk ontbreken van hoofdhaar (kaalheid) berust op de allelen H n k (niet kaal) en H (kaal). In aanwezigheid van hoge concentraties
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/78223
Nederlandse samenvatting
169 Nederlandse samenvatting Het aantal ouderen boven de 70 jaar is de laatste jaren toegenomen. Dit komt door een significante reductie van sterfte op alle leeftijden waardoor een toename van de gemiddelde
Tentamen Genetica 22-10-2004 Studentnr:
CONTROLEER OF DIT TENTAMEN 11 PAGINA S BEVAT. Veel succes! Je mag de achterkant van het papier ook zo nodig gebruiken, maar beantwoord vragen 1-6 niet op blaadjes van vraag 7 en de daarop volgende. 1.
Hoofdstuk 8 Samenvatting in het Nederlands
Hoofdstuk 8 Samenvatting in het Nederlands 135 Inleiding Het stoppen van een bloeding bestaat uit twee processen: bloedstelping en bloedstolling. Tijdens de bloedstelping worden bloedplaatjes aan de beschadigde
Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20981 holds various files of this Leiden University dissertation
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20981 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Almomani, Rowida Title: The use of new technology to improve genetic testing Issue
Levensbedreigende hyponatriëmie. J.G. van der Hoeven UMC St Radboud, Nijmegen
Levensbedreigende hyponatriëmie J.G. van der Hoeven UMC St Radboud, Nijmegen 1 U meet een lage plasma [Na + ] - waarom? Concentratie = Totaal Na + in extracellulaire ruimte 2 U meet een lage plasma [Na
Molecular Pathology for Pathologists. Pr P. Pauwels
Molecular Pathology for Pathologists Pr P. Pauwels NGS moleculair pathologie rapport ontcijferen Nomenclatuur waarin gerapporteerd wordt: EGFR c.2573t>g, p.(leu858arg) Coderende sequentie Eiwit/proteïne
What to include in an array report?
What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call
Examentraining onderwerp: diagrammen Lees eerst de vraag. ga dan naar de tekst! onderwerp: Bloedsomloop Lees eerst de vraag. ga dan naar de tekst!
Examentraining onderwerp: diagrammen Moet er een diagram getekend worden? Bedenk: Welk type grafiek is er nodig. Is het een Lijndiagram? bedenk dan: wat komt er op de X-as? (de onafhankelijke variabele,
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/53947
Onderzoeksgroep Neurodegeneratieve Hersenziekten
WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK NAAR DE ROL VAN GENETICA IN JONGDEMENTIE: FAMILIES, MUTATIES EN GENETISCHE TESTEN. Christine Van Broeckhoven Neurodegeneratieve Hersenziekten Groep, Department Moleculaire Genetica,
Cover Page. The following handle holds various files of this Leiden University dissertation:
Cover Page The following handle holds various files of this Leiden University dissertation: http://hdl.handle.net/1887/59477 Author: Hillger, J.M. Title: Take it personal! Genetic differences in G protein-coupled
Dominante Overerving. Informatie voor patiënten en hun familie. Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent.
12 Dominante Overerving Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door
CARDIOGENETICA. Marja van Brug, Verpleegkundig Specialist CNE Hartfalen 29 oktober 2013
CARDIOGENETICA Marja van Brug, Verpleegkundig Specialist CNE Hartfalen 29 oktober 2013 Inhoud Polikliniek Cardiogenetica DNA en mutaties Erfelijkheid en gedilateerde cardiomyopathie Taken Verpleegkundig
Molecular and genetic characterization of peroxisome biogenesis disorders Ebberink, M.S.
UvA-DARE (Digital Academic Repository) Molecular and genetic characterization of peroxisome biogenesis disorders Ebberink, M.S. Link to publication Citation for published version (APA): Ebberink, M. S.
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/36902
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/85575
Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Braak, Bas ter Title: Carcinogenicity of insulin analogues Issue Date: 2015-06-18
Signaaltransductie versie
Signaaltransductie versie 2015-2016 Vragen bij COO over hoofdstuk 16 van Alberts Essential Cell Biology, 4e druk De vragen die voorkomen in het COO-programma zijn op dit formulier weergegeven. Het is de
Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Benjamin Cummings
De meeste organismen hebben een twee sets chromosomen, met daarop informatie voor alle eigenschappen van dat organisme (diploid) Deze erfelijke informatie noemen we het genotype Hoe deze erfelijke informatie
Samenvatting De kleurverandering van bladeren is een van de opvallendste kenmerken van de herfst voordat ze afsterven en afvallen. Tijdens de herfst worden de bouwstoffen die aanwezig zijn in het blad
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/43233
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/95028
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen
PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/124083
5.2.1.3 Restrisico na laboratoriumtesten (tekst 2008, update in 2014)
53 54 55 56 57 58 59 530 53 53 533 534 535 536 537 538 539 540 54 54 543 544 545 546 547 548 549 550 55 55 553 554 555 556 557 558 559 560 56 56 563 564 565 566 567 568 569 570 57 57 573 574 575 5...3
Algemene samenvatting
Algemene samenvatting 9 Chapter 9 172 Algemene samenvatting ALGEMENE SAMENVATTING Dit proefschrift beschrijft enige aspecten van heterogeniteit tussen osteoclasten die aanwezig zijn in verschillend gelokaliseerde
Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/43112 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rutten, J.W. Title: NOTCH3 cysteine correction : developing a rational therapeutic
1. Injectie van cytochroom c in het cytosol van een cel
1. Injectie van cytochroom c in het cytosol van een cel a. Zal elektrontransport stimuleren en apoptose niet beinvloeden b. Zal elektrontransport remmen en apoptose remmen c. Zal elektrontransport stimuleren
Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: Erfelijkheid 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn
Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Biologie: Erfelijkheid 6/29/2013 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) en studenten van forum http://www.toelatingsexamen-geneeskunde.be
Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.
Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis