EEN GOED BEGIN, MAAR HET KAN NOG ZEKER BETER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EEN GOED BEGIN, MAAR HET KAN NOG ZEKER BETER"

Transcriptie

1 Financial accounting AFM onderzoek naar Integrated Reporting: EEN GOED BEGIN, MAAR HET KAN NOG ZEKER BETER De IIRC kwam eerder dit jaar met een concept-raamwerk voor het verbeteren van de kwaliteit van de jaarverslaggeving. Integrated Reporting met voor de gebruiker relevante informatie is het toverwoord. Uit een nulmeting die de Autoriteit Financiële Markten uitvoerde onder beursgenoteerde ondernemingen blijkt dat Integrated Reporting nog lang niet volwassen is. De auteurs gaan in op de criteria waaraan een jaarverslag moet voldoen om te kunnen spreken van werkelijk Integrated Reporting. DOOR MOHAMED EL HARCHAOUI EN FERDY VAN BEEST In april 2013 is een concept-raamwerk voor Integrated Reporting uitgebracht door de International Integrated Reporting Council (IIRC, 2013). (In dit artikel spreken we consequent over Integrated Reporting. Dit is analoog aan het gebruik van de term geïntegreerde verslaggeving, zoals gebruikt in het AFM-rapport.) Dit concept krijgt naar verwachting eind 2013 zijn definitieve vorm. Het doel is om de kwaliteit van de jaarverslaggeving te verbeteren door zowel het opnemen van financiële als niet-financiële informatie op een geïntegreerde manier. In dit artikel bespreken we de belangrijkste conclusies van het AFM-onderzoek (AFM, 2013a). De belangrijkste conclusie is dat beursgenoteerde ondernemingen al een eind op weg zijn met niet-financiële verslaggeving, maar voor echte Integrated Reporting moeten ze nog flinke stappen zetten om vooral de transparantie en onderbouwing te verbeteren. Dit artikel is niet alleen interessant voor financiële functionarissen van beursgenoteerde ondernemingen en beleggers die gebaat zijn bij meer informatieve rapportages, maar kan ook een bijdrage leveren aan de kwaliteit van rapportages van middelgrote en kleine ondernemingen. Inleiding Eerder schreef Van Beest al een artikel in FC over de bijdrage van toezicht op de uiteindelijke kwaliteit van financiële verslaggeving (Van Beest, 2012). Dit artikel gaat over Integrated Reporting. Kieft gaf in een ander artikel in dit tijdschrift een goed overzicht van de achtergrond ervan, maar hij gaf tegelijkertijd aan dat er weerstand kan zijn tegen meer volledige transparantie (Kieft, 2013). In het verleden werd de AFM weleens verweten te veel reactief te werken en alleen aan te geven wat niet goed gaat op het niveau van individuele verslaggevingsstandaarden. Met deze rapportage wil de AFM vooruitkijken en de resultaten tonen van een nulmeting voor Integrated Reporting. We bespreken eerst de aanleiding voor het onderzoek en geven daarna de nodige achtergrondinformatie. Aanleiding De aanleiding voor het themaonderzoek van de AFM is de ontwikkeling naar Integrated Reporting in de externe verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen en de wensen van gebruikers voor meer niet-financiële verslaggeving. Integrated Reporting is een vorm van jaarverslaggeving die ondernemingen in staat stelt om te communiceren over het verband tussen de strategie, governance, prestaties en vooruitzichten enerzijds en de sociale, economische en milieucontext waarin de onderneming opereert anderzijds. Kieft (2013) wijst op het discussierapport van de IIRC, waaruit blijkt dat Integrated Reporting focust op een compact verslag, primair gericht op investeerders, waarbij een overzicht wordt gegeven van het bedrijfsmodel en de waardecreatie op zowel financieel als niet-financieel gebied. 30 DECEMBER 2013

2 Het waardecreërende vermogen van een onderneming wordt niet alleen bepaald door de netto activa op de balans, maar vooral ook door factoren die niet direct financieel meetbaar zijn, zoals de betrokkenheid van werknemers en de benutting van natuurlijke hulpbronnen. Integrated Reporting verschaft meer inzicht in de werkelijke waarde van een onderneming en de gevolgen van de uitvoering van de ondernemingsstrategie op korte, middellange en lange termijn. Integrated Reporting heeft als doel de transparantie in de verslaggeving te vergroten en gaat daarmee hand in hand met de strategische doelstelling van de AFM om financiële markten eerlijk en efficiënt te laten functioneren. Het is een relatief nieuw concept en is nog volop in beweging. De verwachting is dat deze vorm van verslaggeving voor beleggers en andere stakeholders zich de komende jaren gaat ontwikkelen tot de belangrijkste informatiebron over het reilen en zeilen van een onderneming. Het sluit daarmee zeer nadrukkelijk aan op de maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit kan positief bijdragen aan het merk en de reputatie van de ondernemingen. Van handhaving kan pas sprake zijn als Integrated Reporting meer volwassen is in welke mate beursgenoteerde ondernemingen Integrated Reporting in hun huidige verslaggeving toepassen. IIRC Consultation Draft Het raamwerk van de IIRC benadrukt dat het een principlesbased visie is op Integrated Reporting. Dit is in lijn met de trend van cutting the clutter, waarbij de focus binnen een jaarverslag moet liggen op de kernwaarden van de organisatie en de belangrijkste facetten binnen het jaarverslag. Van belang is dat voor de gebruiker relevante informatie wordt opgenomen. Dit betekent niet altijd meer informatie opnemen, maar het gaat juist om betere informatie: beknopt en ondernemingsspecifiek. Het IIRC-raamwerk bespreekt welke vragen een integrated report zou moeten beantwoorden: ~ organizational overview and external environment: wat doet de organisatie en hoe gaat zij om met de omgeving waarbinnen ze opereert? ~ governance: hoe helpt de governancestructuur bij het creëren van waarde voor de organisatie? ~ opportunities and risks: wat zijn de specifieke kansen en risico s voor het creëren van waarde op korte, middellange en lange termijn? ~ strategy and resource allocation: waar wil de organisatie naartoe en hoe denkt ze daar te komen? ~ businessmodel: wat is het businessmodel dat ondernemingen willen bereiken? ~ performance: in welke mate bereikt de organisatie haar ge- De AFM beschouwt het goed voorbereid zijn op het proces van toekomstige veranderingen in corporate reporting als een onderdeel van het toezicht op de kapitaalmarkten. Ook ondersteunt ze het concept van Integrated Reporting, omdat dit een middel is voor ondernemingen om meer relevante informatie te verstrekken aan de beleggers en andere stakeholders. De AFM vindt Integrated Reporting een belangrijke ontwikkeling in de externe verslaggeving die ondernemingen in staat stelt waardecreatie te bewerkstelligen via de externe rapportage. Ze is van mening dat marktpartijen de leiding moeten nemen bij de verdere ontwikkeling en vormgeving ervan, waarbij de rol van toezichthouders in deze fase beperkt is tot het stimuleren van de ontwikkeling van geïntegreerde verslagen. Van handhaving kan pas sprake zijn als Integrated Reporting meer volwassen is. De resultaten van dit onderzoek worden door de AFM gezien als nulmeting, waarbij het doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen CONSISTENCY AND COMPARABILITY RELIABILITY AND COMPLETENESS Figuur 1 OPPORTUNITIES AND RISKS STRATEGIC FOCUS AND FUTURE ORIENTATION ORGANIZATIONAL OVERVIEW AND EXTERNAL ENVIRONMENT PERFORMANCE BUSINESS MODEL GOVERNANCE FUTURE OUTLOOK MATERIALITY AND CONCISENESS Leidende principes en contentelementen CONNECTIVITY OF INFORMATION STRATEGY AND RESOURCE ALLOCATION STAKEHOLDER RESPONSIVENESS DECEMBER

3 stelde doelstellingen en wat is het effect op haar kapitaal? ~ future outlook: welke uitdagingen en onzekerheden kan de organisatie in de toekomst tegemoet zien en welk potentieel effect heeft dat op het businessmodel? Financial Integrated Reporting gaat dus over een veel breder perspectief dan puur financiële verslaggeving. Het behelst een totale weergave van de verwachtingen van de organisatie, het verleden, het heden en de toekomst. De resources die hiervoor nodig zijn, worden in het IIRC-raamwerk schematisch weergegeven (IIRC, 2013, p. 13) (zie ook figuur 2). Naast het financiële kapitaal en het materiële kapitaal van de organisatie gaat het dus nadrukkelijk ook om het menselijk kapitaal. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen intellectual, waarbij het enerzijds draait om de kennis van de organisatie met in achtneming van patenten, licenties, enz. en anderzijds om human, waarbij het gaat om de competenties en het innovatief vermogen van het personeel van de organisatie. Ook hierbij wordt de organisatie, en daarmee samenhangend Integrated Reporting, veel breder gezien dan puur financieel. Vervolgens gaat het IIRC-raamwerk in op guiding principles en content elements voor Integrated Reporting. Deze elementen weerspiegelen de informatiecontent die volgens de IIRC opgenomen moet worden in een integrated report. Aangezien dit in het artikel van Kieft (2013) al is besproken, hier nog slechts een kort overzicht: Al met al is de AFM tevreden met de eerste poging voor het beschrijven van Integrated Reporting Guiding principles: ~ strategic focus and future orientation: het verslag moet inzicht bieden in de strategische doelstellingen teneinde waarde te creëren; ~ connectivity of information: het verslag moet inzicht bieden in de verbanden tussen het bedrijfsmodel en de extern te gebruiken bronnen; ~ stakeholders responsiveness: het verslag moet aansluiten op de gerechtvaardigde informatiebehoeften van belanghebbenden; ~ materiality and conciseness: de geboden informatie moet kernachtig en materieel zijn ten aanzien van het proces van waardecreatie; ~ reliability and completeness: een integrated report moet alle materiële informatie, zowel positief als negatief, opnemen in het rapport; Intellectual Manufactured Social and relationship Natural Human Figuur 2 Schematische weergave van benodigde middelen voor integrated reporting ~ consistency and comparability: er moet consistentie worden betracht door het hele rapport en daarnaast dient de informatie vergelijkbaar te zijn met andere organisaties. De content elements moeten vervolgens aansluiten bij de behoeften van de gebruikers van een integrated report om de eerder gestelde vragen te kunnen beantwoorden. De vijf leidende beginselen dienen dus in ieder geval in te gaan op het bedrijfsmodel, de organisatiecontext, de strategische doelstellingen, alsmede op de governance- en beloningsstructuur van de organisatie. De guiding principles en content elements zijn opgenomen in figuur 1. Comment letter AFM De AFM heeft een comment letter (AFM, 2013b) geschreven naar aanleiding van de IIRC Consultation Draft. Ze geeft hierin aan positief te staan ten opzichte van het raamwerk, maar is soms kritisch over de toepasbaarheid en mogelijke effecten voor bijvoorbeeld vergelijkbaarheid van integrated reports: The requirements of the Draft Framework are principlesbased. The AFM supports the principles-based approach, which will encourage companies to tell their individual and unique story of value creation. It also will help avoiding a checking the box mentality in applying Integrated Reporting. However, the AFM would like to point out that guiding principles might impose a risk that organizations present themselves in a favorable position by making a biased assessment of whether a matter is material, and possibly mislead stakeholder s perceptions. Nonetheless, the AFM is of the opi- 32 DECEMBER 2013

4 nion that this first draft of the Draft Framework provides a solid starting point for integrated corporate reporting. Al met al is de AFM tevreden met de eerste poging voor het beschrijven van Integrated Reporting. Wel blijft ze waakzaam bij de toepassing van de verschillende onderdelen. Zo kunnen principles-based uitgangspunten voor materialiteit gebruikt Bedrijven zijn erg voorzichtig met uitspraken over de toekomst worden om meer positieve dan negatieve componenten te bespreken, terwijl deze nu juist in evenwicht dienen te zijn. De brief, alsmede ook andere comment letters, kan worden teruggelezen op de site van de IIRC (www.theiirc.org). Resultaten AFM onderzoek: nulmeting Voor het themaonderzoek heeft de AFM de jaarverslagen over het boekjaar 2012 bekeken van 41 ondernemingen die in Nederland onder toezicht staan en waarvan de aandelen per 31 december 2012 tot de handel op Euronext Amsterdam zijn toegelaten. De ondernemingen zijn verdeeld over de AEX (11), AMX (10), ASCX (10) en de overige lokaal genoteerde ondernemingen (10). Het conceptraamwerk van de IIRC is als normenkader gehanteerd bij de uitvoering van het onderzoek. Daarnaast hebben we met acht stakeholders (gebruikers, verschaffers en controleurs) voorafgaand aan het onderzoek interviews afgenomen over Integrated Reporting. De input uit deze interviews is door de AFM gebruikt voor de inrichting van haar onderzoek. De boodschap is less is more in plaats van more is better De rapportage van niet-financiële informatie kan aan kwaliteit winnen op het gebied van relevantie, beknoptheid, toegankelijkheid en samenhang. Veel ondernemingen zien het belang van het rapporteren over niet-financiële informatie in en zijn aan het experimenteren geslagen. Dit is zichtbaar in de verschillende vormen waarin nietfinanciële informatie wordt gerapporteerd. Vooral de AEX-ondernemingen nemen hierin het voortouw. Zoals we verder in dit artikel zullen zien, scoren de AEX-ondernemingen op alle kenmerken van Integrated Reporting beter dan de rest. De lokale ondernemingen (overige genoteerde bedrijven) scoren het laagst op deze onderdelen. AMX- en ASCX-ondernemingen scoren gemiddeld, echter met grote onderlinge verschillen. In het onderzoek is de AFM twee ondernemingen tegengekomen die een jaarverslag publiceren dat ze integrated report noemen. Vijf andere ondernemingen benoemen dit niet expliciet, maar hun rapporten bevatten veel elementen die in het IIRC-raamwerk worden behandeld. De strategie, doelstellingen, activiteiten, financiële en niet-financiële informatie, stakeholdersdialoog, risico s en kansen en bestuursbeloning worden uitvoerig en in samenhang besproken. Daarnaast zien we dat deze ondernemingen het concept van integrated thinking omarmen, dat aan de basis ligt van Integrated Reporting. Met integrated thinking legt de onderneming een relatie tussen de strategie, economische context, milieu, sociale omgeving, risico s en kansen. Dat heeft tot doel waarde te creëren op (middel)lange termijn. De ondernemingen die al ver zijn op het gebied van Integrated Reporting hebben alle een historie in het rapporteren van niet-financiële informatie en kunnen met recht voorlopers genoemd worden. Integrated Reporting is meer dan alleen het uitbrengen van een verslag met financiële én niet-financiële informatie. De AFM is in het onderzoek diverse ondernemingen tegengekomen die duurzaamheidsinformatie in de financiële verslaggeving hebben opgenomen en hierdoor aangeven een integrated report uitgebracht te hebben. Het zal duidelijk zijn dat dit niet is wat het concept beoogt. Ruim 20 procent van de ondernemingen publiceert een apart duurzaamheids- of MVO-verslag. Ongeveer de helft hiervan zijn ondernemingen uit de AEX. Het aantal ondernemingen uit de andere indexen is gelijkelijk verdeeld. Verder heeft de AFM geconstateerd dat ruim de helft van de ondernemingen onderdelen van de niet-financiële informatie opstelt op basis van de internationale standaard voor duurzaamheidsverslaggeving van het Global Reporting Initiative (GRI). Andere veelvoorkomende verwijzingen naar (inter) nationale normen zijn bijvoorbeeld de principes van het UN Global Compact, ISO Milieumanagement, het Green House Gas-protocol, de transparantiebenchmark van Economische Zaken en de CO 2 -prestatieladder. De omvang van het directieverslag in relatie tot het jaarverslag verschilt per onderneming, maar is vaak relatief groot. In veel gevallen beslaat het directieverslag ongeveer de helft van de totale verslaggeving. Vooral de jaarverslagen van de AEX- en AMX-ondernemingen zijn omvangrijk, tot wel 400 pagina s lang. De AFM heeft vastgesteld dat uitgebreide uiteenzettingen over de onderneming, de activiteiten, foto s en herhaling van informatie en het soms integraal opnemen van het separaat gepubliceerde duurzaamheids- of MVO-verslag hier debet aan zijn. Dit soort zaken maken de jaarverslagen onnodig omvangrijk, ontoegankelijk en onoverzichtelijk. Beknoptheid, relevantie, leesbaarheid en samenhang zijn be- DECEMBER

5 langrijke onderwerpen binnen Integrated Reporting. Het liefst willen de stakeholders die wij geïnterviewd hebben een beknopt verslag zien met alleen relevante informatie. De boodschap is less is more in plaats van de huidige situatie van more is better. Volgens het IIRC-raamwerk dient alleen materiële informatie gerapporteerd te worden: onderwerpen die echt belangrijk zijn voor de onderneming. Hiermee kan het rapport beknopt en overzichtelijk blijven. Een hulpmiddel om dit te realiseren is een materialiteitsanalyse die een onderneming opstelt in samenspraak met haar stakeholders. Ondernemingen moeten een vorm zien te vinden waarin ze enerzijds voldoen aan de wettelijke verplichtingen (directieverslag, jaarrekening en overige gegevens) die voornamelijk financieel georiënteerd zijn en anderzijds relevante, samenhangende en beknopte (niet-)financiële informatie rapporteren. Een kleine minderheid van de ondernemingen (15%) laat de niet-financiële informatie expliciet beoordelen door een accountant. In alle gevallen zijn de verklaringen afgegeven door een accountant van een Big 4-kantoor (KPMG, PWC, EY en Deloitte). AEX-ondernemingen scoren op alle kenmerken van Integrated Reporting beter dan de rest De ondernemingen geven inzicht in missie, activiteiten en markten; informatie over verdienmodel en risicohouding kan beter. De AFM heeft gekeken in hoeverre informatie is gegeven over wat de onderneming doet en hoe zij waarde creëert en behoudt zowel op korte, middellange als lange termijn. Aspecten die daarbij zijn beoordeeld zijn de missie, inzicht in de activiteiten, markten, producten en diensten, verdienmodel, value drivers en houding tegenover risico s en kansen. Vrijwel alle ondernemingen geven informatie over hun missie, inzicht in de activiteiten, markten, producten en diensten. Wat betreft het verdienmodel, value drivers en houding ten opzichte van de risico s is dat met ruim 65 procent een stuk lager. Weinig ondernemingen geven de relatie weer tussen strategie, businessmodel en value drivers. De AEX-ondernemingen scoren op dit onderdeel het hoogst en de lokaal genoteerde ondernemingen het laagst. De overgrote meerderheid van de ondernemingen geeft een beschrijving van de strategie en strategie-uitvoering; het kwantificeren en doorvertalen naar kpi s is een aandachtspunt. De AFM heeft gekeken in hoeverre informatie is gegeven over wat de onderneming doet, waar ze naartoe wil en hoe zij dit wil gaan doen. Beleggers zijn erg geïnteresseerd in de strategie van de onderneming en de uitvoering ervan, waarmee ze in staat zijn de (langetermijn)waardecreatie te beoordelen. Ruim driekwart van de ondernemingen rapporteert doelstellingen en de gekozen strategie om deze te bereiken. Ook hier scoren de AEX-ondernemingen het best. Vrijwel alle AEX-ondernemingen geven een uiteenzetting over de strategische doelstellingen. Bij de andere beursgenoteerde ondernemingen is dat met circa 80 procent eveneens hoog. Minder dan de helft van alle ondernemingen kwantificeert de financiële doelstellingen en heeft deze doorvertaald naar kpi s. Hier zijn de verschillen wel groot tussen de indexen. AEX-ondernemingen scoren het hoogst met ruim 80 procent en lokaal genoteerde ondernemingen het laagst met 30 procent. AMX en ASCX schommelen rond de 40 en 50 procent. Waar sprake is van kwantificering van strategische doelstellingen betreft het vrijwel altijd financiële doelstellingen. Hoewel de strategie over het algemeen duidelijk wordt beschreven, is het een gemiste kans dat het grootste deel van de ondernemingen de strategie niet doorvertaalt naar kpi s die van waarde zijn voor de gebruikers. Met deze informatie zijn de gebruikers beter in staat om de prestaties van de ondernemingen te beoordelen. De AFM heeft geconstateerd dat het voor de gebruiker nog niet eenvoudig is om de verbanden te leggen tussen strategie, beleid en doelstellingen enerzijds en behaalde en verwachte prestaties anderzijds. Minder dan de helft van de ondernemingen vermeldt de prestaties afgezet tegen de doelstellingen. De gerapporteerde kengetallen zijn vaak algemeen van aard. Financiële kengetallen zijn veelal omzet, brutowinst, bedrijfsresultaat, EBIT(D)A, kosten, operationele kasstroom en solvabiliteit. Ten aanzien van milieu wordt bijvoorbeeld CO 2 -uitstoot, papierverbruik, energieverbruik, waterverbruik en afval gerapporteerd. Wat personeel betreft worden medewerkersbetrokkenheid en -tevredenheid, ziekteverzuim, opleiding en training en de verhouding man/vrouw gerapporteerd. Het aantal kengetallen dat wordt gerapporteerd verschilt per onderneming en varieert van één enkel kengetal tot meer dan tien. Hoewel ondernemingen al deze kengetallen rapporteren, is vaak niet duidelijk in hoeverre dit echt kpi s zijn. Gebruikers willen inzicht hebben in de strategische kpi s die de ondernemingsleiding hanteert bij het managen van de onderneming. Een kleine twee derde van de ondernemingen rapporteert de belangrijkste negatieve en positieve externe factoren die invloed hebben op de prestatie van de onderneming. De negatieve factoren worden iets vaker gerapporteerd dan de posi- 34 DECEMBER 2013

6 tieve. Ruim de helft van de ondernemingen geeft een visie op belangrijke economische, milieu- en sociale factoren. Alle ondernemingen rapporteren over governance en risico s, maar informatie over tone at the top, cultuur, competenties en beloning van het management kan fors beter. Alle ondernemingen geven informatie over governance. Dit is niet verbazingwekkend omdat beursgenoteerde ondernemingen de corporategovernancecode moeten naleven. Vanwege het pas-toe-of-leg-uitprincipe worden vaak standaardteksten gebruikt. De informatieve waarde van de governanceparagraaf is hierdoor beperkt en vormt een geïsoleerd onderdeel binnen het jaarverslag. Weinig ondernemingen geven de relatie weer tussen strategie, businessmodel en value drivers Minder dan de helft van de ondernemingen geeft informatie over het strategisch beslissingsproces. Slechts 30 procent van de ondernemingen geeft informatie over de tone at the top en de cultuur binnen de onderneming. Ongeveer de helft van de ondernemingen geeft informatie over stakeholders. Deze informatie is vaak oppervlakkig en is niet meer dan de vermelding dat de onderneming in dialoog is met de diverse stakeholders. Inzicht in wie deze stakeholders zijn en de kwesties die met hen zijn besproken, ontbreekt vaak. Een klein deel van de ondernemingen geeft informatie waaruit gebruikers een mening kunnen vormen over de competenties van het management in relatie tot de activiteiten. Op dit onderdeel zijn nog belangrijke verbeteringen mogelijk door informatie te geven over een bredere managementlaag. Tevens kunnen ondernemingen inzicht geven in hoe de managers elkaar aanvullen en informatie geven waaruit blijkt dat dit het juiste managementteam is in de huidige ontwikkelingsfase van de onderneming. De informatie die gegeven wordt over de raad van bestuur en de raad van commissarissen, bestaat vaak uit niet meer dan een beknopte opsomming van (neven)functies. Ten aanzien van het beloningsbeleid van bestuurders is het vaak duidelijk dat de variabele beloning mede gebaseerd is op andere dan financiële criteria. Het is echter niet altijd duidelijk in hoeverre milieu en sociale maatstaven meetellen in de criteria. De transparantie over niet-financiële maatstaven in de beloning van het topmanagement is beperkt. Daarnaast heeft de commissie Corporate Governance (Commissie- Streppel, 2013) gereflecteerd op de verslaggeving over remuneratie, waarbij deze als nodeloos complex werd bestempeld. Vrijwel alle ondernemingen rapporteren over significante risico s. Ruim 70 procent rapporteert ook over significante kansen. Hoe de risico s zijn geïdentificeerd wordt eveneens door 70 procent uiteengezet. Ruim 80 procent van de ondernemingen rapporteert hoe risico s worden gemonitord, inclusief de mitigerende maatregelen. De relatie tussen risico s en het waardecreërend vermogen van de onderneming wordt slechts in enkele jaarverslagen gelegd. Geen van de ondernemingen geeft kwantitatieve informatie ter ondersteuning van de opgenomen risico s. Ruim 30 procent maakt verder melding van significante wet- en regelgeving. Toekomstgerichte informatie is te algemeen en nauwelijks onderbouwd met externe bronnen. In haar onderzoek heeft de AFM verder gekeken in hoeverre de ondernemingen informatie geven over toekomstige kansen, onzekerheden en uitdagingen. Het gaat hier om informatie over de manier waarop de organisatie toekomstige uitdagingen gaat aanpakken en hoe zij omgaat met korte- en langetermijnverwachtingen, alsmede welke impact dit heeft op haar businessmodel en prestaties. Deze informatie is nuttig voor gebruikers om de business en de strategie van de onderneming om duurzame waardecreatie te realiseren beter te begrijpen. Meer dan de helft van de ondernemingen neemt toekomstgerichte informatie op. De focus ervan is echter primair gericht op het komende boekjaar in plaats van op de middellange en lange termijn. Bedrijven zijn erg voorzichtig met uitspraken over de toekomst. Ze vervallen veelal in economische algemeenheden en geven weinig ondernemingsspecifieke informatie. Slechts in enkele gevallen is de gegeven informatie onderbouwd met externe informatiebronnen. Een minderheid van de ondernemingen geeft concrete verwachtingen voor het komende jaar. Een ruime meerderheid geeft informatie over trends en markten. Slechts een klein deel geeft informatie over concurrenten. Ook op dit onderdeel kunnen de ondernemingen een grote verbeterslag maken door specifiekere informatie te geven over de toekomstige uitdagingen en hun aanpak daarvan. De indruk bestaat dat deze informatie intern aanwezig is, maar dat ondernemingen gereserveerd zijn in het delen van deze informatie via de jaarlijkse verslaggeving. Dit is in lijn met de eerdere conclusies van Kieft (2013). Wij hebben overigens van de geïnterviewde stakeholders begrepen dat deze informatie vaak wel op analistenbijeenkomsten en roadshows aanwezig is. Het zou een bijdrage leveren aan een eerlijke en transparante markt als deze informatie in het jaarverslag wordt opgenomen, zodat iedere stakeholder er kennis van kan nemen. De logica om het achter te houden in de verslaggeving ontgaat de AFM. Conclusie en follow-up Het doel van het IIRC-raamwerk is het verbeteren van de kwaliteit van de jaarverslaggeving door het opnemen van zo- DECEMBER

7 wel financiële als niet-financiële informatie op een geïntegreerde manier. Op basis van het uitgevoerde themaonderzoek naar Integrated Reporting bij 41 beursgenoteerde ondernemingen komt de AFM tot de volgende conclusies: ~ De rapportage van niet-financiële informatie kan aan kwaliteit winnen op het vlak van relevantie, beknoptheid, toegankelijkheid en samenhang. ~ De ondernemingen geven inzicht in missie, activiteiten en markten; informatie over verdienmodel en risicohouding kan beter. ~ De overgrote meerderheid van de ondernemingen geeft een beschrijving van de strategie en strategie-uitvoering; het kwantificeren en doorvertalen naar kpi s is echter een aandachtspunt. ~ Alle ondernemingen rapporteren over governance en risico s; maar informatie over tone at the top, cultuur, competenties en beloning van het management kan fors beter. ~ Toekomstgerichte informatie is te algemeen en nauwelijks onderbouwd met externe bronnen. Gebruikers willen inzicht hebben in de strategische kpi s De AFM-agenda van 2014 vermeldt het volgende over Integrated Reporting: De AFM bevordert de ontwikkeling naar een verslaggevingsysteem van geïntegreerde verslaggeving op de lange termijn. Hierbij geven ondernemingen zowel hun strategie als de financiële en niet-financiële prestaties geïntegreerd weer. Het huidige model van verslaggeving richt zich voornamelijk op slechts de financiële prestaties en positie. Dit model heeft beperkte mogelijkheden om te communiceren over niet-financiële factoren, welke eveneens relevant zijn voor het behalen van de ondernemingsdoelstellingen en de waardeontwikkeling van een onderneming op langere termijn. Verder geeft een geïntegreerd verslag een beter inzicht in het risicoprofiel, de afhankelijkheden en de continuïteit in de bedrijfsvoering. Deze bredere focus en geïntegreerde verantwoording zal naar verwachting ook herkenbaar zijn in de wijze van aansturing van en prioritering binnen een onderneming. In haar volgende onderzoek, een t1-meting, blijft de AFM de focus en ontwikkeling van Integrated Reporting actief volgen en stimuleert ze ondernemingen om een geïntegreerd rapport te ontwikkelen. Literatuur ~ Autoriteit Financiële Markten (2013a). Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving, Themaonderzoek financiële verslaggeving 2013, www. afm.nl/~/media/files/fin-verslag/2013/themaonderzoeken-fv/integrated-reporting.ashx. ~ Autoriteit Financiële Markten (2013b). AFM response to the Consultation Draft of the International <IR> Framework, comment letter, ~ Beest, F. van (2012). Cost benefit analysis: Toezicht heeft nut, Finance Control, nr. 3, p ~ International Integrated Reporting Council (2013). Consultation Draft of the International <IR> Framework, Integrated Reporting, tent/uploads/consultation-draft/consultation-draft-of-the-internationalir- Framework.pdf. ~ Kieft, R. (2013). Integrated reporting, Menselijk en intellectueel kapitaal, Finance Control, nr. 3, p ~ Streppel, J. (2013). Monitoring Commissie Corporate Governance Code. Corporate Governance in beweging, https://docs.google.com/viewer?url=http://www. mccg.nl/download/?id%3d2199. Dr. Ferdy van Beest is Senior Toezichthouder bij de AFM, alsmede Assistant Professor op de Nyenrode Business Universiteit. Mohamed El Harchaoui RA is Toezichthouder bij de AFM en is projectleider Integrated Reporting. 36 DECEMBER 2013

Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving

Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 7 3 Belangrijkste

Nadere informatie

INTEGRATED REPORTING. Ondernemingen worden als verschaffers van informatie in. Menselijk en intellectueel kapitaal

INTEGRATED REPORTING. Ondernemingen worden als verschaffers van informatie in. Menselijk en intellectueel kapitaal Financial accounting Menselijk en intellectueel kapitaal INTEGRATED REPORTING Grote organisaties, accountants, beleggers en regelgevers werken in de International Integrated Reporting Council al enige

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

De benchmark geanalyseerd

De benchmark geanalyseerd Datum 21-05-2015 1 De benchmark geanalyseerd Master studies naar de uitkomsten van de Transparantie Benchmark Allard Hibma MSc Prof. dr. Dick de Waard Datum 21-05-2015 2 Agenda Introductie Toelichting

Nadere informatie

07 July 2015 GRI G4 Workshop

07 July 2015 GRI G4 Workshop 07 July 2015 GRI G4 Workshop Workshop Integrated Reporting Hugo Hollander 19 June 2015 Programma Wat is integrated reporting? Andere vormen van reporting waaronder Integrated Reporting Kapitaal van de

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant.

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Agenda Integrated Reporting: Theorie Integrated Reporting: Toepassing De accountant: Actualiteiten De accountant: Geschiedenis

Nadere informatie

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse Contouren van morgen Proces van materialiteitsanalyse Definitie en context Definitie Wat is echt materieel voor een goed begrip van de waardecreatie door een onderneming? Te onderzoeken aan de hand van:

Nadere informatie

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015 Materialiteit en waardecreatie Jos Reinhoudt 21 mei 2015 JOS REINHOUDT MVO Nederland Speerpuntonderwerpen: Transparantie Stakeholderdialoog Impact MVO Trendrapport 2015 j.reinhoudt@mvonederland.nl @JosReinhoudt

Nadere informatie

Risicoparagraaf. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving. Oktober 2014

Risicoparagraaf. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving. Oktober 2014 Risicoparagraaf Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 2

Nadere informatie

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Mangementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste

Nadere informatie

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co Variabel beloningsbeleid Identified Staff u 2014 heeft een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid, dat vanzelfsprekend voldoet aan de geldende wettelijke vereisten. Belangrijke doelen van dit

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving Toelichting op minderheidsbelangen Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2012 Inhoudsopgave 1 Executive Summary 4 2 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 3 Aanleiding, doelstellingen en populatie 10

Nadere informatie

Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving

Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving Toezicht Financiële Verslaggeving Juni 2012 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Inleiding 5 3 Bevindingen 6 4 Gevolgen van de toepassing

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen 31 januari 2014 NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvo-verslagen

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

FREQUENTLY ASKED QUESTIONS MVO & DUURZAAMHEIDSVERSLAGGEVING

FREQUENTLY ASKED QUESTIONS MVO & DUURZAAMHEIDSVERSLAGGEVING FREQUENTLY ASKED QUESTIONS MVO & DUURZAAMHEIDSVERSLAGGEVING Dit FAQ document is gebaseerd op de GRI (Global Reporting Initiative) richtlijnen volgens versie GRI G3.1 en certificering en tracht antwoord

Nadere informatie

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB.

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB. Remuneratie disclosure 2013 De remuneratie disclosure betreft de remuneratie van de leden van de Raad van Bestuur, de leden van de Raad van Commissarissen en de groep functionarissen die in het nieuwe

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Brussel, 30 september 2011 Daniëlle van der Sluijs Concerncontroller Inhoud presentatie Port of Rotterdam in het kort Richting bepalen: Strategievorming Sturen

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Juryverslag voor het Beste Rapport Duurzaam Ondernemen 2006. Prijs 2007

Juryverslag voor het Beste Rapport Duurzaam Ondernemen 2006. Prijs 2007 Juryverslag voor het Beste Rapport Duurzaam Ondernemen 2006 20 NOVEMBER 2007 JURYVERSLAG VOOR HET BESTE RAPPORT DUURZAAM ONDERNEMEN 2006 JURYVERSLAG VOOR HET BESTE RAPPORT DUURZAAM ONDERNEMEN 2006 Doelstellingen

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Visie op belonen. Rabobank Groep

Visie op belonen. Rabobank Groep Visie op belonen Rabobank Groep 2014 1 Contactgegevens: Human Resources Rabobank Humanresourcesrabobank@rn.rabobank.nl 2 Visie op belonen Intentieverklaring De Rabobank Groep hanteert een zorgvuldig, beheerst

Nadere informatie

In de bijlage treft u onze beantwoording van de concrete vragen aan, alsmede ons commentaar op het concept van de herziene criteria.

In de bijlage treft u onze beantwoording van de concrete vragen aan, alsmede ons commentaar op het concept van de herziene criteria. Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie T.a.v. mevrouw M.Verreck-Stam Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV DEN HAAG Verstuurd per e-mail Betreft: Consultatiedocument criteria Transparantiebenchmark

Nadere informatie

5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving

5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving 5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving 5.1 Beschrijving en toelichting Wat is de Raad van de Jaarverslaggeving (RJ)? De in 1981 opgerichte Stichting voor de Jaarverslaggeving

Nadere informatie

Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V.

Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V. Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V. Juni 2014 Inleiding In deze notitie wordt het beleid beschreven dat ten grondslag ligt aan het belonen binnen de DAS organisatie. Doel

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

Verder dan 1 mei 2015

Verder dan 1 mei 2015 4.2.2 Governance Tabel 20. Resultaten maatregelen governance Overzicht resultaten maatregelen uit het rapport 'In het publiek belang' Verder dan 1 mei 2015 Governance 2.1 - Instellen rvc + * * + + + +

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Kasstroomoverzicht. Toezicht Financiële Verslaggeving

Kasstroomoverzicht. Toezicht Financiële Verslaggeving Kasstroomoverzicht Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste onderzoeksresultaten 8 2 Autoriteit

Nadere informatie

Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving

Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en vervolg 6 3 Belangrijkste

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs VTOI Congres De dag van het toezicht 2015 Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs Dr. Tjerk Budding Vrijdag 17 april 2015 Even voorstellen Dr. Tjerk Budding Hoofddocent Accounting bij het Zijlstra

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Integrated reporting; het rapportagemodel van de toekomst! Visiedocument NBA over de weg ernaar toe en de rol van het accountantsberoep

Integrated reporting; het rapportagemodel van de toekomst! Visiedocument NBA over de weg ernaar toe en de rol van het accountantsberoep Integrated reporting; het rapportagemodel van de toekomst! Visiedocument NBA over de weg ernaar toe en de rol van het accountantsberoep Mei 2013 Inleiding Gebruikers hebben al geruime tijd behoefte aan

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Corporate Governance Code

Corporate Governance Code Corporate Governance Code Van korte- naar langetermijnwaardecreatie De Nederlandse Corporate Governance Code gaat een grote herziening tegemoet. De Monitoring Commissie heeft daartoe op februari jl. een

Nadere informatie

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders 25 september 2013 Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders Prof. dr. ir. Rienk Goodijk GITP/TiasNimbas Business School Agenda vanavond Ontwikkelingen Eigen taakopvatting toezichthouders

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0 Van Risicomanagement naar Waarde Creatie Duurzaam Inkopen 3.0 Content Wie zijn wij Verdwaald in het woud Duurzaamheid gedefinieerd Drijfveren duurzaamheid Duurzaam inkopen De reis naar waardecreatie FIRmus

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008.

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Bestuursreglement Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Artikel 1 Status en inhoud van het reglement 1. Dit reglement is opgesteld

Nadere informatie

Remuneratie disclosure 2014

Remuneratie disclosure 2014 Remuneratie disclosure 2014 Remuneratie disclosure 2014 De remuneratie disclosure betreft de remuneratie van de leden van de Raad van Bestuur, de leden van de Raad van Commissarissen en de groep medewerkers

Nadere informatie

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Soort vergadering Algemene Vergadering van Aandeelhouders Koninklijke DSM Datum 14.00 uur, 7 mei 2014 Locatie Hoofdkantoor, Het Overloon

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden De nieuwe generatie E-HRM systemen onderscheidt zich niet alleen door gebruikersgemak

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

ISO 26000 Jaarcongres 2013

ISO 26000 Jaarcongres 2013 ISO 26000 Jaarcongres 2013 Workshop: Zelfverklaring en GRI als communicatiemiddel bij stakeholderdialoog Dick Hortensius NEN, Senior Consultant managementsystemen Hans Kröder Internationaal Expert ISO

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. de minister van Veiligheid en Justitie Mr. I.W. Opstelten Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. de minister van Veiligheid en Justitie Mr. I.W. Opstelten Postbus 20301 2500 EH Den Haag Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. de minister van Veiligheid en Justitie Mr. I.W. Opstelten Postbus 20301 2500 EH Den Haag Den Haag/Amsterdam, 23 mei 2013 Referentie: B13.23 Betreft: Richtlijnvoorstel

Nadere informatie

Deelnameprotocol Transparantiebenchmark 2015

Deelnameprotocol Transparantiebenchmark 2015 Deelnameprotocol Transparantiebenchmark 2015 Maart 2015 De Transparantiebenchmark is een jaarlijks onderzoek van het Ministerie van Economische Zaken naar de inhoud en kwaliteit van externe verslaggeving

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

Profiel lid raad van commissarissen

Profiel lid raad van commissarissen Profiel lid raad van commissarissen Profiel lid raad van commissarissen Doel Het houden van toezicht op het beleid van de directie en op de algemene gang van zaken van Agrico B.V. en de daaraan verbonden

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

In Balans 2015. Rapportage over de financiële verslaggeving

In Balans 2015. Rapportage over de financiële verslaggeving In Balans 2015 Rapportage over de financiële verslaggeving Publicatiedatum: 29 oktober 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante financiële markten. Als onafhankelijke

Nadere informatie

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers'

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' 22 januari 2011 zaterdag Arjan de Draaijer en Marleen Janssen Groesbeek Afgelopen week is voor het eerst de

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans WERKGROEP comply or explain PRACTICALIA Datum: 30 november 2015 Locatie: Timing: Taal: EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem 14u00 17u00 Nederlands en Frans DOELSTELLING Het finale doel is om betere inzichten

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

ENGLISH. Verantwoording. De verwachtingen van onze stakeholders en strategisch belangrijke ontwikkelingen bepalen de inhoud van dit verslag

ENGLISH. Verantwoording. De verwachtingen van onze stakeholders en strategisch belangrijke ontwikkelingen bepalen de inhoud van dit verslag ENGLISH U Verantwoording De verwachtingen van onze stakeholders en strategisch belangrijke ontwikkelingen bepalen de inhoud van dit verslag Vodafone Nederland publiceert dit jaar voor de 3e keer een (geïntegreerd)

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT

REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT 1. Taken en verantwoordelijkheden 1. Ingevolge de statuten bestuurt de Raad van Bestuur de Stichting onder toezicht van de Raad van Toezicht.

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Beloningsbeleid. Uitgangspunt

Beloningsbeleid. Uitgangspunt Beloningsbeleid Uitgangspunt Zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid 6.1.1. De verzekeraar voert een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid dat in lijn is met zijn strategie en risicobereidheid,

Nadere informatie