Tijo Collot d'escury, Robin Alma. Zorg: een groot goed. Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tijo Collot d'escury, Robin Alma. Zorg: een groot goed. Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig?"

Transcriptie

1 Tijo Collot d'escury, Robin Alma Studie Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig?

2 Roland Berger Strategy Consultants is een internationaal strategisch adviesbureau, met ruim medewerkers in 42 kantoren, verspreid over 30 landen in de wereld. In Europa behoort de firma tot de top-3 van strategie adviseurs en wereldwijd tot de top-5. Roland Berger werd in 1967 in München opgericht en in 2002 opende zij haar Nederlandse kantoor. Sinds deze oprichting groeide de Nederlandse vestiging naar meer dan 70 medewerkers actief in de Nederlandse markt. Zie ook

3 Tijo Collot d'escury, Robin Alma Studie Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig?

4 2 Studie Inhoudsopgave Samenvatting 3 Introductie 6 De zorgstudie gaat over kwaliteit in de zorg Hoofdstuk 1 7 In een grote en groeiende zorgsector wordt kwaliteit verschillend ervaren Hoofdstuk 2 15 Kwaliteit is een breed begrip en behoeft definitie vanuit de klant en diens beleving Hoofdstuk 3 24 Inzichten uit andere sectoren kunnen het denken over kwaliteit in de zorg verrijken Hoofdstuk 4 30 Tien ontwerpparameters garanderen, optimaliseren en innoveren kwaliteit in de zorg Hoofdstuk 5 37 Het bestaande zorgsysteem garandeert vrijwel overal een minimum, optimaliseert wel op kosten maar weinig op kwaliteit en beperkt innovatie onnodig Hoofdstuk 6 58 Om kwaliteit in de zorg verder te verbeteren moeten aanbieders, distributeurs en verzekeraars verschil durven maken Disclaimer: De auteurs van dit stuk hebben alleen publieke data voor analyses gebruikt en zijn niet verantwoordelijk voor de accuraatheid van deze data. Roland Berger accepteert geen enkele verantwoordelijkheid van directe of indirecte gevolgen van deze publicatie.

5 3 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Samenvatting Aanleiding De medische kwaliteit van de Nederlandse zorg is hoog. Verbeteringen zijn mogelijk in het inzichtelijk maken van kwaliteit en de klantervaring Internationale vergelijkingen laten zien dat de Nederlandse zorg van hoge kwaliteit is. Tegelijkertijd is er, zeker in de ogen van klanten, nog ruimte voor verdere verbetering. Hiernaast zijn er duidelijke kwaliteitsverschillen tussen individuele zorgaanbieders. Meer inzicht in kwaliteitsverschillen is niet alleen een wens van de sector en de overheid, maar ook van klanten. Klanten willen namelijk steeds vaker zelf hun zorgaanbieder kiezen op basis van hun eigen kwaliteitsvoorkeuren. Veel bestaande indicatoren richten zich op de medisch-inhoudelijke kwaliteit van een behandeling. Echter, de klantervaring zoals bejegening, informatievoorziening en sfeer doet er voor de klant evenzeer toe als de medische kwaliteit. Ontwerpparameters Een optimaal zorgsysteem garandeert een minimum kwaliteitsniveau, biedt prikkels voor optimalisatie van kwaliteit en stimuleert innovatie Een ideaal zorgsysteem voldoet aan drie doelstellingen: 1) het garanderen van een minimum kwaliteitsniveau, 2) het bieden van prikkels om kwaliteit te optimaliseren en 3) het bieden van ruimte om te innoveren. Om te be - palen of de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig is, zijn voor elk van deze doelstellingen ontwerpparameters gedefinieerd. Een gegarandeerd minimumniveau zorgt dat een klant altijd verzekerd is van goede en veilige zorg. Dit minimumniveau betreft de medisch inhoudelijke kwaliteit: voor een klant is het immers complex om te beoordelen of een zorgaanbieder aan minimumstandaarden voldoet. Het systeem voldoet aan deze doelstelling wanneer er een onafhankelijke instelling is die een norm kan vaststellen, opleggen, meten en handhaven. Klanten verschillen in hun voorkeuren als het gaat om kwaliteit zeker op het gebied van ervaringskwaliteit. Daarom is het van belang dat het zorgsysteem prikkels bevat voor zorgaanbieders om hun prijs-kwaliteitverhouding optimaal te laten aansluiten bij de wensen van hun (specifieke groepen) klanten. Deze prikkels zijn aanwezig wanneer zorgaanbieders mogelijkheden hebben om te differentiëren, de verschillen tussen aanbieders transparant zijn, de klant voordeel ervaart van het maken van een keuze voor een specifieke aanbieder en deze klantkeuzes effect hebben op de zorgaanbieder.

6 4 Studie De derde doelstelling van het zorgsysteem is het mogelijk maken van inno vatie. Innovatie leidt niet alleen tot grote kwaliteitsverbeteringen, maar ook tot kostenbesparingen. Zorgaanbieders hebben ruimte nodig om nieuwe oplossingen te ontwikkelen en in te voeren en moeten niet op onnodige barrières stuiten. Inno vatie is vaak risicovol en vraagt om investeringen. Om innovatie te stimuleren is het daarom nodig dat het rendement bij succesvolle innovaties in verhouding staat tot deze investering. Beoordeling Het Nederlandse zorgsysteem garandeert een minimumkwaliteit maar biedt nog te weinig prikkels voor optimalisatie van kwaliteit en innovatie In het Nederlandse zorgsysteem wordt de minimumkwaliteit gegarandeerd, met uitzondering van de kwaliteit van medicijndistributie Toezichthouder IGZ garandeert de minimumkwaliteit voor de ziekenhuis-, VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) en gehandicaptenzorg. Het CVZ doet hetzelfde voor zorgverzekeringen. Het CBG garandeert het minimum kwaliteitsniveau van medicijnen. Voor de distributie van medicijnen ontbreekt in Nederland echter een minimum kwaliteitsnorm. Hierdoor is er geen garantie dat het huidige kwaliteitsniveau in de toekomst behouden blijft. Het Nederlandse zorgsysteem biedt slechts beperkt prikkels voor het optimaliseren van de verhouding tussen kwaliteit en prijs Kwaliteitsverschillen tussen ziekenhuizen zijn beperkt inzichtelijk voor klanten. Daardoor is het erg moeilijk om bewust te kiezen. Veel keuzemomenten ontstaan hierna pas nadat er al een voortraject in een ziekenhuis is geweest (bijvoorbeeld een diagnose) waardoor de voordelen van een eventuele overstap beperkt worden. Zorgaanbieders in de VVT en gehandicaptenzorg kunnen zich differentiëren en kwaliteitsverschillen zijn relatief goed inzichtelijk voor klanten (of hun familie). Echter, waar bij ziekenhuizen duidelijke mechanismen bestaan (vooral in het B-segment) om aanbieders te laten 'voelen' hoe succesvol ze zijn, is in VVT en gehandicaptenzorg dit effect zeer beperkt vanwege tegenstrijdige financiële prikkels, zoals productieplafonds en budgetgaranties. Dit beperkt het optimaliseren van kwaliteit. In de GGZ (geestelijke gezondheidszorg) ontbreken aan zowel de vraag- als de aanbodkant prikkels voor het stimuleren van een optimale prijs-kwaliteitverhouding. Verschillen in kwaliteit zijn niet zichtbaar voor de klant en de huidige financieringssystematiek biedt instellingen beperkte prikkels om kwaliteit te verbeteren en zo meer klanten aan te trekken. In de farmacie en de zorgverzekeringsmarkt zijn alle voorwaarden voor het optimaliseren van de prijs-kwaliteitverhouding aanwezig. Toch vindt er (nog) weinig differentiatie plaats door de aanbieders: hoewel het zorgsysteem voldoet aan de ontwerpparameters, moeten deze markten nog in beweging komen.

7 5 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Onnodige barrières en beperkte aantrekkelijkheid om te investeren, remmen innovatie in de zorg Innovatie is in de zorg aan strenge regels onderworpen. De bestaande langdurige procedure voor toelating en vergoeding van nieuwe zorgproducten zet een rem op innovatie. Daarnaast blijven investeringen in innovatie achter: zorginstellingen kunnen niet alleen weinig risico dragen, maar ook moeilijk investeerders aantrekken. Aanbeveling Om de kwaliteit van de zorg verder te verbeteren, moeten aanbieders, distributeurs en verzekeraars verschil durven maken Ziekenhuizen moeten bepalen waar ze goed in willen zijn en zich vervolgens daarmee durven onderscheiden. Ziekenhuizen hebben alle ruimte om te differentiëren en doen dat ook in toenemende mate. Transparantie over kwaliteitsverschillen is nog beperkt. Ziekenhuizen zullen dus actiever klanten moeten benaderen om hun gemaakte keuzes duidelijk te communiceren. VVT en gehandicaptenzorg moeten durven treden buiten bestaande administratieve en financieringsstructuren. Hiermee kan reeds in de transitieperiode ingesprongen worden op wensen van de klant en is de zorgaanbieder goed gepositioneerd wanneer prestatiebekostiging wordt doorgevoerd. Voor GGZ-instellingen is het nodig eerst hun bedrijfsvoering te optimaliseren. Deze basis moet eerst op orde zijn, om later strategische keuzes te kunnen maken over kwaliteitsverbetering en investeringen in speerpunten. Veel innovaties met sterke kwaliteitsverbeteringen liggen op het snijvlak van verschillende zorgsectoren. Omdat opbrengsten vaak niet terechtkomen bij de partij die investeert, wordt dit type innovatie geremd. Vanuit een strategische samenwerking kunnen keteninnovaties worden geïntroduceerd en kunnen partijen gezamenlijk de kwaliteit van zorg vergroten. Farmaceutische groothandels en apotheken kunnen de kwaliteit van de farmaceutische zorg verhogen door te differentiëren: alle ontwerpparameters voor optimalisatie en innovatie zijn aanwezig. De aanbieders zullen in beweging moeten komen, zodat klanten ook echt wat te kiezen hebben op het gebied van kwaliteit. Zorgverzekeraars moeten inspelen op de verschillende wensen van klanten op het gebied van prijs en kwaliteit zowel medisch-inhoudelijke als ervaringskwaliteit (service, keuzevrijheid, etc.). Dit betekent een duidelijke boodschap naar de klant over de positionering, maar ook het daarbij laten aansluiten van de ingekochte zorg.

8 6 Studie Introductie De zorgstudie gaat over kwaliteit in de zorg Gezondheid is een groot goed. In 2009 gaven wij aan zorg al bijna net zo veel uit als aan wonen, de komende jaren wordt het definitief onze grootste consumptieve besteding. We geven er veel en steeds meer aan uit en wij verwachten er dan ook veel en steeds meer van. Behalve betaalbaar en toegankelijk, moet de zorg bovenal goed zijn dat wil zeggen van hoge kwaliteit. Hoe staat het met die kwaliteit? Waaruit bestaat zij? Kunnen wij de kwaliteit nog verbeteren? En hoe? Deze studie gaat over kwaliteit in de zorg. Het is de zevende zorgstudie van Roland Berger Strategy Consultants. Voor deze studie maken wij onder meer gebruik van de unieke database van Roland Berger met tien jaar gegevens uit de jaarverslagen van Nederlandse ziekenhuizen ( ) en prestatie-indicatoren van de Inspectie Gezondheidszorg over de periode Anders dan voorgaande jaren beperken wij ons ditmaal niet tot ziekenhuizen. In deze zorgstudie nemen wij ook de farmaceutische industrie, verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg, gehandicaptenzorg, GGZ en zorgverzekeringen mee in ons onderzoek. Hoofdstuk 1 introduceert het onderwerp van kwaliteit in de zorg. Het gaat in op omvang en ontwikkeling van de zorg en zijn sectoren, op kwaliteit in een internationale vergelijking en op de beleving daarvan binnen Nederland. In het tweede hoofdstuk definiëren we kwaliteit vanuit het perspectief van de klant. Er worden steeds meer pogingen ondernomen kwaliteit in de zorg inzichtelijk te maken en de zorgconsument blijkt steeds nadrukkelijker op zoek te zijn naar informatie. Wij geven een aanzet tot een breder kwaliteitsbegrip waarin de klant centraal staat. Hoofdstuk 3 verkent drie mechanismen voor kwaliteitsbevordering die worden gehanteerd in andere sectoren: maatstafconcurrentie in de energiesector, concurrentie op prijs en kwaliteit in de automotive sector en risico-rendementsverhoudingen als drijvers van innovatie in de krantensector. De voorbeelden worden in hoofdstuk 4 vertaald naar tien ontwerpparameters om kwaliteit in de zorg te garanderen, optimaliseren en innovatie te stimuleren. Hoofdstuk 5 legt de verschillende sectoren in de zorg langs de lat en analyseert in hoeverre de ontwerpparameters zijn ingevuld. Wij doen enkele aanbevelingen om waar nodig betere voorwaarden te scheppen. In hoofdstuk 6, tenslotte, komen wij voor de verschillende spelers in de zorg tot een kwaliteitsagenda voor de komende tijd. Wij hopen met deze studie een bijdrage te leveren aan een constructieve discussie over kwaliteit in de zorg. Niet om elkaar de maat te nemen, maar om samen de grenzen te verkennen, op te zoeken en te verleggen. Want de zorg is en blijft, voor onze samenleving, onze economie en ieder van ons persoonlijk ons grootste goed.

9 7 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Hoofdstuk 1 In een grote en groeiende zorgsector wordt kwaliteit verschillend ervaren In een welvarende maatschappij waarin mensen steeds langer leven heeft de gezondheidszorg hoge prioriteit. Nederlanders geven veel en elk jaar meer uit aan de zorg. De vraag neemt almaar toe, maar niet alleen het volume stijgt ook de prijs. Tot voor kort concentreerde de discussie zich op het behoud van betaalbaarheid en toegankelijkheid: het wegwerken van wachtlijsten, kostenbeheersing bij ziekenhuizen, korting van specialistensalarissen, enz. De laatste tijd komt er steeds meer aandacht voor kwaliteit en hoe dat inzichtelijk te maken. Die vraag is verre van triviaal, want hoewel er op het eerste gezicht weinig reden lijkt tot zorg (Nederland scoort internationaal uitstekend), blijken er toch grote verschillen in perceptie. Reden genoeg voor Roland Berger om de zorgstudie 2010 te wijden aan het thema van kwaliteit in de zorg. 1.1 De zorg is groot en groeit snel Men zegt wel dat gezondheid je grootste goed is. De cijfers bevestigen dat. Buiten wonen is er geen post waaraan wij meer uitgeven. De zorg was in 2009 goed voor ruim een vijfde van wat huishoudens en overheid uitgaven aan individuele consumptie. 1) Meer dan aan eten en drinken, vervoer, kleding, onderwijs en ontspanning. Alles bij elkaar bijna EUR 72 miljard. We gaven in 2009 nog net meer uit aan wonen, maar als de groei zich voortzet is de zorg nog dit jaar officieel de grootste uitgavenpost. 1) Het Nederlands bruto binnenlands product bedroeg volgens de nationale rekeningen van het CBS in 2009 EUR 576 miljard. Daarvan ging EUR 147 miljard op aan investeringen en niet-consumptieve uitgaven. De totale consumptie van huishoudens en overheid kwam daarmee op EUR 429 miljard: EUR 70 miljard voor collectieve consumptie zoals infrastructuur, defensie en veiligheid en openbaar bestuur en EUR 359 miljard aan individuele consumptie door huishoudens (EUR 263 miljard) of namens hen door de overheid (EUR 96 miljard). Tot de individuele consumptie die via de overheid loopt horen uitgaven die mensen als individu consumeren zoals onderwijs en het grootste deel van de zorg maar via collectieve wijze worden gefinancierd. Tot individuele consumptie behoren alle uitgaven voor consumptie die mensen direct zelf betalen bijvoorbeeld de eigen uitgaven aan medicijnen in het geval van zorg.

10 8 Studie De zorg groeit al sinds 2001 sneller dan het bruto binnenlands product. In 2008 was het verschil in groei sinds 1999 opgelopen tot ongeveer 15%. Maar waar na 2008, als gevolg van de financiële crisis, het Nederlandse BBP kromp, groeide de zorg gestaag door. Daardoor is het "gat" nu al opgelopen tot 22%. Ook als de economie weer aantrekt, en zelfs wanneer groeipercentages van voor de crisis worden gehaald, wordt het gat waarschijnlijk nog jarenlang alleen maar groter.

11 9 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Elke sector binnen de zorg groeide het afgelopen decennium met tussen de 5 en 10% per jaar. De groei was het sterkst bij de ziekenhuizen (ook de grootste sector in de zorg), de gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidszorg met respectievelijk 7,2%, 7,6% en 8,3%. Voor het BBP zijn dat "Chinese" percentages. Een meer beheerste groei, zoals in farmaceutica (5,4%), ligt nog altijd ver boven wat de Nederlandse economie kon en wellicht nog lang kan presteren. Het economisch belang van de zorgsector wordt er niet minder om. De zorg is niet alleen onze grootste uitgaaf, zij is ook één van onze grootste werkgevers. In de gezondheids- en welzijnszorg werkten in 2009 meer dan een miljoen Nederlanders, bijna 16% van de totale arbeidspopulatie. Ook dit aandeel groeit. Het aantal mensen dat werkt in de zorg stijgt met 3,1% meer dan het totale aantal werkenden in Nederland. Dat zal niet snel anders worden. Integendeel. Volgens een demografische toekomstverkenning van het RIVM zullen door de vergrijzing in 2030 maar liefst meer arbeidsjaren nodig zijn. 2) Bij de huidige deeltijdfactor betekent dat ongeveer banen erbij. En dat terwijl volgens dezelfde studie de beroepsbevolking tussen nu en 2030 met zeker een half miljoen personen krimpt. Dit is op lange termijn geen houdbare situatie en betekent dat productiviteitsverbeteringen noodzakelijk zijn. 2) RIVM (2010): Van gezond naar beter.

12 10 Studie 1.2 Niet alleen het volume stijgt, maar ook de prijs De vergrijzing die door het RIVM wordt gevreesd, heeft nu nog een beperkt effect op de stijging van de zorguitgaven. In 2009 verklaarde het slechts 0,8% van de totale omzetgroei van 7,3% bij Nederlandse ziekenhuizen. Ook de bevolkingsgroei speelde slechts een zeer bescheiden rol. Belangrijker dan deze externe factoren is de intrinsieke volumegroei, de toename van zorg per persoon. In ziekenhuizen neemt bijvoorbeeld het aantal dagbehandelingen veel sterker toe dan het aantal mensen dat een ziekenhuis voor de eerste keer bezoekt. En deze stijging gaat niet ten koste van het aantal opnames.

13 11 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? De zorg groeit echter niet alleen omdat meer mensen meer zorg willen. Zij wordt ook duurder omdat er meer (complexe) aandoeningen kunnen worden behandeld. Volumestijgingen verklaren slechts ongeveer de helft van de omzetgroei bij ziekenhuizen. De rest is prijs. Sinds 2000 is de gemiddelde "cost-to-serve" (de kosten per gewogen patiënteenheid) van de Nederlandse ziekenhuizen met gemiddeld 3,4% per jaar gestegen. Ter vergelijking: de gemiddelde inflatie tussen 2000 en 2009 was 2,2%. Dat betekent in ieder geval dat patiënten meer zijn gaan betalen. Maar zijn ziekenhuizen ook meer gaan bieden? 1.3 De Nederlandse zorg is internationaal van topkwaliteit, maar niet iedereen ervaart dat zo Van een sector die voor hen zo belangrijk is en waaraan zij zoveel uitgeven, mogen Nederlanders die zorg zoeken of ontvangen kwaliteit verwachten. Die krijgen ze ook. De kwaliteit van de Nederlandse zorg scoort goed in internationale vergelijkingen, vooral medisch-inhoudelijk. De European Health Consumer index zet het Nederlandse zorgstelsel in 2009 op de eerste plaats van zeven onderzochte West-Europese landen. Deze index wordt samengesteld uit gewogen scores op indicatoren in zes categorieën die variëren van medische kwaliteit (zoals de uitkomst van een behandeling) tot ICT (bijvoorbeeld e-healthtoepassingen) en de kwaliteit van het proces. Op een indicator als wachttijd en service scoort Nederland beduidend minder.

14 12 Studie Ook in de internationale vergelijking van het Commonwealth Fund onder zeven Westerse landen komt het Nederlandse zorgstelsel als eerste uit de bus. Dit onderzoek weegt de scores op vier onderdelen. Het baseert de scores op indicatoren van onder meer OECD en WHO en eigen, grootschalige enquêtes in de verschillende landen. Nederland scoort goed op veiligheid, coördinatie en effectiviteit, maar minder op patiëntgerichtheid.

15 13 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Hiernaast blijkt uit verschillende indicatoren dat de medische kwaliteit van de Nederlandse zorg de afgelopen jaren is verbeterd. Zo zijn bijvoorbeeld het percentage doorligwonden in ziekenhuizen en de ziekenhuissterfte van acute myocardinale infarcten ('hartaanvallen') de afgelopen jaren sterk gedaald, evenals het percentage mensen met ondervoeding in de verplegings-, verzorgings- en thuiszorg. Echter, aan de ontvangende kant slaat niet iedereen de kwaliteit van de Nederlandse zorg even hoog aan. In 2006 vroeg het Sociaal-Cultureel Planbureau ruim 2500 Nederlanders naar hun oordeel over de prestaties van verschillende sectoren. Naast een algemeen oordeel werd de deelnemers ook gevraagd naar hun mening over verschillende aspecten van kwaliteit, zoals hygiëne, apparatuur, wachttijd, deskundigheid en vriendelijkheid. Hieruit kwam naar voren dat de kwaliteit van de zorg in de ogen van de consument nog een stuk beter kan. Vooral verpleeg- en verzorgingshuizen presteerden in de ogen van de Nederlander niet goed (ruim meer dan de helft vond de prestaties van deze sector matig tot slecht).

16 14 Studie De ondervraagden in het SCP-onderzoek staan niet alleen in hun kritiek. Recent moesten twee thuiszorginstellingen hun deuren sluiten omdat zij niet voldeden aan de geldende kwaliteitsnorm. Een onderzoek uit 2007 onthulde dat ieder jaar ongeveer patiënten tijdens hun verblijf in het ziekenhuis schade oplopen die voorkomen had kunnen worden. 3) In 2008 was bijna een kwart van de patiënten in de langdurige zorg (met uitzondering van de gehandicaptenzorg, die niet gemeten is) ondervoed, met alle gezondheidsrisico's vandien. 4) Tussen 2005 en 2007 kwamen bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) 59 meldingen binnen over incidenten bij het baden en douchen van verzorgden, waaronder veertien met een dodelijke afloop. 5) Ook internationaal is het beeld genuanceerder dan de ranglijsten wellicht doen vermoeden. Zo overlijden in Nederland relatief veel mensen binnen 30 dagen na ziekenhuisopname, zijn de overlevingscijfers na vijf jaar bij kanker relatief laag en is de zuigelingensterfte relatief hoog. 6) Hiernaast gaat het bij internationale vergelijkingen altijd om relatieve prestaties terwijl het klanten altijd gaat om absolute prestaties. Het lijkt redelijk te stellen dat de Nederlandse zorg over het geheel van hoge kwaliteit is, maar daarbinnen bestaan grote verschillen en verschillen van inzicht. De sector is terecht blij met de internationale erkenning, maar voor de patiënt is vooral de eigen, individuele ervaring relevant. 3) Wagner, C. en M.C. De Bruijne (2007): Onbedoelde schade in Nederlandse Ziekenhuizen. Publiekssamenvatting, EMGO Instituut en Nivel. 4) RIVM (2010): Zorgbalans ) Algemene Rekenkamer ( ): Implementatie kwaliteitswet zorginstellingen. 6) Idem.

17 15 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? Hoofdstuk 2 Kwaliteit is een breed begrip en behoeft definitie vanuit de klant en diens beleving Een goed begrip van kwaliteit is niet alleen belangrijk voor de patiënt die zorg geniet, maar ook voor het functioneren van het zorgstelsel als geheel. Slechts wanneer duidelijk is wat kwaliteit is en waar die is te krijgen, kunnen patiënten en verzekeraars kiezen. Alle betrokkenen lijken het erover eens dat kwaliteit veel betekent, maar niet over wat kwaliteit precies betekent. Aan initiatieven geen gebrek. Veel partijen proberen op uiteenlopende wijzen kwaliteit in de zorg inzichtelijk te maken. Toch lijkt de zorgconsument daarmee nog niet (voldoende) geholpen. Bestaande indicatoren denken daarvoor nog teveel vanuit de zorg en te weinig vanuit de klant en diens beleving. In dit hoofdstuk doen wij een voorzet voor een bredere definitie van kwaliteit in de zorg waarin het perspectief van de klant centraal staat. 2.1 Velen proberen kwaliteit inzichtelijk te maken Er zijn veel initiatieven om de kwaliteit van zorginstellingen voor de klant zichtbaar te maken. Zo ontwikkelen het Nederlands Instituut voor Accreditatie van Ziekenhuizen (NIAZ) en de Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector (HKZ) kwaliteitsnormen en geven keurmerken aan instellingen die aan die normen voldoen. 7) NIAZ geeft een accreditatie voor vier jaar aan instellingen die hun organisatie zo hebben ingericht dat zij op reproduceerbare wijze een goed kwaliteitsniveau halen. Na deze periode vindt herkeuring plaats. Het HKZ toetst het kwaliteits-systeem. Een instelling met een HKZ-keurmerk is daardoor ook gecertificeerd volgens ISO ) Zie respectievelijk en

18 16 Studie Verschillende beroeps- en brancheorganisaties hebben hun eigen keurmerken ontwikkeld voor zorgdiensten en -producten. De vereniging Kind en Zieken huis kent bijvoorbeeld "smileys" toe aan ziekenhuizen die zich positief onderscheiden door hun voorzieningen voor kinderen en ouders. De stichting Perspekt verleent het "bronzen keurmerk in de zorg" aan verpleegen verzorgingshuizen en thuiszorginstellingen die voldoen aan eisen in zorg, welzijn en veiligheid. Het keurmerk werd in 2004 ontwikkeld door Zilveren Kruis Achmea, CZ, LOC en de stichting Cliënt en Kwaliteit. 8) Deelname aan dit soort programma's is doorgaans vrijwillig en op verzoek van de instelling zelf. Het aantal certificaten en accreditaties is de laatste jaren toegenomen, vooral omdat zorgverzekeraars het certificeren van kwaliteitssystemen verplicht zijn gaan stellen in hun contracten met zorgaanbieders. 9) Naast deze keurmerken zijn ook patiëntenverenigingen en derden ingesprongen op de behoefte van zorgafnemers om inzicht te hebben in de (relatieve) kwaliteit van zorginstellingen. In september 2008 heeft bijvoorbeeld de Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden (NVVS) de website hoorwijzer.nl gelanceerd. Op deze site kunnen bezoekers audiciens en hoortoestellen vergelijken. Hun ervaringen zijn de basis voor een kwaliteitsoordeel, uitgedrukt in sterren (van nul tot vijf). Ook kan de bezoeker zien of een audicien het STAR-keurmerk heeft. De site geeft daarnaast nuttige informatie over bijvoorbeeld hoortesten, specialisten en verschillende soorten hoorhulpmiddelen. De belangstelling is groot. 8) Zie 9) Algemene Rekenkamer ( ): Implementatie kwaliteitswet zorginstellingen.

19 17 Zorg: een groot goed Zijn de voorwaarden voor kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland aanwezig? De teller staat inmiddels op ruim unieke bezoekers en vooral het "zoek en kies"-gedeelte is populair. Een ander voorbeeld is hartenvaatgroep.nl van de samenwerkende organisaties van en voor hart- en vaatpatiënten. De patiënt krijgt hierop informatie of het ziekenhuis het vaatkeurmerk mag voeren en kan hiernaast drie ziekenhuizen tegelijk met elkaar vergelijken op zo'n vijftien criteria, zoals ervaring en specialisatie van chirurg en radioloog en de mogelijkheden voor aanvullende zorg. Voor een groot aantal aandoeningen is er geen belangenorganisatie of biedt deze geen informatie over kwaliteit. Voor deze ziekten is een klant aangewezen op algemene websites. Die zijn er steeds meer en zij worden steeds beter. Kiesbeter.nl is op dit moment waarschijnlijk de bekendste. De site biedt informatie over ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen, gehandicaptenzorg, GGZ, apotheken en zorgverzekeringen. De klant kan instellingen zoeken op nabijheid en vergelijken op zorgaanbod en kwaliteit. Een recente ontwikkeling is zorgkaartnederland.nl, een initiatief van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) en mediabureau Bohn Stafleu van Loghum (BSL). Op deze site worden recensies en rapportcijfers van zorgverleners en zorg-instellingen gepubliceerd. Klanten delen hun ervaringen en mening over de zorg die zij hebben ontvangen en anderen gebruiken die informatie om een bewustere keuze te maken. Helaas spelen dit soort sites nog weinig in op specifieke situaties en behoeften. Het gevolg is een overvloed aan indicatoren en zeer gedetailleerde informatie. De informatie is bovendien vaak verouderd en voor veel instellingen niet volledig. Gebruikers kunnen meestal slechts op een paar criteria tegelijk vergelijken, geen weging geven aan factoren en niet zoeken op de best presterende instellingen op specifieke (combinaties van) factoren. De klant ziet daarom nu nog vaak door de bomen het bos niet meer en heeft grote problemen de informatie (juist) te interpreteren. 10) De kwaliteit en functionaliteit van deze en andere hier niet bij name genoemde sites nemen echter snel toe. 2.2 De zorgconsument wil kiezen op kwaliteit, maar kan dat nog niet De pogingen om kwaliteit in de zorg inzichtelijk te maken zijn er niet voor niets. De patiënt stelt zich, mede als gevolg van de geleidelijke introductie van marktwerking in de zorg, steeds meer op als een consument die wil kunnen kiezen voor wat voor hem of haar belangrijk is. Daartoe maakt hij niet alleen gebruik van publieke informatie uit folders of websites, certificering, keurmerken, indicatoren en de mening van belangenverenigingen of anderen. 10) Damman, O.C., M. Hendriks, D. Delnoij en P. Groenewegen (2009): How do healthcare consumers process and evaluate comparative healthcare information. A qualitative study using cognitive interviews. BMC Public Health, 2009; 9: 423.

20 18 Studie Volgens consumentenonderzoek speelt bij 66% van de ondervraagden de huisarts een (zeer) belangrijke rol in de keuze voor een zorgverlener of -instelling. 11) Uit een enquête onder huisartsen blijkt echter dat 40% van hen zorgaanbieders niet vergelijkt alvorens een patiënt door te verwijzen. Zij verwijzen vooral binnen de regio of hun eigen lokale netwerk en baseren zich op eerdere ervaringen van hun patiënten met zorgaanbieders. 12) Uit onderzoek van TNS NIPO blijkt dat ongeveer een derde van alle bezoekers van een specialist of ziekenhuis vooraf informatie zoekt. Bij de keuze voor een verzorgingshuis is dat zelfs meer dan de helft. De informatie die men zoekt verschilt echter. Bezoekers van een specialist willen vooral weten hoe goed hij of zij is en hoe snel zij geholpen kunnen worden. Bij de keuze voor een ziekenhuis kijkt men naar aanbod en kwaliteit. Voor klanten van een verzorgingshuis zijn sfeer en service belangrijk. Onderzoek van PricewaterhouseCoopers laat zien dat oudere zorgconsumenten heel andere elementen van kwaliteit belangrijk vinden dan jongeren. 13) Wellicht niet verrassend, maar informatie is nu nog nauwelijks gedifferentieerd naar type zorg of doelgroep. 11) Independer en Porter Novelli (2008): Onderzoek ziekenhuiskeuze. 12) Nederlandse Zorgautoriteit (2007): Visiedocument Richting geven aan keuzes. 13) PricewaterhouseCoopers (2010): De patiënt aan zet.

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Reitsma-van Rooijen, M., Brabers, A.E.M., Jong, J.D. de. Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een

Nadere informatie

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND - ZN DIALOOG NR 6-9 OKTOBER 2014 1 TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING Hoe geef je in het licht van de transitie langdurige zorg optimaal vorm aan de

Nadere informatie

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl De zorg en uw portemonnee Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl 12,5 jaar Transparantie Vanaf 2005 ZorgKiezer.nl, nu grootste onafhankelijke zorgsite van Nederland Trends

Nadere informatie

Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010

Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010 Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010 Beste Panelleden, Het is alweer even geleden dat u nieuws van ons hebt ontvangen. In 2009 hebben we weer een aantal interessante onderzoeken over de zorg en uw

Nadere informatie

Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar?

Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? April 2011 Ir. T. Lekkerkerk, projectleider Juli 2011 Rapport meldactie Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar NPCF 2011-298/DSB/01.01.01/TL/hm

Nadere informatie

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding

Nadere informatie

Jan Houkes: Branche-vervaging wellness/care/cure. Ontwikkelingen in de zorg. Jan Houkes CEO - Omale. Het zorgproces van de toekomst; een verkenning

Jan Houkes: Branche-vervaging wellness/care/cure. Ontwikkelingen in de zorg. Jan Houkes CEO - Omale. Het zorgproces van de toekomst; een verkenning Het zorgproces van de toekomst; een verkenning Belanghebbenden in het huidige zorgproces zijn: Jan Houkes CEO - Omale De overheid; De zorgverzekeraars; Zie FD: Traditionele zorgmarkt zit dicht. Hoe kan

Nadere informatie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk

Nadere informatie

intelligent software for monitoring centres

intelligent software for monitoring centres intelligent software for monitoring centres Waarom UMO? Binnen Europa en daarbuiten hebben landen te maken met de vergrijzing. Daardoor stijgt de zorgvraag in het komende decennium sterk. Hoe wordt die

Nadere informatie

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen.

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne Brabers & Judith de Jong. Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste

Nadere informatie

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea 1 2 3 Zorgkostenstijging is van alle jaren maar extra waakzaamheid geboden Ontwikkeling zorguitgaven

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop De inkoopcoöperatie van de zorg Datum : september 2011 Versie : 0.1 Auteurs : Intrakoop i.s.m. Marlyse-Research Inhoud 1. Resultatenrekening... 2 1.1 Personeelskosten

Nadere informatie

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg?

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg? Autoriteit Consument & Markt (ACM) en ziekenhuiszorg Kaart 1 Kaart 2 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet toe op mededinging zorg in het belang van consumenten. ACM houdt toezicht op zowel zorgaanbieders

Nadere informatie

Zorgverzekeringen. Thema-onderzoek. Zorgverzekeringen

Zorgverzekeringen. Thema-onderzoek. Zorgverzekeringen Thema-onderzoek TNS 5-11-2013 Inhoud 1 Restitutie- en naturapolis 4 2 Aanvullende verzekeringen 12 3 Overstappen en vertrouwen 16 TNS 5-11-2013 2 Achtergrondinformatie De Nederlandse Patiënten Consumenten

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

Jaarrapport Zorggebruik 2013. Managementsamenvatting. Inzicht in (arbeidsrelevant) zorggebruik van zorgmedewerkers

Jaarrapport Zorggebruik 2013. Managementsamenvatting. Inzicht in (arbeidsrelevant) zorggebruik van zorgmedewerkers Jaarrapport Zorggebruik 2013 Managementsamenvatting Inzicht in (arbeidsrelevant) zorggebruik van zorgmedewerkers 2 Jaarrapport Zorggebruik 2013 Managementsamenvatting In dit Jaarrapport Zorggebruik is

Nadere informatie

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door.

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma- van Rooijen, Anne Brabers en Judith de Jong. De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het

Nadere informatie

Resultaten Grote Nieuws voor diëtisten enquête 2014

Resultaten Grote Nieuws voor diëtisten enquête 2014 Resultaten Grote Nieuws voor diëtisten enquête 2014 Scriptum communicatie over voeding Mary Stottelaar/Reina van Bruggen December 2014 Inleiding Nieuws voor diëtisten is een website met een digitale nieuwsbrief,

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M Zorginnovatie bij CZ D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M Durft u zich te onderscheiden? Dan zijn wij bijzonder geïnteresseerd in uw ideeën voor innovatie in de zorg! Het zijn woelige tijden

Nadere informatie

Keurmerken in de zorgsector. De zorgsector kent o.a. de volgende keurmerken, certificaten, registraties en erkenningsregelingen.

Keurmerken in de zorgsector. De zorgsector kent o.a. de volgende keurmerken, certificaten, registraties en erkenningsregelingen. HKZ-keurmerk De Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling (HKZ) stelt kwaliteitseisen op voor diverse deelgebieden van de sectoren zorg en welzijn (incl. kinderopvang). Deze worden in de vorm van certificatieschema's

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie Innovatie in de Zorg en in de farmacie niets nieuws onder de horizon, wel bitter noodzakelijk Patrick Edgar Senior Manager Zorginkoop Is innovatie in de zorg nodig? Het gaat toch goed? Nederlanders leven

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zorginkoop Hulpmiddelen

Ontwikkelingen Zorginkoop Hulpmiddelen Ontwikkelingen Zorginkoop Hulpmiddelen zorginkoopbeleid zorgverzekeraars Dion van Bommel manager zorginkoop hulpmiddelen CZ 18-03-15 De markt voor hulpmiddelen totaalkosten 1,4 miljard Top 10 totale kosten

Nadere informatie

Willen we wel kiezen?

Willen we wel kiezen? Willen we wel kiezen? Hugo Keuzenkamp 30 november 2006 Agenda 1. Willen we wel een zorgverzekeraar kiezen? 2. Willen we onze zorgaanbieder kiezen? 3. Willen we dat de zorgverzekeraar de zorgaanbieder kiest?

Nadere informatie

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index 110309.08/03 Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index Inleiding In oktober 2007 is het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV) van start gegaan. Het LZV

Nadere informatie

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 Over de NMa De Nederlandse Mededingingsautoriteit, kortweg NMa, ziet erop toe dat bedrijven op de vrije markt met elkaar

Nadere informatie

Weinig bereidheid onder consumenten om over te stappen van zorgverzekeraar, perceptie dat het te veel moeite kost belangrijkste switchdrempel Rapport

Weinig bereidheid onder consumenten om over te stappen van zorgverzekeraar, perceptie dat het te veel moeite kost belangrijkste switchdrempel Rapport Weinig bereidheid onder consumenten om over te stappen van zorgverzekeraar, perceptie dat het te veel moeite kost belangrijkste switchdrempel Rapport consumentenonderzoek zorgverzekeringsmarkt 5 maart

Nadere informatie

Kwaliteit in nieuw perspectief

Kwaliteit in nieuw perspectief Kwaliteit in nieuw perspectief Wat komt er op ons af in Almere? Almere groeit, wij groeien mee... 400.000 350.000+ 300.000 200.000 100.000 0 250.000 185.000 140.000 100.000 50.000 10.000 1980 1986 1994

Nadere informatie

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145)

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145) Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (R. Bes, S. Wendel, E. Curfs & J. de Jong). Ervaringen met zorg in het buitenland positief, Factsheet.

Nadere informatie

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg Welkom bij de Mauritsklinieken. Om u vooraf zo volledig mogelijk te informeren over de kosten en procedures van het zorgtraject dat u bij de Mauritsklinieken doorloopt, hebben wij voor u een overzicht

Nadere informatie

Contractvormen in de curatieve GGZ

Contractvormen in de curatieve GGZ 1 Contractvormen in de curatieve GGZ Drs. Marja Appelman Jan Sonneveld, MSc Drs. Johan Visser Mr. Mirjam de Bruin SiRM Strategies in Regulated Markets Nieuwe Uitleg 24 2514 BR Den Haag Den Haag, 26 februari

Nadere informatie

resultaten Vacature-enquête

resultaten Vacature-enquête resultaten Vacature-enquête voorjaar 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Vacatures maart 2014 4 3. Vacatures per sector 5 4. Conclusies 11 Bijlage 1 Tabellen 12 Kenmerk: Project: 81110 Juni 2014 1. Inleiding

Nadere informatie

Staatssecretaris verlengt concessie zorgkantoren

Staatssecretaris verlengt concessie zorgkantoren Zorgverzekeraars Nederland nr: 36 5 september 2012 Rouvoet: Ouderenzorg hoort bij zorgverzekeraars Vrijwel alle politieke partijen willen in de komende regeerperiode de ouderenzorg, inclusief verpleging

Nadere informatie

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Dames en heren, Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg dat is de inzet van de overheid, de verzekeraars en de aanbieders.

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Gedragscode Objectief Vergelijken

Gedragscode Objectief Vergelijken Gedragscode Objectief Vergelijken Gedragscode Objectief Vergelijken Miljoenen keren per jaar zoeken mensen via een vergelijkingssite naar een zorgverzekering die bij hen past. Niet zo gek want vergelijkingssites

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 22 mei 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 22 mei 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Reactie van het Actuarieel Genootschap op de door de Sociaal Economische Raad uitgezette consultatie 29 februari 2012 De Sociaal-Economische Raad (SER) organiseert

Nadere informatie

HECTAS Zorg De nieuwe hygiënestandaard

HECTAS Zorg De nieuwe hygiënestandaard HECTAS Zorg De nieuwe hygiënestandaard Aangenaam HECTAS is één van de meest toonaangevende schoonmaakorganisaties in Nederland. Vanuit 12 vestigingen en met meer dan 3000 medewerkers, bouwen we iedere

Nadere informatie

Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie

Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie Q Wat is het Kwaliteitsvenster? A Het Kwaliteitsvenster geeft patiënten op een heldere en eenduidige manier inzicht in de ziekenhuisbrede kwaliteit van zorg. Aan de

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

De zorgmiljarden in de Miljoenennota

De zorgmiljarden in de Miljoenennota De zorgmiljarden in de Miljoenennota HEAD CONGRES 2016 Houten, 9-10 Juni Richard Doornbosch Plv directeur Macro-Economische Vraagstukken en Arbeidsmarkt It is not a solution, if its not affordable Dr davis

Nadere informatie

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Zorg voor innovatie! Bijlage Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Bijlage eindrapportage KPN juni 2006 Dit is een bijlage bij het rapport Zorg voor innovatie! Innovatie en ICT in de curatieve

Nadere informatie

Benchmark doelmatigheid caresector

Benchmark doelmatigheid caresector Benchmark doelmatigheid caresector Politiek & wetenschap Nog te vaak ontbreekt de doelmatigheidsprikkel in de zorg Om doelmatige zorg te kunnen blijven leveren, moet er een brede maatschappelijke discussie

Nadere informatie

Meten van patiënttevredenheid in de tandartspraktijk

Meten van patiënttevredenheid in de tandartspraktijk Meten van patiënttevredenheid in de tandartspraktijk Josef Bruers Praktijkorganisatie Anno Nu 12 december 2015 Programma Waarom patiënttevredenheid meten? Veel gebruikt middel: de patiëntenenquête Meer

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 6 september 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 6 september 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Aanleiding en achtergrond van het onderzoek Goede gezondheidszorg wordt steeds belangrijker: ook in Nederland nemen problemen als overgewicht, diabetes en hartproblemen

Nadere informatie

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet!

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! ziekenhuis Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! Het Groene Hart Ziekenhuis (GHZ) in Gouda is een modern, flexibel, slagvaardig en ondernemend ziekenhuis met zo n 450 bedden en ruim 125 medisch

Nadere informatie

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015 SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK Bureau D & O 2015 Hoevelaken, oktober 2015 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... 1 1 INLEIDING... 3 2 BEOORDELING AANBIEDERS ZORGVERZEKERINGEN... 5 3 AANTAL ZORGPOLISSEN... 7

Nadere informatie

Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering

Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering Zorgorganisaties worden uitgedaagd tot het leveren van betere zorg voor minder geld. De vraag naar zorg neemt toe, als gevolg van de vergrijzing

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015 Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 1 Juni 1 Doel van het onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de huidige mate van tevredenheid van tolken en vertalers, afnemers van tolk- en vertaaldiensten

Nadere informatie

FINANCIALS VVT-SECTOR. PCKwadraat december 2010

FINANCIALS VVT-SECTOR. PCKwadraat december 2010 FINANCIALS VVT-SECTOR PCKwadraat december 2010 1. Inleiding De analyse Financials verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) 2009 geeft inzicht in de financiële prestaties van 417 verpleeg-, verzorgingshuizen

Nadere informatie

Onderzoek naar patiënttevredenheid

Onderzoek naar patiënttevredenheid Onderzoek naar patiënttevredenheid Uitslag patiënten enquête 2012 Dermatologisch Centrum Amstel & Vechtstreek Oktober 2012 Introductie In dit rapport vindt u de resultaten van het onderzoek naar de tevredenheid

Nadere informatie

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren Het gevolg: meer verzuim Het aantal mantelzorgers in de Nederlandse samenleving neemt in hoog tempo toe. Niet alleen omdat mensen steeds ouder worden, maar

Nadere informatie

Visie op zorg: marktwerking anno nu

Visie op zorg: marktwerking anno nu Visie op zorg: marktwerking anno nu 5 juni 2014 Stelling: Zonder samenwerking geen verandering in de zorg Agenda Visie op ziekenhuiszorg Aanpak transitie Toekomst: innovatie en preventie 2 Visie op ziekenhuiszorg

Nadere informatie

Transparantie-eisen aan apotheken

Transparantie-eisen aan apotheken Transparantie-eisen aan apotheken Toelichting bij de verplichte informatieverstrekking door apotheken aan consumenten Juni 2013 2 Inhoud 1. Vooraf 5 2. Transparantie-eisen voor apotheken en zorgverzekeraars

Nadere informatie

D ELTA L LOYD Z ORGG ARANT

D ELTA L LOYD Z ORGG ARANT D ELTA L LOYD Z ORGG ARANT I NDIVIDUEEL Delta Lloyd Zorgverzekering NV Postbus 29677 2502 LR Den Haag Uw assurantie-adviseur: F 01.9.45/1205 Zeker Delta Lloyd, al meer dan 150 jaar Delta Lloyd zorgt voor

Nadere informatie

Ervaringen van verzekerden met hun zorgverzekeraar

Ervaringen van verzekerden met hun zorgverzekeraar Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL in 2006. De gegevens mogen met bronvermelding (Olga Damman, Michelle Hendriks, Diana Delnoij Ervaringen van verzekerden met hun zorgverzekeraar, NIVEL 2006) worden

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de. Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars.

Nadere informatie

Zorgbarometer 7: Flexwerkers

Zorgbarometer 7: Flexwerkers Zorgbarometer 7: Flexwerkers Onderzoek naar de positie van flexwerkers in de zorg Uitgevoerd door D. Langeveld, MSc Den Dolder, mei 2012 Pagina 2 Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market Research

Nadere informatie

19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21.

19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21. 19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21.00 uur : Pauze 21.00-21.30 uur : Veranderingen in de AWBZ 21.30-22.30 uur

Nadere informatie

Informatiekaart samenwerking zorgverzekeraars. Toelichting. Overzichtskaart

Informatiekaart samenwerking zorgverzekeraars. Toelichting. Overzichtskaart Deze Informatiekaart geeft een overzicht van de waar onder zorgverzekeraars mogen samenwerken bij selectieve inkoop van medisch-specialistische zorg. Deze kaart is gemaakt in opdracht van de Nederlandse

Nadere informatie

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Logeren waarderen Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Auteurs : Bram van Beek, Kees van der Pijl Datum : 5 juni 2007 Inhoudsopgave 1. Achtergrond...

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Zorgverzekeringen 2014

Zorgverzekeringen 2014 Zorgverzekeringen 2014 Dit informatiepakket bevat de volgende onderdelen: o Over Consumind o Basiszorgverzekering o Wijzigingen basispakket 2014 o Natura of vrije zorgkeuze polis o Top 5 meest gestelde

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score Schakelring Zorgorganisatie in Midden Brabant In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score NPS 56% Rapportcijfers 8,7 Trots en toch. Reacties bij CTO Sinds januari moeten

Nadere informatie

Kwaliteit meetbaar maken en verantwoorden

Kwaliteit meetbaar maken en verantwoorden Kwaliteit meetbaar maken en verantwoorden Inspectie voor de Gezondheidszorg drs. Jenneke van Veen Algemene leden vergadering VGN 27 juni 2006 Hoofdinspecteur Verpleging en chronische zorg www.igz.nl WAT

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten?

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten? Uw zorgverzekering Wist u dat de zorgverzekering verplicht is? Wist u dat u altijd geaccepteerd moet worden voor een basisverzekering? Wist u dat een zorgverzekeraar een zorgplicht heeft om u de zorg uit

Nadere informatie

AEGON Zorgverzekering AEGON ZorgConsulent / AEGON Privé Zorgpakket

AEGON Zorgverzekering AEGON ZorgConsulent / AEGON Privé Zorgpakket AEGON Zorgverzekering AEGON ZorgConsulent / AEGON Privé Zorgpakket Omdat alleen de beste zorg voor u goed genoeg is AEGON Ziektekosten onderscheidt zich als een kwalitatieve zorgverzekeraar met hart voor

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van het Elektronisch Patiënten/Cliënten Dossier (EPD/ECD) in instellingen voor zorg en welzijn

Onderzoek naar het gebruik van het Elektronisch Patiënten/Cliënten Dossier (EPD/ECD) in instellingen voor zorg en welzijn Onderzoek naar het gebruik van het Elektronisch Patiënten/Cliënten Dossier (EPD/ECD) in instellingen voor zorg en welzijn Inhoud Inleiding... 2 methode... 2 respondenten... 2 resultaten... 2 AANTAL COMPUTERS

Nadere informatie

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Dr. Marjan Faber IQ healthcare, UMC St Radboud, Nijmegen MijnZorgnet, Nijmegen m.faber@iq.umcn.nl

Nadere informatie

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Inleiding Dit document dient als ondersteuning van de presentatie van De Zorgontwikkelaar met als doel de deelnemers van ehealth: Opschalen in de praktijk

Nadere informatie

De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg

De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg Grande conference 2014 Henri Plagge, arts M&G MCM Voorzitter Raad van Bestuur De Zorgboog Zorgboog Voor alle generaties;

Nadere informatie

De toekomst van uw ziekenhuis VISIE

De toekomst van uw ziekenhuis VISIE De toekomst van uw ziekenhuis 2012 VISIE 2016 MISSIE ZGT is hét gastvrije Twentse ziekenhuis waar de patiënt in goede handen is, waar medewerkers met plezier professioneel kunnen en willen werken en waar

Nadere informatie

FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013

FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013 FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013 Inhoud: 1. Over DVN zorgverzekeringen p.1 2. Over zorgverzekeringen in het algemeen p.2 3. Over de voorgenomen wijzigingen bij zorgverzekeraars p.4 1. Over DVN

Nadere informatie

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol?

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijnszorg Combinatie generieke eerstelijnszorg en specialistische tweedelijnszorg - Generalistische invalshoek : uitbreiding geïntegreerde eerstelijns

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Laurentius Cliëntenpanel Keuze zorg en vrijwilligers. Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis

Laurentius Cliëntenpanel Keuze zorg en vrijwilligers. Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis Laurentius Cliëntenpanel Keuze zorg en vrijwilligers Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis Rapportage auteur: Jos Beerens / maart 2014 Respons Respons: 77% 23% 77% ingevuld niet ingevuld Laurentius Cliëntenpanel:

Nadere informatie

Activiteit monitoring. Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ

Activiteit monitoring. Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ Activiteit monitoring Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ Hebt u weleens slecht geslapen? Inleiding delen kennis en ervaring activiteitenmonitoring

Nadere informatie

Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef

Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef Welkom bij De Goede Zorg Zelf zorg kiezen Bij De Goede Zorg kiest u zelf de zorg of hulp die u nodig heeft. Onze dienstverlening is erop gericht dat u zo lang mogelijk zelfstandig

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie