1/12/2009 Dr Jenny De Laet 1/12/2009 Dr Jenny De Laet

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1/12/2009 Dr Jenny De Laet 1/12/2009 Dr Jenny De Laet"

Transcriptie

1 De Ecologische Voetafdruk 1. Inzicht verwerven in 2. Aan de slag met De Ecologische Voetafdruk Tot enkele honderden jaren geleden was de factor mens een vrij onbeduidende speler in de dynamiek van het Ecosysteem Aarde. Thans legt onze westerse levensstijl een hypotheek op onze planeet. We gaan onverantwoord om met onze stromen (energie, water, materialen, ruimte, voedsel en véél afval). Land, Atmosfeer, Rivieren en Oceanen. De Ecologische Voetafdruk. Rees en Wackernagel,, twee Canadese onderzoekers, ontwikkelden het concept ecologische voetafdruk (1996). Intussen is het wereldwijd bekend geraakt. PRODUCT grondstoffen Energie GROND (Hectare) Dit concept maakt het mogelijk om de impact van een persoon of een gezin op het ecosysteem aarde te berekenen. Ook voor een stad, een land of zelfs de hele planeet kunnen we de ecologische voetafdruk berekenen. Energie Afvalfase CO 2 O 2 Atmosfeer Our Ecological footprint. Reducing Human impact on the Earth New Society Publischers, Gabriola Island,

2 Maar wat is nu die Ecologische Voetafdruk? De ecologische voetafdruk van de mensheid, een land of een persoon, meet de biologisch productieve oppervlakte van het ecosysteem aarde die nodig is om * de natuurlijke rijkdommen te leveren die verbruikt worden * het afval op te nemen dat geproduceerd wordt Stap 1: Berekenen bioproductieve ruimte = Biocapaciteit Akkerland: Oppervlakte nodig voor het telen van alle gewassen, zowel voor voeding als textiel, zowel voor menselijke consumptie als voor veevoeder. (1,5 miljard ha) Grasland: : Oppervlakte nodig voor het produceren van vlees, melk wol, leder (4,8 miljard ha) Visland: : Oppervlakte nodig voor 95% van de wereldwijde visvangst. (2,8 miljard ha) Bosland: : Oppervlakte gebruikt voor houtwinning (4,0 miljard ha) Bebouwd land: Oppervlakte ingenomen door alle menselijke bouwsels zoals woonwijken, maar ook infrastructuur enz. (0.16 miljard ha) Energieland: : Oppervlakte bosland die nodig is om de CO² uitstoot van het fossiele brandstofverbruik op te nemen Ecologische Voetafdruk Milieubelasting in oppervlakte Slechts 23% van ons aardoppervlak is biologish productief. = 13,6 miljard hectaren te verdelen over 6 miljard mensen of =2,1 hectare per persoon Min 12% natuurbehoud (VN) = 1;8 hectare per persoon Stap 2: Het berekenen van het totaal gebruik aan fysieke oppervlakte aarde Het telen van alle gebruikte organische producten (akkerbouw, veetellt en bosteelt) Het winnen van alle gebruikte grondstoffen (ijzer,. Maar ook fossiele grondstoffen) Alle menselijke bouwsels niet bioproductieve ruimte Het genereren van alle afval Het verwerken van de CO² uitstoot = oppervlakte virtueel bos Sprekende beelden Bron: Living planet report 2006 De ecologische voetafdruk in functie van de biocapaciteit 2

3 Meer sprekende beelden Alarmerende gegevens De natuur heeft 14,4 maand nodig om te genereren wat we in 12 maand gebruiken. De dag waarop we onze jaarvoorraad hebben opgebruikt noemt men de Overschoot day : in 2000: 1november in 2008: 23 september Als iedereen leeft zoals de gemiddelde Belg zijn er ruim 3 planeten nodig Ecologische Voetafdruk Waar gaan onze 5,6 hectare naartoe? Verdeling Belgische voetafdruk 7% 4% 35% 54% bioproductief land energieland bebouwd land visgrond www. Ecolife.be of De concrete thema s Verwarming Elektriciteit Keuken Voeding Papier, afval en aankopen Mobiliteit TIPS om je E.V. te verkleinen Verwarming 1. Verstandig Verwarmen: de verwarming overal een graadje lager zetten 5%/jaar besparen of EV verkleinen met 310 m²/jaar (61/46/79) De verwarming uitzetten in kamers waar niemand is 8% /jaar besparen of EV verkleinen met 490 m²/jaar (109/83/140) De verwarming lager zetten een half uur voor je gaat slapen of weggaat. 2% /jaar besparen of EV verkleinen met 120 m² /jaar (22/17/28) Gebruik van individuele thermostatische kranen. 1% besparen per radiator of EV verkleinen met 60m² per radiator (11/9/15) Sluiten van deuren van onverwarmde ruimtes: 6%/jaar of EV verkleinen met 370 m²/jaar (79/60/101) 3

4 Verwarming 2. Goed isoleren De gordijnen s avonds sluiten 5% besparen/jaar of EV verkleinen met 310m²/jaar ( 65/50/84) * Tochtstrips bij buitendeuren en ramen. 2% besparen/raam raam of EV verkleinen met 120 m²/raam (23/17/30) * Radiatorfolie aanbrengen. 1% besparen per m² of EV verkleinen met 60 m²/m² (11/8/14) * Isoleren leidingen centrale verwarming 0.3% besparen per m of EV verkleinen met 20m²/m (4/3/5) Oude ketel vervangen door condenserende ketel 28% besparen /jaaar of EV verkleinen met 1710m²/jaar (372/266) Dakisolatie plaatsen 0.75%/m² od EV verkleinen met 50 m²/m² (10/7/16) Enkel glas vervangen door hoogrendemensglas 2%/m² of EV verkleinen met 120m²/m² (25/19/45) De gordijnen sluiten de deuren steeds goed sluiten en radiatorfolie aanbrengen Tochtstrips Ontbreken van een schouw luchtscherm bij een lamellenplafond Ventilatie van de keuken en de badkamer Lichtspotje s Penetratie van leidingen Spleten rond het zolderluik Voegen rond binnenmure n Voegen rond het venster Aansluiting muur/dak Voegen rond rolluikkasten Beweegbaar schrijnwerk, vooral (dubbele) Voegen deuren tussen muur en vloer Spleten rond de deur Stopcontact Aansluiting metselwerk /schrijnwer k Leidingen isoleren 3. Electriciteit Isoleer de CV leidingen - min 2 cm dik -Zowel de aanvoer als de afvoer - Vooral in onverwarmde ruimtes 4

5 De Keuken a. Energiezuinig koken * Koken met het deksel op de pot Verkleinen EV: O.9/O.4/0.5 m²/dag * Gebruik van een snelkookpan. Verkleinen EV: 1.0/0.4/0.5 m²/dag * Gebruik een thermoskan voor het warm houden van koffie of thee. Verkleinen EV: 0.1m²/dag b. Koelen en vriezen * Verwijder het ijslaagje in de koelkast en diepvriezer Verkleinen EV: 0.5 m²/dag * Vervan indien nodig de afsluitstrip van de koelkast Verkleinen EV: 0.4 m²/dag Tips om je E.V te verkleinen De keuken c. Kies voor toestellen met een A label Electriciteit d. Efficiënt wassen * Steeds wassen met een volle trommel en op de laagst mogelijke temperatuur * Vermijd het gebruik van een droogkast 1/12/2009 Een droogkast is een energievreter Verschillende types: * Condensdroger (C) * Luchtafvoerdroger (C) * Warmtepompdroger (A) * Gasverwarmde luchtafvoerdroger Electriciteit 1.Schakel over naar groene stroom Verkleinen EV: 1.8 m² per kwh 2. Lichten doven als je een ruimte niet gebruikt Verkleinen EV: 0.21 m² per dag 3. Gloei- en halogeenlampen vervangen door spaarlampen Gloeilamp (W) Spaarlamp (W) Jaarlijkse besparing in , of 9 9, , , , ,36 Groene Stroom. Hoe "groen" is "groen"? Zowat alle energieleveranciers noemen zichzelf "groen". En ze willen erg graag dat je hen gelooft. Maar het "groene" bij de ene is niet het "groene" van de ander. Electrabel, de grootste energieleverancier in België haalt bijna uitsluitend energie uit kern- en steenkoolcentrales. Bovendien investeert het bedrijf vooral in niet-hernieuwbare energie en staan er projecten in de steigers om nieuwe kerncentrales te bouwen. "Groene elektriciteit" met een reukje aan Groene elektriciteit is ook een vaag begrip. Luminus wint bijvoorbeeld energie uit palmolie (één van de vele soorten biomassa-brandstof brandstof) en heeft een contract getekend voor de levering ervan. Maar de aanleg en exploitatie van palmplantages heeft een verwoestende impact op het regenwoud, met allerlei andere milieuproblemen, klimaatproblemen en sociale problemen tot gevolg. Niet zo duurzaam dus... En de groene elektriciteit van Electrabel bestaat bijvoorbeeld voor meer dan 80 % uit biomassa die verbrand wordt met steenkool in centrales die een laag rendement hebben. Verre van optimaal. Toch zijn er leveranciers die groene energie aanbieden die wel degelijk duurzaam is. Electriciteit 4. Stand-by verbruik vermijden. Toestel Gemiddeld stand-by verbruik (kwh/jaar) Stand-by verbruik beste toestel (kwh/jaar) Tv Video Fax Hifi-totaaltoestel Versterker 72 9 CD-speler Cassetterecorder PC 42 9 Draadloos telefoontoestel Bewegingsmelder

6 Water Water op onze planeet Op de aarde komt ongeveer *103 km3 water voor. Hiervan bevindt 97,5% zich als zout water in oceanen en zeeën. De rest is onderverdeeld in zoet en zout grondwater (23.300*103 km3), ijs (24.000*103 km3), oppervlaktewater (meren en rivieren, 190*103 km3) en waterdamp in de atmosfeer (14*103 km3). De verhoudingen variëren enigszins door verschillende factoren, waaronder de klimaatverandering. Hoeveel water verbruiken we? Toilet Bad, Douche Was Vaatwas Schoonmaak Tuin Keuken Totaal 43 liter 36% 39 liter 33% 16 liter 14% 8 liter 7% 5 liter 4% 5 liter 4% 3 à 5 liter 2% 120 liter Per dag Dit huishoudelijk waterverbruik maakt maar 2% uit van ons werkelijk waterverbruik. Hoeveel water verbruiken we? Land Belgie Huishoudelijk waterverbruik in l/dag 12O Nederland 128 Frankrijk 157 Bulgarije 116 USA 360 Indië 25 Afrikaans land < 25 België scoort met m3 water per persoon/jaar ver boven het globale wereldgemiddelde van m3 per persoon/jaar. De V.S. halen exact het dubbele van die wereldscore Werkelijk waterverbruik. De hoeveelheid water die nodig is voor het produceren van een bepaald product virtueel water Water-voetafdruk Meten van de ingaande en uitgaande stromen virtueel water Bvb binnenlands watergebruik (landbouw, industrie en huishoudelijk) als basis dan moet men de inkomende virtuele waterstroom erbij optellen en de uitgaande virtuele waterstroom ervan aftrekken De benodigde hoeveelheid water voor het produceren van enkele producten. 6

7 Wat zijn de problemen? Huishoudens zijn verantwoordelijk voor 1/3 van het waterverbruik. De helft van dat water wordt uit de grond opgepompt daling grondwatertafel. Door de uitbreiding van ons wegennet en toenemende urbanisatie grote oppervlaktes worden ondoordringbaar Ondoordachte vegetatie verdroging De infiltratie van regenwater neemt aanzienlijk af door menselijke ingrepen. Wat zijn de problemen? Infrastructuur: Veel rivieren worden gekanaliseerd, rechtgetrokken of uitgediept. water stroomt sneller naar zee en infiltreert minder in de bodem Daling grondwatertafel Overstromingen stroomopwaarts Landbouw: - Bodemverdichting - intensieve irrigaties en drainagewerken - Rooien van hagen en bosjes. Wat zijn de gevolgen? VOOR DE MENS Zuiver water wordt schaarser.. Voor zo'n 2,3 miljard mensen bedraagt de hoeveelheid water waarover ze jaarlijks kunnen beschikken minder dan 1.700m³ per persoon. Als het huidige consumptiepatroon aanhoudt, zal dat in 2025 voor minstens 3,5 miljard mensen het geval zijn. Bijna 3 miljard mensen wereldwijd heeft geen toegang tot zuiver water of beschikt niet over een degelijke sanitaire infrastructuur. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie sterven jaarlijks meer dan 5 tot 10 miljoen mensen aan ziekten veroorzaakt door onzuiver water. Wat zijn de gevolgen? VOOR DE NATUUR Soorten in zoetwaterhabitats (vissen, vogels, zoogdieren, reptielen, amfibieën, ) gaan er sterker op achteruit dan soorten die in de zee of in boshabitats leven. Van de beschreven soorten zoetwatervissen is 20% bedreigd of al verdwenen. Op 30 jaar tijd is het Aralmeer - vroeger het 4de grootste meer ter wereld en een belangrijk visserijgebied gekrompen tot minder dan de helft van zijn oorspronkelijke oppervlakte,, en is het bovendien verzilt. Menselijke ingrepen voor de irrigatie van landbouwgebied en stroomopwekking leidden tot een drastische afname van de watertoevoer. Ook in Afrika signaleert men krimpende' meren. De klimaatverandering versterkt bovendien veel van de problemen in de zoetwatergebieden, omwille van de extremere weerfenomenen (stormen, droogte.. 7

8 Wat zijn de oplossingen? Minder water verbruiken Minder water vervuilen Bereken je eigen watervoetafdruk Ecolife en WWF lanceren een nieuw begrip: de watervoetafdruk. Van een persoon, een regio of land is het de som van de hoeveelheid water die hij verbruikt (direct) en de hoeveelheid die nodig is om de geconsumeerde producten te maken (indirect). Op macroschaal is de totale watervoetafdruk de som van grijs water (vervuild), blauw water (irrigatie en verdamping) groen water (neerslag op akkers). Tips om minder water te verbruiken 1. Minder warm water gebruiken * Neem een douce ipv een bad. * Installeer een waterbesparende douchekop * Een minuut minder lang douchen (5 min ipv 8) * Laat de kraan niet lopen tijdens het tandenpoetsen ( 1 à 2 l of 1000 l per jaar = 10 volle baden) 2 Minder leidingsmater gebruiken * Reduceer het watergebruik van het toilet verkleinen EV: 0.5 m²/maandmaand * Herstel meteen een lekkende kraan ( 1à 2 drup/min = 2000 l/jaar of 20 volle baden) verkleine EV: 0.1 m²/maandmaand * Herstel ook meteen een lekkende spoelbak verkleinen EV: 10,7 m²/mmandmmand Installeer een waterput of plaats een regenton en gebruik meer regenwater. Was de auto met emmers en een spons ipv met een tuinslang of een hogedruk reiniger. Besproei de tuin beperkt en correct. Door de planten niet direct bij een droogte te besproeien spoor je ze aan om hun wortelstelsel naar de diepte uit te breiden. Indien je toch besproeit doe het dan grondig en eenmaal per week. Aan wat oppervlakig water hebben de planten niks; Doe de afwas niet onder een lopende kraan. Minder water verbruiken Neem een douche ipv een bad waterbesparende douchekop 11-13L per min. Ong 4.5 L per min 8

9 Papier, afval en aankopen 1.Gebruik zo weinig mogelijk niet gerecycleerd papier Verkleinen EV: 30.5 m²/kg gerecycleerd bedrukt papier 18.4 m²/kg gerecycleerd onbedrukt papier 2. Wit papier vervangen door kringloopapier Verkleinen EV: 12.4 m² /kg Verkleinen EV: 13.3 m²/week 3. Krant en tijdschriften delen Verkleinen EV 5.4 m²/dag 4. Stel je geen belang in reklame: kleef een anti- reklame sticker Papier, afval en aankopen 5. Restafval verminderen Verkleinen EV: 3 m² per kg minder afval 6. Gebruik katoenen luiers Verkleinen EV: 10.5 m² per dag gebruik 7. Vermijd snijbloemen in de winter Verkleinen EV: 20 m² per ruiker Voeding Onze voeding heeft een niet te onderschatten invloed op onze ecologische voetafdruk. Het gaat bij voedsel vooral om indirecte energie Tips om je E.V te verkleinen: voeding 1.Kies zo veel mogelijk voor groenten en fruit van eigen bodem in plaats van ingevoerde producten Vervoer, verwerking, verpakking Voeding 2. Kies zoveel mogelijk voor seizoensgebonden groenten en fruit. 3. Koop zoveel mogelijk verse groenten en fruit. goedkoper, gezonder en lekkerder. Voeding 4. Koop rechtsreeks van de boer. 5. Af en toe wat minder vlees en vis eten. 6. Kies voor bio-producten viswijzer 9

10 Mobiliteit 1. Korte verplaatsingen te voet of met de fiets Verkleinen EV per bespaarde km: 1.38/1.20/ Langere afstanden: kiezen voor de meest milieuvriendelijke transportwijze De trein ipv de auto: verkleinen EV; O.90/0.76/0.65m²/km De bus ipv de auto: verkleinen EV: 0.63/0.49/0.38 m²/km 25,14 25,70 1,31 47,84 auto fiets te voet bus/tram Mobiliteit 3. Rustige rijstijl. Beetje trager, veel zuiniger Anders schakelen :2000 toeren Diesel, 2500 toeren benzine Remmen = verkwisten Uibollen, schakelen Tips om je EV te Verkleinen Mobiliteit 4. Carpoolen of verkleinen EV met 1.11/0.97/0.86 m²/km 10

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT Ben je uit huis of ga je slapen, draai de verwarming

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 1. ALLES IS WATER Alles is water. We zijn letterlijk omringd door water. Water

Nadere informatie

AQUAPAS. Mijn gids voor de watervoetafdruk

AQUAPAS.  Mijn gids voor de watervoetafdruk AQUAPAS www.aquapath-project.eu Mijn gids voor de watervoetafdruk Dit project is gefinancierd met steun van de Europese Commissie. Deze publicatie geeft alleen de visie van de auteur weer en de Commissie

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Energiezuinig wonen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Thema s ❶Verwarming van de woning ❷Verlichting ❸Wassen en plassen ❹Drogen en strijken ❺Koelen en vriezen ❻Koken ❼Afwassen

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Energie besparen = Geld besparen

Energie besparen = Geld besparen ENERGIEZUINIG WONEN Energie besparen = Geld besparen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Extra katern bij NIEUWS van WONEN netbeheerder Eandis - Jaargang 2 nr. 4 11 Besparen

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

1. Wat verstaat men onder R.E.G.?

1. Wat verstaat men onder R.E.G.? 1. Wat verstaat men onder R.E.G.? Rationeel Energie Gebruik of kortweg REG vormt een actieprogramma van de overheid om allemaal samen minder energie te verbruiken. Dit biedt belangrijke voordelen: het

Nadere informatie

1. De ecologische voetafdruk

1. De ecologische voetafdruk 1. De ecologische voetafdruk Alles wat je eet, koopt en gebruikt moet ergens gemaakt worden of moet ergens groeien. Daar heb je plaats voor nodig. En soms is dat meer plaats dan je denkt. Zo heb je voor

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Het is natuurlijk ook niet de bedoeling om kou te lijden in de klas. Een ideale temperatuur voor een klaslokaal is 19 à 20 C. Is het in jullie

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

Gemiddelde score ecologische voetafdruk Toermalijn

Gemiddelde score ecologische voetafdruk Toermalijn Gemiddelde score ecologische voetafdruk Ruimte! Je woont in. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? 2 punten 34 punten een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? 3 punten

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK!

VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK! VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK! Wanneer we spreken over duurzame ontwikkeling, de nood om meer ecologisch te leven, blijft meestal ongrijpbaar vaag wat dat dan wel is, een ecologische levensstijl?

Nadere informatie

WIST JE DaT? Elke dr ppel telt

WIST JE DaT? Elke dr ppel telt Elke dr ppel telt 1 Water bij de Toyota fabrieken Sinds 2002 hebben de productiefabrieken van Toyota in Europa het waterverbruik (m³/auto) met 54% teruggebracht. TMMF, de Toyota fabriek in Valenciennes,

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd

Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd Doelstellingen De leerlingen weten dat er naast een watervoetafdruk ook een ecologische voetafdruk bestaat en begrijpen welke factoren in grote lijnen

Nadere informatie

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen.

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen. ENERGIETIPS BADKAMER 1. Geen onnodig water verspillen. Bijvoorbeeld: de kraan niet laten lopen tijdens het tanden poetsen, de douche uitzetten tijdens het inzepen, 2. Een douche in plaats van een bad nemen

Nadere informatie

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Inhoud PowerPoint Energieverbruik wordt steeds duurder. Je kan besparen door minder te verbruiken We geven je heel wat tips voor thuis! 2 Waar gaat je geld naartoe?

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 1. Je woont in... een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? (+/- 120m²) 3 een groot huis met meer dan 4 slaapkamers?

Nadere informatie

De Mondiale Ecologische Voetafdruk

De Mondiale Ecologische Voetafdruk Amsterdam/VMD 29 maart 2014 De Mondiale Ecologische Voetafdruk Een duurzaamheidsindicator voor de mondiale gebruiksruimte en de verdeling ervan (Fair Earth Shares) Jan Juffermans, Platform DSE, TT-Boxtel

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225 andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer slaapkamer bespaar E 40 bad- en wasruimte bespaar E 120 woonkamer bespaar E 225 keuken bespaar E 100 Woonkamer Graadje lager Zet uw verwarming eens een graadje

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Verdeelbord van de opdrachten

Verdeelbord van de opdrachten Tentoonstelling H 2 O! De tentoonstelling De tentoonstelling H 2 O! is ontworpen als aanvulling op de film die in het Beeldenpaleis wordt getoond. De film stelt een essentiële vraag: is toegang tot water

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld Retourtje Water Uitgave: Amsterdams NME Centrum Retourtje Water Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum Auteur Mirella Vierveijzer Lay-out Agnes

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

EAS-presentatie bij de Fatih moskee

EAS-presentatie bij de Fatih moskee Erik Peerlkamp, voorzitter Gerrit Vledder, secretaris 1 Energie Actief Soest Wie/wat: -groep vrijwilligers uit Soest -bevorderen duurzaamheid in Soest -mensen mondiger maken/laten begrijpen -laten nadenken

Nadere informatie

Wandelen voor Water 2013

Wandelen voor Water 2013 Wandelen voor Water 2013 Eerst maar even voorstellen Frank van Batenburg Ondernemer: Bedrijfskundig Bureau Gastles over WATER Powerpoint, filmpjes, interactief met opdrachten Vragen mag je direct stellen

Nadere informatie

Aankoopgids. Lave-linges Wasmachines. Koop slim en laat u informeren door Unigro!

Aankoopgids. Lave-linges Wasmachines. Koop slim en laat u informeren door Unigro! Aankoopgids Lave-linges Wasmachines Koop slim en laat u informeren door Unigro! Kijk regelmatig op onze website voor updates en nieuwe aankoopgidsen. LAAT ONZE WASMACHINES HET VUILE WERK OPKNAPPEN! Vandaag

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Stappenplan Energie Sparen

Stappenplan Energie Sparen Stappenplan Energie Sparen Energie-infotoer Dirk Van Laer Voorjaar 2013 Programma Stappenplan Energiesparen voor woningen 1. Inleiding : waarom? 2. Hoe beginnen?: Trias energetica! 3. De praktijk in drie

Nadere informatie

Rationeel energiegebruik op kot. www.kuleuven.be/studenten/milieu

Rationeel energiegebruik op kot. www.kuleuven.be/studenten/milieu Rationeel energiegebruik op kot www.kuleuven.be/studenten/milieu Beste verhuurder, De stijging van de energieprijzen doet ons meer dan ooit stilstaan bij ons verbruik. Als verhuurder (en grootverbruiker)

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Met een groot hart op kleine voet

Met een groot hart op kleine voet Met een groot hart op kleine voet checklist voor een koolstofarm parochie- en verenigingsleven De klimaatcrisis houdt steeds meer mensen uit hun slaap. Ze zijn bekommerd om de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Algemene info over je groep. Algemene info over het kamp: 1) Naam van de groep: gemeente: postcode:

Algemene info over je groep. Algemene info over het kamp: 1) Naam van de groep: gemeente: postcode: Jerometer kamp Meet de impact van je kamp op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller gaan om de

Nadere informatie

voetafdrukrekeningen, herbe rekend

voetafdrukrekeningen, herbe rekend De Belgische voetafdrukrekeningen, herbe rekend 2 april 2009 Lies Janssen Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie De ecologische voetafdruk van België + Luxemburg Tot 2007 publiceerde Global

Nadere informatie

Zuinig omgaan met energie: gedragstips

Zuinig omgaan met energie: gedragstips Zuinig omgaan met energie: gedragstips Besparen op je energiefactuur hoeft niet altijd moeilijk of duur te zijn. Ook door te letten op je verbruiksgedrag kan je energie besparen. We geven je hieronder

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Voorwoord. Zuinig omspringen met energie 3. Beste lezer

Voorwoord. Zuinig omspringen met energie 3. Beste lezer Voorwoord Beste lezer Zuinig omspringen met energie, het loont echt wel de moeite! Met de huidige hoge energieprijzen kan je heel wat euro s besparen. Het OCMW voert al geruime tijd binnenshuis een zuinig

Nadere informatie

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstofstromen Vraagstelling en invulling Welke materiaalstromen naar en via Nederland veroorzaken wereldwijd de grootste milieudruk? Klimaat, toxische

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Samenvatting Acht op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Qua belangrijkheid staat het onderwerp klimaatverandering

Nadere informatie

Vrijdag 2 jan. Vrijdag 9 jan

Vrijdag 2 jan. Vrijdag 9 jan Vrijdag 2 jan Als u kans zou zien in uw huishouden in het komend jaar minder gebruik te maken van uw wasdroger dan levert dat een forse besparing op van uw energiegebruik. De wasdroger slorpt zo n 7% van

Nadere informatie

Elke liter weloverwogen

Elke liter weloverwogen Elke liter weloverwogen Water in overvloed op onze planeet. Of niet? Ongeveer 70 % van het aardoppervlak is ermee bedekt, maar toch is de voorraad water die geschikt is voor menselijke consumptie niet

Nadere informatie

Energie opties Jouw adres,

Energie opties Jouw adres, Jouw Naam Jouw adres Jouw plaats YECT energie report 18 Dec 2014 Energie opties Jouw adres, De inschatting van de energie veranderingen bij jullie thuis leveren jullie 1.000,- Euro per jaar op. Voorgestelde

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland Tropisch Nederland 1. Aanzetten 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

25 Tips om moeiteloos energie te besparen

25 Tips om moeiteloos energie te besparen 25 Tips om moeiteloos energie te besparen Energie besparen staat vast niet bovenaan in je agenda. Toch kun je met kleine aanpassingen in je dagelijkse gewoontes al eenvoudig besparen, zonder grote investeringen.

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Overzicht energiemarkten

Overzicht energiemarkten Overzicht energiemarkten Op alle vestigingen van Woonbron is er binnenkort een energiemarkt. Onderstaand kunt u lezen wanneer de energiemarkt voor uw vestiging plaatsvindt. Delft Spijkenisse Delfshaven

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Bruto Binnenlands product (BBP) versus Ecologische voetafdruk (EV)

Bruto Binnenlands product (BBP) versus Ecologische voetafdruk (EV) d o s s i e r De Ecologische Voetafdruk: een krachtige milieu indicator Bruto Binnenlands product (BBP) versus Ecologische voetafdruk (EV) Het concept Ecologische Voetafdruk is onlosmakelijk verbonden

Nadere informatie

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden Cursus Elektriciteit besparen 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking met: DUW Parkstad Wij geven gratis en onafhankelijk

Nadere informatie

Maatregelen voor "IVVU Zorginstelling"

Maatregelen voor IVVU Zorginstelling voor "IVVU Zorginstelling" Toelichting Maatregelen De Milieubarometer bevat een maatregelenmodule met de maatregelen die gangbaar zijn in de branche. De lijst hiernaast geeft weer welke van de maatregelen

Nadere informatie

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Het hoofddoel is: het omlaag brengen van uw energierekening door gedragsinvloeden & techniek én het produceren van duurzame energie;

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

Energiebesparing in onze huurwoning. ALV De Klink 5 april 2016. Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk

Energiebesparing in onze huurwoning. ALV De Klink 5 april 2016. Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk Energiebesparing in onze huurwoning ALV De Klink 5 april 2016 Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk Onderwerpen Lustrumjaar Stookjerijk Nieuwe Nijmeegse prestatieafspraken Verbetering

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Een van de grote momenten van het oproepen van groepsgevoel zijn de nationale rampenacties (giro 555), zoals de actie na de tsunamis in Azie.

Een van de grote momenten van het oproepen van groepsgevoel zijn de nationale rampenacties (giro 555), zoals de actie na de tsunamis in Azie. Concept de nationale CO 2 actie ir. Wouter Baars (www.wouterbaars.net) Inleiding: Alhoewel er vele technologische mogelijkheden zijn om onze CO2 uitstoot omlaag te brengen is er gedragsverandering ( life

Nadere informatie

QUIZZZ TIME OP EIGEN BENEN 1

QUIZZZ TIME OP EIGEN BENEN 1 QUIZZZ TIME OP EIGEN BENEN 1 Doelstellingen De deelnemers informeren over de huurwetgeving, energiebesparende maatregelen Aanbieden van juiste informatie Duur 50 min. Werkvorm De groep wordt onderverdeelt

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

Duurzaamheid. Complex Duinstate

Duurzaamheid. Complex Duinstate Duurzaamheid Complex Duinstate Kaatsheuvel Maart 2010 Leerling Hans van Ierland Casade Woondiensten 09-03-2010 Docent Ellen Venhuizen Wijkwerk niveau 3 fase 3 helicon opleidingen 1 Inhoud Bladzijde: Inleiding

Nadere informatie

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht Ventileren en verluchten Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht 1 Waarom ventileren en verluchten? Binnen is de lucht meestal slechter

Nadere informatie

MEETINSTRUMENTEN EN ACTIEVORMEN

MEETINSTRUMENTEN EN ACTIEVORMEN MEETINSTRUMENTEN EN ACTIEVORMEN VOOR ECOLOGISCHE GEDRAGSVERANDERING OP DE WERKVLOER Ecolife vzw @ Boekenbeurs 3 november 2009 ONS LEVEN EN WERKEN HEEFT Footprint components EEN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK DE

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.)

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Dit is een voorbeeld van een checklist van een tennisvereniging met 10 kunstgrasbanen en een kantine met kleedruimten. De checklist heeft betrekking

Nadere informatie

Condensatie op mijn ramen

Condensatie op mijn ramen 1-5 De vorming van condensatie op je ramen is niet altijd te wijten aan een fout aan je ramen, het kan het gevolg zijn van een natuurlijk fenomeen. Hoe ontstaat condensatie? Lucht kan, volgens zijn temperatuur,

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

De Gloob-Fanfare. tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER

De Gloob-Fanfare. tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER De Gloob-Fanfare tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER De Gloob-Fanfare! Onze uitdagingen: 1. Wat verspillen wij dat blauw en vloeibaar is en veel meer waard dan goud? 2. Zet een groot emmer spektakel

Nadere informatie