Financieel jaarverslag verzekeringsbranche Verbond van Verzekeraars

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2007. Verbond van Verzekeraars"

Transcriptie

1 3, , ,82 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 Verbond van Verzekeraars

2 Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag met de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche over 27. Een verslag dat niet alleen cijfers bevat, maar vooral ook achtergronden en verklaringen bij die cijfers. Dat laatste is van belang om ontwikkelingen te kunnen duiden en op die manier een beeld te schetsen van hoe het gaat in de branche. Dit jaarverslag is opgesteld door het Centrum voor Verzekeringsstatistiek en Onderzoek (CVS), onder leiding van prof. dr. J.L.A van Rijckevorsel. Het CVS voert elk jaar de Voorjaarsenquêtes Leven, Schade & Zorg uit ten behoeve van de leden van het Verbond. In dit verslag zijn alle cijfers en trends uit die enquêtes weergegeven en geanalyseerd, en wel op zo n manier dat beleidsverantwoordelijken in de branche er ook wat mee kunnen. Dat laatste is belangrijk, omdat de verzekeringsbranche een uniek kenmerk heeft: ze is gebaseerd op een omgekeerde productiecyclus. Pas aan het eind van de rit weet een verzekeraar of zijn kostprijsberekening correct was. Vooraf beschikt hij alleen over (retrospectieve) statistieken. In de poging het wat van een waarom te voorzien, slaat dit jaarverslag een brug tussen de droge statistieken en de beleidsbepalers bij de leden van het Verbond. Dat is echter niet het enige doel. Het Verbond vindt het daarnaast belangrijk dat ook andere geïnteresseerden uit bijvoorbeeld kabinet, parlement, overheid, toezichthouders, pers en maatschappelijke organisaties, kennis kunnen nemen van de ontwikkelingen in de verzekeringsbedrijfstak. De verzekeringbranche heeft een belangrijke rol bij het organiseren van solidariteit en het beschermen van klanten tegen onvoorziene omstandigheden. De publieke belangstelling voor de bedrijftak is traditioneel groot. Deze belangstelling wordt versterkt door actuele discussies over arbeidsongeschiktheid, ziektekosten, verzekerbaarheid van overstromingen, pensioenen, levensloop, etc., dossiers waarin verzekeraars een belangrijke rol hebben. Een belangrijk thema in het jaar 27 was transparantie, mede naar aanleiding van discussie over beleggingverzekeringen. De verzekeringssector streeft naar vergroting van transparantie en dit financieel jaarverslag is daarvan een teken. De leden, vertegenwoordigd in de commissie CVS van het Verbond van Verzekeraars, hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het tot stand brengen van dit verslag. De commissie CVS bestaat uit de volgende leden: - dr. R. Th. Wijmenga, voorzitter (Eureko/Achmea) - mr. J. Boven (REAAL) - mr. P.J.W.G. Kok (Delta Lloyd) - drs. T. Pluijter (Fortis) - ing. W.H. Steenpoorte EMIM (REAAL) Ik hoop dat deze uitgave u in uw werk als verzekeraar of anderszins van dienst is, en dat u de tijd wilt nemen om kennis te nemen van de inhoud die zeker de moeite waard is. drs. H.J. Herbert directeur Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 1

3 Inhoud Voorwoord 1 Samenvatting 3 Summary Zusammenfassung 5 Resumé 6 1 Inleiding Verantwoording Representativiteit Een nieuwe werkwijze 7 1. Leeswijzer 7 2 Economische ontwikkelingen De wereldeconomie De Nederlandse economie Beleggingen 1 2. De verzekeringsmarkt in Levensverzekeringen Overzicht levenmarkt Individueel Nieuwe productie individueel Collectief 15 Schadeverzekeringen 17.1 Overzicht schademarkt 17.2 Herverzekering 18.3 Motorrijtuigen 18. Brand 2.5 Transport 22.6 Aansprakelijkheid 23.7 Rechtsbijstand 2.8 Reis 2 5 Zorgverzekeringen Marktomvang Ziektekosten Inkomen 27 Verklaring begrippen 28 2 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

4 Samenvatting Het premievolume van de verzekeringsbranche is in 27 licht gegroeid ten opzichte van 26 en kwam zelfs iets boven de stijgende inflatie uit. De groei vond vooral plaats in de sector Zorg en Leven, al was de groeivoet in Zorg aanzienlijk kleiner dan in 26. Het resultaat is in 27 zeer licht gestegen ten opzichte van 26, maar blijft ver onder het niveau van 25. De lichte stijging is vooral het gevolg van de ontwikkeling bij Leven. Levensverzekeringen Alhoewel de nieuwe productie in deze sector afneemt, lijkt de ontwikkeling voor de sector als totaal nog redelijk positief. Het premievolume neemt toe en het resultaat stijgt. De toename van het premievolume wordt vooral veroorzaakt door de ontwikkelingen in het collectieve deel. In het individuele deel zien we de trend duidelijk omslaan met vooral dalingen bij beleggingsverzekeringen. Onder het positieve resultaat liggen dan ook ontwikkelingen die veel minder gunstig zijn en die reeds tot uiting komen in een afname van de nieuwe productie. Schadeverzekeringen Het premievolume van de schadeverzekeringen stijgt in 27 nauwelijks ten opzichte van dat van 26. De felle concurrentie op zo goed als verzadigde markten zorgt ervoor dat de premies voortdurend onder druk staan, waardoor ondanks de stijgende inflatie en andere gunstige economische ontwikkelingen het premievolume nagenoeg constant blijft. Omdat de schade wel toeneemt, is het gevolg hiervan dat het resultaat in 27 afneemt ten opzichte van de voorgaande jaren. Zowel de lage groei van het premievolume als het afnemen van het resultaat duiden op een omslag in deze sector. Zorgverzekeringen De gevolgen van de invoering van het nieuwe zorgverzekeringsstelsel zijn nog niet uitgewerkt, al zijn de effecten in 27 lang niet zo dramatisch als in 26. Het premievolume van de zorgverzekeringen neemt licht toe, maar aangezien de schade ook stijgt, leidt dit niet tot een beter resultaat. Voor ziektekosten is het resultaat net als in 26 negatief, terwijl het voor inkomensverzekeringen afneemt. Resultaat verzekeringsbranche 27 premievolume 1 netto com- resultaat 2 27 bined ratio mrd. euro % groei 27 % verdiende premie t.o.v. 26 Totaal Leven 3 26,6 3 n.v.t Totaal Schade 12, Motorrijtuigen, Brand 3, Transport, Overige 3, Totaal Zorg 36, Totaal 76, 3 n.v.t Premievolume van de directe binnenlandse tekening, de indirecte binnenlandse tekening en de directe buitenlandse tekening. 2 Technisch resultaat, uitgedrukt in een percentage van de bruto verdiende premie, na rente en na herverzekering, maar voor afdracht van vennootschapsbelasting. 3 Inclusief levensloop. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 3

5 Summary Premium turnover in the Dutch insurance industry enjoyed a slight growth in 27, in comparison with 26 and even rose somewhat above rising inflation. The said growth took place especially in the Health Care and Life sectors, even though the actual growth rate in the Health Care sector was relatively lower than in 26. The result reveals a slight increase in 27 as opposed to 26, but remains far below the 25 level. The slight increase is particularly attributable to developments in the Life insurance sector. Life insurance Despite the fact that the new production within the sector is on the wane, the outlook for developments in the sector as a whole is rather positive. Premium turnover is on the increase and the results increase as well. The increase in premium turnover is espe cially attributable to developments in the collective share. As far as the individual share is concerned, we clearly see a reversal of the trend, with falls particularly in investment insurances. The positive results also encompass developments that are far from favourable and which are already being expressed in a drop in the new production. Non-life insurance The premium turnover for non-life insurance hardly rose in 27 as compared to 26. The cutthroat competition in markets that are as good as saturated, ensured that premiums were constantly under pressure, as a result of which premium turnover remained more or less constant, spiralling inflation and other, favourable economic factors notwithstanding. The rise in non-life insurance culminated in the results of the turnover for 27 dropping in comparison with previous years. Both the growth in the premium turnover and the drop in the results point to a reversal in the sector. Accident and Health insurance The consequences of the introduction of the new health care insurance system have not yet been assessed, even though the effects were no longer as severe in 27 as they were in 26. The premium turnover for accident and health insurance increased slightly but this did not culminate in better results owing to the fact that non-life insurance also rose. The result for health insurance was negative just like in 26, and there was a downward trend in income insurances. Results in the insurance industry in 27 Premiums 1 net com- Results 2 27 bined ratio billions of % growth 27 % earned premiums euros over 26 Total Life 3 26,6 3 n.a Total Non-life 12, Car, Fire 3, Transport, Other 3, Total Accident & 36, Health Total 76, 3 n.a The premium volume of the direct domestic turnover, indirect domestic turnover and direct foreign turnover. 2 Result after interest, expressed as a percentage of the gross premium, after interest and after reinsurance, but before the deduction of corporation tax. 3 Life course savings scheme. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

6 Zusammenfassung Das Prämienvolumen der Versicherungsbranche hat im Vergleich zu 26 im Jahr 27 leicht zugenommen und überstieg die zunehmende Inflation sogar ein wenig. Dieses Wachstum fand vor allem im Bereich des Gesundheitswesens und im Lebensversicherungsbereich statt, wenn auch die Zuwachsrate beträchtlich geringer war als im Jahre 26. Das Ergebnis stieg 27 im Verhältnis zu 26 besonders geringfügig, unterschreitet aber das Niveau von 25 bei weitem. Der leichte Anstieg ist vor allem eine Folge der Entwicklung im Bereich der Lebensversicherungen. Lebensversicherungen Obwohl die neue Produktion in diesem Bereich abnimmt, sieht die Entwicklung für die Branche insgesamt noch ziemlich positiv aus. Das Prämienvolumen nimmt zu und das Ergebnis nimmt auch zu. Die Zunahme vom Prämienvolumen ist hauptsächlich auf die Entwicklungen im Bereich der kollektiven Lebensversicherungen zurückzuführen. Hinsichtlich der individuellen Lebensversicherungen sehen wir hauptsächlich am Rückgang der Investitionsversicherungen eine eindeutige Trendwende. Dem positiven Ergebnis liegen nämlich weniger günstige Entwicklungen zugrunde, die sich bereits in einem Rückgang der neuen Produktion zeigen. Sachversicherungen Das Prämienvolumen der Sachversicherungen nahm 27 im Vergleich zu dem des Jahres 26 kaum zu. Die starke Konkurrenz auf nahezu gesättigten Märkten ist der Grund, weshalb die Prämien ständig unter Druck stehen. Das hält das Prämienvolumen trotz der zunehmenden Inflation und anderer günstiger wirtschaftlicher Entwicklungen so gut wie konstant. Da aber die Schäden zunehmen, nimmt das Ergebnis 27 aufgrund dessen im Vergleich zu den Vorjahren ab. Sowohl das geringe Wachstum des Prämienvolumens als auch der Rückgang des Ergebnisses sind Indizien einer Wende in diesem Bereich. Krankenversicherungen Die Folgen der Einführung des neuen Krankenversicherungssystems wurden noch nicht ausgearbeitet, wenn auch die Folgen 27 lange nicht so dramatisch sind wie sie 26 waren. Das Prämienvolumen der Krankenversicherungen weist zwar leichtes Wachstum auf, da aber die Schäden auch zunehmen, kommt es zu keinem besseren Ergebnis. Das Ergebnis der Krankenversicherung ist wie im Jahre 26 negativ, während das der Einkommensversicherungen abnimmt. Ergebnis Versicherungsbranche 27 Prämienvolumen 1 Netto Kosten/ Ergebnis 2 27 Schadensatz Mrd. euro Wachstum 27 % der verdienten Prämien i.v.z. 26 Gesamt Leben 3 26,6 3 nicht zutreffend Gesamt Schäden 12, Kraftfahrzeuge, Feuer 3, Transport, Übrige 3, Gesamt 36, Krankenvers. Summe 76, 3 nicht zutreffend Prämienvolumen direktes Inlandsgeschäft, indirektes Inlandsgeschäft und direktes Auslandsgeschäft. 2 Technisches Ergebnis, ausgedrückt in Prozent der verdienten Bruttoprämie nach Zinsabgaben und Rückversicherung, aber vor Unternehmenssteuern. 3 Einschl. Lebenslauf. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 5

7 Resumé Le volume des primes dans la branche de l assurance a quelque peu augmenté en 27 par rapport à 26, à un taux légèrement supérieur à celui de l inflation. Cette hausse a concerné principalement les secteurs Frais médicaux et Vie, bien que le taux de croissance du secteur Frais médicaux ait été nettement inférieur à celui de 26. Le résultat 27 est en très légère hausse par rapport à 26, mais demeure bien inférieur au niveau de 25. Cette légère hausse est surtout due au développement du secteur Vie. Assurances vie Bien que la nouvelle production diminue dans ce secteur, l évolution sur le plan global y semble assez positive. Le volume des primes est en hausse et le résultat aussi. L augmentation du volume des primes est essentiellement engendrée par l évolution de la part collective. On constate une nette inversion de la tendance dans la part individuelle, avec tout particulièrement des baisses concernant les assurances vie avec fonds d investissement. Le résultat positif dissimule aussi des évolutions moins favorables qui se traduisent déjà par une baisse de la nouvelle production. Assurances dommages Le volume des primes des assurances dommages augmente à peine en 27 par rapport à celui de 26. La concurrence acharnée sur des marchés quasiment saturés fait que les primes subissent une pression i ncessante, avec pour conséquence un volume des primes qui demeure pratiquement constant malgré une inflation en hausse et d autres développements économiques favorables. Comme en revanche le volume des dommages augmente, il s ensuit que le résultat en 27 décroît par rapport aux années précédentes. La faible croissance du volume des primes ainsi que la baisse du résultat indiquent un basculement dans ce secteur. Assurances maladie Les conséquences de l introduction du nouveau système d assurances maladie se font encore sentir, même si les effets sont nettement moins spectaculaires en 27 qu en 26. Le volume des primes d assurances maladie augmente légèrement, mais étant donné que les remboursements augmentent eux-aussi, cela ne conduit pas à un meilleur résultat. Pour les frais médicaux, le résultat est négatif, tout comme en 26, tandis que celui des assurances contre les pertes de revenus décroît. Résultat du secteur des assurances 27 volume des primes 1 ratio Résultat 2 27 combiné net millards % croissance 27 % prime acquise d euros par rapport à 26 Total Vie 3 26,6 3 sans objet Total Dommages 12, Véhicules, automobiles - Incendie 3, Transport, Autres 3, Total Maladie 36, Total 76, 3 sans objet Volume des primes des souscriptions nationales directes, des souscriptions nationales indirectes et des souscriptions étrangères directes. 2 Résultat technique, exprimé en pourcentage de la prime acquise brute, après intérêt et après réassurance, mais avant paiement de l impôt sur les sociétés. 3 Y compris assurance de planification des carrières. 6 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

8 1 Inleiding 1.1 Verantwoording Dit verslag bevat een terugblik op de financiële ontwikkelingen in de Nederlandse verzekeringsbranche over het jaar 27. Het jaarverslag is opgesteld door het Centrum voor Verzekeringsstatistiek en Onderzoek (CVS), het statistisch onderzoeksbureau van het Verbond van Verzekeraars. Alle hier gepresenteerde gegevens over de verzekeringsbranche zijn ontleend aan comptabele enquêtes, die het CVS in het voorjaar van 28 heeft gehouden onder verzekeraars. Aan deze enquêtes doen verzekeraars mee die werkzaam zijn op de Nederlandse markt en die een vergunning hebben van De Nederlandsche Bank (DNB). Voorheen beperkte het CVS zich hierbij tot de directe binnenlandse tekening. Vanaf dit jaar zoeken wij meer aansluiting bij DNB, die de cijfers inclusief indirecte tekening (dit is vooral herverzekering aangenomen van andere verzekeraars) en directe buitenlandse tekening weergeeft. De extra tekening is ongeveer 5% van het totaal en verhoogt de cijfers van het CVS in vergelijking met de uitkomsten van vorige jaren. De resultaten worden uitgedrukt in een percentage van de verdiende premie. De hier gepresenteerde resultaten zijn de zogenaamde technische resultaten inclusief herverzekering, maar voor afdracht vennootschapsbelasting. Deze resultaten zijn opgehoogd naar de omvang van de gehele Nederlandse verzekeringsbranche. De genoemde bedragen en aantallen in dit jaarverslag over voorgaande jaren kunnen op bepaalde punten licht afwijken van de bedragen en aantallen zoals vermeld in eerdere jaarverslagen. De belangrijkste redenen hiervoor zijn bijstellingen op oude jaren, veranderingen in panelsamenstelling en de gewijzigde verslagleggingsregels. Alle resultaten en groeipercentages zijn afgerond op hele procentpunten. De in de kaders gepresenteerde resultaten zijn afkomstig van het CVS, tenzij anders vermeld. 1.2 Representativiteit De financiële gegevens over levensverzekeraars zijn gebaseerd op ruim 9% van de Nederlandse verzekeringsmarkt, gemeten naar premievolume. De resultaten zijn afkomstig van de Voorjaarsenquête Leven, die het CVS jaarlijks houdt onder levensverzekeraars die in Nederland werkzaam zijn. De enquête vraagt de verlies- en winstrekening, de technische en niettechnische rekening en de balans uit. De financiële gegevens van schadeverzekeraars zijn gebaseerd op bijna 75% van de Nederlandse verzekeringsmarkt, gemeten naar premievolume. De resultaten zijn afkomstig van de Voorjaarsenquête Schade & Zorg, die het CVS jaarlijks houdt onder schadeverzekeraars die in Nederland werkzaam zijn. De in het hoofdstuk schadeverzekeringen gepresenteerde resultaten hebben betrekking op alle schadeverzekeringen exclusief Zorg, namelijk verzekeringen voor motorrijtuigen, brand, transport, aansprakelijkheid, rechtsbijstand en reis. De financiële gegevens van ziektekostenverzekeraars zijn gebaseerd op kwartaalcijfers van DNB over de gehele markt van Nederlandse ziektekostenverzekeraars. De sector Zorg bestaat uit ziektekosten- en inkomensverzekeringen, die weer zijn opgebouwd uit productgroepen. Hierbij wordt rekening gehouden met producten uit het nieuwe zorgstelsel (de basisverzekering) en de uitloop uit het oude zorgstelsel, alsmede de WIA en de uitloop van producten gerelateerd aan het oude sociale zekerheidsstelsel (Pemba, WAO-gat). 1.3 Een nieuwe werkwijze Om de kwaliteit van de publicatie te verbeteren, wordt vanaf dit jaar gewerkt met een nieuwe verwerkingsmethode. In plaats van paneltotalen op basis waarvan de afgelopen vijf jaar worden teruggerekend, sluit het CVS nu zoveel mogelijk aan bij de officiële marktcijfers van De Nederlandsche Bank en worden groeivoeten uit de aangeleverde data gebruikt om cijfers over het laatste jaar te verkrijgen. De cijfers van de jaren 23 tot en met 26 kloppen dus met de cijfers van DNB, al zijn de cijfers waarover wij beschikken meer gedetailleerd. Voor 27 hebben wij een raming gemaakt op basis van de marktcijfers van 26 en groeivoeten uit data van verzekeraars. Dit betekent vooral dat de gepubliceerde data meer consistent worden. Cijfers uit het verleden worden niet meer aangepast als voor een ander panel wordt gekozen en de onderlinge optelbaarheid van productgroepen sluit beter aan. Wel is het mogelijk dat de gepubliceerde cijfers daarom afwijken van eerdere cijfers. In sommige gevallen kan het verschil zelfs aanzienlijk zijn. De nieuwe methode levert echter een betere kwaliteit van de ramingen en een meer betrouwbaar, consistent en stabiel beeld. De verbetering van de uitkomsten weegt daarmee ruimschoots op tegen een breuk in de gepubliceerde cijfers over de tijd. 1. Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt kort ingegaan op algemene economische ontwikkelingen die van invloed zijn op de resultaten van de verzekeringssector. In hoofdstuk 3 wordt verslag gedaan van de financiële ontwikke- Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 7

9 lingen op de markt voor levensverzekeringen, met aandacht voor de ontwikkeling van het premievolume, de nieuwe productie en het resultaat. In hoofdstuk wordt het resultaat van de diverse schadeverzekeringen toegelicht. Ook wordt stil gestaan bij de impact van herverzekering. In hoofdstuk 5 wordt de markt van zorgverzekeringen toegelicht. Het verslag sluit met een verklarende lijst van begrippen. 8 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

10 2 Economische ontwikkelingen 2.1 De wereldeconomie Ondanks turbulentie op de financiële markten in de tweede helft van het jaar, groeide de wereldeconomie in 27 met bijna 5%. Hiermee lag de groei een fractie onder de ontwikkeling in de voorgaande jaren, wat vooral werd veroorzaakt door de lagere groei in de Verenigde Staten. De verwachting is dat de afzwakking van de groei aanhoudt en voor 28 blijft steken op een niveau rond de %. De inflatie was tot nu toe redelijk gematigd. Dit maakt een bestendige economische groei waarschijnlijk, maar in 27 is de inflatie weer toegenomen. Vooral de sterk gestegen olieprijzen dragen hieraan bij. Deze ontwikkeling versterkt de verwachting van een lagere economische groei dan in de voorgaande jaren. Verder blijven de bekende bedreigingen bestaan, zoals de hoge grondstoffenprijzen en het tekort op de betalingsbalans van de Verenigde Staten. Ook de stijging van de olieprijs en de kredietcrisis zijn factoren die nog steeds spelen en de druk op de inflatie en de economische groei verhogen. Gelukkig zijn er vooral in de opkomende economieën en in de Europese Unie nog enkele factoren om die ontwikkelingen deels te compenseren, waardoor de groei nog op een redelijk niveau kan blijven. De compenserende factoren zijn onder andere te vinden in de succesvolle economische integratie, wat een rol speelt bij de gunstige economische ontwikkeling in China en de nieuwe EU-lidstaten. Verder wordt het negatieve effect van een hoge olieprijs gecompenseerd door lage kapitaalkosten, effectief monetair beleid en een stijging van de arbeidsproductiviteit. De ontwikkelingen op de financiële markten zijn het welhaast onvermijdelijke resultaat van de onevenwichtigheden die zijn ontstaan door de hoge groei en de lage inflatie van de afgelopen jaren. Dit levert een grote hoeveelheid kapitaal op waarvoor beleggers op zoek gaan naar een hoog rendement. Dit is vanwege de lage rente alleen te krijgen bij een hoog risico. Een hoge volatiliteit door onverwachte ontwikkelingen met grote gevolgen is dan het logische resultaat. 2.2 De Nederlandse economie In 27 hield de Nederlandse hoogconjunctuur aan. Inmiddels wordt de economische groei breed getrokken, door zowel de consumptie, de investeringen als de export. Hiervan is de export, zoals meestal, de belangrijkste factor. Al met al kwam de groei uit op 3,5%, de hoogste groei sinds het begin van het millennium en hoger dan de oorspronkelijk verwachte 2,8%. Het contrast tussen de ontwikkelingen op de financiële markten en de Nederlandse economische ontwikkelingen is erg groot. De verwachting is dan ook dat de doorwerking in 28 alsnog volgt. De onrust op de financiële markten is begonnen in de Verenigde Staten. De ongunstige effecten hiervan op de economie en de daling van de koers van de dollar leiden tot afnemende exporten naar dit land. Verder ondervinden Nederlandse bedrijven met een filiaal in de Verenigde Staten nadelige gevolgen en kunnen financiële instellingen de kredietverlening aan consumenten verminderen. Naar verwachting zal de economische groei in 28 en 29 dan ook alsnog dalen. Figuur 1 Mutaties BBP ten opzichte van het vorige jaar (%) en de gemiddelde werkloze beroepsbevolking tussen 1999 en 27 (bron: CBS). Voor 28 en 29 betreft het prognoses op basis van cijfers van het CPB volumemutaties BBP t.o.v. vorig jaar (%) werkloze beroepsbevolking (x 1.) 5, ,9 1,9 2 1,5 3 3,5 2,3 1, ,1, De tekst in dit hoofdstuk is gebaseerd op het Centraal Economisch Plan 28 van het CPB, het jaarverslag 27 van DNB en publicaties van de OECD en de Wereldbank. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 9

11 Figuur 2 Beurskoersen AEX en MSCI in 27 AEX MSCI jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 13 De economische groei gaat gepaard met stijgende inflatie en een aantrekkende arbeidsmarkt. Het aantal banen blijft stijgen en het aantal openstaande vacatures laat nog steeds een groei zien. Niettemin zal ook dit veranderen. Door de afnemende economische groei worden zowel het arbeidsaanbod als de werkgelegenheidsgroei kleiner. In 28 zal hierdoor de werkloosheid naar verwachting nog iets verder afnemen, maar in 29 loopt deze weer op. Daarnaast komt aan de periode met lage inflatie een einde. Door stijgingen van de loonkosten, de lonen, voedselprijzen, de prijs van olie en de daarmee samenhangende prijs van energie, zal de inflatie de komende jaren weer toenemen. Ook dit remt de gunstige economische ontwikkelingen. 2.3 Beleggingen De beurzen kenden vooral in de tweede helft van 27 tumultueuze ontwikkelingen. De MSCI World Index, die een beeld geeft van de wereldwijde ontwikkelingen in de aandelenkoersen, schommelde tussen de -2% en +13% en eindigde uiteindelijk op een stijging ten opzichte van 1 januari 27 van ruim 7%. De belangrijkste Nederlandse index, de AEX, liet soortgelijke schommelingen zien en steeg uiteindelijk met iets minder dan 3%. Verzekeraars beleggen een relatief klein deel van hun eigen vermogen in aandelen, onder andere om het risico op grote verliezen te verminderen en daarmee de integriteit van de beleidsvoering te verho- Figuur 3 Beleggingsmix schade- en levensverzekeraars (exclusief risico polishouders) 1% 1% 11% 1% 12% 13% 8% 8% 7% 15% 1% 7% 13% 6% 16% 6% 18% 6% % 13% 1% 15% 15% 3% 39% 8% 6% 12% 11% 51% 5% 5% 1% 8% overig vastgoed aandelen andere leningen hypothecaire leningen obligaties 2% % Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

12 Figuur Ultimo maandelijks u-rendement 27 (%) ultimo maandelijks u-rendement 27 (%) 5,,5, 3,5 3, januari december gen. Zodoende bestaat het grootste deel van beleggingen van verzekeraars uit vastrentende waarden, zoals staats- en bedrijfsobligaties, vorderingen uit (hypothecaire) leningen en vastgoed. De rendementen van deze vastrentende waarden hangen sterk af van de kapitaalmarktrente. De kapitaalmarktrente is voor veel verzekeraars dan ook een belangrijke determinant van de beleggingsopbrengsten. Een stijging van de kapitaalmarktrente heeft immers een negatief effect op de obligatiekoersen, maar vergroot (op de langere termijn) wel weer de beleggingsopbrengsten. Daardoor laten de beleggingsrendementen van verzekeraars weliswaar schommelingen zien, maar deze zijn vergeleken met de beursontwikkelingen veel meer gedempt. Ook hieruit blijkt dat uiteindelijk over geheel 27 een positief beleggingsrendement is behaald, al is er wel sprake van een neerwaartse tendens in de laatste maanden. Dit beeld is te zien aan de ontwikkeling van de zogenaamde u-rendementen 5 over 27. Het u-rendement werd in 1995 geïntroduceerd als maatstaf om de rendementen op beleggingen te bepalen. 2. De verzekeringsmarkt in 27 De gevolgen van de kredietcrisis in 27 vielen voor Nederland mee. Enerzijds komt dit omdat de beurskoersen in 28 pas echt lager werden, anderzijds doordat de Nationale Banken adequaat reageerden en doordat in het huidige financiële stelsel reeds de nodige zekerheden en stabilisatoren zijn ingebouwd. Bij verzekeraars zijn weinig spectaculaire gevolgen van de kredietcrisis waar te nemen. Dat de rente door de kredietcrisis weer toeneemt, kan zelfs als een positief effect voor verzekeraars worden gezien. Van alle economische ontwikkelingen zijn voor verzekeraars vooral de stand van de rente en nieuw overheidsbeleid, zoals fiscale wetgeving en veranderingen in de zorgwet, van belang. Deze bepalen grotendeels hoe de conjuncturele ontwikkeling van de verzekeringsmarkt verloopt. Hierdoor heeft de verzekeringssector een eigen conjunctuur, die niet gecorreleerd is met de macro-economische conjunctuur. Op alle verzekeringsgebieden is sprake van felle concurrentie. De nieuwe Zorgverzekeringswet heeft geleid tot een nieuwe markt, die stormachtig werd veroverd en in 27 verder werd ontwikkeld. In deze branche vinden dan ook de meeste veranderingen plaats op het gebied van premievolume en behaald resultaat. Voor levensverzekeraars is de kapitaalmarktrente van groot belang. De ontwikkelingen in 27 zorgen voor de nodige onzekerheden, die de komende tijd zullen aanhouden. Dit kan voor de nodige veranderingen zorgen. De markt voor schadeverzekeringen wordt hier minder door beïnvloed, maar daar is de grote invloed van incidenten goed merkbaar. Ook hier kan een situatie dus ineens omslaan. Al met al reden genoeg om in de komende hoofdstukken bij elke branche gedetailleerder stil te staan. 5 Het u-rendement is een rendementsmaatstaf welke maandelijks wordt gepubliceerd door het CVS. De hoogte van het u-rendement is gebaseerd op het effectief rendement van alle staatsleningen (guldens- en euro-obligatieleningen) die voldoen aan een aantal specifieke criteria. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 11

13 3 Levensverzekeringen - Totaal premievolume neemt toe door collectieve verzekeringen - Nieuwe productie individueel neemt af - Aandeel beleggingsverzekeringen neemt af bij individueel - Kwaliteit nieuwe productie individueel neemt af - Resultaat Leven blijft goed 3.1 Overzicht levenmarkt Voor de levensverzekeringsbranche is 27 een bewogen jaar geweest. Levensverzekeraars werkten hard aan het verhogen van de transparantie om het vertrouwen bij de consument te vergroten. Aan de voorbereiding van de implementatie van de modellen De Ruiter werd dan ook veel aandacht besteed en het eerste uniforme pensioenoverzicht (UPO) werd uitgereikt. De ontwikkeling van de beurskoersen, die een belangrijke graadmeter voor de beleggingsresultaten vormen, was zowel positief als negatief. De AEX kende in 27 een redelijk grillig verloop, maar sloot met een kleine stijging zelfs weer boven de 5-puntengrens aan het einde van het jaar, wat sinds 21 niet meer was voorgekomen. Het grillige verloop is een negatief effect, omdat het de onzekerheid vergroot, maar de uiteindelijke eindstand laat dus een redelijk positieve stijging over geheel 27 zien. Het bruto premievolume van levensverzekeringen is in 27 met ruim 3% gestegen en heeft voor het eerst de 26 miljard euro overschreden 6. Ook het technisch resultaat steeg en wel van 11,1% naar 15,5% van de bruto verdiende premie. Om zoveel mogelijk aansluiting te houden bij de cijfers van toezichthouder DNB zijn in deze cijfers (evenals in eerdere jaren) premie-inkomsten uit overnamekoopsommen opgenomen zoals deze zijn gerapporteerd aan DNB. Het gedeelte van het premievolume van de levensverzekeringen dat op beleggingsbasis is gesloten, is met 7% gestegen. Het aandeel is hiermee licht toegenomen tot %, wat volledig op het conto van de collectieve markt kan worden geschreven, want binnen de individuele markt zien we een tegengesteld effect. Zowel het premievolume van premie- als koopsompolissen steeg dit jaar met een paar procent. De verhouding tussen deze twee groepen is ongewijzigd gebleven, 52% wordt via periodieke premie betaald. Het technisch resultaat stijgt in 27 naar 15,5% van de bruto verdiende premie. Het resultaat wordt positief beïnvloed door een forse daling van de technische voorzieningen voor levensverzekering o.a. door afkoop en herverzekering in combinatie met een halvering van de post winstdeling en kortingen. Daartegenover staan stijgende uitkeringen en een stijging van overige technische lasten en beleggingslasten. 3.2 Individueel Individuele levensverzekeringen kunnen worden ingedeeld in verschillende categorieën, zoals hypothecaire levensverzekeringen, uitgestelde en direct ingaande lijfrenten, uitgestelde pensioenen, risicoverzekeringen en spaarverzekeringen. De nieuwe levensloopverzekering behoort overigens tot de Figuur 5 Premievolume individueel en collectief, in miljarden euro s periodieke premie individueel koopsom periodieke premie collectief koopsom ,3 7,6 7,8 7,8 7, ,1 9,3 9,7 9,7 9,8 8,3,2 3,6,5,9,2 3,9 3,8 3,7, Dit is inclusief verschuivingen van collectiviteiten. Onder IFRS moeten ingekomen voorzieningen van overgenomen collectieve contracten als premie worden geboekt, wat de stijging van de premie positief beïnvloedt zonder dat er feitelijke premie-inkomsten tegenover staan. 12 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

14 Figuur 6 Technisch resultaat Leven in procenten van de verdiende premie categorie spaarverzekeringen. De aanwezigheid van een overlijdensrisicodekking maakt het levensloopproduct tot een levensloopverzekering. Indien geen overlijdensrisicoverzekering aanwezig is, is het een bancaire levenslooprekening. Al gedurende meerdere jaren neemt het premievolume van individuele levensverzekeringen toe, maar het groeipercentage neemt elk jaar af. Groeide het premievolume in 2 nog met 3,6%, in 27 is dit nog maar,6%, waarmee de inflatie niet wordt bijgehouden. Het premievolume van de traditionele levensverzekeringen (in geld in plaats van beleggingen) is met 3% gestegen, terwijl het premievolume van de verzekeringen in beleggingseenheden dit jaar voor het eerst sinds jaren is gedaald, met % naar het volume van 23. De verhouding tussen verzekeringen in geld en beleggingsverzekeringen in de individuele markt heeft zich een aantal jaren nauwelijks gewijzigd. In 27 is het aandeel van geldverzekeringen echter weer met enkele procentpunten gestegen naar bijna 63%. De onderverdeling van het premievolume naar termijn van betaling is al jaren stabiel bij de individuele verzekeringen. Circa 55% van het premievolume wordt voldaan door middel van periodieke premie, de overige 5% via eenmalige stortingen (koopsom). 3.3 Nieuwe productie individueel De productiepremie van nieuwe individuele levensverzekeringen is in 27 met 1% gedaald van 8 miljard euro in 26 tot 7,3 miljard euro. De daling van de productiepremie wordt veroorzaakt door drie productgroepen: direct ingaande lijfrenten, uitgestelde lijfrenten en spaarverzekeringen. Elk van deze productgroepen heeft een daling in de productiepremie gekend van 2 miljoen euro. De daling van de productiepremie van nieuwe individuele levensverzekeringen vindt voornamelijk plaats 15 bij verzekeringen die tegen periodieke premiebetaling worden afgesloten. De productiepremie van deze verzekeringen is met 2% gedaald, maar ook de nieuwe koopsomverzekeringen hebben een daling in de premie gekend, namelijk 7%. De daling in de productiepremie bij spaarverzekeringen vindt in zijn geheel plaats bij de verzekeringen die tegen een periodieke premiebetaling worden afgesloten. De spaarverzekeringen zijn hierdoor verantwoordelijk voor het grootste deel van de daling van de periodieke productiepremie (-2 miljoen euro). Hoewel de meeste productgroepen een daling hebben gekend in de periodieke productiepremie in 27, hebben de producten levenslang bij overlijden en risicoverzekeringen een stijging doorgemaakt. De productiepremie, die periodiek wordt betaald op verzekeringen die een levenslange uitkering bij voortijdig overlijden garanderen, is in 27 met 31% (16 miljoen euro) gestegen naar bijna 7 miljoen euro. De risicoverzekeringen tegen periodieke premie zijn ook gestegen, namelijk 1% (5 miljoen euro) naar 6 miljoen euro. Bij de verzekeringen die zijn afgesloten middels een koopsom, kenden direct ingaande en uitgestelde lijfrenten de grootste dalingen (-2 miljoen en -155 miljoen euro). Slechts bij één productgroep (risicoverzekeringen) is de productiepremie gestegen. De premie voor deze verzekeringen is in 27 zelfs meer dan verdubbeld ten opzichte van 26 naar 57 miljoen euro. De premie van nieuwe periodiek premiebetalende overlijdensrisicoverzekeringen is, als gevolg van concurrentie in de markt, gedaald. Waar de consument nog gemiddeld 51 euro per polis kwijt was in 26, heeft de consument in euro betaald. Het verzekerd kapitaal per polis bleef in de periode gelijk, zo n 11. euro. Dit betekent dat de consument dus hetzelfde bedrag kan verzekeren tegen een lagere premie. De sterke daling van de productiepremie van nieuwe individuele verzekeringen tegen periodieke premie en de nieuwe verzekeringen tegen koopsommen hebben invloed op de APE (Annualised Premium Equivalent, oftewel de gestandaardiseerde productie). De APE wordt gebruikt om de kwaliteit van de productie weer te geven. Waar in 26 de APE 2,5 miljard euro bedroeg, was deze in 27 gedaald tot 2 miljard euro, wat betekent dat de kwaliteit van de nieuwe individuele productie is afgenomen. De meerderheid van de nieuwe polissen tegen periodieke premiebetaling zijn beleggingsverzekeringen. De verzekeringen waarbij bij aanschaf de premie wordt voldaan in de vorm van een koopsom zijn hoofdzakelijk traditioneel van aard. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 13

15 Figuur 7 Nieuwe productiepremie in periodieke premie en koopsommen en de APE periodieke premie koopsom APE 8 6 5, 5,9 6,1 5,7,8 2 1,6 1,5 1,6 1,8 1,5 2,1 2,1 2,2 2,5 2, De productiepremie van zowel de nieuwe beleggingsverzekeringen als de nieuwe verzekeringen in geld zijn in 27 ten opzichte van 26 met respectievelijk 3 en 2 procent gedaald. Door de daling van de verkoop van beleggingsverzekeringen is het aandeel beleggingsverzekeringen in de totale nieuwe pro- Figuur 8 Aandeel beleggingsverzekeringen/verzekeringen in geld in productiepremie tegen periodieke premie of koopsompremie in 27 periodieke premie geld 7% beleggingen 53% koopsom geld 91% beleggingen 9% ductie van individuele levensverzekeringen gedaald van 25% in 26 tot 18% in 27, waarmee het terug is op het niveau van De verkoop van beleggingsverzekeringen hangt sterk samen met de beurskoers. De verkoop van beleggingsverzekeringen kende, als gevolg van het gunstige beursklimaat, in 1999 en 2 een piek. In de periode daarna (2-25) is het aandeel beleggingsverzekeringen in de nieuwe productie fors gedaald. De AEX kende in deze periode dan ook de laagste slotkoersen aan het eind van het jaar. Waar de beurs ultimo 1999 nog sloot op 671 punten, sloot deze in 21 door de gebeurtenissen in de VS op 11 september 21 op 57 punten. Eind 22 sloot de AEX op een dieptepunt van 323 punten. In de jaren die volgden heeft de AEX zich moeizaam hersteld. In 26 en 27 ging het beter met de beurs. In deze jaren sloot de AEX op de laatste dag van het jaar op respectievelijk 95 en 516 punten. Figuur 9 Aandeel beleggingsverzekeringen in totaal aantal nieuwe verzekeringen, in premie en aantal en de AEX-index premie aantal AEX (slotkoers jaar) 6% 5% % 3% 2% 1% % Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

16 Figuur 1 Aantal nieuwe individuele levensverzekeringen en het gemiddelde verzekerd kapitaal per polis aantal nieuwe polissen (miljoenen) verzekerd kapitaal per polis (x1. euro) 2, 6 1,6 5 1,2 3,8 2, 1, In 27 is duidelijk te zien dat de beurskoersen zich redelijk herstellen, terwijl de consument in 27 minder vaak heeft gekozen voor een beleggingsverzekering. De oorzaak ligt zowel in het grillige verloop van de beurs in 27 als in de ophef die is ontstaan over beleggingsverzekeringen. Naast de daling van de productiepremie is ook het aantal verkochte polissen gedaald. Het jaar 27 was het derde achtereenvolgende jaar waarin de productie van het aantal nieuwe polissen afnam. Sinds het hoogtepunt in 1999 (1,8 miljoen verkochte polissen) is het aantal polissen sterk teruggelopen tot 1,1 miljoen in 23. Na een korte opleving van de productie in 2, is vanaf 25 het aantal nieuw verkochte individuele levensverzekeringen gedaald van 1,3 miljoen tot 1,1 miljoen polissen in 27. Het aantal nieuw verkochte uitgestelde lijfrenten is fors gedaald (-21%). Door wijzigingen in het belastingstelsel is er minder fiscale stimulans om producten aan te schaffen. In het jaar 2 was er een piek (ruim. polissen) in de verkoop van uitgestelde lijfrente, maar na wijziging van het belastingstelsel in 21 liep de verkoop terug tot 95. polissen in 27. Door de daling van het aantal polissen en de productiepremie is ook het verzekerd kapitaal van de nieuwe individuele polissen over het jaar 27 gedaald. In 26 werd 58, miljard euro verzekerd en in 27 ruim 56,8 miljard euro. Het gemiddelde verzekerd kapitaal per nieuwe polis is echter wel gestegen. Voor het eerst is het verzekerd kapitaal per polis boven de 5. euro uitgekomen, namelijk 52. euro. 3. Collectief Het premie-inkomen is in 27 met zo n 8% gestegen. Evenals in 26 is sprake van een substantieel bedrag aan overnamekoopsommen, maar ook het gedeelte dat middels periodieke premie wordt betaald, is met 7% gestegen in tegenstelling tot de daling in voorgaande jaren. Een verklaring hiervoor is de consolidatie van kleine pensioenfondsen in grotere verzekeraars. De kosten zijn door regelgeving en toezichthouders dusdanig gestegen, dat deze voor kleine fondsen te hoog worden. Door consolidatie worden de kosten als gevolg van schaalvoordelen weer lager. Verder neemt het premievolume toe vanwege een stijging van het aantal werknemers en de gemiddelde hogere inkomens. Ten opzichte van eind 25 is het aantal werknemers, waarvan meer dan 9% een vast contract heeft, toegenomen met bijna 5%. Het premievolume van verzekeringen in geld daalde met zo n 8%, terwijl het gedeelte beleggingen met meer dan 2% steeg. Het aandeel van beleggingsverzekeringen in de collectieve markt steeg hierdoor ook naar 56%. De premiestijging vond plaats in zowel premiebetalende als koopsompolissen. De verhouding hiervan bleef dan ook ongewijzigd op Individuele pensioenen (derde pijler) worden bijna in zijn geheel verzekerd bij verzekeraars. Van de collectieve pensioenen wordt veelal gedacht dat deze hoofdzakelijk zijn ondergebracht bij de bedrijfstak-, beroeps- en ondernemingspensioenfondsen. Uit een meerjarige analyse blijkt echter dat verzekeraars in de periode 23 t/m 25 zo n 21% van de tweede pijler pensioenmarkt bedienen. De verzekeraars bedienen een substantieel deel in de tweede pijler pensioenmarkt. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 15

17 Hypothecaire verzekeringen en de verkoop van woningen De productie van hypothecaire verzekeringen is in 27 zowel in aantallen, verzekerd kapitaal als in premieomzet gedaald. De daling van het aantal hypothecaire verzekeringen ging gepaard met een daling van het aantal verkochte woningen. Waar 25 en 26 nog een stijging kende in de verkoop van het aantal woningen (respectievelijk 7,6% en 1,5%), daalde het aantal verkochte woningen in 27 met 3,5% tot 22.1 woningen. Ook zijn er minder hypothecaire verzekeringen afgesloten in 27 dan in 26. In 26 werden namelijk verzekeringen afgesloten, in 27 was dit gedaald tot polissen; dit betekent een daling van 13,6%. Gedurende 27 had de verkoop van woningen een grillig verloop. Het jaar kende een aantal sterke pieken en dalen. Het aantal nieuw afgesloten hypothecaire verzekeringen volgt in grote mate de ontwikkeling van de huizenverkoop. Zo zijn in september zowel een kwart minder woningen als een kwart minder verzekeringen die gelieerd zijn aan een hypotheek, verkocht ten opzichte van de maand ervoor. In oktober zijn beide verkopen weer met 17% gestegen. Figuur 11 Aantal nieuwe hypothecaire verzekeringen en aantal verkochte woningen in 27 per maand hypothecaire verzekeringen aantal verkopen J F M A M J J A S O N D 16 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

18 Schadeverzekeringen - Resultaat schade neemt af - Nauwelijks groei premievolume schade als gevolg van felle concurrentie - Incidenten beïnvloeden het resultaat sterk.1 Overzicht schademarkt Bij het totaal van de schadeverzekeringen, dus exclusief Zorg (ziektekosten en inkomen), valt op dat het premievolume in 27 nauwelijks stijgt ten opzichte van 26. De felle concurrentie op nagenoeg verzadigde markten zorgt ervoor dat de premies voortdurend onder druk staan, waardoor ondanks een toenemend aantal polissen en stijgende inflatie het premievolume maar zeer licht kan groeien. Omdat de schadelast toeneemt, neemt het resultaat in 27 af ten opzichte van de voorgaande jaren. acceptatiebeleid slagen verzekeraars erin de betaalde schade binnen de perken te houden. In 27 lijkt deze ontwikkeling niet langer meer houdbaar als strategie om het resultaat op peil te houden. Door enkele incidenten, door toenemende schade en door dalende premies staat het resultaat zodanig onder druk dat het voor het eerst in jaren afneemt. De netto combined ratio 7 van het totaal van de schadeverzekeringen ligt in 27 rond de 95. Dit is een aanzienlijke verhoging in vergelijking met 26 (92), Tabel 1 Premievolume en premieontwikkeling schadebranches branche mutatie miljard euro % Motorrijtuigen,6,6 Brand 3,5 3,5 Transport,7,7 6 Overige * 3,7 3,8 w.o. Aansprakelijkheid 1,2 1,2 7 w.o. Rechtsbijstand,5,6 7 w.o. Reis,5,5 1 Totaal 12,6 12,7 1 * Tot de Overige verzekeringen behoren ook Krediet & borgtocht en Diverse geldelijke verliezen. Dat het resultaat tot en met 26 kon groeien, was vooral het gevolg van een afname van het aantal schaden. Door meer aandacht te schenken aan risicoidentificatie, preventie en een aanscherping van het maar het betekent dat de inkomsten nog steeds voldoende hoog zijn om de uitgaven te kunnen dekken, zonder dat daarbij sprake is van compenserende beleggingsopbrengsten. Figuur 12 Resultaat na rente in procenten van de verdiende premie en de netto combined ratio Schade voor herverzekering na herverzekering netto combined ratio schade De netto combined ratio gebruikt de bedragen gecorrigeerd voor herverzekering. Dit kan alleen op brancheniveau. Voor de onderliggende productgroepen is het aandeel herverzekering niet bekend en moet derhalve de bruto combined ratio worden berekend. Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 17

19 Kyrill Op 18 januari 27 vond de zwaarste storm in vijf jaar plaats. De schade van deze storm bedraagt meer dan 33 miljoen euro. Dit is ongeveer 2% van de totale schade op het gebied van brandverzekeringen over een heel jaar. Tabel 2 Stormschade 18 januari 27 per branche soort verzekering schade (in miljoenen) Bedrijven (opstal en inboedel) 18 Opstal particulieren 1 Motorrijtuigen 2 Inboedel particulieren 15 Transport 8 Constructie en aanbouw 7 Totaal 33 Van de totale schade kwam 295 miljoen euro voor rekening van de brandverzekeringen die opstal en inboedel dekten, waarvan het leeuwendeel uiteraard bestond uit schade aan opstal. De schade aan bedrijfsgebouwen (opstal en inboedel) was de grootste schadepost, bijna twee keer zo hoog als de schade aan particuliere opstal. De hoogte van de bedrijfsschade wordt mede veroorzaakt doordat de agrarische schade hieronder valt. De storm heeft veel kassen beschadigd, waarna de regen, de glasscherven en de daarna invallende vorst de oogst zodanig beschadigden dat de totale schade flink opliep..2 Herverzekering De ontwikkeling bij herverzekeringen beïnvloedt het behaalde resultaat van verzekeraars in 27 negatief. De premie betaald aan herverzekeraars neemt al enkele jaren toe, een trend die in 27 tot een halt komt. De door herverzekeraars uitgekeerde schade is gedaald, waardoor de herverzekeringsmarge, die gezien kan worden als het netto bedrag dat verzekeraars aan herverzekeraars betalen om hun risico te verkleinen, dit jaar groter is dan in de voorliggende jaren. Dit wordt enigszins gecompenseerd door toegenomen ontvangen provisie van herverzekeraars. De ontwikkeling van de herverzekeringen is een gevolg van wereldwijd gestegen herverzekeringspremies, mede als gevolg van terroristische dreigingen en een toegenomen kans op rampen als gevolg van klimaatveranderingen. Om de gestegen herverzekeringspremies te compenseren, nemen verzekeraars meer in eigen behoud. Dit is voor het aan herverzekeraars betaalde premievolume min of meer neutraal. Omdat in 27 de uitgekeerde schadelast afnam, is het verschil tussen de premie en de schade in 27 groter dan in voorgaande jaren..3 Motorrijtuigen Het premievolume van de branche Motorrijtuigen is in 27 ongeveer gelijk gebleven aan dat van 26. Het effect hiervan is des te sterker, omdat de inflatie toeneemt en het wagenpark in 27 verder is uitgebreid. De oorzaak van het gelijk blijvende premievolume ligt vooral in de dalende premies als gevolg van Figuur 13 Herverzekeringsmarge, premie betaald aan en schade ontvangen van herverzekeraars, als percentage van de verdiende premie herverzekeringsmarge premie schade Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27

20 Figuur 1 Gemiddelde verzekeringspremie van nieuw afgesloten personenautopolissen per kwartaal daald. Dit komt doordat de individuele premies lager zijn geworden en omdat aan de dalingen van de schaden in 27 een einde is gekomen. Uit cijfers van de Dienst Verkeer en Scheepvaart (DVS) is ook te zien is dat het aantal doden in het verkeer het afgelopen jaar weliswaar weer is gedaald, maar dat het aantal verkeersgewonden juist is toegenomen, van 9.51 in 26 naar in 27. Dit betekent een hogere schadelast als gevolg van verkeersongevallen, in plaats van de daling die tot vorig jaar zichtbaar was. Dit kan niet worden gecompenseerd door het gunstige effect van een snellere afhandeling van letselschaden (zie pagina 21) de sterke concurrentie in deze sector. Gecombineerd met een afnemende schadelast in het verleden heeft dit geleid tot substantiële premieverlagingen. Slechts dankzij een volume-effect blijft het totale premievolume nog op peil. De diefstal van voertuigen loopt al enkele jaren terug. Alhoewel deze trend doorzet voor personenauto s, bedrijfsvoertuigen en aanhangers, zien we bij motoren en bromfietsen juist een toename van het aantal gestolen voertuigen. Vooral bij bromfietsen is de stijging enorm. Ook dit drukt de schadelast van motorvoertuigen in 27 dus niet in dezelfde mate als voorgaande jaren. Het resultaat na rente en na herverzekering van de branche Motorrijtuigen is vergeleken met 26 ge- Het resultaat van motor is niet bij alle onderdelen afgenomen. Zo neemt het resultaat vooral bij de casco- Tabel 3 Diefstallen van voertuigen (bron: RDW-BOVAG) categorie 23 aantal mutatie 6/ 7 % Personenauto s % Bedrijfsvoertuigen % Aanhangers % Motorrijwielen % Bromfietsen* nb nb nb % Totaal % % van vorig jaar % teruggevonden * Cijfers zijn bekend vanaf 26 en daarom niet meegenomen in het totaal. Figuur 15 Resultaat na rente in procenten van de verdiende premie en netto combined ratio Motor na herverzekering voor herverzekering netto combined ratio schade Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 27 19

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2011 Nederlandse verzekeraars hebben in 2010: een premieomzet van 78 miljard euro, 70 miljard euro aan personen en bedrijven uitgekeerd, een winst geboekt

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. augustus 2012

Kerncijfers verzekeren in Nederland. augustus 2012 Kerncijfers verzekeren in Nederland augustus 2012 Nederlandse verzekeraars hebben in 2011: dagelijks gemiddeld 197 miljoen euro uitgekeerd aan personen en bedrijven, 79 miljard euro aan premies ontvangen,

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2014 In 2013 hebben Nederlandse verzekeraars: dagelijks gemiddeld zo n 200 miljoen euro uitgekeerd aan personen en bedrijven; 75 miljard euro aan premies ontvangen;

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013 Jaarcijfers 2012 6 maart 2013 Overzicht Klantbelang gediend met stevig financieel fundament Resultaat 255 miljoen Dividendvoorstel 88 miljoen Solvabiliteit 293% Kosten verder verlaagd met 6% Eigen Vermogen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Uit voorlopige cijfers 1 van de Pensioen- & Verzekeringskamer (PVK) blijkt dat de verzekeringsbranche na een moeizame periode (vanaf 1999) zich enigszins hersteld

Nadere informatie

Overzicht van ontwikkelingen in de Nederlandse verzekeringsmarkt 2008-2015. November 2015

Overzicht van ontwikkelingen in de Nederlandse verzekeringsmarkt 2008-2015. November 2015 Overzicht van ontwikkelingen in de Nederlandse verzekeringsmarkt 28-215 November 215 VERZEKERINGSBRANCHE 214 MARKT 74 mrd 75 mrd Premie-inkomsten TRENDS Digitalisering en verouderde IT-systemen Verzadigde

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2014

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2014 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 214 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag met daarin de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2008. Verbond van Verzekeraars

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2008. Verbond van Verzekeraars Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 28 Verbond van Verzekeraars Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag van de verzekeringsbranche met de belangrijkste resultaten over 28. Vanwege de kredietcrisis

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 13 26 maart 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Werkloosheid gedaald door afname beroepsbevolking 3 Werkloze beroepsbevolking 1) 5 2. Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2012

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2012 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 1 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 1 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 1 Financieel jaarverslag

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2006. Verbond van Verzekeraars

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2006. Verbond van Verzekeraars Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2006 Verbond van Verzekeraars 7 4 9 0 0 Voorwoord Voor u ligt het financieel jaarverslag met de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche over 2006.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2013

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2013 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 213 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 213 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag met daarin de

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2005. Verbond van Verzekeraars

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2005. Verbond van Verzekeraars Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 25 Verbond van Verzekeraars Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag met de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche over 25. Een financieel verslag

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Figuur 1: ontwikkeling totaal aantal zorgverzekeraars medio het jaar (bron: Vektis)

Figuur 1: ontwikkeling totaal aantal zorgverzekeraars medio het jaar (bron: Vektis) Jaarcijfers 2010 Zorgverzekeraars en zorgfinanciering December 2010 In het eerste gedeelte van dit artikel staat de ontwikkeling van het aantal zorgverzekeraars in 2008, 2009 en 2010 centraal. In het tweede

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Stabilisatie premies levensverzekeringen op eur 26 miljard

Stabilisatie premies levensverzekeringen op eur 26 miljard Stabilisatie premies levensverzekeringen op eur 2 miljard Levensverzekeraars zijn naar balanstotaal gemeten de grootste sector in de verzekeringsmarkt. Er gaat met eur 2 miljard ook een aanzienlijk bedrag

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 47 20 november 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Iets meer banen en vacatures in het derde kwartaal 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Macro-economie 5 Koerswaarde

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 17 23 april 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Vertrouwen

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 35 27 augustus 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid verder gedaald 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Consumenten zijn

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 212 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 72 2016 25

Statistisch Bulletin. Jaargang 72 2016 25 Statistisch Bulletin Jaargang 72 2016 25 23 juni 2016 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid daalt verder 3 Werkloze beroepsbevolking (20) 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Consument een stuk

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2009. Verbond van Verzekeraars

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2009. Verbond van Verzekeraars Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 29 Verbond van Verzekeraars Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag met de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche over 29. Een verslag

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2003

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2003 Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 2003 Ve r b o n d v a n Ve r z e k e r a a r s Voorwoord Voor u ligt het eerste jaarverslag van de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbedrijfstak over

Nadere informatie

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Jos Baeten, voorzitter Raad van Bestuur Roel Wijmenga, CFO 29 februari 2012 ASR in 2011 Resultaat 212 miljoen Dividendvoorstel 71 miljoen Solvabiliteit naar

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 30

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 30 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 30 24 juli 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid daalt opnieuw 3 Technische toelichting 4 Werkloze beroepsbevolking 1) 6 2 Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche

Financieel jaarverslag verzekeringsbranche Financieel jaarverslag verzekeringsbranche 11 Voorwoord Voor u ligt het Financieel jaarverslag met daarin de belangrijkste resultaten van de verzekeringsbranche over 11. Een verslag met cijfers, maar

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij,, s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij,, s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij,, s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge s-gravenhage is in 1895 opgericht in een tijd waarin de overheid op sociaal terrein weinig regelde

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in vogelvlucht

Arbeidsmarkt in vogelvlucht Arbeidsmarkt in vogelvlucht In het eerste kwartaal van 2011 is het aantal banen van werknemers, in vergelijking met het vierde kwartaal van 2010, licht gedaald. Dit is het eerste kwartaal met banenkrimp

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Hypotheekvormen Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Onderstaand geven wij u een korte beschrijving van de verschillende hypotheekvormen. Het betreft slechts een opsomming van de

Nadere informatie

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015 Presentatie ALV 2015 IBEV Volendam, 29 april 2015 Wie is Care IS? 2009 2011 2013 2014 2015 Begonnen omdat vermogensbeheer beter kon en moest Geen kick backs, 100% transparant, vermogensbehoud Verhuizing

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

Visie op 2010 Hoop op herstel

Visie op 2010 Hoop op herstel Visie op 21 Hoop op herstel Dr. A.E. (Annelies) Hogenbirk 15 december 29 Rabobank Economisch Onderzoek Agenda Terugblik op de recessie Mondiale economische ontwikkelingen Groene loten Waar zit de groei?

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Garantie Groei Polis

Klaverblad Verzekeringen. Garantie Groei Polis Klaverblad Verzekeringen Garantie Groei Polis Deze folder bevat een beperkte weergave van de polisvoorwaarden. Aan deze weergave kunnen geen rechten worden ontleend. Wilt u precies weten wat er onder de

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT

Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT Inhoud 1. Cargo: België blijft in top 15... 2 2. CMR blijft uit het rood... 3 3. Binnenvaart... 4 4. Zeevaart... 5 5. Conclusie... 5 Net voor

Nadere informatie

Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering

Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering Achmea compenseert klanten met een beleggingsverzekering Achmea gaat een aantal van haar klanten met een beleggingsverzekering compenseren. Heeft u vóór

Nadere informatie

Zorgverzekeraars in 2013

Zorgverzekeraars in 2013 Zorgverzekeraars in 2013 (Campagne 2014) Consumentenbond Ramona de Jong September 2014 Index Management Samenvatting 1. Introductie 2. Winst zorgverzekeraars 3. Solvabiliteit zorgverzekeraars 4. Bedrijfskosten

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

NOTITIE VOLMACHTMARKT

NOTITIE VOLMACHTMARKT NOTITIE VOLMACHTMARKT April 2014 Uitgevoerd in opdracht van het College Deskundigheid Financiële Diensten WWW.FREDDEJONG.EU INHOUDSOPGAVE INLEIDING... FOUT! BLADWIJZER NIET GEDEFINIEERD. LEVEL PLAYING

Nadere informatie

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Er is rust op de zorgverzekeringsmarkt: 96,5% van de verzekerden blijft bij de huidige zorgverzekeraar en scherpt de polis aan Er is een stabiele mobiliteit van

Nadere informatie

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Juni 2011 Lees deze brochure goed door en bewaar deze bij uw verzekeringspapieren Zie binnenzijde voor Begrippenlijst Wat leest u in deze brochure?

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Rente op kapitaalmarkt naar laagterecord. Slechtste eerste kwartaal op Damrak voor aandelen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Rente op kapitaalmarkt naar laagterecord. Slechtste eerste kwartaal op Damrak voor aandelen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB03-063 2 april 2003 9.30 uur Rente op kapitaalmarkt naar laagterecord In het eerste kwartaal van 2003 is de rente op de kapitaalmarkt gedaald tot het laagste

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Indexatie pensioenen blijft achter bij loon- en prijsstijging

Indexatie pensioenen blijft achter bij loon- en prijsstijging Indexatie pensioenen blijft achter bij loon- en prijsstijging In 2010 worden pensioenaanspraken- en uitkeringen naar verwachting gemiddeld met 0,4 procent verhoogd om te corrigeren voor gestegen lonen

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-196 26 september 2002 9.30 uur Werkgelegenheid commerciële sector daalt Voor het eerst sinds 1994 is het aantal banen van werknemers in commerciële bedrijven

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie