bepaalde schade schade-experts in tijden van crisis

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "bepaalde schade schade-experts in tijden van crisis"

Transcriptie

1 Volgens artikel 21 van onze Grondwet heeft de overheid een zorgplicht voor de bewoonbaarheid van het land. Een uitgangspunt dat in overeenstemming is met het beginsel van onderlinge solidariteit dat de Nederlandse samenleving typeert. Het vormde mede de basis voor de Wet tegemoetkoming schade bij rampen en zware ongevallen die in mei 1998 door de Tweede Kamer is aangenomen. De wet voorziet in financiering na grote calamiteiten van niet-verzekerde mate riële schade uit de algemene middelen van het Rijk. Om bij rampen en calamiteiten te bepalen hoe groot de schade is, maakt de overheid gebruik van de deskundigheid van register schade-experts, aangesloten bij het Nederlands Instituut Van Register Experts (NIVRE). Het NIVRE heeft speciaal voor die situaties een aparte organisatie die zorgt voor de mobilisatie, inzet en coördinatie van schade-experts: het Bureau Coördinatie Expertiseorganisaties of kortweg het BCE. Het BCE komt op verzoek van het Verbond van Verzekeraars ook in actie als zich cala mi teiten voordoen die wel zijn verzekerd, maar leiden tot een stroom van claims. Dit boek geeft een beeld van de ervarin gen van de NIVRE-experts in BCE verband, bij calamiteiten die zich in het recente verleden in ons land hebben voorgedaan. bepaalde schade schade-experts in tijden van crisis ISBN

2 bepaalde schade schade-experts in tijden van crisis Eliane Schoonman

3 I

4 bepaalde schade

5

6 bepaalde schade schade-experts in tijden van crisis

7 Inhoud

8 Watersnood Limburg 3 Watersnood en evacuatie in Zuid- en Noord-Nederland 23 Extreme regenval 41 Aardbeving Peelrandbreuk bij Roermond 63 Mond- en klauwzeer in Nederland 77 Dijkdoorbraak Wilnis 97 Orkaan Lenny op Sint Maarten en Saba 111 Uitbraak vogelgriep 129 Helikoptercrash Bommelerwaard 147 Cafébrand Volendam 157 Vuurwerkramp Enschede 171 Vliegramp Bijlmer 189 i

9 ii Vooraf

10 De wereld bestaat uit vier onveranderlijke zuivere elementen: vuur, lucht, aarde en water. Alles wat tijdelijk is, is uit de elementen samengesteld en wordt door krachten van liefde en haat bijeengehouden of juist gescheiden. Empedocles van Agrigentum (Sicilië, ± v. Chr.) Terugkijkend op de beschrijving van bijna twintig jaar calamiteiten vallen twee woorden op: water en solidariteit. We zijn zuinig met het woord watersnood. Dat zou voorbehouden moeten blijven aan een ramp als in 1953 waarbij zo velen het leven lieten. Maar voor wat we meemaakten in 1993, 1995 en 1998 klinkt het woord wateroverlast wel weer erg karig. Tenslotte stond eerst Limburg en later half Nederland blank. De eerste drie hoofdstukken van dit boek clusteren rond calamiteiten met het element water. Daarna volgen nog negen andere calamiteiten die clusteren rond de elementen aarde, lucht en vuur. Het tweede sleutelwoord bij calamiteiten is solidariteit. En dat dan op verschillende niveaus: de solidariteit is nodig om een moeilijke klus te klaren en de solidariteit waarin niemand in de steek wordt gelaten. De overheid in Brussel en in Den Haag, in provincies en gemeen ten zorgt bij calamiteiten meteen voor regelingen om getroffenen tege moet iii

11 te komen. Maar er is ook de solidariteit van burgers, boe ren, buren, van militairen en alle anderen die helpen zandzakken te vullen, te sjou wen, of die nood aggre gaten ter beschikking stellen. Je ziet bij calamiteiten een bevolking die er instinctief haast de schouders onder zet. Bij de aardbeving in Roermond in 1992 was er al een voorzichtige start te zien van een centrale calamitei ten aanpak. Het was de eerste ramp van het type waarbij het BCE bij betrokken was. Het Verbond van Verzekeraars droeg substantieel bij aan een fonds om de niet- verzekerde aardbevingsschade te vergoeden. De centrale calamiteitenaanpak kwam echter in BCE-verband pas tot volle wasdom bij de grote waterdossiers van de jaren negentig. De experts die bij een calamiteit direct nodig zijn, laten alles uit hun handen vallen waar ze op dat moment mee bezig zijn en komen binnen enkele uren ter plekke. Ze worden gevraagd omdat ze om tal van redenen bekwaam zijn (zie daarvoor ook het nawoord in dit boek, over wat de experts kenmerkt). Het zijn experts die in het dagelijks leven elkaars concurrent zijn, of op z n minst niets met elkaar te maken hebben. Experts in loondienst, zelfstandige experts, bij een ramp is het alle hens aan dek. Iedere ramp vraagt weer om andere expertise en dit boek laat daar tal van voorbeelden van zien. Van verdronken grosses grises tot de gevolgen van stroomuitval voor de broodbakkerij. Van compleet van de aardbodem verdwenen woningen tot in de modder vastgezogen woonboten. Iedere verzekeraar, ieder expertisebureau heeft daarvoor zijn generalisten en specialisten, maar niemand heeft alle kennis in huis. Dat hebben we pas als alle experts van Nederland al hun kennis bundelen. En dat is waar we gelukkig steeds in zijn geslaagd: met de gezamenlijke hulp van alle ervaren en gekwalificeerde schade-experts die in Nederland werkzaam zijn. Bij de oprichting van het NIVRE in 1991 werd een eerste stap gezet naar het zichtbaar maken en borgen van de kwaliteit van experts, met als uiteindelijk doel de beroepsuitoefening op het niveau te bren gen dat de hedendaagse samenleving verlangt. Sindsdien zijn we er met de inzet van velen in geslaagd een instituut te vestigen dat toeziet op de uitoefening van het beroep van (schade-)expert. Inmiddels is het NIVRE uitgegroeid tot iets veel groters en is het niet meer weg te denken uit de verzekeringsmarkt. Sinds het NIVRE in 2005 samenging met het BCE, ontstond er een grote organisatie die zich niet alleen richt op de iv

12 beroeps uitoefenaars, maar ook op het ondersteunen van de bedrijven waar zij werken: de Kamer van aangesloten bureaus van het NIVRE. Overleg op het stadhuis van Roermond over de bijdrage van het Verbond van Verzekeraars aan de aardbeving in Limburg, op 13 april Van links naar rechts: Jos van Rey (onder),kamer lid, Statenlid en raadslid Roermond; Pim Polak Schoute (boven), destijds voorzitter BCE; Adriaan Westerhof, bestuurslid BCE; Herman Touw, destijds voorzitter sectie Brand Verbond van Verzekeraars en Piet Kremer, destijds secretaris van het Verbond van Verzekeraars. Aanvankelijk behartigde het BCE de belangen van de zelfstandige expertisebureaus in de branche Brand en later ook in de branche Scheepsbouw. Tot 1998 werd alle expertise-inzet georganiseerd binnen de vereniging BCE. In dat jaar werd daarvoor een eigen organisatie in het leven geroepen: de Stichting BCE Calamiteiten en Projecten. Aan de stichting ontstond behoefte toen de projecten en calamiteiten een steeds grotere omvang kregen en het wenselijk werd de administratieve v

13 en financiële organisatie te scheiden van de vereniging BCE. Daarmee werd het onderscheid tussen beide overzichtelijk en transparant. Na het samengaan van BCE en NIVRE bleef BCE Calamiteiten en Projecten actief binnen het NIVRE. In het register van het NIVRE staan alle Register Experts vermeld, zowel die in loondienst bij expertisebureaus als de zzp ers. De overheid hoeft dus geen tenders uit te schrijven, want alle deskundigen doen al mee. Bij grootschalige niet-verzekerde calamiteiten schakelt de overheid de experts in, zo is dat overeengekomen. Bij vergelijkbare verzekerde calamiteiten eveneens, dat staat in het Draaiboek Rampen van het Verbond van Verzekeraars. En dat het werkt leest u in dit boek. Dat is daarmee tegelijkertijd een overzicht van het werk van, en een dankwoord aan al diegenen die toen paraat stonden en die dat in de toekomst weer zullen doen. Het is onze overtuiging dat een samenwerking die boven partijen staat en die gekoppeld is aan deskundigheid, toekomstbestendig is. Ook in tijden van nood en benardheid zullen samenwerking en solidariteit de bewoonbaarheid van Nederland borgen. Adriaan Westerhof Vicevoorzitter NIVRE Voorzitter BCE Calamiteiten en Projecten vi

14 lucht vuur water aarde 1

15 2 George Burggraaff / HH

16 Watersnood Limburg 3

17 Een schade-expert werkt snel De stem van het water december

18 En in alle gewesten Wordt de stem van het water Met zijn eeuwige rampen Gevreesd en gehoord. H. Marsman, Herinnering aan Holland Wie de geschiedenis van het Limburgse rivierengebied bestudeert, bedenkt zich wel tweemaal voordat hij parket of dure tapijten aanschaft. Op de vloer van een huis bij de Zuid-Nederlandse rivieren horen tegels en plavuizen en je koopt lichte meubelen die je snel en gemakkelijk de brede trap op kunt sjouwen. Alleen import laat zich door het water echt verrassen. Uit het verslag van een watersnood in maart 1876, geschreven door een van de slachtoffers, een Amsterdammer die op een buiten bij Vught was gaan wonen: Ik meen dat er hier ook veel kans bestaat voor doorbraak. Overal waar ik geweest ben, spreken de boeren van zieke dijken, en t schijnt wel dat die ziekte aanstekend is, want de eene doorbraak volgt de andere. Maar waar zijt ge dan geweest, Frits? Aan den Maaskant. t Is of daar alle elementen samenspannen, en t is goed dat ik niet erg kleinzeerig ben, want ik heb er huizen zien instorten, bijna gansche 5

19 Een schade-expert werkt snel 6 dorpen in de golven zien verdwijnen, menschen en vee in het water zien worstelen, kinderen in wiegen zien drijven en al zulke akeligheden meer. ( ) Aan de Maaskant is alles wat men ziet water. Van Hedel af hangen de noodvlaggen uit. t Was huiveringwekkend, te midden van het stormgeloei en het angstig bulken van het vee de wanhoopskreten te moeten horen van de arme lieden die op de daken hunner woningen een laatste toevlucht gezocht hadden. Frits had nauwelijks het laatste woord gesproken toen men buiten een verward geroep hoorde. Er liepen menschen in onstuimige vaart van den kant der heide en eindelijk klonk uit meer dan één mond de onheilspellende kreet: De dijk is bezweken! De dijk is bezweken! De Amsterdammer en zijn gezin vluchtten het dak op en zouden daar twee dagen op hulp zitten wachten. Rivierkalender Het geldt voor toen, nu en later: wantrouwt de kracht van wind en water, waarschuwt een inscriptie op een oude gedenksteen bij Elshout. En een andere, op de dijk, zegt: Zwak mag de sterke heeten, ik scheen zeer sterk te zijn. Het is in mij gebleken, die sterkte is slechts schijn. Dijken mogen in tegenwoordige tijden breder en zwaarder zijn dan in vroeger tijden, erop vertrouwen mag je nooit. Toch zijn er altijd mensen geweest die meenden veilig te zijn voor het water. Uit het boek Dorp aan de rivier over een overstroming in 1926: Janus de Mert op de Bergen, de weduwnaar, dat was er ook zo ene, dien maakten ze niks. Die had zijn huis en zijn hof en zijn grond zo hoog liggen, het water, dat kon daar niet bij. Daar had hij lange jaren een geweldigen hoogmoed over gehad, maar eens, toen het weken lang regende en het water geweldig waste, toen er ook binnendijks huizen aan moesten geloven, ja, toen was Janus de Mert ook overstroomd geweest. Toen zat hij grif afgesloten, er waren koeien en varkens van hem verdronken, hij zat in de grote opkamer van angst te klagen, sindsdien had hij een noodklok op den nok van zijn zwaar rieten dak. In het stroomgebied van de Maas is eigenlijk alleen de kerk van Itteren altijd droog gebleven. Die werd gebouwd door een generatie die de rivier respecteerde en die niet kon rekenen op een overheid die de consequenties van overmoed voor haar rekening zou nemen, dus die staat op een plek waar de rivier er niet bij kan. Dat er een zekere regelmaat zit in overstromingen, viel vroeger al op. Ongeveer om de vier,

20 vijf jaar was het raak. In een verslag van een watersnood in 1880 constateert een ooggetuige zelfs dat de Bossche na ren aanvankelijk niet wilden geloven dat het wassende water rampspoed zou brengen, want eerst Bart Wullings / HH in 1881 was het de bestemde tijd daartoe. Maar alras vernam men dat de Maas tussen Oijen en Lithoijen door den dijk was gebroken en dat het water 500 meter breed door de gemaakte bres stroomde om Den Bosch in zijn vijfjaarlijkschen Venetiaanschen toestand te brengen. Ook in de huidige tijd loopt die geheimzinnige rivierkalender gestaag door, alle dijkverzwaringen ten spijt. Krantenkoppen spreken boekdelen: 7

21 Een schade-expert werkt snel 1980 De Maas bereikt recordhoogte. In de Maasdijk bij Heel is een gat van 30 meter geslagen. Velden en kassen in Brabant en Limburg staan onder water. Dorpen zijn ingesloten, pontveren uit de vaart. De Dommel treedt op vele plaatsen buiten de oevers Sinds zestig jaar heeft de Maas niet zo hoog gestaan. Itteren, Borgharen, Weil en Roermond van de buitenwereld afgesloten. Grote delen van Zuid-Limburg onder water. Hier en daar worden helikopters ingezet Itteren, Borgharen en Keent afgesloten. In Maastricht is het rampenplan in werking getreden. Ook Rijn en Waal treden buiten de oevers. Militairen redden met pontons vee langs de IJssel. Bij Rossum zijn de dijken beschadigd. Steeds als het rivierwater stijgt, worden in Zuid-Nederland de devotiekaarsen uit de la gehaald en voor beelden van de favoriete heiligen ontstoken om een ramp af te wenden. Want een nieuwe vloed moet steeds worden verwacht. Steeds blijven de oevers inderdaad een paar jaar droog, bij de bewoners ontstaat een vals gevoel van veiligheid, tot December 1993 Eerst lopen de uiterwaarden onder. Daarna gaat het water over de zomerkade de buitendijkse polder in. Dan weet iedereen dat het weldra weer gaat gebeuren. De Maas is een regenwaterrivier, het Maasdal een kilometerslange badkuip. Valt er veel regen, dan stijgt het water en raakt de kuip vol. Als het vervolgens blíjft regenen, dan stroomt het water over de rand heen en is er een overstroming. In december 1993 staat het water in de Maas al een week hoger dan normaal, maar zorgen maken de Limburgers zich voor het eerst pas op dinsdag 14 december 1993, als Rijkswaterstaat een voorwaarschuwing doet uitgaan naar de brandweer in Maastricht. Maastricht is altijd de eerste grote stad waar de gevolgen van hoog water in Limburg merkbaar zijn. Op donderdag 16 december wordt de voorwaarschuwing weer ingetrokken; het waterpeil is gedaald. Maar Limburg rust niet van tevreden heid zuchtend achterover: in Noord-Frankrijk en in de Belgische Ardennen blijft het regenen. En regenen. En regenen. Op zondagavond 19 december slaat de Belgische regering alarm: het water in de Maas en haar zijrivieren zullen kritieke hoogten gaan bereiken. 8

22 In de nacht van zondag 19 op maandag 20 december bereikt de Maas bij Itteren het peil van een voorwaarschuwing. Bij 44,03 meter boven NAP wordt het kritiek in Itteren, de Maas staat nu op 43,55 meter. Ook naar Borgharen gaat een waarschuwing uit. Op maandag 20 december om uur is het zo ver: Rijkswaterstaat kondigt de alarmfase af. Kort na middernacht lopen de eerste straten in Itteren en Borgharen onder. Het ging snel, heel snel. Als Maastricht overstroomd is, kun je uitrekenen wanneer het zover zal zijn in Venlo, want hoog water gaat als een golf door het Maasdal heen. Terwijl Zuid-Limburg in wat een oogwenk leek, onder het water verdween, probeerde het deel van de provincie dat stroomopwaarts ligt nog te redden wat ze kon. Voor de golf uit sjouwden mensen koortsachtig met zandzakken. Alles wat klein en licht genoeg was om te dragen, ging naar zolder. Een paar duizend Jaco Klamer / HH 9

23 Een schade-expert werkt snel mensen ontvluchtten hun huizen en zochten haastig een veilig heenkomen bij vrienden en familie. Verdronken land, verdronken huizen. Vier kilometer breed werd de rivier. De ontreddering van de bewoners van het Maasdal was totaal. Verbijstering. Wateroverlast zijn ze in het zuiden best wel gewend, maar sinds mensenheugenis was het niet zo erg geweest. Het was allemaal extra verdrietig omdat het bijna Kerst was toen het gebeurde. Iedereen zijn huis mooi versierd, de kerstinkopen gedaan, kerststalletje neergezet. En dan moet je evacueren, je huis uit. Modder, troep, stank en schade Terwijl steden en dorpen stroomafwaarts nog blank stonden, kwamen gevluchte bewoners uit gebieden rond Maastricht, waar het water alweer gezakt was, terug naar huis. Modder, troep, de stank van verrotting, vooral van wat het water had achtergelaten. Kou, ellendige kou, want overstromingen gebeuren altijd s winters en verwarmingen doen het niet meer. Alsof het zó al niet erg genoeg is. Het vocht dat aanklampt, dat je niet meer uit je botten krijgt, iedere draad aan je lijf is nat en koud. De troosteloosheid van een watersnood is peilloos. Zie je het op tv, dan is het steeds na een paar seconden weer voorbij. t Is toch wat, maar het droogt wel weer op, denkt men. Maar mensen die getroffen zijn blijven weken, vaak maanden met de verdrietige gevolgen geconfronteerd. Waar het water verdween, werden die gevolgen zichtbaar. Het bedrijfsleven lag plat. Een staalbouwbedrijf zag zijn machinepark vanonder een halve meter water tevoorschijn komen. Druipend en defect. Een hotel had zoveel schade, dat het alle kerstboekingen moest annuleren. Een camping met vijfhonderd caravans was ondergelopen, evenals de wijnkelder van een restaurant. Dure flessen wijn hadden de ramp overleefd, dat wel, maar hun etiketten waren losgeweekt en kleefden onleesbaar tegen muren en stellingen. En particulieren? Tuintjes waren veranderd in moerassen, huizen deden denken aan natte dozen, het behang van muren losgeweekt, meubels gezwollen en kromgetrokken, elektrische apparatuur onklaar geraakt. En de schade was onverzekerd. En veel groter dan mensen zelf konden dragen. Particuliere woningbezitters, woningcorporaties, Rob Huibers / HH 10

24 11

25 Een schade-expert werkt snel 12 boeren en tuinders en de vele in de nabijheid van de Maas gevestigde ondernemers wisten even niet meer hoe het nu verder met ze moest. Even stortten werelden in. Was de directe schade al onafzienbaar, men realiseerde zich ook onmiddellijk dat de vervolgschade nog veel groter zou worden. Winkeliers keken tegen bedervende voorraden aan. Bedrijven zouden wegens schade wekenlang gesloten blijven, of open, maar onbereikbaar zijn, omdat toegangswegen waren verzakt of dreigden te verzakken. De meeste bedrijven zitten in een bedrijfskolom. Kan een bedrijf in het Maasdal niet leveren, of niet vervoeren, dan kan een afnemer elders in Limburg, of Nederland ook niet door met z n productie. Die zal dus op zoek gaan naar andere leveranciers en aanvoerkanalen. Watersnoodkreet Bij de Kamers van Koophandel in Maastricht, Roermond en Venlo staan in totaal bedrijven geregistreerd, agrarische bedrijven niet meegerekend. Van deze bedrijven ligt zo n tien procent langs de Maas. Alle hadden onder water gestaan. Met de voortvarendheid waarmee het tot aardbevingsstichting om gevormde feestcomité in 1992 de noodsituatie in Roermond en omge ving te lijf was gegaan nog fris in herinnering, gaf gouverneur van Limburg Van Voorst tot Voorst zijn medewerkers nu, daags voor Kerst 93, opdracht tot de onmiddellijke formatie van de Stichting Watersnood, met een sectie voor bedrijven, een voor particulieren en een voor de agrarische sector. Van de Stichting Watersnood Bedrijven Limburg (SWBL) werd de heer P.H. van Zeil, voormalig burgemeester van de gemeente Heerlen en oud-staatssecretaris van Economische Zaken, benoemd tot voorzitter. Taak van de stichting werd het onderhandelen met de overheid over een financiële tegemoetkoming voor getroffen ondernemers. Geen bedrijf mocht over de kop gaan als gevolg van de watersnood en werkgelegenheid moest volledig gehandhaafd blijven. Het streven was om de economische structuren van vóór de watersnood zo snel mogelijk te herstellen, formuleert hij de doelstellingen. Onverwijld deed Van Zeil een noodkreet aan de overheid uitgaan, met succes. Niemand wist nog hoe hoog de schade zou uitpakken, maar de minister van Economische Zaken zegde wel alvast een nog

26 nader te bepalen bedrag toe voor steun aan de getroffen bedrijven. Hij zegde tevens toe dat hij de kosten voor de schadevaststelling voor zijn rekening zou nemen, op voorwaarde dat de SWBL wèl zelf regelde dat die schadevaststelling zou gebeuren, en goed zou gebeuren, door onafhankelijke deskundigen. BCE wordt ingevlogen Schade-experts moesten er dus komen. Die van vorig jaar waren goed bevallen. Jij hebt goede relaties met die jongens die de aardbevingsschade hebben gedaan, bel ze maar of ze weer kunnen komen, zei de gouverneur. Het telefoontje kwam, en meteen naar Limburg, in een schuddend vliegtuigje, want de A2 stond onder water. Op vliegveld Beek stond Joop Kneepkens de BCE ers al op te wachten. We zijn meteen doorgereden naar het Provin cie huis, zegt Adriaan Westerhof, voorzitter van de Calamiteiten Com missie, Michiel Wijnbergh / HH 13

27 Een schade-expert werkt snel Maastricht was nog niet eens droog. Hij vervolgt: Wie hulp wil bieden, moet wel zorgen dat ie door de getroffenen te vinden is. Laat de lokale pers dus weten dat je bestaat. En nog een belangrijke les, geleerd door de ervaringen met de Roermondse aardbevingsschade: onmiddellijke, duidelijke en eenduidige informatie is belangrijk voor mensen in een noodsituatie. Niemand weet precies hoe erg het is en wat er verder gaat gebeuren. Vragen, vragen, duizend-en-een vragen, daar willen de slachtoffers een antwoord op. Hoe dan ook voorkomen dat mensen die toch al oververmoeid, verdrietig en angstig zijn over wat ze te wachten staat, in een kafkaiaanse trip door de bureaucratie gekegeld worden. Die instantie bellen, die het ook niet weet en bovendien zelf ook blank staat, en zegt: probeert u het bij die instelling eens. Die het ook niet weet en zegt: probeert u het bij uw gemeente. En het Leger des Heils neemt dan niet op, dat zul je altijd zien, elektriciteit uitgevallen, en Den Haag weet ook nog van niks. Eén telefoonnummer voor alle vragen is het allerbeste. BCE-steunpunt De BCE ers als Guus Hulscher, Walter Hoeijmans en Rob Lengkeek bombarderen een kamer in het Provinciehuis tot steunpunt voor de getroffen bevolking, en de weg naar het steunpunt wordt fluks geopend door het nummer van de informatielijn te laten omroepen op radio Limburg. Extra telefoonlijnen regelen, en dan ook nog regelen dat er mensen zijn om die telefoons op te nemen. En dan rinkelen die apparaten en dan moet er op de gekste vragen een antwoord gegeven kunnen worden. Komt er een regeling voor paarden die verdronken zijn? Kan ik financiële hulp verwachten voor evacuatiekosten die ik moest maken? Mag ik mijn verzopen vloerkleden al weggooien, of moet ik wachten tot er een expert is geweest? Gaat de kerstviering in de kerk gewoon door? Wat voor weer is het nu in de Belgische Ardennen? Komt de koningin? De experts en de ambtenaren weten het ook allemaal niet, maar doen hun best om er wel achter te komen. Op technische vragen over schade hadden de ambtenaren sowieso geen antwoord. Mag ik mijn kelder al leegpompen, of moet de expert eerst zien hoe hoog het water staat? Twee schade-experts worden voortdurend vrijgehouden om de telefoon te helpen bemannen. Konden de telefonistes over de tafel vragen wat ze moesten zeggen tegen de mensen. Van die instructies is heel veel geleerd. Dingen waar je geen idee van hebt, zoals ga nooit een huis dat blank staat binnen door de voordeur, want je kunt niet zien of het luik boven de watermeter openstaat. Zorg dat je de stroom uitschakelt. Michael Kooren / HH 14

28 15

29 Een schade-expert werkt snel Rampenfonds Voor getroffen ondernemers had EZ, in nauw overleg met de SWBL, vrijwel onmiddellijk een regeling aangekondigd de nood van particulieren was minstens zo hoog. Hulp van het Nationale Rampenfonds (NRF) leek een oplossing, maar kwam niet zomaar. Om het Rampenfonds in werking te laten treden, moet er uiteraard sprake van een ramp zijn, een maatschappijontwrichtende gebeurtenis. Maar ja, als dan de treinen naar Limburg gewoon blijven rijden, zoals in 93 het geval was, omdat de ramp zich beperkt tot het Maasdal, dan heeft men enige overtuigingskracht nodig. De Stichting Watersnood Particulieren Limburg neemt de autoriteiten in een helikopter mee om te laten zien dat het erger is dan alleen een beetje natte voeten. Na de vlucht boven de verdronken dorpen, volgt spoedoverleg, met als resultaat dat het Rampenfonds voor de watersnoodslachtoffers in Limburg inderdaad wordt opengesteld. Op het gironummer dat het fonds opent zou dertig miljoen gulden binnenkomen. Het NRF, een onafhankelijke stichting waarin het Rode Kruis, de stichting Mensen in Nood, de Stichting Oecumenische hulp en het Oranje Kruis (Reddingwezen en EHBO) samenwerken, schakelde de BCE Register-Experts in om de hoogte van de schade die het NRF zou vergoeden vast te stellen, de schadeformulieren te laten invullen en de declaratie bij het fonds te laten indienen. In tijden van nood kan alles Terwijl de telefoon roodgloeiend stond, de helikopter boven het Maasdal wiekte, er een hotline tussen Maastricht en Economische Zaken in Den Haag openstond, het gironummer van het Rampenfonds opengesteld werd, de ene helft van het Maasdal van de vlucht huiswaarts keerde en de andere helft wachtte tot de golf voorbij zou komen, was het ook nog kerstvakantie. 16 Alles werd opgeschort: weekenden, Kerst, de gewoonlijke ambtelijke hiërarchie. De overheidsregels ook: zonder contract, steunend op de vertrouwdheid opgedaan tijdens de samenwerking na de aardbeving, is BCE aan het werk gegaan en hebben de Stichtingen Watersnood de nodige knopen doorgehakt. Dat kàn eigenlijk helemaal niet in overheidsland. Maar in tijden van nood kan alles. Een paar leden van de voormalige aardbevingstichting waren in die stichtingen terug te vinden en dat was een bof, want die vrijwilligers gingen aan het werk. Zo is de klus geklaard. Net als na de aardbeving was er niets, alles moest

30 ter plekke bedacht en opgelost worden. Na de Kerst, toen chefs weer op kantoor kwamen, werden de besluiten van de Stichtingen Watersnood en van het BCE geformaliseerd. Bert Verhoeff / HH Hoe erg het is Schademeldingsformulieren ontwerpen is een van de honderden dingen die moeten gebeuren. Een drukkerij vinden die die formu lieren onmiddellijk kan drukken. Mensen laten weten dat die formulieren er zijn en hoe ze er aan kunnen komen. Iedereen die een schade meldingsformulier inlevert, vertellen dat ie te zijner tijd bezoek van een schadeexpert krijgt. Voor de buitenstaander en vooral voor degene die tijd heeft: volstrekt normale logistieke processen. Maar nu nog meteen, ter plekke, binnen 24 uur. 17

31 Een schade-expert werkt snel 18 Dan wordt de belangrijkste vraag: wanneer komt die expert dan? Natuurlijk willen mensen zo snel mogelijk iemand zien, het liefst als het water nog in het pand staat, om aan te geven hoe erg het is. Maar iets dat nat wordt, raakt niet per se beschadigd. Soms droogt het gewoon op en is het leed geleden. Wat wél beschadigd is, blijft beschadigd, ook als het weer droog is. Inventariseren van schade door wateroverlast hoeft dus niet heel snel te gebeuren. Sowieso moet eerst het water gezakt zijn en vaak wordt de schade toch pas na een poosje zichtbaar, als de boel helemaal opgedroogd is. Als je mensen uitlegt dat de expert ook na vele dagen, of weken, nog precies kan zien wat de schade door water is, geloven ze dat niet altijd. In die uitleg is veel tijd en tact geïnvesteerd. Experts zijn het omgaan met die emotie gewend. Die begrijpen die bezorgdheid en dat ongeduld het best. Het BCE gaf de mensen heel gerichte adviezen: Meld schriftelijk dat er schade is. Neem desnoods foto s van het water in huis. Bewaar beschadigde goederen of monsters daarvan, maar ga maar wel alvast dweilen, schoonmaken, de boel drogen. Pak als het kan het normale leven weer op, het BCE komt zo snel mogelijk en de financiële hulp ook. Zevenenzeventig schade-experts marcheerden op zeker moment het steunpunt binnen, opgetrommeld uit het hele land. Ze bestelden telefoonlijnen, kantoorruimtes, faxapparaten, dossierkasten en liters koffie. Het ambtelijk apparaat draaide ook op volle toeren. Alles wat ze nodig hadden, werd in een mum van tijd geregeld. Al het normale provinciale bestuurswerk werd stilgelegd en vijftig tot honderd mensen waren in wisseldienst in touw om de zaken in het steunpunt gesmeerd te laten verlopen. Treurige schade De ingevulde schademeldingsformulieren die bij het steunpunt waren ingediend, zijn op postcode afgehandeld. Was een bepaalde wijk of straat aan de beurt voor een bezoek van een schade-expert, dan wisten mensen dat door een oproep op Omroep Limburg: Vandaag doen we die en die postcode, dus blijft thuis. Overal aanbellen en de schade opnemen en het bataljon experts coördineren. Vloeren en kruipruimtes waren nog nat toen de experts op pad gingen, twee aan twee, een stapel dossiers onder hun arm. Keihard

32 werken was het, vroeg beginnen, laat klaar. Vooral was het emotioneel zwaar. Heel veel mensen in Limburg hadden heel veel verdriet. Ze bedeelden de experts een grotere sociale rol toe dan waar die op voorbereid waren. De schade-experts waren de eerste officials die ze na de ramp te zien kregen. Ze wilden laten zien hoe erg het was, ze wilden hun verhaal kwijt. Van de mannen werd eigenlijk meer verwacht dan het mandaat toeliet. Stel de schade vast, luidde dat mandaat. Meer niet. Zo lopen de experts door die natte huizen, met die radeloze mensen er achter aan. Hun mooie behang losgeweekt, bruine randen op hun schilderwerk, gezwollen kastjes, drijfnat tapijt, opgekruld parket, waterschade ziet er altijd zó treurig uit. En je weet nauwelijks waar je moet beginnen met opruimen. De expert: Je noteert: zoveel meter behang vernield, zoveel meter schilderwerk, zoveel meter vloerbedekking. Welke vergoeding ze per vierkante meter zouden krijgen, was nog niet geweten. Maar de behoefte van mensen lag op dat moment ook veel verder dan of dat veertig of vijftig gulden was. Ze wilden dat je naar ze luisterde, maar die tijd was er niet. Door naar de buren, want die hadden ook blank gestaan. En ook die wilden hun verhaal kwijt. De experts waren s avonds uitgevloerd. Er drijft een paard in de gang Op vrijdag 4 februari 1994, anderhalve maand nadat het water begon te stijgen, werd het laatste BCE-steunpunt, in Venlo, gesloten. Dagen later brak het carnaval los en gingen de eerste overstromingsgrappen over de toog. Ik vond het een beetje een middenstandsramp, zei iemand in een Maastrichtse kroeg. Ik zag alleen maar beelden van drijvende stereo-installaties. Polonaise! En we gaan nog niet naar huis, want t kan nog niet, t kan nog niet. Bij ons staat t tot de keukendeur, dat is bij ons nog nooit gebeur Schrijf het op het losgeweekt behang, de Maas stroomt hier al 13 weken lang. En op het blad van het buffet, daar hebben we opoe opgezet, want wat er bij ons ook ooit gebeuren zal, we vieren altijd carnaval. En de grootste klapper: Er drijft een paard in de gang, ja, ja Die kraker was uit het leven gegrepen overigens: Het water steeg zó snel, we konden geen maatregelen treffen, zei Fien Innemee uit Itteren tegen een 19

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Help, een overstroming!

Help, een overstroming! Help, een overstroming! Lees het krantenartikel over tante Sil. Bewoners vluchten voor hoog water Crisiscentrum Rosmalen, 31 jan. 1995 Het is de tweede dag van de evacuatie. Duizenden inwoners uit Lith

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

Onderdeel 1, basale vragen

Onderdeel 1, basale vragen Introductietekst De risicokaart is een kaart op internet (www.risicokaart.nl) met informatie over risico s in uw omgeving. Denk bijvoorbeeld aan transporten met gevaarlijke stoffen, bedrijven die met gevaarlijke

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Ik staar over het water

Ik staar over het water Ik staar over het water Het is zondag 5 december als de burgemeester ons belt. Kom snel naar het water, zegt hij. We gaan. Het regent eens een keer niet, en de zon schijnt. Als we aankomen op de plek waar

Nadere informatie

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Het is oorlog! Het brandweerkorps wordt snel samengeroepen voor het gemeentehuis. De brandweermannen moeten de jongens gaan waarschuwen

Nadere informatie

Versie 14-05-2009 1/6

Versie 14-05-2009 1/6 Versie 14-05-2009 1/6 Draaiboek : 11 Titel: Draaiboekcoördinator: Ontruimen en evacueren Gerrit Kok Doelstelling: Bij crises kunnen zich dermate grote risico's voor de veiligheid van mens en dier in de

Nadere informatie

Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project

Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project Door beide provincies stroomt de rivier de maas, die vroeger de vriend maar ook de vijand was van de plaatselijke bevolking. Hij beschermde tegen vijanden

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Zoekopdrachten bij Het water komt. **

Zoekopdrachten bij Het water komt. ** Module 1 De geschiedenis van de Delta. 1 Strijd tussen land en water 2 Overstromingen door de eeuwen heen 3 Oorzaken van overstromingen: de mens zelf 4 Waterbeheer. Blz. 4 Achter de duinen had je veengronden

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

[welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan.

[welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan. Nieuwjaarspeech Rob Meerhof januari 2016 [welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan. Wat fijn dat u hier allemaal bent! En samen met ons het glas wil heffen op het

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

CALAMITEITENPLAN BESTUUR HOOFD VEILIGHEID. Activiteiten van..uur (opbouw) tot.. uur (opruimen) Inhoudsopgave

CALAMITEITENPLAN BESTUUR HOOFD VEILIGHEID. Activiteiten van..uur (opbouw) tot.. uur (opruimen) Inhoudsopgave CALAMITEITENPLAN ORGANISATIE Een calamiteitenplan voorziet in te nemen maatregelen bij de bestrijding van verschillende soorten incidenten, die zich in. voor zouden kunnen doen. Hierdoor kunnen de omvang

Nadere informatie

Paraatheid en noodplanning als laatste stap in waterveiligheid: het BNIP wateroverlast van Poperinge. 22 oktober 2013

Paraatheid en noodplanning als laatste stap in waterveiligheid: het BNIP wateroverlast van Poperinge. 22 oktober 2013 Paraatheid en noodplanning als laatste stap in waterveiligheid: het bijzonder noodinterventieplan wateroverlast van In alle stilte Geschiedenis De zomeroverstromingen van juli 2005 in het IJzerbekken brachten

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau Vragenlijst overstromingen Deze vragen zijn niet bedoeld als een test. Je krijgt er geen cijfer voor. 0. Waar woon je?. In welke klas zit je?... 1. Hoe zou je het gebied waarin je woont omschrijven? (kies

Nadere informatie

Survey results - 15-06-2015

Survey results - 15-06-2015 Survey results - 15-06-2015 Survey name Onderzoek wateroverlast Lombok+Zeeheldenbuurt Selection date 28-04-2015-15-06-2015 1. Sinds wanneer bent u bewoner/bewoonster van uw woning? Minder dan 1 jaar geleden

Nadere informatie

Winter 2013. Zuid-Frankrijk. 5 t/m 16 februari

Winter 2013. Zuid-Frankrijk. 5 t/m 16 februari Winter 2013 Zuid-Frankrijk 5 t/m 16 februari Dinsdag 5 februari 2013 563 km Om negen uur vertrokken. Eerst naar Geldern omdat onze camperdealer een verkeerd aangesloten kabel van de koelkast nog goed moest

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op vrijdag 31 juli 1914 staat Gits in rep en roer: de algemene mobilisatie wordt afgekondigd. Alle jongemannen die in aanmerking komen voor

Nadere informatie

Wat zegt de Bijbel over Noach?

Wat zegt de Bijbel over Noach? De Zondvloed. Wat zegt de Bijbel over Noach? Genesis 6:9, laatste deel Noach was een rechtvaardig, oprecht man onder zijn tijdgenoten. Noach wandelde met God. Temidden van dit voortschrijdend verderf deden

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Acceptabele branden?

Acceptabele branden? Acceptabele branden? 2 Mei 2008 Brand TU Delft November 2010 Brand verkeersleidingspost Prorail Utrecht Door een brand in de verkeersleiding van ProRail bij Utrecht Centraal Station is vrijdagavond al

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de stad in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat, de mensen staan allemaal op straat. De volgende

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Inhoud Slaapkamer 6 Opwarming 8 Een jaar later 10 Genoeg 12 Terrorist 14 Geheim 16 Olie 20 R.O.A. 23 Betty 26 Vertrouwen 29 Feiten 32 G.O.F. 35 Protest 38 Warm 42 Reuzenmachine 44 Een bewaker! 47 Terrorist?

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak 2016 van CdK Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koning in Overijssel.

Nieuwjaarstoespraak 2016 van CdK Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koning in Overijssel. Nieuwjaarstoespraak 2016 van CdK Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koning in Overijssel. Dames en heren, Allereerst natuurlijk alle goeds voor het nieuwe jaar gewenst! Fijn dat u er allemaal bent

Nadere informatie

Noah(een kerstverhaal)

Noah(een kerstverhaal) Noah(een kerstverhaal) Josja loopt mopperend tussen de tafeltjes door. Hij heeft een hotelletje aan de rand van Bethlehem. Het is druk in zijn hotel en alles loopt in het honderd. Daarom is hij binnensmonds

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

De auto met bedden komt aan.

De auto met bedden komt aan. ONE Op dit moment vangen wij 80 mensen op. We hebben tientallen bedden bijgekocht. We koken de hele dag door, liters soep, aardappelpuree, vlees, pannekoeken en ga zo maar door. De situatie is zeer ernstig.

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven.

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Water Egypte In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Ik ga naar een restaurant in Nederland. Daar bestel ik een glas water. De ober vraagt

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

H utnieuws 4 2014-2015

H utnieuws 4 2014-2015 OBS de Boomhut 31 oktober 2014 H utnieuws 4 2014-2015 Locatie Bernhardlaan 10 6824 LE Arnhem 026-4433102 Locatie Julianalaan 1 6824 KG Arnhem 026-3701183 In dit nummer: Tussenschoolseopvang Tussenschoolseopvang

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Toekomst: Verzekeringen

Toekomst: Verzekeringen Toekomst: Verzekeringen Prof.dr.ir. Matthijs Kok Wat is verzekeren? Verzekeren is gebaseerd op solidariteit: een groep mensen loopt het risico dat hen iets overkomt. Op voorhand staat niet vast wie van

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Het lam. Arna van Deelen

Het lam. Arna van Deelen Het lam Arna van Deelen Hij leunde vermoeid op zijn staf, starend over de eindeloze velden. De kudde lag verspreid onder de bomen, die op deze tijd van de dag voor wat schaduw zorgden. Hij legde zijn hand

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Kikker in de kou. geschreven door Max Velthuijs

Kikker in de kou. geschreven door Max Velthuijs Kikker in de kou geschreven door Max Velthuijs Op een ochtend, toen Kikker wakker werd, merkte hij meteen dat er iets veranderd was in de wereld. Hij sprong uit bed en liep naar het raam. Tot zijn verwondering

Nadere informatie

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden,

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden, September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst Hallo mede dierenvrienden, Na mijn indrukwekkende reis naar India, is mij gevraagd om een kort verhaaltje

Nadere informatie

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

-23- Geen medelijden

-23- Geen medelijden -22- Graniet Hoeveel keer was de vrachtwagen al gestopt? Innocent was de tel kwijtgeraakt. Telkens als de truck halt hield, werden er een paar jongens naar binnen geduwd. Maar nu bleef de deur van de laadruimte

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Elena Ferrante. De geniale vriendin. Jeugd, puberteit. wereldbibliotheek amsterdam

Elena Ferrante. De geniale vriendin. Jeugd, puberteit. wereldbibliotheek amsterdam Elena Ferrante De geniale vriendin Jeugd, puberteit wereldbibliotheek amsterdam Vertaald uit het Italiaans door Marieke van Laake Omslagontwerp Karin van der Meer Omslagillustratie Herman Wouters/Hollandse

Nadere informatie

..het eten stond net op tafel

..het eten stond net op tafel ..het eten stond net op tafel..ofwel de gevolgen van een wolkbreuk Hans van den Broek, bewoner Ede, 5 juni 2014 Situatie nu Ik woon sinds 1980 in mijn huidige huis dat volledig is onderkelderd met meerdere

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Dag! kennismaken. Ik ben Eric.

Dag! kennismaken. Ik ben Eric. Vocabulaire Oefening 1 Woordweb Dag! Waar kom je vandaan? groeten Goedemorgen! de ontmoeting Hoe heet je? kennismaken Hoi! mensen Hallo! Ik ben Eric. nieuw Ik kom uit Engeland. Hallo, ik ben Mila. Ik ben

Nadere informatie

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein Lied :..! (cd track / ) Voor de lol of voor je werk. Naar een feest of naar de kerk. Naar Parijs of Almelo. Met de trein ben je er zo. Reizen naar een verre stad. Met je koffer en je kat. Stap maar in

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Jeroen Driessen Maatschappelijke stage TG3C

Jeroen Driessen Maatschappelijke stage TG3C Pagina 3 Inleiding. Pagina 4-5-6 De voorbereiding. Pagina 7 De motorische demodagen. Pagina 8 na de demodagen. Pagina 9 Wat heb ik er van geleerd Pagina 10-11-12 logboekkaarten Voor school moeten we een

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

De hulp komt nu op gang, zowel vanuit de Filippijnen als vanuit heel veel buitenlanden. Ook vanuit nederland.

De hulp komt nu op gang, zowel vanuit de Filippijnen als vanuit heel veel buitenlanden. Ook vanuit nederland. Hoi allemaal, Zoals bekend trok op Vrijdag 8 november een zware typhoon over de Filippijnen en deze heeft een spoor van vernietiging achter gelaten. Op TV in Nederland (en ook hier in de Filippijnen) gaat

Nadere informatie

LES 2. De reus en de steen. Sabbat

LES 2. De reus en de steen. Sabbat Sabbat Doe Leer de powertext. De reus en de steen Denk aan een keer toen je gestuurd werd voor een speciale booodschap. Was het iets dat graag wilde doen of had je er geen zin in? Liep het heel anders

Nadere informatie

Inleiding Waarom dit onderwerp?

Inleiding Waarom dit onderwerp? Inleiding Ik zou graag willen weten hoe vulkanen ontstaan. En wat de oorzaak kan zijn dat vulkanen uitbarsten. Waarom dit onderwerp? Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik laatst heel vaak de Etna op tv

Nadere informatie

Handleiding voor onze zakelijke klanten

Handleiding voor onze zakelijke klanten Handleiding voor onze zakelijke klanten U hebt schade Schade komt altijd ongelegen. Zeker als de schade grote gevolgen heeft voor de continuïteit van uw bedrijf. Daarom krijgt u van ons en uw verzekeringsadviseur

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Schade Handleiding voor onze zakelijke klanten

Schade Handleiding voor onze zakelijke klanten Schade Handleiding voor onze zakelijke klanten Je hebt schade Schade komt altijd ongelegen. Zeker als de schade grote gevolgen heeft voor de continuïteit van je bedrijf. Daarom krijg je van ons en je verzekeringsadviseur

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie