Nummer 32 oktober 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nummer 32 oktober 2010"

Transcriptie

1 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nummer 32 oktober 2010 Resultaten zoogdieronderzoek pag 8 Nieuwe planten ontdekt pag 12 Onderzoek koolstofopslag pag 16

2 Onderzoek koolstofopslag pag 16 Resultaten zoogdieronderzoek pag 8 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nieuwe planten ontdekt pag 12 Vijko Lukkien en Eric Augusteijn Van de redactie Hélène Guillen komt het team van de Association Trésor versterken Met de toekenning van de nieuwe status Réserve Naturelle Régionale aan ons reservaat, heeft de overheid van Frans-Guyana tevens de middelen beschikbaar gesteld voor de post van Conservator om het huidige team van twee boswachters te versterken. Hélène Guillen Uit de sollicitatieprocedure, die al voor de afgelopen zomer gestart is en waarvoor zich in totaal bijna 40 kandidaten uit binnen- en buitenland gemeld hadden, is Hélène Guillen gekozen als de meest geschikte kandidaat om deze belangrijke functie te vervullen. Hélène, nu nog woonachtig in Arles (Frankrijk), werkte hiervoor in Mongolië aan de herintroductie van het Przewalski paard. Zij zal per 1 november 2010 officieel haar taak voor Trésor in Frans-Guyana op zich nemen. In het volgende nummer van Trésor Nieuws kunt u zeker nader met haar kennismaken. Het Bestuur van de Stichting Trésor en alle vrijwilligers wensen Hélène Guillen veel succes toe in haar nieuwe baan. Omslagfoto Chelonoïdes denticulata is de grootste van de twee landschildpadsoorten die voorkomen in Frans-Guyana. Deze soort komt alleen voor in het bos, de andere soort (Chelonoïdis carbonaria) leeft in de savannes. Deze vreedzame fruit- en bladeters worden door de lokale bevolking veel gegeten. Daardoor worden ze op veel plaatsen buiten ons reservaat in Frans-Guyana zeldzaam, vooral de grotere exemplaren. 2 Colofon Inhoudsopgave Trésor Nieuws verschijnt 3 x per jaar en wordt gratis toegezonden aan de donateurs van de Stichting Trésor. Redactie Vijko P.A. Lukkien en Eric Augusteijn Redactie-adres Universiteit Utrecht, dep. biologie Postbus 80084, 3508 TB Utrecht Tel. (030) Fax (030) Op dit adres kunt u ook adoptie-vierkante meters en cadeaucertificaten aanvragen. Gaat u verhuizen? Geef uw adreswijziging door aan ditzelfde adres. Bank Bankrekening t.n.v. Stichting Trésor, Utrecht. IBAN NL44 TRIO BIC: TRIO NL 2U - Triodos Bank Zeist Website Webmaster: Eric Augusteijn Vormgeving Conny Groenendijk Communicatie & Vormgeving Universiteit Utrecht Omslag Chelonoïdes denticulata foto Olivier Tostain Druk Zuidam Uithof Oplage 1800 exemplaren Dit blad is gedrukt op Evolve. K.v.K. Utrecht Trésorreis in februari Donateursdag 6 juni Onderzoek naar (grote) zoogdieren van Trésor 8 Beestjes 10 Nieuwe planten ontdekt in Trésor 12 Dank u wel 13 REDD als redmiddel 14 Berichten uit het regenwoud 15 Drie maanden stagelopen in Trésor 16 Financiële verantwoording 18 Interview 19 Hoe kunt u Trésor steunen? 20 Nummer 32 oktober 2010

3 Wim Hoogbergen Trésorreis in februari 2011 Foto: Olivier Tostain Zaterdag 5 februari tot en met zondag 27 februari 2011 Al een aantal jaren organiseert de Stichting Trésor in samenwerking met San-Reizen en de Hovo te Utrecht de studiereis Natuur en Cultuur van Suriname en Frans- Guyana. Ook in februari 2011 is weer zo n reis gepland. Net als de vorige jaren zal deze studiereis onder leiding staan van drs. ing. Vijko Lukkien, bioloog en dr. Wim Hoogbergen, cultureel antropoloog. De drieweekse reis voert ons door Suriname, Frans- Guyana en het grensgebied tussen beide landen: het gebied waar de Okanisi Marrons (Ndyuka) wonen langs de Marowijne en Tapanahoni. De eerste nacht in Guyane slapen we in Awala-Yalimapo, beroemd om zijn zandstranden met zeeschildpadden. Die dag verkassen we naar Kourou om vanuit die plaats met een catamaran naar de Îles du Salut (Duivelseiland) te varen, waar de Franse overheid lange tijd dwangarbeiders huisvestte (Dreyfus, Papillon). Vervolgens zijn we drie dagen in het Trésorgebied, waar we in het oerwoud en op een carbet in het Réserve Naturelle des Marais de Kaw zullen slapen. Er is een mogelijkheid voor een tocht naar de Montagne Favard en de Oranje rotshaan. De laatste twee dagen in Frans-Guyana bezoeken wij de oeverbossen van de Kourourivier. 3 De eerste dagen van de Trésorreis 2011 brengen we in Suriname door. We slapen in een als hotel ingericht authentiek, koloniaal huis in het centrum van Paramaribo. De dag daarna varen we met de boot over de Commewijne naar het fort Nieuw-Amsterdam en de 18e-eeuwse plantage Frederiksdorp waar we zullen lunchen, dineren en slapen. De volgende dag reizen we via de Jodensavanne naar Bakaaboto, het gebied van de Saramaka Marrons, iets ten zuiden van het Brokopondo-stuwmeer. We slapen daar twee nachten en brengen ook nog een dag en nacht door in het natuurpark de Brownsberg. Daarna keren we terug in Paramaribo om de volgende dag via Albina naar Frans-Guyana te reizen. Vanaf Saint-Laurent-du-Maroni zullen we starten voor een zesdaagse tocht per korjaal over de Marowijne, Lawa en Tapanahoni. Ons einddoel is de plaats Moitaki, boven de Gaanolo-vallen vlakbij Diitabiki, de hoofdplaats van de Okanisi Marrons. We moeten door verschillende stroomversnellingen. Deze tocht is niet extra inspannend of bijzonder gevaarlijk. We worden gevaren en de bootslieden zijn deskundig. We slapen op de Marowijnetocht onderweg in hangmatten. Op de laatste donderdag komen we terug in Paramaribo, welke stad we op vrijdag nader zullen verkennen. Op zaterdagavond vliegen we terug naar Nederland, waar we op zondagmorgen aankomen.

4 Foto: Olivier Tostain 4 Het is mogelijk slechts een deel van de reis mee te maken, bijvoorbeeld door pas op donderdag 10 februari naar Suriname te vliegen, en/of de Marowijnetocht niet mee te maken. De prijzen zijn als volgt: De prijs voor de drieweekse reis bedraagt De 11-daagse reis van donderdag 10 februari tot zondag 20 februari 2011 kost 1850 De 18-daagse reis van donderdag 10 februari tot zondag 27 februari 2011 komt op In het Kawmoeras Foto Jantien Vonk In deze prijs zit vrijwel alles (vluchten, bussen, logies en maaltijden) inbegrepen. Voor het visum komt er nog ongeveer 60 bij. De fooienpot bedraagt 10 per week. De toeslag voor een éénpersoonskamer (in hotels) bedraagt 175 (voor alle reizen, want het gaat met name om de hotels in Frans-Guyana). Zie voor een uitgebreide beschrijving van de reis: en Opgave liefst zo spoedig mogelijk bij Wim Hoogbergen: Tel: Even rust na een excursie. Foto: Wytzia de Savornin Lohman

5 Vijko Lukkien heeft in de kassen bij ieder blaadje een verhaal. Foto: Loek van der Klugt Gijs van Tol, bestuurslid van Stichting Trésor foto: Maarten van der Marel Trésor Donateursdag 6 juni 2010 Bijna 100 donateurs waren op de prachtige zonnige zondagochtend naar de kassen van de Botanische Tuinen in Utrecht gekomen voor de donateursdag Na de ontvangst met een drankje begroette de voorzitter, Lodewijk de Geer, alle aanwezigen en bracht iedereen meteen in verleiding: eerst de geplande lezingen of eerst een rondwandeling door de tuinen. De kwaliteit van het programma gaf toch de doorslag en Vijko Lukkien gaf in een enthousiaste inleiding met spectaculaire en vertederende plaatjes een overzicht van 15 jaar Trésor onder de titel: Wat is de betekenis van úw steun voor het Trésor reservaat. 5 Wat is uw in Trésor geïnvesteerde euro waard? Na de aankoop van het Trésorgebied in 1995 werd, dank zij de inzet van alle vrijwilligers in Nederland en in Frans- Guyana, al snel duidelijk dat het gebied een ongekende soortenrijkdom bezit en enorm waardevol is. Trésor werd daarom al snel erkend als vrijwillig reservaat. De inspanningen leidden er ook toe dat in 1997 de aangrenzende Kaw-moerassen een beschermde status kregen. Door de samenwerking met lokale organisaties en de documentatie van de waarde van het gebied kon de goudwinning in het gebied worden afgewezen. Ook kregen we van de lokale organisatie, Conservatoire du Litoral, twee randgebieden in beheer. Daardoor omvat het totale reservaat nu ca 4000 ha. Dit jaar was opnieuw een belangrijke mijlpaal: Trésor heeft na veel overleg de status van regionaal reservaat gekregen. Daarmee is Trésor niet een Nederlands speeltje, maar is het reservaat geïntegreerd in de lokale samenleving. Verwerven van een gebied is niet voldoende; wanneer het hierbij blijft dan leidt dit vaak tot papieren parken, waarbij nog steeds geen sprake is van effectieve bescherming. Trésor kent een actief beheer, dat gebaseerd is op drie doelstellingen, namelijk het behoud en beheer van het reservaat, het stimuleren en steunen van wetenschappelijk onderzoek en de educatie en voorlichting, zowel in Frans-Guyana als in Nederland. Ook weer dank zij de inzet van vele lokale vrijwilligers en steun van het lokale bestuur is een gedegen beheerplan opgesteld voor de periode Hierin zijn alle activiteiten (en middelen!) aangegeven die nodig zijn om deze doelstellingen te realiseren. Dank zij de gedegen kennis van het gebied kunnen ook ad hoc bedreigingen worden afgewend. Zo kon de kap van een veiligheidszone van 25 m aan weerszijden van de weg door het Kaw-gebergte voor het gedeelte langs het Trésor reservaat worden

6 De mondiale koolstofcyclus, een dia uit de presentatie van Pita Verweij. Pieter Blondé illustreert zijn betoog met een diagram. Foto: Eric Augusteijn afgewend. Hiermee wordt voorkomen dat een brede barrière onstaat, die voor veel boombewonende soorten vrijwel onneembaar zou zijn. De boswachters van Trésor verlenen ook steun aan andere organisties; zo ondersteunen ze de stichting Kwata bij de bewaking van de stranden waar schildpadjes (2 m lang en 400 kg zwaar!) hun eieren komen afzetten. Na deze enthousiaste inleiding licht dagvoorzitter Aart de Lang het dagprogramma toe en bedankt hij enkele vrijwilligers die zich dit jaar bijzonder hebben ingezet. Met veel genoegen memoreert hij ook de terugkeer van Biohorma als belangrijke sponsor van Trésor. Hartelijke dank ook aan de Botanische Tuinen, voor alle faciliteiten die zij ons bieden. 6 De uitgebreide kennis van het gebied is te danken aan veel uiteenlopende onderzoeks- en inventarisatieprogramma s. Zo vormden de botanische expedities van de Universiteit Utrecht (met Renske Ek en Marion Jansen-Jacobs) een rijke bron van informatie en kennis die bijdraagt tot het behoud van het gebied. Het botanisch onderzoek richt zich nu vooral op de savannes en de heuvels, twee belangrijke terreintypen in de nieuw verworven randgebieden van Trésor. Onderzoek aan vele andere soorten, zoals het onderzoek aan de vogels van de ondergroei van het bos, vleermuizen, kikkers etc. onderstrepen allemaal de bijzondere soortenrijkdom van Trésor. Minstens zo belangrijk als het onderzoek is de voorlichting en educatie. Trésor Nieuws en de website (dank zij de inspanningen van Eric Augusteijn) zijn daarbij belangrijke instrumenten. In het reservaat speelt het nieuwe ontvangstgebouw een grote rol; het fungeert als ontvangstgebouw en als uitvalsbasis voor de excursies met schoolklassen en er zijn doorlopend exposities. De manshoge informatiepanelen in het bos zijn een groot succes; ook andere organisaties hebben hiervoor al interesse getoond. De conclusie: Dat alles was alleen mogelijk dank zij U! Daarom hulde en een warm applaus voor alle trouwe donateurs!! Behoud van oorspronkelijk primair bos loont Pita Verweij laat ons aan de hand van het Amazonegebied zien welke belangrijke ecosysteemdiensten de tropische bossen leveren. Naast concrete producten zoals hout, noten of medicijnen leveren bossen namelijk ook een belangrijke bijdrage aan het reguleren van het klimaat en van waterstromen (denk bijvoorbeeld aan de rol van Trésor bij de drinkwatervoorziening van Cayenne) en de grote biodiversiteit van deze bossen vormt de basis voor de recreatieve en esthetische waarde. Helaas worden deze diensten niet of nauwelijks gewaardeerd. In een helder verhaal legt Pita het belang uit van het Amazonebos bij de vastlegging van het broeikasgas CO 2. Er is een dynamische balans tussen CO 2 in de atmosfeer, in de oceanen en in land-ecosystemen. Jaarlijks nemen zowel oceanen als bossen netto een kleine hoeveelheid CO 2 op. De mens zorgt door uitstoot van broeikasgassen voor een nog steeds stijgende hoeveelheden CO 2 in de atmosfeer. Een belangrijk deel van deze uitstoot (ca 20 %) is afkomstig van ontbossing. Ontbossing in het Amazonegebied is vooral een gevolg van wegenaanleg en ontginning tot landbouwgrond. Door wegaanleg wordt een gebied toegankelijk en vestigen zich mensen die het gebied ontginnen. Na 3 5 jaar landbouw wordt vaak een aantal jaren vee gehouden, daarna is de grond uitgeput en kan weer secundair bos ontstaan. De hoeveelheid opgeslagen koolstof in de vegetatie is daarmee gedaald van 100

7 150 ton per hectare (voor oorspronkelijk primair bos) naar minder dan 50 ton per ha (voor secundair bos). Een verklaring voor de ontginningen is dat de waarde van de grond voor het verbouwen van landbouwgewassen (soja b.v.) veel hoger is dan de economische waarde van het bos. Omdat er voor andere bosfuncties (zoals klimaatregulatie, recreatie, biodiversiteit) geen markt is, wordt er ook geen marktwaarde aan deze diensten toegekend. Tijdens de klimaatconferentie in Kopenhagen is nu een mechanisme uitonderhandeld waarbij een waarde wordt toegekend aan de voorraden koolstof in het bos. Het in stand houden van bos levert daarbij in principe geld op, ontbossing kost geld. Deze waardering voor koolstofvastlegging geeft het bos een betere concurrentiepositie tegenover ander gebruik en kan zo een omslag bewerken van ontbossing naar duurzaam gebruik. Het principe van een (vrijwillige) vergoeding voor vliegkilometers is een goed voorbeeld van de toepassing van dit mechanisme. Twee studenten (Anna Duden en Ineke Roeling) doen op dit moment onderzoek naar de hoeveelheden koolstof (= het volume van alle bomen samen) per hectare in het Trésorgebied. Dracula in het vangnet Pieter Blondé introduceert ons met een smakelijk verhaal in de wereld van de vleermuizen en het vleermuisonderzoek in Trésor 1. In tegenstelling tot Europa, waar documentatie over de determinatie van verschillende soorten en hun geluiden in ruime mate voorradig is, moest voor Zuid-Amerika eerst een studie worden gemaakt van vleermuisbalgen in Naturalis om de soortkenmerken voor de determinatie op een rij te krijgen. Bij het onderzoek in Trésor werden in het regenseizoen 434 vleermuizen in 51 verschillende soorten gevangen. Daarmee behoort Trésor tot de soortenrijkste gebieden in Zuid-Amerika. De meeste vleermuizen eten insecten (48%) of fruit (37% ). Verder zijn er 9 nectar-etende, 4 vleesetende en 2 bloeddrinkende soorten aangetroffen. Zie ook het verslag van dit onderzoek in Trésor Nieuws 27 (januari 2009). De mensen die zich afvragen of vleermuizen eng zijn kan ik verzekeren dat veel soorten er op de foto allerliefst uitzien. Alleen één vleesetende soort ziet er inderdaad uit als een Draculaatje. Pieter maakt ons ook duidelijk dat zijn onderzoek ook heel wat ontberingen meebrengt. Er zijn in de nachtelijke uren in de regentijd erg veel insecten die de onderzoekers lastig vallen; een dia van een been Georgia de Castro Luiz Tinga krijgt bij haar afscheid een attentie en een bloemetje. Foto: Eric Augusteijn van Pieter, vol met bulten en builen getuigde daarvan. Daarnaast moet je als onderzoeker altijd alert zijn op dikke vallende takken, slangen die vlak naast je slaapzak in een boom hangen, en last but not least, bloedzuigende vleermuizen die behalve tapirbloed ook wel een slokje mensenbloed lusten. Maar die laatste komen bij Pieter van een koude kermis thuis: ze belanden in een vangnet van de vleermuisonderzoeker! Dagvoorzitter Aart de Lang besluit de dag met een stoffelijk (vloeibaar) blijk van waardering voor enkele personen die zich bijzonder hebben ingezet, te weten: Eric Augusteijn, de webmaster van de Trésor website. Na een Franse, Engelse en Nederlandse versie is er nu ook in een Duitse versie. Een Braziliaanse versie is in de maak! Al onze vertalers; Frans en Marga Maas Geesteranus voor de financiële ondersteuning vanuit het Maas Geesteranus Fonds; Richard Kok, die een half jaar als vrijwilliger heeft gewerkt in Trésor, en daarover een indrukwekkende fototentoonstelling heeft georganiseerd; Georgia de Castro Luiz Tinga, die het afgelopen jaar de administratie heeft ondersteund en gezorgd heeft voor de nodige stroomlijning. Georgia neemt na een jaar afscheid van Trésor om zich volledig te wijden aan het vinden van een baan. Dank tenslotte ook aan de 45 vrijwilligers in Frans- Guyana en voor de biologiestudenten van de Universiteit Utrecht, die trouw zorgen voor de verzending van Trésor Nieuws. Vijko dankt de dagvoorzitter en overhandigt ook hem een flesje. Na een drankje en geanimeerde gesprekken geeft Vijko nog een rondleiding in de kassen van de Botanische Tuinen. Samen met de regen op het dak vormt dit een echt tropisch besluit van een gezellige en boeiende dag! 1 Zie Trésor Nieuws 27 7

8 Laaglandtapir of Zuid-Amerikaanse Tapir (Tapirus terrestris) Sébastien Barrioz en Jean-François Szpigel Cameravallen in Trésor Onderzoek naar de (grote) zoogdieren van Trésor 8 In het afgelopen jaar is met behulp van cameravallen onderzoek gedaan naar het voorkomen van vooral de grotere zoogdieren in ons reservaat. De nadruk lag hierbij in eerste instantie op aanwezigheid van de Jaguar, maar daarnaast zijn ook tal van andere interessante ontdekkingen gedaan. Dit programma wordt gefinancierd vanuit Frans-Guyana en Europa op initiatief van het WWF met de organisatie Kwata als coördinator. Dit project is uitgevoerd in samenwerking met Sébastien Barrioz van de organisatie Kwata, een vereniging die zich richt op ondersteunend onderzoek ten behoeve van de natuurbescherming in het Kawgebied, waarin ook het Trésor reservaat ligt. Het Kawgebied is hiermee uitgekozen als onderzoeksterrein voor het programma SPECIES (Suivi des Populations des Espèces Charismatiques d Intérêt Ecologique et Scientifique). Het cameravallenproject is hier een onderdeel van. De onderzoeksmethode Bij dit vervolg onderzoek zijn opnieuw verschillende cameravallen (camera s die automatisch een foto maken als een dier passeert) opgesteld om voornamelijk de Jaguar (Panthera onca) te bestuderen. De vijftien geplaatste vallen zijn volgens dezelfde methode geplaatst als toegelicht in het rapport van het eerste onderzoek. Een verslag daarvan plaatsten we al eerder in Trésor Nieuws 30. We vonden het jammer om de andere soorten, die tijdens dit onderzoek gefotografeerd zijn, buiten beschouwing te laten. En dus hebben we Kwata toestemming gevraagd om alle gegevens die zij verzameld hebben, evenals de beste foto-opnames die in het reservaat zijn gemaakt, opnieuw te mogen bekijken. Wij danken hen voor hun toestemming waardoor wij nu weer iets meer weten over het leven in het reservaat en u paar mooie natuurbeelden kunnen laten zien in dit nummer van Trésor Nieuws. De resultaten Van de 29 diersoorten die zijn geïdentificeerd tijdens dit onderzoek met cameravallen, zijn er 20 gefotografeerd in het Natuurreservaat Trésor. Deze resultaten kunnen nog niet gebruikt worden om de populatiedichtheid te bepalen of de dagelijkse verplaatsingen van dieren in kaart te brengen, maar alleen de aanwezigheid/ afwezigheid van bepaalde soorten vast te stellen. Uit deze laatste gegevens zijn een aantal verrassingen naar voren gekomen. Het grote nieuws is dat twee soorten, die tot op heden nooit zijn waargenomen in het reservaat, zich nu door de cameravallen hebben laten verrassen: de Krabbenetende

9 Ocelot of Pardelkat (Felix pardalis) Zwarte hokko (Crax alector) Foto s KWATA/WWF wasbeer (Procyon cancrivorus) en de Opossum Didelphis imperfecta. Het is van belang op te merken dat voor de Krabbenetende wasbeer de locatie van de vallen (rivieroever) zeker van invloed was, hoewel deze soort steeds vaker dieper in de bossen wordt waargenomen. Wat de Didelphis imperfecta betreft, is het echt verrassend dat alle gegevens over deze soort alleen (!) in het Trésor reservaat zijn verzameld (drie observaties voor twee individuen). In totaal zijn er 47 niet-vliegende zoogdieren in ons reservaat bekend. Het Trésor reservaat geniet de voorkeur. Bepaalde soorten worden vaker waargenomen in het reservaat Trésor dan in het Kawgebied buiten het reservaat. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de Tapir (Tapirus terrestris). Hierbij moet worden opgemerkt dat de plaatsing van een val in het moerasbos veel invloed heeft op de gevonden aantallen. De Tapir wordt namelijk veel vaker waargenomen in de nabijheid van water en buiten ons reservaat was geen cameraval opgesteld in datzelfde biotoop. In het kader van dit onderzoek was het echt interessant vast te stellen hoe het aantal Jaguars in het reservaat zich verhoudt tot het aantal in het hele onderzoeksgebied. Het gemiddelde van de waarnemingen van Jaguars in het Trésor reservaat is bijna het dubbele van dat van alle andere vallen in het Kawgebied samen. De veelvuldige aanwezigheid van de Kaalstaartbuidelrat (Metachirus nudicaudatus) is eveneens opmerkelijk, omdat men over het algemeen van mening is dat deze soort, die uitsluitend op de bosbodem leeft, minder voorkomt dan de Kortstaartopossum (Philander opossum) die vooral in de bomen leeft. Stiekeme gasten Door dit onderzoek met cameravallen konden ook een aantal soorten worden vastgesteld die niet eerder in een vergelijkbaar onderzoek waren vastgesteld. Zo is het interessant op te merken dat een grote hoenderachtig de Hokko (Crax alector), die niet is waargenomen tijdens het laatste IKA (Indices Kilométriques d Abondance) onderzoek aan soorten waarop vaak gejaagd wordt in 2009, wel is vastgelegd met de cameravallen. Ook de Groene acouchi (Myoprocta acouchy), een klein aan de Goudhaas verwant knaagdier, schijnt goed vertegenwoordigd te zijn in ons reservaat, terwijl er bij het zelfde IKA onderzoek in 2009 weinig waarnemingen van deze soort zijn vermeld. Ideeën voor verder onderzoek Dit onderzoek met cameravallen door Kwata heeft de lijst van soorten zoogdieren die in ons Trésor reservaat voorkomen weer langer gemaakt. Ons brengt het ook op nieuwe ideeën voor onderzoek in de komende jaren. Bijvoorbeeld een onderzoek binnen het reservaat zelf met camera s op veel minder grote afstanden van elkaar zouden ons het een en ander kunnen leren over de dichtheid van voorkomende zoogdiersoorten en het al dan niet seizoensgebonden karakter van waargenomen aantallen. Of we zouden ons kunnen richten op het onderzoek van bepaalde biotopen zoals de Zwanipoel, om op deze wijze meer te weten te komen over het gebied in kwestie en misschien aan te tonen met welke frequentie en/of specifieke periodiciteit bepaalde zoogdieren voorkomen e.d. In ieder geval zou de aanschaf van cameravallen door de Association Natuurreservaat Trésor heel interessant zijn. 9

10 Jean-François Szpigel Beestjes Marmosops sp. (Opossum) 10 Onderzoek naar de kleine zoogdiersoorten in Trésor Onderzoek naar het voorkomen van de verschillende soorten zoogdieren (en ook planten) in het reservaat is voor zowel de wetenschap als voor een goed beheer van het reservaat van het grootste belang. Met de resultaten van dit soort onderzoek leren wij de complexe relaties in het regenwoud beter begrijpen en kan het beheerplan voor het reservaat, indien nodig, worden aangepast. In dit bijzondere geval leveren we ook nog een bijdrage aan belangrijk virologisch onderzoek, uitgevoerd door andere organisaties. In de maand juni van dit jaar hebben we opnieuw onderzoek gedaan naar het voorkomen van de kleine zoogdiersoorten in het reservaat. Dit onderzoek heeft plaats gevonden onder leiding van de specialist op dit gebied, de heer François Catzeflis, directeur wetenschappelijk onderzoek van de CNRS en verbonden aan het Instituut Evolutiewetenschappen en aan de Universiteit van Montpellier. Aanleiding voor dit onderzoek In 2005 hadden studenten uit Parijs van de vereniging Timarcha al een eerste onderzoek gedaan, maar sommige identificaties (op de juiste soortnaam brengen) waren niet volledig. Het doel van het onderzoek was dus om deze eerdere inventarisaties verder aan te vullen. Helaas heeft het onderzoek, ondanks al onze inspanningen, minder opgeleverd dan we hadden gehoopt; de natuur weet haar geheimen goed te bewaren. Hoe vang je kleine zoogdieren in het regenwoud? Het onderzoek is uitgevoerd in de tweede helft van juni 2010 en er is een combinatie van gebruikelijke vangstmethodes toegepast. Ten eerste werden er verschillende modellen grotere en kleinere rattenvallen geplaatst. Van 14 tot 23 juni zijn er langs het botanische pad twee rijen vallen geplaatst op 15 tot 30 locaties, op gemiddeld 15 meter afstand van elkaar. Verder waren er op het STOC-terrein (het gebied in het reservaat waar eerder ringonderzoek aan vogels heeft plaatsgevonden) twee rijen in bedrijf van 23 tot 29 juni. Op iedere locatie stonden twee kooien op de grond (één model Sherman van 23 x 9 x 8 cm en één model Bttm van 33 x 11 x 10 cm) en daar dichtbij één kooi van het type Bttm op hoogte (tussen 0, 5 en 1,5 meter) op een boomstronk, een tak of een liaan. Behalve deze rijen die volgens een standaardprotocol waren opgesteld, waren er ook nog vijf tomahawkvallen (64 x 24 x 24 cm).

11 François Catzeflis en Jean-François Szpigel stellen BTS vallen op Micoreus demerarae Proechimys cuvieri Foto s Jean-François Szpigel 11 Ten tweede werd er een rij putvallen (pitfalls) uitgezet. Deze werden permanent geplaatst, met een afzetting van zeildoek van ongeveer 100 meter. De dieren stuiten vooral s nachts op deze rijen van vallen en worden vervolgens door de zeildoek-afzetting gestuurd in de richting van bijvoorbeeld de vangemmer, die in de grond is ingegraven, en vallen daarin. De in totaal elf emmers stonden op ongeveer tien meter van elkaar. Nadat de gevangen dieren op naam waren gebracht en in sommige gevallen bloedmonsters waren afgenomen voor virologisch onderzoek, werden de dieren natuurlijk weer vrijgelaten. De resultaten van het onderzoek In de vallen (rattenvallen, Sherman, Tomahawk), zijn in totaal vijf Opossums gevangen: vier Didelphis marsupialis (Zuidelijke opossum) en één Micoureus demerarae, evenals twee Stekelratten Proechimys cuvieri. We moeten bij dit onderzoek opmerken dat er minder dieren zijn gevangen dan verwacht. Deze zelfde ervaring, bij een zelfde soort onderzoek, is ook opgedaan op andere plaatsen in Frans-Guyana. Gebrek aan voedsel tijdens de periode van het onderzoek zou er de oorzaak van kunnen zijn. Veel dieren trekken in het bos, aangelokt door bijvoorbeeld rijpe vruchten, van het ene gebied naar het andere en verblijven dan tijdelijk op die plaatsen waar voedsel voorradig is. Het vervolg op dit onderzoek Om meer over het voorkomen van kleine zoogdiersoorten te weten te komen en omdat we nu deze nieuwe opstelling voor onderzoek hebben in het reservaat, gaan we zeker verder aanvullend onderzoek uitvoeren, dat door ons als boswachters kan worden uitgevoerd. Zo zijn we van plan om vanaf 2011, voor een periode van drie jaar, om de drie maanden een week lang vangsten uit te voeren. De vallen worden geleend bij Kwata die als tegenprestatie bloedmonsters mag afnemen bij de gevangen dieren voor virologisch onderzoek. De rij putvallen zal dan opnieuw geactiveerd worden en alle gevangen dieren zullen geregistreerd worden (geleedpotigen, amfibieën, reptielen en kleine niet-vliegende zoogdieren).

12 Paypayrola sp. Foto Olivier Tostain Olivier Tostain Nieuwe planten ontdekt in Trésor 12 Deze zomer is er botanische onderzoek verricht in de tot op heden minst bekende biotopen van het reservaat. Dit onderzoek staat onder leiding van de Nederlandse botanicus mevrouw R. (Renske) Ek en wordt gefinancierd door DIREN (een regionaal orgaan van het Franse Ministerie van Ecologie en Duurzame ontwikkeling). Een gemengd team, bestaande uit onze beide boswachters Ben en Jef, Olivier Tostain en bijgestaan door Tanguy Deville (een behendige boomklimmer), Vincent Pelletier en Guillaume Léotard is in juni, augustus en september meerdere keren het veld in geweest om een botanische inventarisatie te maken in de oeverbossen langs de rivier de Orapu (de zuid- en westgrens van het reservaat) en op de geïsoleerd gelegen heuvels in het savannegebied van Trésor. Olivier Tostain bericht hierover: Ons doel was, planten te inventariseren in het moerasbos en de rotsachtige oever van de Orapu rivier en ook op de belangrijkste twee geïsoleerde heuvels, die oprijzen uit de savannes, halverwege tussen de voet van de Montagne de Kaw en de Orapu rivier. Men veronderstelt dat die heuvels op een smalle, bijzondere geologische ondergrond liggen, een soort zandgesteente, dat door de tijd en erosie is ontstaan. We vonden daar in het veld geen bevestiging van (daar moeten we in de toekomst nog maar eens aan werken), maar we deden interessante vondsten, terwijl er toch maar weinig bloeiend materiaal te vinden was in de onderbegroeiing. Langs de rivier de Orapu vonden we een paar zeldzame planten, enkele zijn nieuw voor het reservaat en ook erg weinig bekend in Frans-Guyana, nog afgezien van de ontdekking van vier bromelia-achtigen, die nog niet eerder binnen de grenzen van het reservaat waren gevonden, waarvan één endemisch voor Frans-Guyana. Op de geïsoleerde heuvels was in het bos een open plek, ontstaan door omgevallen bomen. Daarvan profiteerde een orchideeënsoort, die eerder is gerapporteerd vanuit het Saülgebied, midden in Frans-Guyana. Deze ontdekking bevestigt dat deze plant geen hybride is van bedenkelijke afkomst (zoals eerder werd aangenomen door specialisten); we zijn ervan overtuigd dat we te maken hebben met een nieuwe soort van het orchideeëngeslacht Heterotaxis. Omdat deze nieuwe soort ook in Saül voorkomt is hij waarschijnlijk wijd verbreid in Frans-Guyana, maar duidelijk wel zeldzaam. Ook vonden we nog een andere Heterotaxis, die nog niet eerder in het reservaat is gezien, H. villosa.

13 Dank u wel! Naar aanleiding van het verschijnen van het vorige nummer van Trésor Nieuws (TN 31) mochten wij gelukkig weer veel blijken van steun van u ontvangen in de vorm van bijzonder initiatieven en/of donaties. Juist door deze bijdragen van trouwe donateurs wordt het werk van onze Stichting voor het behoud van regenwouden mogelijk gemaakt. Wij zijn u hiervoor bijzonder erkentelijk. Daarnaast willen wij in deze rubriek die personen, organisaties en bedrijven noemen en hartelijk dank zeggen voor de bijzondere giften die wij de afgelopen maanden ontvingen. Het Bestuur en Vrijwilligers van de Utrechtse Biologen Vereniging voor het verzorgen van de verzending van Trésor Nieuws aan de donateurs van onze Stichting; het telerscollectief Ficus Forever voor zijn jaarlijkse bijdrage; de vereniging WC Vreeswijk, voor de opbrengst die een lid van de Utrechtse Biologenvereniging wist binnen te slepen met paalzitten (zie ook TN 31); Total Area BV voor hun CO 2 -compensatie voor tien vliegreizen in Europa. Wij zijn verheugd dat steeds meer donateur hun auto en of hun vliegreizen CO 2 -neutraal maken door hun bijdrage aan het Trésor reservaat. Bijzondere donaties ontvingen wij ook van: Mevrouw A.J. Dragt, familie F.R.F. van Rijswijk-Loot, mevrouw O.J. Lukkien-Visser, mevrouw T. Weststeijn, mevrouw A. Bot, de heer P. Mollevanger, mevrouw M.K. Reinders, de heer en mevrouw W. de Groot, de heer en mevrouw L.J. de Kanter, de heer en mevrouw H.W. Verschuur, de heer en mevrouw T.J. Bijlsma, de heer en mevrouw Pluis-Bierenga, de heer en mevrouw van Leusen-Wedema, de heer A. en de heer C. Stolk, de heer of mevrouw Q.R.M. Oomen Strooy, de heer R.H.C. Kok, de heer of mevrouw B.G. van t Land, mevrouw C. Birnie, de heer en mevrouw Gerritsen-Geywi. 13 Nog een ontdekking bevestigt dat Trésor een grote rijkdom herbergt: we waren zo fortuinlijk om op een van de geïsoleerde heuvels een kleine populatie (minder dan tien exemplaren op een kwart hectare) van een kleine boom te vinden, met bloemen die zich rechtstreeks uit knoppen op de stam en oudere takken ontwikkelen (dit verschijnsel heet cauliflorie). Deze boom bleek (alweer) een nieuwe soort voor de wetenschap te zijn en wel van het plantengeslacht Paypayrola, een vertegenwoordiger van de familie van de Violaceae. Dit is bevestigd door de Violaceae-specialist, die in Venezuela woont. Er is dus een nieuwe Paypayrola in Trésor (herbariumnummer OT-4626)! Botanisch onderzoek in het Trésor reservaat blijft nog erg nodig, want het is zeker dat er in deze biotopen nog veel te ontdekken valt. Hetorotaxis villosa Foto Olivier Tostain

14 Michiel Standaert is student biologie aan de Universiteit Utrecht en schreef voor Trésor een scriptie over dit onderwerp en deze samenvatting voor Trésor Nieuws. Michiel Standaert REDD als redmiddel? 14 De sleutelrol van tropische bossen in klimaatbeleid Tropische bossen vormen een essentiële schakel in de wereldwijde koolstofcyclus. Ze bedekken slechts 7% van het aardoppervlak, maar bevatten relatief veel koolstof en nemen netto CO 2 op. Kap van tropische bossen ten behoeve van landbouw en houtwinning zorgt ervoor dat grote hoeveelheden koolstof in de atmosfeer terecht komen. Schattingen geven aan dat 12 tot 20% van de wereldwijde koolstofemissie als gevolg van menselijke activiteiten wordt veroorzaakt door de vernietiging en uitdunning van tropisch bos. Bescherming van tropische bossen kan de koolstofopslag veilig stellen en daarmee de uitstoot van CO 2 voor een groot deel terugdringen. Koolstofopslag kan worden gezien als een ecologische dienst: een dienst die wordt geleverd door een ecosysteem en van belang is voor de mens. Het is niet vreemd om degenen die een ecologische dienst noodzakelijk maken, ook te laten betalen voor de instandhouding van deze dienst. Ofwel: de vervuilende industriële landen zullen de kosten moeten dragen voor de instandhouding van tropische bossen als koolstofreservoir. REDD is het concept voor een pakket van beleidsmaatregelen dat de bescherming van tropische bossen mogelijk moet maken. REDD staat voor Reducing Emissions from Deforestation and forest Degradation, of: het verminderen van uitstoot veroorzaakt door ontbossing en degradatie van bossen. Het principe is als volgt: de grondeigenaren van tropische bossen, doorgaans gelegen in ontwikkelingslanden, spannen zich in om hun bossen te behouden. De inkomsten van landbouw of houtwinning die ze hierbij mislopen, worden gecompenseerd door de internationale gemeenschap. Uitgebreide inventarisatie van tropische bossen wereldwijd is nodig om in kaart te brengen waar bescherming het hardst nodig is. De bossen met de grootste koolstofdichtheid zullen namelijk als eerste moeten worden veiliggesteld. De koolstofdichtheid bepaalt bovendien de omvang van de vergoeding die de grondeigenaar ontvangt. De vergoeding is ook afhankelijk van het risico dat het betreffende bos wordt gekapt. Want wil de grondeigenaar koolstofopslag verkiezen boven andere functies, dan zal de financiële compensatie via REDD groter moeten zijn dan de inkomsten die hij uit landbouw of houtkap zou kunnen halen. REDD zal dus moeten gaan concurreren met andere mogelijke vormen van landgebruik en voortdurend worden afgestemd op de lokale markt.

15 Voor het bijeenbrengen van de financiële middelen voor de REDD-compensaties lijkt een taak voor de markt te zijn weggelegd. Uitstootnormen voor bedrijven moeten worden vastgesteld en waar nodig worden opgeschroefd. Certificaten voor CO 2 -opslag door REDD worden vervolgens op een internationale markt verhandeld. Bedrijven kunnen door het kopen van certificaten bijdragen aan het behoud van tropische bossen, en zo hun eigen CO 2 - uitstoot compenseren. Het inzamelen van geld voor een REDD-fonds is één ding. Minstens zo complex is de taak te zorgen dat de bijeengebrachte financiële middelen terecht komen bij de mensen die er van moeten leven, en niet achterblijven in bureaucratische systemen. De vaak beperkte institutionele capaciteit van ontwikkelingslanden maakt strikt toezicht op de geldverstrekking noodzakelijk. Controle en afstemming binnen de internationale gemeenschap zijn dus essentieel voor het slagen van REDD. Schattingen over de daadwerkelijke kosten van REDD lopen uiteen, al is er wel consensus dat REDD een relatief goedkope CO 2 -reductiemaatregel is. Maar dan nog gaat het om een aanzienlijke investering op de korte termijn. De voordelen van REDD op de lange termijn, ook financieel, zijn echter zodanig groot, dat nu investeren de moeite waard is. De internationale onderhandelingen over REDD zijn in volle gang. Dat concrete beleidsafspraken nog even op zich laten wachten is niet verwonderlijk, gezien de complexiteit van de materie. De discussie rondom REDD gaat namelijk over meer dan klimaat alleen. De discussie gaat ook over machtsverhoudingen op de wereld, de verdeling van armoede en rijkdom en rechtvaardigheid. Dit, aangevuld met de vele technische en organisatorische obstakels, maakt het verwezenlijken van een REDD-programma een ongelofelijke uitdaging. Een uitdaging die we moeten aangaan, want er staat meer op het spel dan een paar bomen. Berichten uit het regenwoud Nieuwe overeenkomst met WWF Association Trésor is in mei 2010 met het WWF een nieuwe overeenkomst aangegaan ter ondersteuning van drie nieuwe hoofddoelstellingen in het beleid van het RNR Trésor. De eerste hoofdlijn betreft het onderzoek in relatie tot klimaatveranderingen en de gevolgen daarvan. De eerste bijdrage voor dit onderzoek is uitgevoerd door twee master studenten van de Universiteit Utrecht, Ineke Roeling en Anna Duden, ondersteund door de boswachters (een eerste verslag daarvan vindt u in dit nummer). De tweede doelstelling betreft een project om bij te dragen een constructieve dialoog op gang te brengen tussen het reservaat, de gebruikers ervan en de omwonenden. Enerzijds zal de menselijke druk en de impact daarvan op het reservaat en anderzijds zal ook juist de participatie van de geïnteresseerden in het beleid van het reservaat in kaart worden gebracht. Hierbij is het doel communicatiemiddelen te ontwikkelen met en voor de verschillende partijen die betrokken zijn bij het RNR Trésor. Bij dit project is ook de lokale overheid nauw betrokken. De derde hoofdlijn bestaat uit de publicatie van een informatiebrochure op A4-formaat voor het publiek in dezelfde vorm die gebruikt wordt voor alle natuurreservaten in Frankrijk. De voorzitter van de Association Trésor Olivier Tostain en Laurent Kelle van het WWF zetten hun handtekening alvorens samen het vriendschapsglas te heffen. Nieuw voorlichtingsprogramma Het nationale natuurreservaat Mont-Grand-Matoury en het RNR Trésor hebben besloten gezamenlijk het publiek een uitgebreid natuurprogramma te bieden. Zij hebben daarvoor verschillende deskundigen aangezocht om wandelingen te begeleiden in hun reservaat. Hierbij worden de volgende thema s aangeboden: palmbomen en planten in de ondergroei met J-J. de Granville, varens met de heer Boudrie, insecten met J-P. Champenois, vogels met S. Maillé. Dit programma zal binnenkort uitgebreid worden met nog twee themawandelingen. Deze worden verzorgd door de firma Zoukounyanyan, die de biodiversiteit van het bos toont vanuit een heel andere optiek: ze gaan uit van de dierensprookjes uit Frans-Guyana. De hele operatie is uitgevoerd met steun van de verenigde Natuurreservaten Frankrijk, het Franse Ministerie van Ecologie en de Stichting EDF Diversiterre. Na iedere wandeling worden samenvattingen op papier uitgedeeld. 15

16 Anna meet de diameter van een boom binnen het plot. De exacte hoogte waarop de diameter gemeten wordt is vervolgens gemarkeerd met oranje verf, zodat in vervolgonderzoeken gemeten kan worden hoeveel de diameter precies is toegenomen. Foto: Romain Taravella. Ineke Roeling en Anna Duden Drie maanden stagelopen in Trésor 16 Een van de doelstellingen van de Stichting Trésor is het bevorderen en ondersteunen van wetenschappelijk onderzoek naar de biodiversiteit en dynamische processen op vegetatieniveau binnen het reservaat. Zodoende is Trésor het onderwerp van menig onderzoek door wetenschappelijke instellingen uit verschillende landen. Ook wij waren zo bevoorrecht om een onderzoek uit te kunnen voeren in en om het reservaat in Frans- Guyana. Wij zijn Ineke Roeling en Anna Duden, master studentes Ecology & Natural Resource Management aan de Universiteit Utrecht. Voor het eindonderzoek van onze opleiding doen we zes maanden lang onderzoek naar de koolstofopslag in en om Trésor. Daarvan hebben we drie maanden doorgebracht in Frans-Guyana. Ineke richt zich hierbij op het betrouwbaar meten van de koolstofopslag: hoe groot moet je onderzoeksgebied zijn om nauwkeurig en kosteneffectief iets te kunnen zeggen over de koolstof in dat gebied? Anna legt de focus op het effect van bepaalde beleidskeuzes in de regio op de koolstofopslag. Een voorbeeld is: in hoeverre is de koolstofopslag in een gebied waarin 20 jaar geleden selectieve houtkap heeft plaatsgevonden vergelijkbaar met een koolstofopslag in een onaangetast gebied? Op 14 mei kwamen we, samen met onze begeleider Vijko Lukkien, aan op vliegveld Rochambeau. Vijko heeft ons de eerste twee weken in Frans-Guyana vergezeld om ons en ons onderzoek op een goede wijze te introduceren bij alle betrokken organisaties. De besprekingen die we in deze periode gehouden hebben waren dan ook erg positief. De Association Trésor heeft ons ondersteund met alle praktische zaken die bij ons verblijf kwamen kijken. Met het WWF zijn we in de eerste weken om de tafel gaan zitten. Dit heeft geleid tot een meerjarig samenwerkingscontract op het gebied van REDD, waarvan ons project een pilot study zal zijn. Ook het ONF (Franse Staatsbosbeheer) bleek zeer bereid om ons te steunen. We hebben toezegging gekregen om een deel van het onderzoek in de houtkap-percelen die door het Office National des Forets (ONF) beheerd worden uit te voeren. Er is zelfs een perceel compleet uitgesloten van houtkap in de toekomst om ons onderzoek ook voor de komende jaren veilig te stellen. ECOFOG, een gerenommeerde onderzoeksorganisatie in Kourou, die veel expertise heeft op het gebied van koolstofopslag, heeft onze veldmethoden doorgenomen en vanuit hun ervaring een aangepaste veldmethode aangedragen: de transect-methode. Wat ons met name opviel tijdens besprekingen met partnerorganisaties ter plekke is het enorme enthousiasme voor natuurconservatie en de wil om betrokken te worden bij ons project. Ook op de samenwerking met toekomstige studenten vanuit de Universiteit Utrecht werd zeer positief gereageerd. Nadat we onder de relevante organisaties in Frans- Guyana genoeg draagvlak hadden gecreëerd voor ons onderzoek, konden we beginnen met het harde werk: de veldmetingen. Tijdens de veldmetingen verbleven we

17 Ineke met een hagedisje dat we tijdens het veldwerk waren tegengekomen. Foto: Anna Duden Ineke aan het koken in de luxe keuken van het carbet. Foto: Anna Duden met boswachters Jef Szpigel en Ben Villette in het Trésor carbet, dat compleet is uitgerust met kookgelegenheid en waar we heel comfortabel sliepen in een hangmat. Een werkdag in het veld zag er bijvoorbeeld zo uit: een snelle douche (koud water uit een emmertje), gevolgd door een stevig Nederlands ontbijt (brood met pindakaas). Tijdens het ontbijt, op de veranda voor het carbet, zagen we soms ara s overvliegen. Dat was een fantastisch gezicht. Vervolgens werd de meetapparatuur gecheckt en volgde een tocht naar ons meetgebied. Ons onderzoeksgebied had de vorm van een transect; een lijn van bijna 200 meter dwars door het bos, met aan weerszijden tien kleine plots van 0,05 ha. Binnen deze plots hebben we alle bomen gemeten met een diameter van 2,5 cm of groter. Tijdens het veldwerk had iedereen een eigen taak: de diameter werd gemeten met een meetlint, de hoogte werd gemeten met een speciaal laserpistool, de grote bomen kregen een label met een uniek getal om ze te kunnen hermeten in volgende studies en ten slotte werd alles natuurlijk genoteerd. Zo werkten we de hele dag in het bos, waarbij we bijvoorbeeld een Theraphosa leblondi (de grootste spin ter wereld) langs zagen lopen, of Tamarins (kleine zwarte aapjes) van boom naar boom zagen springen. In totaal hebben we zo vier transecten uitgelegd en ruim 5000 bomen gemeten. Het volgende onderdeel van ons onderzoek is nu aangebroken: dataverwerking en het schrijven van ons onderzoeksrapport. We zijn nu ruim drie weken terug in Nederland. En tijdens het ontbijt, als we de duiven over zien vliegen in plaats van de ara s, denken we met veel plezier terug aan een hele mooie tijd tussen al het natuurschoon en avontuur dat Trésor rijk is. Graag maken we van deze gelegenheid gebruik om onze dank te betuigen aan de Association Trésor en de Université des Antilles et de la Guyane voor de gastvrijheid en praktische steun tijdens ons verblijf. Daarnaast veel dank aan het WWF Frans-Guyana, wiens financiële ondersteuning en advies dit project mogelijk gemaakt hebben, het ONF, wiens medewerking en kennis van het werkgebied onmisbaar was voor de uitvoering van de veldmetingen, en ECOFOG, wiens expertise heeft bijgedragen aan de kwaliteit van dit onderzoek. Verder gaat onze dank uit naar stichting het Van Eeden-fonds, het K.F. Hein fonds, stichting FONA en het Miquel Fonds voor de financiële ondersteuning van dit onderzoek. Ten slotte willen we graag Ben en Jef persoonlijk bedanken, zij hebben niet alleen ontzettend hard met ons gewerkt om ons onderzoek goed af te ronden, maar hebben ook voor veel gezelligheid en een geweldig verblijf in Frans-Guyana gezorgd. Ineke meet de hoogte van een boom met een hypsometer, een laserpistool dat de afstand en de hoek van het oog tot het hoogste punt in de kruin bepaald, en hiermee precies de hoogte van de boom berekend. Foto: Romain Taravella. Anna met een kleine oppossum die gevangen is tijdens het onderzoek van prof. François Catzeflis (Universiteit van Montpellier), die een onderzoek deed aan kleine zoogdieren in Trésor tijdens ons verblijf. Foto: Jef Szpigel 17

18 Financiële verantwoording De economische ontwikkelingen in 2009 ook voor Trésor voelbaar 18 De economische ontwikkelingen in de wereld zijn zeker niet ongemerkt voorbij gegaan aan de Stichting Trésor. Het inkomstenbeeld 2009 van de Stichting was dan ook duidelijk anders dan de jaren daarvoor. Het belangrijkste verschil in inkomsten met de jaren daarvoor was dat de inkomsten uit sponsoring (van o.a. bedrijven) sterk terugliep. Maar daarnaast, en dat moet met nadruk vermeld worden, bleven onze donateurs, dus u en vele anderen, ons extra steunen. Niet alleen de inkomsten uit adoptie van vierkante meters Trésor reservaat bleven stijgen ook het aantal donateurs nam in 2009 toe. Namens alle (vrijwillige) medewerkers van de Stichting en de Association Trésor willen wij daarvoor op deze plaats hartelijk dankzeggen Belangrijke steun in Frans-Guyana voor het Trésor reservaat In 2009 heeft zich bovendien een andere belangrijke ontwikkeling in Frans-Guyana voorgedaan. U heeft in het vorige nummer van Trésor Nieuws kunnen lezen dat de lokale overheid van Frans-Guyana, het Conseil Régional, Trésor de status heeft gegeven van Réserve Naturelle Régionale. Deze belangrijke toekenning is in de jaren daarvoor voorafgegaan door een groeiende erkenning en steun van niet alleen de overheid, maar ook van tal van andere organisaties en particulieren voor het Nederlandse Trésor initiatief. Het resultaat van deze ontwikkelingen en van de enorme inzet van de leden van de Association Trésor is nu dat ook lokale bronnen van inkomsten voor Trésor beschikbaar zijn gekomen. Deze lokale financiering heeft ervoor gezorgd dat de bijdrage van de Stichting aan de Association in 2009 lager kon zijn dan de jaren daarvoor. Deze inkomstenstroom is natuurlijk een zeer welkome aanvulling op die uit Nederland en in geringe mate uit overige landen. De lokale inkomsten dekken nu voor een groot deel de inmiddels vaste kosten van salarissen van de twee boswachters en van de conservator. Door juist deze voorziening in de vaste kosten kunnen de bijdragen vanuit Nederland (en elders) zich vooral blijven richten op de uitbreiding van natuurbeschermingsactiviteiten ter plaatse of misschien in de toekomst ook elders. De inkomsten van de Stichting kwamen naast de bijdragen van donateurs voornamelijk uit sponsoring ( ) van de energieleverancier Greenchoice, de IUCN Nederland en het kwekerscollectief Ficus Forever. Tevens is een bedrag van beschikbaar gesteld door het Conservatoire du Littoral in Frans Guyana om een onderzoek in het savannegebied van het reservaat te financieren. Het totaal aan inkomsten bedroeg in De uitgaven in 2009 bestonden voornamelijk uit rente op de leningen bijna ), de bijdrage aan de Association ( ), de gespreide betalingen (2008 en 2009) voor de inventarisatiestudie ( ) en overige operationele kosten met een totaal van In 2009 is afgelost op de leningen. Daarmee komt het resultaat 2009 op

19 Maarten Drop: Samen moeten we deze planeet overeind houden Foto: Eric Augusteijn Interview door Eric Augusteijn Maarten Drop heeft Trésor aangeboden om de stichting te adviseren op het gebied van internationale financiering. Denk bijvoorbeeld aan het binnenhalen van een Franse subsidie, hoe kun je zo n aanvraag het beste vormgeven? Is het dan misschien nuttig om naast de Stichting Trésor ook een stichting in Frankrijk op te zetten? 19 Maarten is een vlotte veertiger, die met zijn in Taiwan geboren vrouw en twee zoontjes in een nostalgische wijk in Amsterdam woont. Als kind groeide hij op in een predikanten-/leraarsgezin, achtereenvolgens in Aalten, een dorp in de Achterhoek en Putten op de Veluwe. Van zijn ouders kreeg hij het besef mee dat je in het leven alle mogelijkheden die je hebt gekregen moet gebruiken. Maar ook dat je, als mens met mogelijkheden, de verantwoordelijkheid draagt om deze planeet overeind te houden. Maarten: Ik vind dat als je geïnteresseerd bent in de samenleving en daaraan deelneemt je je rekenschap moet geven van het belang van het milieu en het behoud van het milieu. Ik word af en toe heel treurig als je om je heen kijkt wat anderen daarvan terecht brengen en ikzelf trouwens ook. In het voorjaar van 2008 las ik in het tijdschrift van de Triodos-bank een artikel over Trésor. Ik had inmiddels al wat ervaring opgedaan met grote milieu-organisaties en de kleinschaligheid van het Trésorproject sprak mij aan. Kort daarna werd ik veertig en toen heb ik mijn gasten gevraagd als verjaardagscadeau een bedrag over te maken naar Trésor. Vijko was daar zo enthousiast over dat hij mij opbelde en zei dat hij dat zo n leuk idee vond. Zo is het contact tot stand gekomen. Op het gebied van internationale financiering heeft de advocaat Drop grote expertise. Hij is mede-oprichter van het Amsterdamse advocatenkantoor Cleber NV, dat zich heeft gespecialiseerd op het terrein van het ondernemingsrecht en de internationale financierings- en zekerhedenpraktijk. Cleber beschikt over de kennis en ervaring om complexe transacties en procedures efficiënt tot een goed einde te brengen, lezen we in hun website. Zijn kennis wil Maarten Drop als particulier persoon om niet ter beschikking stellen van Stichting Trésor. Daar zijn wij heel blij mee, zoals we blij zijn met iedereen die zijn of haar deskundigheid, op wat voor gebied dan ook, wil inzetten om mee te helpen onze doelstellingen te realiseren.

20 Eric Augusteijn Hoe kunt u Trésor steunen? Cecropia obtusa 20 Vierkante meters adopteren U kunt één of meer vierkante meters Trésor adopteren voor 12,50 per m². U ontvangt daarvoor een certificaat en U draagt dan bij in de beheer- en onderhoudskosten van dat stukje Trésor. Vierkante meters cadeau doen U kunt één of meer vierkante meters cadeau doen. Van deze mogelijkheid wordt veel gebruik gemaakt, b.v. door grootouders die voor een kleinkind een certificaat bestellen (of omgekeerd). Bedrijven en instellingen laten graag hun groene gezicht zien door certificaten cadeau te geven, in plaats van de obligate fles wijn, b.v. aan een gastspreker. Bedrijfssponsor worden U kunt het imago van uw bedrijf een groene uitstraling geven door sponsor van Trésor te worden. Van bedrijven die een substantiële schenking doen plaatsen wij het logo aan de voet van onze webpagina s, met een link naar de website van uw bedrijf. CO 2 compenseren Als u een vliegreis maakt of op andere wijze veel CO 2 - uitstoot veroorzaakt, dan kunt u deze compenseren door bij te dragen aan het onderhoud en de uitbreiding van Trésor. Zie onze website voor details over het compenseren van CO 2 -uitstoot door vliegreizen en autokilometers (www.tresorrainforest.org/co2) Automatische incasso beschikbaar. U kunt het werk van onze stichting ook steunen door ons te machtigen periodiek een door u vast te stellen bedrag van uw rekening te incasseren. Een machtigingskaart kunt u per post aanvragen (Stichting Trésor, Postbus 80084, 3508 TB Utrecht) of per Een project sponsoren U kunt als particulier of als bedrijf een project geheel of gedeeltelijk voor uw rekening nemen. Wij hebben een lijstje van projecten, waarvan de kosten variëren van enkele honderden tot honderdduizenden euro s. Periodieke schenking Als u notarieel laat vastleggen dat u gedurende minstens 5 jaar een vast bedrag aan Trésor schenkt, dan betaalt u over dat bedrag geen inkomstenbelasting. Schenkt u periodiek 120 of meer per jaar dan betaalt Trésor de notariskosten. Zie ook Trésor Nieuws 24. De oude nummers van Trésor Nieuws en meer informatie over deze manieren om Trésor te steunen vindt u op onze website, onder het kopje Financiën. Natuurlijk kunt u altijd contact met ons opnemen door middel van een briefje naar Stichting Trésor, Postbus 80084, 3508 TB Utrecht, een naar of een telefoontje naar [ Faculteit Bètawetenschappen Biologie]

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Nummer 25 Juni 2008. Financiën 2007. Donateursdag 2008. Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans Guyana. Bericht uit Trésor

Nummer 25 Juni 2008. Financiën 2007. Donateursdag 2008. Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans Guyana. Bericht uit Trésor Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans Guyana Nummer 25 Juni 2008 Donateursdag 2008 In de Botanische Tuinen in Utrecht, 22 juni Bericht uit Trésor Nieuwe kikker en vordering van het vogelonderzoek

Nadere informatie

Financieel Jaarverslag 2008

Financieel Jaarverslag 2008 Financieel Jaarverslag 2008 Inhoud 1) Voorwoord van de voorzitter... 3 2) Inleiding... 4 3) Balans... 5 4) Resultaten rekening... 6 5) Toelichting op de balans en resultatenrekening... 7 6) Verslag kascommissie...

Nadere informatie

Bos en klimaatverandering

Bos en klimaatverandering Bos en klimaatverandering 19/08/2009 De mondiale trend van klimaatverandering brengt vele klimaateffecten met zich mee. Temperatuurstijging, de verandering van regenvalpatronen, hiervan kunnen we in Suriname

Nadere informatie

JAARREKENING Stichting Esperanza Verde

JAARREKENING Stichting Esperanza Verde JAARREKENING 2014 Stichting Esperanza Verde 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave...2 2. Algemeen...3 3. Jaarrekening...5 Staat van baten en lasten over 2014... 5 Toelichting op staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Nummer 33 april 2011. Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana. Bedrijven verloten reis naar Trésor pag. 7

Nummer 33 april 2011. Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana. Bedrijven verloten reis naar Trésor pag. 7 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nummer 33 april 2011 Bedrijven verloten reis naar Trésor pag. 7 Deense prins bezoekt Trésor pag. 17 Zwarte manakin in Trésor uniek voor Frans-Guyana

Nadere informatie

Stichting Trésor. Rapport inzake de jaarrekening 2009

Stichting Trésor. Rapport inzake de jaarrekening 2009 Stichting Trésor Rapport inzake de jaarrekening 2009 1 Inhoudsopgave Accountantsverklaring 3 Bestuur 5 Bestuursverslag 6 Balans per 31 december 2009 20 Exploitatierekening over 2009 21 Toelichting 22 2

Nadere informatie

Trésor, een blik op 2016. Door Rens Vaessen

Trésor, een blik op 2016. Door Rens Vaessen Van de redactie Zoals u al in de bijgevoegde aanbiedingsbrief heeft kunnen lezen, zullen wij u vanaf het komende jaar regelmatig informeren via de digitale Nieuwsbrief Trésor. Wij hopen u zo beter op de

Nadere informatie

Nummer 34 oktober 2011

Nummer 34 oktober 2011 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nummer 34 oktober 2011 Nieuwe plantensoorten pag. 6 Tweede inventarisatie van vissen in Trésor pag. 10 Voortzetting onderzoek koolstofopslag

Nadere informatie

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4 3 8 6 10 BOSSEN WERELDWIJD Verschillende soorten bossen In devorige edukit hebben we het gehad over de 2 grote categorieën in bomen, loofbomen en naaldbomen. Nu wordt het uitzicht van een bos niet enkel

Nadere informatie

Association Trésor, Cayenne, Frans-Guyana

Association Trésor, Cayenne, Frans-Guyana Jaarverslag 2010 van de Stichting Trésor, Utrecht waarin opgenomen verslag 2010 van Association Trésor, Cayenne, Frans-Guyana Utrecht 10 november 2011 1 Inhoudsopgave Bestuursverslag Algemeen Bestuur 4

Nadere informatie

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda Uit de serie Natuur in Gouda 10 2 colofon tekst: Cyclus, gemeente Gouda en RAVON lay-out: Steenbergen Ontwerp Studio foto s: André van Kleinwee en Richard

Nadere informatie

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7 Braziliaanse regenwoud Jesse Klever Groep 7 Voorwoord Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik dit een heel interessant onderwerp vind. We hebben er al op school over gesproken en het leek mij wel een leuk

Nadere informatie

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Tropische bossen zijn van wereldwijd belang, onder ander omdat ze vele soorten huisvesten en grote hoeveelheden CO 2 uit de

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 en 2014 van Stichting Naturalis

Jaarverslag 2013 en 2014 van Stichting Naturalis Jaarverslag 2013 en 2014 van Stichting Naturalis Het bestuur is trots dit eerste jaarverslag te presenteren. Hierbij nemen we de gelegenheid om onze vrijwilligers en schenkers hartelijk te bedanken! Vele

Nadere informatie

Nummer 37 november 2012

Nummer 37 november 2012 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nummer 37 november 2012 Nieuwe conservator pag. 4 Herkartering biotopen pag. 6 De slakken van Trésor pag. 10 Informatieblad over het Trésor

Nadere informatie

14-daagse Avontuurlijk Suriname

14-daagse Avontuurlijk Suriname REIZEN - VOYAGES Tel.32-3-238.11.03 Fax.32-3-238.71.58 Bresstraat, 14 IATA : 08210381 2018 Antwerpen licentie : A 1275 BELGIUM www.coconuttravel.be/suriname/ info@coconuttravel.be www.coconuttravel.be

Nadere informatie

Natuur- en Milieuonderwijs in het Boliviaanse Amazonegebied

Natuur- en Milieuonderwijs in het Boliviaanse Amazonegebied Natuur- en Milieuonderwijs in het Boliviaanse Amazonegebied Natuur- en Milieuonderwijs in het Boliviaanse Amazonegebied Een fotoverslag van het project Natuur- en Milieuonderwijs in het Boliviaanse Amazonegebied

Nadere informatie

Jaarverslag stichting Jabulani Kids Zimbabwe 2003

Jaarverslag stichting Jabulani Kids Zimbabwe 2003 Jaarverslag stichting Jabulani Kids Zimbabwe 2003 Inleiding Als bestuur van stichting Jabulani Kids Zimbabwe nodigen wij u graag uit dit jaarverslag te lezen. Wij hopen dat u na het lezen met ons van mening

Nadere informatie

Verslag van de Algemene Ledenvergadering van de Vrienden van de Amsterdamse Hortus op woensdag 16 april 2014 in de Oranjerie van de Hortus

Verslag van de Algemene Ledenvergadering van de Vrienden van de Amsterdamse Hortus op woensdag 16 april 2014 in de Oranjerie van de Hortus Verslag van de Algemene Ledenvergadering van de Vrienden van de Amsterdamse Hortus op woensdag 16 april 2014 in de Oranjerie van de Hortus Aanwezig: circa 50 leden en het bestuur van de Vriendenvereniging:

Nadere informatie

Waar staan wij voor?

Waar staan wij voor? Almere, juni 2015 De Stichting Vrienden van Archipel bestaat alweer bijna een jaar. In 2014 zijn we begonnen met het werven van donateurs en sponsors en gelukkig kunnen wij u melden dat we op de goede

Nadere informatie

Marowijne goud experience zes dagen

Marowijne goud experience zes dagen Marowijne goud experience zes dagen Vertrek: op aanvraag Dagen: 6 Dagen (vijf overnachtingen) Personen: Min.02 max.15 Transport: korjaal met buitenboordmotor en bus Voeding: Eén broodmaaltijd en twee warme

Nadere informatie

Foto Avontuur Zuid Afrika

Foto Avontuur Zuid Afrika Foto Avontuur Zuid Afrika 2 Zuid Afrika You don't take a photograph, you make it. Ansel Adams Inhoud 3. Programma 4. Foto Avonturen 5. Locaties 7. Groepen 10. Workshops 12. Thema s 13. Vaardigheden 14.

Nadere informatie

Nu is het hoog tijd voor een korte impressie van mijn laatste reis van vierenhalve week:

Nu is het hoog tijd voor een korte impressie van mijn laatste reis van vierenhalve week: Nieuwsbrief 20 Apeldoorn, 28 juni 2014 Lieve vrienden, Na mijn terugkomst uit Frans Guyana en Suriname, waren Diny en ik een week in Frankrijk. Doel van de reis was het bijwonen van een congres in Lyon

Nadere informatie

14 daagse rondreis. Sri Lanka. Safari & meer

14 daagse rondreis. Sri Lanka. Safari & meer 14 daagse rondreis Sri Lanka Safari & meer Sri Lanka is een tropisch eiland op een unieke locatie in de wereld. De natuur is zo overweldigend dat het eiland in de oudheid de mooiste namen kreeg, zoals

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Voor U ligt de laatste nieuwsbrief van het 8 ste jaargang. Waarin U kunt zien wat er in de maanden oktober, november en december gebeurd

Nadere informatie

Workshop natuurfotografie Noord-Spanje

Workshop natuurfotografie Noord-Spanje Workshop natuurfotografie Noord-Spanje za 16 t/m zo 23 oktober 2010 (herfstvakantie regio midden) >> vale gieren >> landschappen >> grote trappen >> rode wouwen >> herfstkleuren >> >> fotografiereis (max

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden?

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? Onderzoeksresultaten Motivaction: FACTSHEET Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? september 2015 Onderzoeksinstituut Motivaction heeft in opdracht van Vogelbescherming

Nadere informatie

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Château Montchoix & Caballo Consultancy Ruimte voor jezelf Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Coaching in Frankrijk Een kasteel, bossen, paarden, zon. Ruimte en tijd voor jezelf, voor

Nadere informatie

Rapport inzake de jaarrekening 2007

Rapport inzake de jaarrekening 2007 Rapport inzake de jaarrekening 2007 KPMG Accountants N.V. Utrecht, 14 mei 2008 Dit rapport heeft 22 pagina s AZ/RG/TRSOR/08X00014564UTP Rapport inzake de jaarrekening 2007 Inhoudsopgave Accountantsverklaring

Nadere informatie

Finland: Beren, wolven en korhoenders 7-daagse fotoreis

Finland: Beren, wolven en korhoenders 7-daagse fotoreis Finland: Beren, wolven en korhoenders 7-daagse fotoreis In samenwerking met natuurfotograaf en Finlandkenner Maas van de Ruitenbeek (www.maasvanderuitenbeek.nl) Het grensgebied tussen Finland en Rusland

Nadere informatie

Nummer 35 februari 2012

Nummer 35 februari 2012 Informatieblad over het Trésor Natuurreservaat in Frans-Guyana Nummer 35 februari 2012 Natuurbeschermingsjaar Trésor 2011 pag. 3 Peperpot: onze zuster-organisatie in Suriname pag. 8 Nieuwe cursus enthousiast

Nadere informatie

DOCTORS FOR MOZAMBIQUE STICHTING JAARREKENING 2014

DOCTORS FOR MOZAMBIQUE STICHTING JAARREKENING 2014 DOCTORS FOR MOZAMBIQUE STICHTING JAARREKENING 2014 Vastgesteld door het bestuur op 11 maart 2015 INHOUDSOPGAVE JAARVERSLAG VAN HET BESTUUR 3 BALANS PER 31 DECEMBER 2014 6 STAAT VAN BATEN EN LASTEN 2014

Nadere informatie

Duurzaamheidsbeleid Doingoood

Duurzaamheidsbeleid Doingoood Duurzaamheidsbeleid Doingoood Over Doingoood Doingoood bestaat uit 2 delen: Doingoood volunteer work (sociale onderneming) en Doingoood foundation (stichting). In al onze werkwijzen en procedures gaan

Nadere informatie

Interactief - augustus 2014

Interactief - augustus 2014 La Paz, 30-09-2014 Beste lezer, Allereerst de hartelijke groeten van de hoge hoogten van het regiokantoor van ICCO/Kerk in Actie in La Paz, Bolivia. Hierbij ontvangt u het halfjaarlijkse verslag van de

Nadere informatie

Stoofstraat 1 9790 Wortegem TEL 0473/117919 BANK : BE 35 1030 2397 5337 BIC : NICA BEBB info@vranckaertshoeve.be www.vranckaertshoeve.

Stoofstraat 1 9790 Wortegem TEL 0473/117919 BANK : BE 35 1030 2397 5337 BIC : NICA BEBB info@vranckaertshoeve.be www.vranckaertshoeve. Stoofstraat 1 9790 Wortegem TEL 0473/117919 BANK : BE 35 1030 2397 5337 BIC : NICA BEBB info@vranckaertshoeve.be www.vranckaertshoeve.be NAJAARSPROGRAMMA 2015 WORKSHOP 1 : HOUTDECORATIE MET GEVRIESDROOGD

Nadere informatie

BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK. Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start.

BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK. Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start. BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start. In Noord Frankrijk, 385 km van Den Haag, net onder de Franse

Nadere informatie

Chitimba. Foundation. Nieuwsbrief

Chitimba. Foundation. Nieuwsbrief Chitimba Foundation Nieuwsbrief No: 9 September 2014 Van een bestuurslid: Hier onze negende nieuwsbrief alweer van de Chitimba Foundation. Het gaat goed met de Chitimba Foundation. Ook dit keer hebben

Nadere informatie

Groene Suriname Strategie

Groene Suriname Strategie Groene Suriname Strategie Economische ontwikkeling die de natuurlijke rijkdommen benut, met behoud van Suriname s status als het groenste land ter wereld Er is een vreemde paradox in de internationale

Nadere informatie

Jeugdkamp Bertrix 2011

Jeugdkamp Bertrix 2011 Jeugdkamp Bertrix 2011 Verslag Jeugd Trainingskamp Ardennen datum 9 / 12 september 2011 plaats Bertrix Samenstelling: De groep die vrijdag verzamelt op Ardennen camping Bertrix bestaat uit dertien jeugdspelers

Nadere informatie

Kruger National Park Safari

Kruger National Park Safari Kruger National Park Safari 4 dagen, kampeerreis Deze reis is ook beschikbaar als kleine groepsreis (max 12 reizigers), zie voor de actuele prijzen de website. Maaltijden: Startpunt rondreis: Eindpunt

Nadere informatie

Stichting Capricorn Beleidsplan Stichting Capricorn 2009-2011

Stichting Capricorn Beleidsplan Stichting Capricorn 2009-2011 Beleidsplan 2009-2011 1. Voorwoord Stelt u zich voor dat kinderen in Nederland met honger naar school gaan. Niet omdat hun ouders geen tijd nemen om ontbijt te verzorgen voor hun kinderen maar vanwege

Nadere informatie

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING EUROCULT LITO VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING Postbus 13050 3507 LB Utrecht Wittevrouwenstraat 36 3512 CV Utrecht Tel: 030

Nadere informatie

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9 e uur.

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9 e uur. Hardenberg, 8 mei 2014 Beste leerlingen en ouders/verzorgers, Spaans wordt op het Vechtdal College gegeven als extra vak met 1 lesuur in de week. Volgend schooljaar, 2014-2015, begint er voor leerlingen

Nadere informatie

Realisatie 2013. 1. Inkomsten 2. Uitgaven

Realisatie 2013. 1. Inkomsten 2. Uitgaven Realisatie 2013 Stichting Heliconia Eerste Jan van der Heijdenstraat 117-II 1072 TN Amsterdam Girorekening 5121901 info@stichtingheliconia.nl www.stichtingheliconia.nl 1. Inkomsten 2. Uitgaven 1.1 Donateurs

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. Stichting Leergeld Westbetuwe

Jaarverslag 2014. Stichting Leergeld Westbetuwe Jaarverslag 2014 Stichting Leergeld Westbetuwe Van de voorzitter Na onze Stichting Leergeld te hebben opgericht en koers te hebben gegeven, hebben de bestuursleden van het eerste uur, Willem-Jan Meulemans,

Nadere informatie

Maak het verschil. Stage in Ghana. www.one-love-foundation.com

Maak het verschil. Stage in Ghana. www.one-love-foundation.com Maak het verschil Stage in Ghana www.one-love-foundation.com Inhoud Wie zijn wij? Wie zijn wij? Hoe wij werken Behoefte Gezondheidszorg Algemeen Kliniek Educatie Algemeen Lesgeven stages Stages gezondheidszorg

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Jaarrapport 2014. Stichting Fonds Familie in de Buurt. te Groningen

Jaarrapport 2014. Stichting Fonds Familie in de Buurt. te Groningen Stichting Fonds Familie in de Buurt Jaarrapport 2014 Stichting Fonds Familie in de Buurt te Groningen Stichting Fonds Familie in de Buurt Inhoudsopgave blad Opdracht 2 Algemeen 3 Beoordelingsverklaring

Nadere informatie

Kruger National Park Safari

Kruger National Park Safari Kruger National Park Safari 4 dagen, accommodatiereis Deze reis is ook beschikbaar als kleine groepsreis (max 12 reizigers), zie voor de actuele prijzen de website. Maaltijden: Startpunt rondreis: Eindpunt

Nadere informatie

Wat doen... 4. Door de grote vraag werden dan ook massaal bomen omgehakt.

Wat doen... 4. Door de grote vraag werden dan ook massaal bomen omgehakt. Wat doen... 4 Bomenteelt in ontwikkelingslanden. Aran staat er een beetje mistroostig bij. Alweer heeft een van de straatolifanten een spoor van vernieling getrokken door de stad. In heel wat Thaise steden

Nadere informatie

Van der Laan Stichting JAARVERSLAG

Van der Laan Stichting JAARVERSLAG Van der Laan Stichting JAARVERSLAG 2007 1 Inleiding In dit verslag wil het Bestuur de ontwikkelingen van de activiteiten van de Van der Laan Stichting in 2007 nader toelichten en toetsen aan het Activiteitenplan

Nadere informatie

Naar aanleiding van de avond met de klankbordgroep is de keuze gemaakt om te zoeken naar avontuurlijk spelen / spelen in het groen in plaats van het

Naar aanleiding van de avond met de klankbordgroep is de keuze gemaakt om te zoeken naar avontuurlijk spelen / spelen in het groen in plaats van het 1 2 Naar aanleiding van de avond met de klankbordgroep is de keuze gemaakt om te zoeken naar avontuurlijk spelen / spelen in het groen in plaats van het traditionele spelen. Ook is op die avond gesproken

Nadere informatie

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Het VCA-Register Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Utrecht, 15 december 2015 Zorgen voor onze planeet Overal staat biodiversiteit

Nadere informatie

DE VIJFDAAGSE SCHAAKWEEK

DE VIJFDAAGSE SCHAAKWEEK Stichting PPL en schaakvereniging Bloemendaal kondigen u aan: DE VIJFDAAGSE SCHAAKWEEK NAAR POLEN Schaakweek naar Polen, 2009 1 Van woensdag 3 juni t/m zondag 7 juni gaan we, samen met de hulporganisatie

Nadere informatie

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1 René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl Sinds giften aan culturele instellingen fiscaal gezien aantrekkelijker zijn geworden,

Nadere informatie

Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Drs. Hendrik Comvalius Directeur stichting d ONS Den Haag, 12 december 2008 http://www.stdons.nl Geschiedenis 1987: Our Common Future van de World Commission on

Nadere informatie

Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana

Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana Jaarverslag 2012 van de Stichting Trésor Utrecht waarin opgenomen verslag 2012 van Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana Utrecht, 12 juli 2013 1 Inhoudsopgave Bestuurverslag Stichting Trésor 5 Algemeen

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

STICHTING VRIENDEN VAN HET BARTHOLOMEUS GASTHUIS. Jaarverslag 2013

STICHTING VRIENDEN VAN HET BARTHOLOMEUS GASTHUIS. Jaarverslag 2013 STICHTING VRIENDEN VAN HET BARTHOLOMEUS GASTHUIS Inhoud 1 Jaarverslag 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Activiteitenverslag 3 1.3 Resultaat afgelopen jaar 3 1.4 Beleggingen 3 2 Algemene gegevens 4 2.1 Naam en vestigingsplaats

Nadere informatie

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Deze nieuwsbrief gaat over: Meld je aan voor de ALV en de wandeling in Ootmarsum Lessen van de dodo Activiteit zondag 3 mei a.s. Wandelen met Boudewijn Büch in de omgeving

Nadere informatie

Financieel jaarverslag 2014

Financieel jaarverslag 2014 Financieel jaarverslag 2014 Inleiding De missie en doelstelling van de Stichting STORK is de belangenbehartiging van de ooievaar in het algemeen en het in stand houden van de zelfstandigheid van de ooievaarspopulatie,

Nadere informatie

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur.

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur. Hardenberg, 20 april 2016 Beste leerlingen en ouders/verzorgers, Spaans wordt op het Vechtdal College gegeven als extra vak met 1 lesuur in de week. Volgend schooljaar, 2016-2017, begint er voor leerlingen

Nadere informatie

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur 3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur Activiteiten en bereik 2011: Vrije bezoekers: 23.119 NME activiteiten: 1046 Avonturenclubs: 1474 Speciale doelgroepen 20 Openbare

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Leerlingen Heerbeeck College in Patacancha

Leerlingen Heerbeeck College in Patacancha Leerlingen Heerbeeck College in Patacancha Op 19 april begonnen wij, 29 leerlingen van het Heerbeeck College in Best, aan een onvergetelijke reis door Peru. Nadat we afscheid hadden genomen van onze familie,

Nadere informatie

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013 stichting Er Zijn ANBI verantwoording 2013 Inhoudsopgave: 1 De naam 2 2 RSIN/fiscaal nummer 2 3 Contactgegevens 2 4 Bestuurssamenstelling en namen bestuursleden 2 5 De doelstelling 2 6 Het beleidsplan

Nadere informatie

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Nieuwsbrief Amigos maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Voorwoord Beste Amigos, Terwijl wij hier in Nederland al weer helemaal het gevoel krijgen in het voorjaar te zijn beland, hebben de bursalen in Guatemala

Nadere informatie

Association Trésor Cayenne, Frans - Guyana

Association Trésor Cayenne, Frans - Guyana Jaarverslag 2013 van de Stichting Trésor Utrecht waarin opgenomen verslag 2013 van Association Trésor Cayenne, Frans - Guyana Utrecht, januari 2015 1 Inhoudsopgave Bestuur verslag Stichting Trésor Pag.

Nadere informatie

Financieel jaarverslag 2014

Financieel jaarverslag 2014 Financieel jaarverslag 2014 2014 was wederom een financieel goed maar uitdagend jaar voor de Stichting Roeivalidatie. Door nieuwe investeringen, de verdere stijging van de kosten van huisvesting, de daling

Nadere informatie

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde.

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Status Definitief Datum 7 april 2015 Handtekening Matthijs

Nadere informatie

16 Daagse Camp-Safari met Strandverlening op Zanzibar

16 Daagse Camp-Safari met Strandverlening op Zanzibar 16 Daagse Camp-Safari met Strandverlening op Zanzibar Een voordelige manier om de nationale parken in Tanzania te bezoeken is door tijdens de safari de nachten kamperend door te brengen. Tijdens de Safari

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana

Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana 0 Jaarverslag 2011 van de Stichting Trésor Utrecht waarin opgenomen verslag 2011 van Association Trésor Cayenne, Frans-Guyana Utrecht 1 oktober 2012 Omslagfoto: Renske Ek 1 Inhoudsopgave Bestuursverslag

Nadere informatie

Beste mensen, We hopen je weer te zien bij de reis naar Melun en omgeving. Met vriendelijke groeten,

Beste mensen, We hopen je weer te zien bij de reis naar Melun en omgeving. Met vriendelijke groeten, Beste mensen, Met trots presenteren wij ons programma voor de reis naar Melun (Région Ile-de-France- Fontainebleau). We zijn erin geslaagd een afwisselend programma samen te stellen. Net als vorig jaar

Nadere informatie

Notitie flora en fauna

Notitie flora en fauna Notitie flora en fauna Titel/locatie Projectnummer: 6306 Datum: 11-6-2013 Opgesteld: Rosalie Heins Gemeente Baarn is voornemens om op de locatie van de huidige gemeentewerf een nieuwe brede school ontwikkelen.

Nadere informatie

Dinsdag 8 april 2014

Dinsdag 8 april 2014 Maandag 7 april Wow de eerste dag in Rome, wat een dag. 's Morgens even ontbijten (één croissantje) en toen vanaf ongeveer half 10 op pad. We zijn in de binnenstad geweest en bij iedere kerk verbaasden

Nadere informatie

Beleidsplan stichting "Comedor Infantil" 2015-2020

Beleidsplan stichting Comedor Infantil 2015-2020 Uitgegeven door: Stichting Comedor Infantil Datum: december 2014 Status: Definitief Versienummer: 2.0 Beleidsplan stichting "Comedor Infantil" 2015-2020 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Voorwoord... 3

Nadere informatie

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8 JAARVERSLAG 2005 Inhoudsopgave 1. Bestuursverslag...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3 1.3 Bestuur...4 1.4 Comité van aanbeveling...4 1.5 Banden met Tastite...4 1.6 CBF-keurmerk...4 2. Werkzaamheden...5

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES PALMOLIE

QUESTIONBOXLES PALMOLIE QUESTIONBOXLES PALMOLIE Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan 3 3 Uitwerking

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013

FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013 FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013 Stichting Terima Kasih Vier-Morgenweg 6 (postadres) 6721 MS Bennekom KvK Utrecht nr. 50028235 Bankrekeningnr. NL05RABO 010.84.45.771 W.www.stichtingterimakasih.nl E. info@stichtingterimakasih.nl

Nadere informatie

Stichting Fonds 1819 Met het oog op lokale en regionale belangen. Beleidsplan 2014-2016

Stichting Fonds 1819 Met het oog op lokale en regionale belangen. Beleidsplan 2014-2016 Stichting Fonds 1819 Met het oog op lokale en regionale belangen Beleidsplan 2014-2016 1 Lochem, december 2013 1. Fonds 1819 Fonds 1819 is ontstaan uit de voormalige zelfstandige spaarbanken in Borculo

Nadere informatie

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Nieuwsbrief Versie: januari 2015 Ringslang bij het Wasmeer Inhoud 1. Inleiding 2. Zoogdieren 3. Herpetofauna 4. Erosie 5. Internationaal 6. Colofon Wat dragen de ecoducten

Nadere informatie

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines Bat Protection System De missie van Topwind Meer kans op een succesvolle ontwikkeling

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF Oktober 2010

NIEUWSBRIEF Oktober 2010 NIEUWSBRIEF Oktober 2010 Beste Albin Motorboot Vaarders, Hierbij ontvangt u de nieuwe nieuwsbrief, editie najaar 2010. Veel leesplezier, en u weet het: elke reactie van u is welkom op ons e-mail adres

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Stichting OVERTUIN Bisdom van Vliet Jaarbericht 2 e helft 2015

Stichting OVERTUIN Bisdom van Vliet Jaarbericht 2 e helft 2015 Na de jaarmarkt op 30 mei is er regelmatig gewerkt in de tuin. In de zomer periode is elke maandagavond met name onkruid verwijderd. Onze groep vrijwilligers heeft in wisselende samenstelling veel werk

Nadere informatie

Stichting Life Invest Foundation Jaarverslag 2012 Geconsolideerd Jaarverslag 2012 Woord Vooraf & Informatie over de stichting In December 2010 is stichting Life Invest Foundation (LIF) gestart door oprichting

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS NATUURBELEVEN AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS QUICKSCAN FLORA- EN FAUNAWET NatuurBeleven b.v. dr. M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen 020/4720777 mark@natuurbeleven.nl Opdrachtgever:

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

De totale reistijd was van zaterdag 31 januari 16.30 uur tot onze terugkomst op zondag 14 februari om 08.00 uur, netto 14 dagen bouwen en plannen.

De totale reistijd was van zaterdag 31 januari 16.30 uur tot onze terugkomst op zondag 14 februari om 08.00 uur, netto 14 dagen bouwen en plannen. Bouwreis februari 2015 Dit jaar is de bouwreis in twee fases uitgevoerd, een eerste kleine groep reizigers heeft in de eerste week geïnventariseerd en de voorbereidingen gemaakt voor de komst van de tweede

Nadere informatie

Beleidsplan 2015-2020. Stichting Compas

Beleidsplan 2015-2020. Stichting Compas Beleidsplan 2015-2020 Stichting Compas Gepubliceerd op 15 oktober 2015 Voorwoord Stichting Compas is in 2005 opgericht. Na een vliegende start te hebben gemaakt zijn de activiteiten van de stichting met

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 21 Mei 2014 Rapportnummer 031 Projectnummer 012 opdrachtgever Fam. Ten Dam Kolenbranderweg

Nadere informatie