L3M Groep 6 Jeanine Brink L Eveline Hoogeterp Yvonne van Moort Annemieke Naaktgeboren Ananda Serne

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "L3M Groep 6 Jeanine Brink L Eveline Hoogeterp Yvonne van Moort Annemieke Naaktgeboren Ananda Serne"

Transcriptie

1 L3M Groep 6 Jeanine Brink L Eveline Hoogeterp Yvonne van Moort Annemieke Naaktgeboren Ananda Serne L L 1

2 Dit is de inhoudsopgave van ons werkstuk. Hier is een duidelijk overzicht van onze deelonderwerpen; Voorwoord blz. 2 Hoofdstuk 1, 2 blz. 4 t/m 8 Hoofdstuk 3 blz. 9 t/m 12 Hoofdstuk 4 blz. 13 t/m 17 Hoofdstuk 5 blz. 18 t/m 20 Hoofdstuk 6 blz. 21 t/m 28 Hoofdstuk 7 blz. 29 t/m 30 Hoofdstuk 8 blz. 31 t/m 36 Nawoord blz. 37 Overzicht van de bronnen blz. 38 2

3 Wij hebben gekozen om het onderwerp; De vuurwerkramp Enschede te gaan behandelen. Onze hoofdvraag is; Was het te voorkomen en hoe reageerde iedereen erop. De deelvragen zij: Werden de regels gehandhaafd? Waren de vergunningen in orde? De vestiging De explosie De gevolgen De hulpverlening De wederopbouw Is het uit onderzoek gebleken wat de oorzaak was? We hebben dit allemaal afzonderlijk behandeld, maar we hebben elkaar wel de informatie gegeven. We hebben meerdere besprekingen gehad om de vorderingen met elkaar te bespreken. Veel plezier met het lezen! 3

4 Jeanine Brink Ik heb de deelvraag: waren de vergunningen in orde? en werden de regels wel gehandhaafd? gekozen omdat het onderwerpen zijn die erg veel met de ramp te maken hebben. Als de vergunningen maar in orde waren geweest en ze zich aan de regels gehouden hadden was er niks gebeurd. De waarschijnlijke oorzaak is bekend en duidelijk is dat er verscheidende stoffen verspreid lagen die nooit bij elkaar hadden mogen liggen. De vergunningen werden als niet belangrijk beschouwd en de regels werden overtreden. Dit heeft vervolgens 22 mensen het leven gekost en vele gewonden die een levenslang trauma aan deze ramp hebben overgehouden. De vergunningen van S.E. Fireworks -het vuurwerkbedrijf dat de ramp in Enschede veroorzaakte - waren niet in orde. Er waren regels opgesteld door de gemeente Enschede, omdat zij de fabriek eigelijk onveilig vonden in de buurt van een openbare weg en een dichtbebouwde woonwijk. De regels waren verstrakt en de normen verhoogd. Er was bijvoorbeeld afgesproken dat de containers in plaats van een halve meter een hele meter uit elkaar moesten en de containers waar er volgens de wet van 91 maar 3 van mochten staan werd in 99 wel eens waar versoepeld en hierdoor werd het mogelijk dat er op het binnenterrein van S.E. Fireworks 14 zeecontainers stonden maar deze moesten wel aan de eisen voldoen. Voor containers op de binnenplaats was in 97 toestemming gegeven alleen moest het vuurwerk wel opgeslagen worden in de door Defensie goedgekeurde Mavovuurwerkboxen. In plaats van deze veilige Mavo-vuurwerkboxen werden er zeecontainers gebruikt die alles behalve veilig zouden zijn. Tenzij deze zeecontainers bekleed werden met speciale brandwerende bekleding aan de binnenkant anders is het binnen vier minuten in de zeecontainers te heet en zal het vuurwerk ontploffen. De wet van 91 schrijft ook voor dat het vuurwerk eigelijk in een container had moeten liggen die maarliefst een heel uur brandbestendig is. Niet alleen de gemeente Endschede was het oneens over de afstand tussen de containers en de afstand tot de openbare weg, 4

5 ook volgens de regels van Defensie voldeden de containers niet aan de eisen en stonden ze te dicht op de openbare weg. Ondanks al deze regels kwam S.E. Fireworks met vlag en wimpel door de jaarlijkse Defensiecontrole. Dit werd volgens justitie mede mogelijk gemaakt door de inmiddels op non-actief gezette majoor. Niet alleen deze regels werden overtreden ook de regels van de opbergveiligheid. In de twaalf zeecontainers die inmiddels op de binnenplaats stonden, lag ongeveer een derde teveel aan vuurwerk. Dit kon volgens de eigenaren geen kwaad en werd door Defensie ook niet opgemerkt. De zeecontainers die volgens de regels met hangsloten moesten worden afgesloten, omdat als de deuren volledig dicht zaten de druk in de containers te hoog kon worden en dit werd eveneens weer niet gedaan. De vergunningen voor de zeecontainers zijn nooit verstrekt maar de vergunningen voor Mavovuurwerkboxen wel. Je krijgt een vergunning voor zo veel vuurwerk alleen als ze weten dat de regels strikt zullen worden nageleefd. S.E. Fireworks heeft de regels aan zijn laars gelapt en dit heeft tweeëntwintig levens gekost. S.E. Fireworks is wel eens waar tot nu toe maar zelden als oorzaak gezien maar uit het rapport van Fred Vos blijkt dat de Cv samen met een roestende ton titaanpoeder de knal had kunnen veroorzaken en dit waarschijnlijk ook gedaan heeft. Een roestende ton met zulk zwaar vuurwerk had sowieso in een goedbeveiligde container moeten staan. Er werd gezegd dat dit titaan gebruikt werd om zelfgemaakte titaniumbommen van te maken, maar om deze bommen te kunnen maken zijn er vergunningen nodig die er in dit geval ook niet waren. Voor het maken van deze bommen zijn experts nodig en deze moeten speciaal erin opgeleid zijn en indien deze mensen niet in dienst waren van S.E. Fireworks is dit tegen de regels. Hoe langer men zoek hoe meer men vinden zal. Zegt het politiehoofd van de Enschedese politie. De vergunningen met daaraan de gebonden regels werden niet nageleefd en dit grote ongeluk volgde. De los liggende stukken lont die het vuur konden laten ontstaan waren ook niet verpakt volgens de regels. Er is zoveel niet gedaan volgens de regels en er is zoveel zonder vergunningen gedaan dat het bijna niet meer opviel al gebeurde dit wel. De oorzaak van de ontploffing lag aan de Cv. De Cv-ketel die samen met het roestende vat titaanpoeder in de kleine ruimte stond is totaal verbrand en via de gasleidingen is het vuur onder (!) de containers terechtgekomen en zo 5

6 heeft het vuur de containers zo hevig verwarmt, wat nooit had gekund als de verplichte hangsloten aanwezig waren geweest, dat al het vuurwerk onder zo n zware druk kwam dat het is ontploft. Alle kleine fouten die gemaakt zijn door S.E. Fireworks, Defensie maar ook door de gemeente hebben voor deze verwoesting gezorgd. De complete wijk moest worden vernieuwd omdat er deze fouten zijn gemaakt. Mensen die misschien net alles hadden bijgebouwd netjes met vergunningen en dan komt er zo n grote fabriek die denkt dat het allemaal wel zonder kan. Mensen zijn boos omdat steeds vaker blijkt dat bedrijven zich niet aan regels en vergunningen houden. Ze gaan altijd net te ver waardoor er verschrikkelijke dingen gebeuren. S.E. Fireworks had beter gecontroleerd moeten zijn door het VEN (Vereniging Evenementenvuurwerk) waarbij S.E. Fireworks aangesloten was. Het VEN kwam geregeld op bezoek en had op het beleid van de directeuren niets op of aan te merken. Een woordvoerder van het VEN zegt: S.E. Fireworks liet zijn mensen altijd alle mogelijke cursussen volgen. Afgelopen jaar werden alle werknemers nog naar een cursus gestuurd die ze fl , - koste. Het VEN was destijds, toen de ramp plaatsvond erg verbaasd over alle beschuldigingen die de bewoners en betrokken uitspraken. Volgens het VEN werden alle regels gehandhaafd, maar zodra het verslag van Vos uit was spraken zij dit tegen. Het beleid van S.E. Fireworks was niet in orde spraken zij later zichzelf tegen. Toen een van de directeuren zichzelf aangaf bij de politie was het bewijs ook al geleverd, de regels waren niet gehandhaafd en de vergunningen waren niet in orde en dit was iets wat justitie het ergste deed vermoeden. De titaniumbommen die werden geproduceerd door een van de directeuren werden in een kamer gemaakt die grensde aan een van de containers. Dit was nog niet zo erg geweest als er in die kamer geen deur had gezeten naar een van de containers. Deze deur was brandonveilig en zeer gevaarlijk. Volgens de regels mogen er geen ramen en deuren in de muren zitten die vlak naast een container staan maar een kamer grenzend aan een container is streng verboden en als er dan ook nog een deur en raam in zitten zou hiervoor de fabriek enige tijd buiten gebruik gesteld kunnen worden. Kennelijk wilden de directeuren dit alles op het spel zetten voor het maken van een van de zwaarste soorten vuurwerk. Onbegrijpelijk blijft wel dat Defensie hier nooit wat over gezegd heeft of dat een van de klanten S.E. Fireworks nooit aangegeven heeft. Als een van de klanten het vuurwerk op kwam halen dan werd dat altijd uit de containers gehaald wat op zich ook niet 6

7 helemaal zonder risico was. Er had maar een iemand zo gek hoeven zijn om er een lucifer of een opgebrande sigaret neer te gooien en de hele handel was al veel eerder in zijn geheel de lucht in gegaan. Niemand heeft hier ooit acht op geslagen wat levensgevaarlijke situaties had kunnen veroorzaken. De majoor die het bedrijf altijd heeft gecontroleerd en het altijd door de test heen heeft laten komen terwijl hij wist dat het een levensgevaarlijke situatie had kunnen zijn is op non-actief gezet wat voor veel mensen nog niet voldoende is. De mogelijkheid dat deze majoor wordt aangeklaagd is wel degelijk aanwezig maar toch is daar relatief weinig kans op. Waar bijna alle mensen die wisten dat deze fabriek er stond bang voor waren is gebeurd. Hij is ontploft en heeft teveel levens geëist en honderden gewonden. Wat gebeurd is was de schuld van het niet handhaven van regels en het niet aanvragen van vergunningen of ze gewoon helemaal vergeten. Wat op 13 mei 2000 gebeurd is mag nooit meer gebeuren. Dit is ook een van de reden waardoor veel vuurwerkbedrijven verhuist zijn naar plekken waar er weinig mensen wonen. Mijn conclusie is dat er erg weinig gedaan is om de regels te handhaven en dat de vergunningen overduidelijk niet in orde waren. S.E. Fireworks heeft zich schuldig gemaakt aan een ernstig misdrijf wat die vele levens gekost heeft. De vergunningen klopte of niet of voor de helft maar nooit helemaal. De vergunningen waren wel verstrekt voor de Mavovuurwerkboxen maar niet voor de zeecontainers tenzij deze de speciale bekleding hadden op de binnenwand wat deze keer niet het geval was. De regels die gesteld waren dat de boxen (die er dus eigelijk helemaal niet mochten staan) een hele meter uit elkaar zouden staan wat in werkelijkheid maar zo n zestig centimeter was. De ernstige overtredingen die door Defensie afgekeurd hadden moeten worden zijn door de vingers gezien. Dit alles bij elkaar optellend maakt overduidelijk dat dit alles niet klopte. De conclusie is dus vrij makkelijk. De regels zijn nooit gehandhaafd en de vergunningen waren niet in orde. 7

8 Overzicht van de gebruikte bronnen: Boeken: Ramp Enschede; trouw; ISBN De Telegraaf; Algemeen Dagblad; Allard Besse en Eddy van der Ley Nieuwsbrief wederopbouw Roombeek-West nummer 1, 2,3; Dick Buursink folder 13 mei- opnieuw begonnen ; Wanda Wildeboer via het telefoonnummer: Internet: Met behulp van Willeke Hulleman heb ik ook bij de gemeente Enschede informatie los gekregen die ik verwerkt heb in mij deelvraag. 8

9 Ananda Serné. Ik beantwoord de deelvraag: Waarom stond S.E. Fireworks in een woonwijk? Het antwoord daarop wil ik wel weten, want het is natuurlijk Fireworks en de landelijke overheid hebben niet gedaan wat ze moesten doen om de bewoners die in de buurt van S.E. Fireworks woonden veilig te stellen. Volgens sommige mensen had het college van B en W informatie over de vuurwerkopslagplaats kunnen geven aan de mensen die in de buurt woonden. Toen er in het bedrijf controles werden gehouden is er alleen gekeken naar de inrichting, de veiligheidsmaatregelen en de constructie van het bedrijf. Er is dus niet gekeken naar de ligging van het bedrijf want dat was midden in een woonwijk. Meteen na de ramp kwam burgemeester Mans op de televisie. Hij liet zien hoe slecht de gemeenteraad ervan op de hoogte was dat de vuurwerkopslagplaats tussen de woningen stond. Hij zei dat S.E. Fireworks er eerst was gebouwd en dat er later huizen omheen waren gebouwd. Wat hij zie was niet waar. De arbeiderswijk Mekkelholt was wel later gebouwd dan de oude textielfabrieken die er al stonden. Maar toen die textielfabrieken werden gesloten kwam S.E. Fireworks daar pas en dat was in Dat was dus veel later dan de woningen eromheen. Het was onverantwoordelijk van de gemeente dat ze toestemming hebben gegeven om de vuurwerkopslagplaats daar neer te zetten. S.E. Fireworks heeft daar zelfs 23 jaar gestaan. Veel gemeenteraadsleden wisten ook niet dat daar een vuurwerkopslag was. Veel mensen die in de buurt woonden dachten zelfs dat het een opslagplaats voor oud papier was. Ze hadden er dus helemaal geen informatie over gekregen. Eigenaar S.E. Fireworks De laatste directeuren van S.E. Fireworks waren Ruud Bakker (38) en Willi Pater (49). Ruud Bakker deed meer in het bedrijf. De eigenaar voor hen was H. Smallenbroek. Directeur Ruud Bakker Rent weg. R. Bakker zei dat zijn voorganger H. Smallenbroek zwart handelde in vuurwerk. Nadat Bakker samen met W. Pater S.E. Fireworks over had genomen werd het zwart handelen steeds minder. Er werd nog wel vuurwerk verkocht aan het personeel en kennissen maar dat werd wel ergens opgeschreven. W. Pater en R. Bakker spreken elkaar tegen bij de 9

10 rechtszaken dus het is nog moeilijker om erachter te komen wat er is gebeurd. Bakker na de explosie Het onderzoek naar Bakker en Pater werd drie dagen na de ramp op 16 mei ingesteld. Ze bleven op advies van hun advocaten de eerste dagen na de ramp ergens ondergedoken. R. Bakker lag eerst een tijdje in het ziekenhuis, omdat toen hij hoorde dat het bedrijf in brand stond snel was gekomen. Willi Pater was ondergedoken bij familie. Het openbaar ministerie liet op 18 mei een internationaal opsporings- en aanhoudingsbevel uitkomen. Pater meldde zich op 19 mei bij de politie en Bakker op 20 mei. Ze bleven lang in voorarrest. Het openbaar ministerie eiste dertien maanden celstraf tegen Bakker en vijftien maanden celstraf tegen Pater. Tegen Pater eiste ze minder omdat hij minder in het bedrijf deed. Uiteindelijk zijnze allebei veroordeeld tot zes maanden, waarvan drie maanden voorwaardelijk. Doordat de duur van het voorarrest daar nog van moest worden afgetrokken hoefde ze niet meer de gevangenis in. De rechtbank vond ze samen verantwoordelijk dus daarom kregen zij een even lange straf. Ze werden ook nog veroordeeld voor het verkopen van vuurwerk aan particulieren, daar moesten ze een boete van 2250 euro voor betalen. De straf is lager uitgevallen omdat: -Het bedrijf vuurwerkshows hield en de gemeente Enschede en het ministerie van Defensie daar nauwelijks toezicht op hadden. -De rechters vonden dat het openbaar ministerie ook de vorige eigenaar H. Smallenbroek had moeten vervolgen. -Toen Bakker en Pater met hun advocaten praatten werd hun gesprek door de politie opgenomen en het openbaar ministerie heeft de rechtbank daar verkeerd over ingelicht. S.E. Fireworks kwam in 1977 in Enschede. Harm Smallenbroek was toen de eigenaar. De letters S.E. staan voor Smallenbroek Enschede. Het bedrijf vestigde zich toen aan de Tollensstraat in een oude textielfabriek, er stonden toen al rijtjes arbeidershuizen omheen. De gemeente en de inwoners protesteerden er niet tegen. In 1977 was Harm Smallenbroek eigenaar van S.E. Fireworks, dat is ook het jaar waarin S.E. Fireworks in Enschede kwam. Op 10 juni 1976 vroeg Smallenbroek aan de gemeente van Enschede of hij op de Tollensstraat 50 een vuurwerkopslagplaats mocht bouwen. Op 18 juni 1976 zegt de chef van afdeling stedenbouw dat hij het goed vindt. Smallenbroek mag het bouwen als hij de bouwvergunningen heeft. De Burgemeester van Enschede geeft hem een paar voorwaarden waar hij zich aan moet houden. Op 19 oktober 1976 krijgt Smallenbroek van het college van burgemeester en wethouders een bouwvergunning en hij krijgt een verklaring dat de Gedeputeerde Staten van Overijssel het ermee eens is. Op 29 november 1976 ondertekent de burgemeester een 10

11 verklaring van geen bezwaar tegen de aanvoer van kleine vuurwerkartikelen. In de verklaring worden drie voorwaarden genoemd waar het bedrijf zich aan moet houden: - Tenminste 24 uur voordat er vuurwerk wordt aangevoerd moet de politie dat weten. - Alle aanwijzingen van de politie moeten worden opgevolgd. - Het bedrijf wordt aansprakelijk gesteld voor de schade die uit het gebruik van deze verklaring komt. Woonwijk Roombeek De wijk behoorde tot een van de armste wijken van Enschede. Toen er nog niets stond in het gedeelte van Enschede dat nu Roombeek heet vestigde zich er als eerst een paar textielfabrieken daardoor kwamen er ook weer huizen en andere industrie te staan. De wijk Roombeek is genoemd naar een beekje dat daar in de buurt stroomt, dat beekje heet Roombeek en het is een zijtak van de Regge. Begin vorige eeuw was er in Enschede een grote woningnood en er werden in een snel tempo allerlei nieuwe huizen bijgebouwd. De nieuwe wijk Roombeek voldeed niet aan de wensen van de arbeiders in de textielfabrieken. In 1907 werd een nieuwe woningwet gemaakt en toen ging het beter. S.E. Fireworks stond op Tollenstraat nummer 46, 48 en 50. Veel inwoners van Roombeek wisten niet dat er een vuurwerkopslagplaats in hun wijk stond. Ze hadden dus geen goede informatie gehad. Veel mensen hadden dus geen idee waar die ontploffing vandaan kwam omdat ze niet wisten dat daar vuurwerk lag. Veel mensen uit Enschede hielpen de mensen die in Roombeek woonden en na de ramp werden er allemaal meubels en spullen voor de mensen die hun woning verloren waren ingezameld. Er zijn ook stiltetochten voor de getroffenen gehouden. Antwoord deelvraag Ik vind dat de gemeenteraad van Enschede nooit toestemming had mogen geven om daar een vuurwerkopslagplaats te bouwen. Ze hebben er ook helemaal geen informatie over gegeven aan de mensen die er in de buurt wonen, dat vind ik ook heel raar. De burgemeester zei ook dat S.E. Fireworks er eerder stond en dat de huizen er later omheen kwamen, dat was ook niet waar. Dat zei hij gewoon om te zorgen dat hij de schuld niet kreeg. Want er stonden eerst textielfabrieken, daarna kwamen er huizen en toen vestigde S.E.Fireworks zich pas in de leegstaande fabrieken. De eigenaar van S.E. Fireworks toen, Smallenbroek had de vuurwerkopslagplaats ook ergens tussen alleen maar industrie kunnen bouwen dan was de ramp minder groot geweest. 11

12 Overzicht van de gebruikte bronnen: Internet; (dit is de krant van Twente) Boeken en tijdschriften; tijdschrift Elsevier AD van 10 april "De ramp van Enschede" geschreven door Frans de Lugt. 12

13 Yvonne van Moort Dit werkstuk gaat dus over de vuurwerkramp in Enschede wat op 13 mei in het jaar 2000 afspeelde. De explosies waren tussen 3 uur en half 4, zoals iedereen al weet, maar hoe ontstonden die explosies? En wat gebeurde er daarna? Nou ga ik proberen uit te leggen hoe de explosies ontstonden en ik ga het van minuut tot minuut vertellen. Veel plezier! Voor de explosies is er eerst nog iets anders gebeurd. Er is namelijk een brandje ontstaan in een van de werkruimtes van S.E. Fireworks, waarvan bijna iedereen dacht dat het een papierfabriek was. Die ruimte wordt C17 genoemd. Het brandje ontstaat door een roestend ijzeren vat en de stof titaan. Het titaan zat in het ijzeren vat. Als titaan en roestend ijzer bij elkaar komen kan dat gaan branden en dat is dus ook gebeurd. Toen iemand dit brandje ontdekt had, is de brandweer ingelicht en naar de Tollenstraat gegaan met zes brandweerauto s. Waarvan 4 tankauto s, 1 ladderwagen en de auto van de officier van dienst. En ze hebben zich opgesteld als op het plaatje hier onder. Later is er versterking gekomen. Door de hitte van het vuur zijn de kunststof veiligheidskleppen van de cv-ketel gesmolten. Nu was er een vrije gasstroom ontstaan en nu kon het gas gemakkelijk uit de leiding van de cv-ketel lopen. De brand is vlak na het ontstaan ervan weer gedoofd door een gesmolten kunststof 13

14 waterleiding. Er was één probleem en dat was namelijk dat de hele ruimte was afgesloten en er kon dus geen lucht in of uit. De hitte van het vuur en de rook konden niet afgevoerd worden dus ontstond een kleine explosie. De ontploffing heeft er voor gezorgd dat de gasleiding van de cv-ketel kapot is gegaan. Daardoor kon er nog meer gas vrij komen. Dat gas heeft zich verspreid door middel van het dak, de muren en de vloer van de ruimte naar een andere ruimte (C2). Door middel van de waterleidingen is het gas verder gestroomd naar de ruimte C4. En in beide ruimtes is er brand ontstaan. Omdat in deze twee ruimtes vuurwerk lag, is het ontploft en achter de bunkers E2 en E15 terechtgekomen. Door het vuurwerk wat daar terecht gekomen is, klinkt er op eens een zwaar geroffel en geknetter van vuurwerk. Dat komt doordat de brand, die veroorzaakt is door het vuurwerk, door de onbeveiligde wand van E2 is doorgedrongen. In E2 zijn kartonnen dozen die daar stonden vlam gaan vatten. De brandweer moest dus daar ook gaan blussen met hogedrukspuiten. Op het plaatje hierboven is te zien hoe de brand over slaat van de bunkers C2 en C4 naar de zeecontainers E2 en E15. Gelukkig waren er bij deze gebeurtenis nog geen slachtoffers gevallen van de mensen in de buurt van het bedrijf of op het terrein van het bedrijf. De brand achter de zeecontainers E2 en E15 heeft er voor gezorgd dat de deuren van de zeecontainer E2 open waren gebarsten. De bunker tegenover E2 overleefden de enorme klap, maar het vuurwerk wat in E2 lag, sloeg door naar de deur van MAVO-box M7. En dat vuurwerk kwam zo terecht daarin. Daar kon de MAVO-box niet tegen en precies 42 seconde, nadat het vuurwerk van container E2 naar de MAVObox was overgeslagen, ontplofte M7 ook. Dit is ook te zien op het plaatje hier naast. In de MAVObox lag waarschijnlijk veel vuurwerk wat gebruikt wordt concerten en dat soort gebeurtenissen. En dat is zwaar vuurwerk waar S.E.Fireworks waarschijnlijk geen geldige vergunning voor had. Het gas was over gevloeid onder al de bunkers (of centrale bewaarplaatsen), zeecontainers en MAVO-boxen en dat was dus gebeurd door de waterleidingen die door de hitte van wel 130 graden Celsius gesmolten 14

15 waren. Het gas lag dus ook onder de MAVO-box M7 en dat is ook een reden waarom M7 geëxplodeerd is. Bij deze explosie waren er ook nog geen erge gevolgen zichtbaar en ook nog geen gewonden mensen aangetroffen. De Grolschfabriek die naast S.E.Fireworks stond was ook nog niet aan getast. Maar na deze kleine explosie volgde er een grotere en dat gebeurde doordat de MAVO-box M6, die naast M7 stond, ook ontplofte. Dat was bijna tegelijk gebeurd met de ontploffing van M7. De MAVOboxen M6 tot en met M1 waren door deze explosie dus ontploft en het vuurwerk wat in deze MAVOboxen lag, was ontstoken en terechtgekomen bij de ingangen van bunker C11 en de zeecontainers E10 en E11. C11, E10 en E11 ontploften ook nadat het vuurwerk in de ruimtes was binnengedrongen. Bunker C11 is geëxplodeerd doordat het een te zwaar dak had. Dat is bij de andere containers en bunkers niet zo, daar is de explosie ontsnapt via het dak. Dat is ook te zien op deze tekening van S.E.Fireworks hierboven. Bij deze explosie is er wel schade gemaakt. Deze explosie heeft ervoor gezorgd dat er een enorme, paddestoel-vormige, witte rookwolk naar buiten kwam en dat de brandweerlieden niks meer konden zien. De brandweerlieden moesten wegduiken en de toeschouwers raakten in paniek. Iedereen probeerde hals over kop het gebied te ontvluchtten, terwijl puin met brandend en ontploffend vuurwerk rond het terrein van S.E.Fireworks neerkwam. Het vuurwerk veroorzaakt dat er op verschillende plaatsen ook brand ontstaat en de lucht wordt al snel donker door de hoeveelheden rook die wordt ontwikkeld. Dit wat ik hiervoor beschreven heb, was de eerste, echte, zware explosie die er geweest is. Vlak na de eerste explosie is het gedaan met het hele bedrijf S.E. Fireworks. Dat is ook te zien op de tekening hier naast. De ontploffing komt waarschijnlijk, omdat in C11 een zwaar stuk vuurwerk binnen is gedrongen, maar ook door het gas wat allemaal zich allemaal onder de containers heeft verspreid. De mensen werden de straat uitgeblazen, hun huizen uitgezogen en de huizen stonden te trillen op de grond. Zelfs op een paar kilometer afstand vallen glazen van buiten staande tafeltjes, 15

16 worden de ramen door de enorme kracht naar binnen gedrukt en ontstaan er hevige winden. Rondom het gebied van S.E.Fireworks worden de huizen in elkaar gedrukt en uit elkaar gescheurd. Een enorme massa van kleine en grote brokken beton en metaal van de zeecontainers vliegen in het rond. Overal in de omgeving worden mensen, auto s, huizen en gebouwen er door getroffen. Dat gebeurt zelfs tot ongeveer op een kilometer van het bedrijf. Het gevolg van het rondvliegend puin is dat de mensen van achter worden geraakt en dat was soms dodelijk. Tegelijkertijd is er een regen van brandend en ontploffend vuurwerk en dat veroorzaakt nieuwe branden. Vooral veel huizen worden daar het slachtoffer van, omdat ze geen dak meer hebben en dus geen bescherming meer kunnen bieden. Overal is er rook, stof, gas en puin. De paniek die ontstaan is, is veel groter geworden. Totaal zijn er 22 doden en meer dan 1000 slachtoffers gevallen. Over heel de wijk is de schade te zien. Er is een gebied van ongeveer 42,4 hectare gesneuveld. Daarop stonden 523 bedrijven en 311 woningen. Er zijn ook nog ongeveer 1500 woningen die licht zijn beschadigd. De geschatte schade is meer dan duizend miljoen gulden. Al deze schade komt door de enorme druk van de explosies. De conclusie: In mijn inleiding had ik de vragen gesteld: Hoe ontstonden die explosies? en Wat gebeurde er daarna? en die ga ik nu beantwoorden. Het is allemaal begonnen met een ijzeren vat met titaan. Dat is gaan branden en zo is er gas gaan lekken vanuit de leiding naar de cv-ketel. En dat gas heeft zich verder over het terrein verspreid. Het vuurwerk wat ook door de brand is aangestoken, heeft zich over heel het terrein van S.E.Fireworks verspreidt. Dat vuurwerk is in andere bunkers, containers en Mavo-boxen gekomen. Het gas, wat onder de bunkers, en het vuurwerk containers en Mavo-boxen is gevloeid, hebben er voor gezorgd dat het hele bedrijf is geëxplodeerd. Dit is een foto van de tweede, zware explosie. Die om ongeveer plaats vond. Deze foto is gemaakt op een paar kilometer van de plek waar de ramp is geweest. 16

17 Overzicht van de gebruikte bronnen: Internet; Boek; Enschede, de ramp Gemaakt door het dagblad Trouw ISBN Bladzijden 14 t/m 18 De plaatjes heb ik gevonden op de boven genoemde websites. 17

18 Yvonne van Moort Dit deelonderwerp gaat over de gevolgen van de vuurwerkramp. En wat zijn nou precies de gevolgen? Ik ga het hebben over de gevolgen voor de mensen en de omgeving. Veel plezier met het lezen van dit deelonderwerp! De menselijke schade en de schade aan huizen, bedrijven, auto s, enz is heel veel. Het aantal huizen dat beschadigd of vernield is door de ramp is meer dan 300. De meeste daarvan zijn door deskundigen aangewezen als verloren. Dat komt doordat ze niet meer te repareren zijn of omdat ze te gevaarlijk zijn om in te leven. Honderden huizen hebben schade aan het dak, het glas en de gevels. Die verschijnselen komen voor tot ongeveer 1 kilometer vanaf het rampgebied, maar in enkele gevallen is het ook nog daar buiten zo. Ook honderden bedrijven hebben veel schade. Later op de dag, 13 mei, worden veel winkels geplunderd. Er werd onder andere bij slijterij, supermarkt en sportwinkels gestolen. De mensen konden er nu natuurlijk gemakkelijk in, omdat er geen beveiliging meer was. Maar zonder al die beveiliging is de politie er toch achter gekomen dat er veel werd geplunderd. De Grolsch-brouwerij die vlakbij S.E. Fireworks staat, is een van de vele bedrijven met veel schade. Dat is ook te zien op het plaatje hier onder. De totale schade (met de kosten van de inzet en hulpverlening, gemeentelijke diensten en medische instellingen en de letselschade) loopt tot in de miljarden guldens. De schade die niet alleen door Grolsch, maar ook door andere bedrijven is geleden, is de zogenaamde bedrijfsschade. Dat is schade die bedrijven leiden wanneer zij hun normale activiteiten niet meer kunnen uitoefenen. Grolsch kon bijvoorbeeld geen bier meer brouwen en daardoor konden ze ook geen winst meer maken op de verkoop van dat bier. Ze leden dus grote verliezen. Maar de ramp had nog veel meer gevolgen kunnen hebben, want op een korte afstand van S.E. Fireworks staat de Grolschfabriek en die had kunnen ontploffen. Op het terrein daarvan ligt namelijk een opslag met 18

19 ongeveer 5 ton ammoniakgas. Dan was de schade van Grolsch nog veel groter geweest. Deskundige vinden het raar dat die opslag niet is geraakt, want hun berekeningen zeggen dat de rondvliegende glasscherven en blokken beton het terrein makkelijk hebben kunnen beschadigen. Verder bestond er nog gevaar dat er een enorme wolk ammoniakgas de omgeving kon vervuilen. En dat zou een groot gevaar zijn voor de mensen in dat gebied. Ook bestond er gevaar dat er asbest vrij zou komen door de verwoeste bouwmaterialen, maar gelukkig is dat niet gebeurd. Er is veel schade geleden, maar de ergste schade is de mensen in de omgeving zelf overkomen. Zij hebben namelijk niet alleen hun huizen en bedrijven verloren, maar ook familieleden, buren, kennissen. Of ze zijn gewond geraakt. Totaal zijn er 19 doden gevallen en er zijn 3 mensen blijvend vermist. Dat brengt het aantal doden tot 22. Onder de doden en gewonden zijn ook brandweerlieden en politieagenten aanwezig. Er zijn namelijk 4 brandweermannen om het leven gekomen. Er zijn door de ramp 4163 personen dakloos geworden, waarvan waren het 2400 gezinnen. Voor hen werd er een ander onderkomen gezocht en klaargemaakt. De mensen kregen daar eten, drinken, slaapzakken, enz. Maar de meeste mensen konden niet in slaap komen, omdat ze zo bezorgd waren over hun buren, kennissen en familieleden. Enkele dagen na de ramp moest iedereen proberen om de draad van het normale leven weer op te pakken. Dat is heel moeilijk. Stel je maar voor dat je alles kwijt bent en toch weer naar school moet gaan. Je kamer is er niet meer en je hebt geen kleren meer. Maar ook al je herinneringen met foto s van vakanties en overleden opa s en oma s kun je nooit meer zien. Ik vind het hele moeilijk voor te stellen dat je vader en moeder alles weer opnieuw moeten gaan kopen. Ik weet niet of iedereen daar genoeg geld voor heeft. Als dat niet het geval is lijkt me dat heel vervelend. Ik denk dat heel veel mensen dan gaan denken hoe fijn het vroeger was en dat nu allemaal minder is. Dat zijn dan allemaal indirecte gevolgen van de ramp. En dan te bedenken, dat er nog steeds mensen zijn die slecht slapen van de verschrikkelijke dingen die ze hebben gezien en hebben meegemaakt. Ook zijn er mensen die problemen hebben met hun gezondheid, omdat ze te dicht bij het vuur hebben gestaan. De conclusie: Veel mensen hebben een trauma overgehouden aan deze ramp. Vele zijn alles kwijt, zowel hun bezittingen als hun aandenken aan fijne herinneringen. En sommigen zelfs ook familie, kennissen, buren of vrienden kwijt. De bedrijven hebben heel veel schade geleden. In directe zin zijn ze hun gebouwen of machines kwijt. Indirect hebben ze geen of weinig winst kunnen maken doordat hun bedrijf tijdelijk stil is komen te liggen. 19

20 Overzicht van de gebruikte bronnen: Internet; De plaatjes heb ik van de website; Televisie; journaal 20

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie SPREEKBEURT POLITIE Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie Wat doet een politieagent? WELKOM DE POLITIEPRAKTIJK helpen bij een ongeluk pak de winkeldief! bekeuren en aanhouden

Nadere informatie

Inhoud Slaapkamer 6 Opwarming 8 Een jaar later 10 Genoeg 12 Terrorist 14 Geheim 16 Olie 20 R.O.A. 23 Betty 26 Vertrouwen 29 Feiten 32 G.O.F. 35 Protest 38 Warm 42 Reuzenmachine 44 Een bewaker! 47 Terrorist?

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Werkstuk: Mees Swank Groep:7

Werkstuk: Mees Swank Groep:7 Werkstuk: Mees Swank Groep:7 Inhoudsopgave Inleiding bladzijde 1 Hoofdstuk 1: Hoe is vuurwerk ontstaan. bladzijde 2 Hoofdstuk 2: Soorten vuurwerk. bladzijde 3 Hoofdstuk 3: Illegaal vuurwerk. bladzijde

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Auditieve synthese Lettergrepen samenvoegen tot een woord/ woord in lettergrepen verdelen

Auditieve synthese Lettergrepen samenvoegen tot een woord/ woord in lettergrepen verdelen Auditieve oefeningen politie Auditieve synthese Lettergrepen samenvoegen tot een woord/ woord in lettergrepen verdelen wapen boeven politiepet bekeuring zwaailicht kruispunt gevangenis rijbewijs snelheid

Nadere informatie

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen?

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Vooraf Oud en nieuw is leuk en gezellig: oliebollen eten, spelletjes doen, televisie kijken, met zijn allen aftellen tot twaalf uur en vuurwerk afsteken.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

( Rampen vallen niet te plannen. Voorbereidingen wel

( Rampen vallen niet te plannen. Voorbereidingen wel f ( Rampen vallen niet te plannen. Voorbereidingen wel Uitval van stroom, gas, water of telefoon Dit is een uitgave van het ministerie van Binnenlandse en Koninkrijksrelaties. September 2006. DENK VOORUIT

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Educatieve uitgave Brandweer Den Haag. Kleur- en doeboek. Haaglanden Den Haag

Educatieve uitgave Brandweer Den Haag. Kleur- en doeboek. Haaglanden Den Haag 42585_doeboek 27-07-2004 16:41 Pagina A Educatieve uitgave Brandweer Den Haag Kleur- en doeboek Haaglanden Den Haag 42585_doeboek 27-07-2004 16:41 Pagina 1 Voorwoord Beste jongens en meisjes, Dit is het

Nadere informatie

de missing link in brandveiligheid

de missing link in brandveiligheid SafeOut VOF Paul Downes Mob: 031 646 579 571 Benno Gabriël Mob: 031 615 900 429 Email: Info@safeout.nl Advies@safeout.nl Website: www.fewwide.net de missing link in brandveiligheid Mensen denken vaak Brand

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

UPDATE de Filippijnen zes maanden na tyfoon Haiyan

UPDATE de Filippijnen zes maanden na tyfoon Haiyan UPDATE de Filippijnen zes maanden na tyfoon Haiyan Zes maanden na tyfoon Haiyan Ik dacht dat dit het einde van de wereld was, zeggen de meeste mensen als ze gevraagd wordt waaraan ze dachten tijdens tyfoon

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Optreden bij vuurwerkbranden. Herman Schreurs

Optreden bij vuurwerkbranden. Herman Schreurs Optreden bij vuurwerkbranden Herman Schreurs Uitgangspunten Optreden als klasse 1, ontplofbare stoffen Bestrijding van ongevallen, waarbij ontplofbare stoffen zijn betrokken, BZK 1985 Subklasse bepaalt

Nadere informatie

antwoordmodel brandgevaar Binnenbrand 4.

antwoordmodel brandgevaar Binnenbrand 4. brandgevaar 6. Omdat het lastig blussen is als het gebouw hoog is. Er kunnen zich meer mensen in het gebouw begeven op verschillende verdiepingen waardoor het redden van de mensen lastiger kan zijn. Bij

Nadere informatie

Vragen van de gemeenteraad mbt vuurwerk

Vragen van de gemeenteraad mbt vuurwerk 2004/84231 De gemeenteraad van Enschede t.a.v. de voorzitter, de heer J. Mans Postbus 20 7500 AA Enschede Inlichtingen W. van Dijk T (070) 4268794 F Uw kenmerk Onderwerp Vragen van de gemeenteraad mbt

Nadere informatie

Weet je al wat je later wil worden? Kan je dat beroep met één hand uitoefenen?

Weet je al wat je later wil worden? Kan je dat beroep met één hand uitoefenen? Weet je al wat je later wil worden? Kan je dat beroep met één hand uitoefenen? Nog een ander beroep? 2 Met vuurwerk spelen is gevaarlijk! Wat kan er aan je lichaam allemaal gewond geraken? b o h a r e

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

bijzondere voorwaarden bij uw opstalverzekering

bijzondere voorwaarden bij uw opstalverzekering bijzondere voorwaarden bij uw opstalverzekering In begrijpelijke taal. Dat is echt HEMA! bijzondere voorwaarden opstalverzekering Blad versie 13.0, van 01 maart 10 2015 Bijzondere voorwaarden opstalverzekering

Nadere informatie

Deel 1. De eerste oorlogsdagen

Deel 1. De eerste oorlogsdagen Deel 1 De eerste oorlogsdagen Vrijdag 10 mei 1940, heel vroeg in de ochtend Luchtaanval Chris wordt wakker van harde dreunen en zwaar gebrom. Vliegtuigen, weet hij meteen. Zware vliegtuigen, bommenwerpers!

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

-23- Geen medelijden

-23- Geen medelijden -22- Graniet Hoeveel keer was de vrachtwagen al gestopt? Innocent was de tel kwijtgeraakt. Telkens als de truck halt hield, werden er een paar jongens naar binnen geduwd. Maar nu bleef de deur van de laadruimte

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Voor u ligt de vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis. Deze vragenlijst wordt u aangeboden door [instantie].

Nadere informatie

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer Lesbrief Schuld Anne-Rose Hermer Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur.

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Tornado Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Geschreven in januari 2012 (Geïllustreerd t.b.v. het

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Van der Linden Assuradeuren

Van der Linden Assuradeuren Bijzondere Voorwaarden Schadeverzekering voor Opzittenden VSVOVIB141 Naast de algemene voorwaarden Van der Linden Volop in Bedrijf-pakket zijn voor de Schadeverzekering voor Opzittenden tevens onderstaande

Nadere informatie

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE!

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEPAL Nepal ligt in het werelddeel Azië en ligt tussen India en China. De oppervlakte van Nepal is 147.000 vierkante kilometer. Dat is vier keer groter dan Nederland.

Nadere informatie

bijzondere voorwaarden bij uw aansprakelijkheids verzekering particulieren

bijzondere voorwaarden bij uw aansprakelijkheids verzekering particulieren bijzondere voorwaarden bij uw aansprakelijkheids verzekering particulieren In begrijpelijke taal. Dat is echt HEMA! U heeft een aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren bij ons. Dit staat ook op

Nadere informatie

H utnieuws 4 2014-2015

H utnieuws 4 2014-2015 OBS de Boomhut 31 oktober 2014 H utnieuws 4 2014-2015 Locatie Bernhardlaan 10 6824 LE Arnhem 026-4433102 Locatie Julianalaan 1 6824 KG Arnhem 026-3701183 In dit nummer: Tussenschoolseopvang Tussenschoolseopvang

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben:

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Op het bord 1. Blij met vuur 2. Wat is vuur? 3. Vuur maken 4. Lekker warm 5. Verbranden zonder vlammen

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam.

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam. 1. Yasmina doet het tuinhekje achter zich dicht. Hoe kan ze zo stom zijn niet aan de verjaardag van haar moeder te denken? Haar moeder blijft woedend achter. Yasmina voelt zich even rot, maar na drie stappen

Nadere informatie

Ik staar over het water

Ik staar over het water Ik staar over het water Het is zondag 5 december als de burgemeester ons belt. Kom snel naar het water, zegt hij. We gaan. Het regent eens een keer niet, en de zon schijnt. Als we aankomen op de plek waar

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

De naam van het kindertehuis is Visatorii Dat betekent dromen. De droom werd een nachtmerrie.

De naam van het kindertehuis is Visatorii Dat betekent dromen. De droom werd een nachtmerrie. De naam van het kindertehuis is Visatorii Dat betekent dromen. De droom werd een nachtmerrie. Op 12 mei 2009 werden we gebeld met de mededeling dat er brand was geweest in het kindertehuis. Aanvankelijk

Nadere informatie

BRIEFING. Van Hoofdkwartier Aan Vuurwerk Onderzoeksteam Projectnaam Vuurwerk2010

BRIEFING. Van Hoofdkwartier Aan Vuurwerk Onderzoeksteam Projectnaam Vuurwerk2010 BRIEFING Van Hoofdkwartier Aan Vuurwerk Onderzoeksteam Projectnaam Vuurwerk2010 Beste teamleden, Dit vuurwerkdossier is strikt vertrouwelijk. We hebben onderzoek gedaan naar vuurwerk bij de politie, de

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Allianz Woonverzekering Glas

Allianz Woonverzekering Glas Allianz Nederland Schadeverzekering Allianz Woonverzekering Glas Specifieke verzekeringsvoorwaarden Glas GLS 15 Inhoudsopgave Specifieke verzekeringsvoorwaarden Glas Checklist 3 1. Waarvoor is deze verzekering?

Nadere informatie

Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik

Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik Wie weet er wat we vorige keer hebben gedaan? Kees: Hoe groot je bent. En jezelf getekend, hoe groot je denkt dat je bent

Nadere informatie

HET MOET ANDERS! Minder overlast, meer veiligheid, meer plezier! Rapport vuurwerkmeldpunt. Ruben Woudsma CDA Huizen 1-9-2015

HET MOET ANDERS! Minder overlast, meer veiligheid, meer plezier! Rapport vuurwerkmeldpunt. Ruben Woudsma CDA Huizen 1-9-2015 2015 HET MOET ANDERS! Minder overlast, meer veiligheid, meer plezier! Rapport vuurwerkmeldpunt Ruben Woudsma CDA Huizen 1-9-2015 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave... 2 1.Inleiding... 3 2. Meldingen vuurwerkoverlast...

Nadere informatie

Acceptabele branden?

Acceptabele branden? Acceptabele branden? 2 Mei 2008 Brand TU Delft November 2010 Brand verkeersleidingspost Prorail Utrecht Door een brand in de verkeersleiding van ProRail bij Utrecht Centraal Station is vrijdagavond al

Nadere informatie

Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven

Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven Deze toelichting maakt onderdeel uit van uw polis. Bewaar deze toelichting dan ook bij uw verzekeringspapieren. De Algemene

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven.

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Water Egypte In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Ik ga naar een restaurant in Nederland. Daar bestel ik een glas water. De ober vraagt

Nadere informatie

Spreekbeurt Hulp aan dieren in nood

Spreekbeurt Hulp aan dieren in nood Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt houdt over hulp aan dieren. Ik kan je daar van alles over vertellen. Over asielen, waar dieren zonder baas terecht komen. En over dierenambulances, die

Nadere informatie

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Uit onderzoek (CBS) is gebleken dat in het jaar 2000 een kleine 150.000 personen ten minste één arbeidsongeval met letsel is overkomen. Een deel van deze groep overkomt

Nadere informatie

11 PREVENTIE II 12 ONVEILIGE PLEKKEN 13 AANVULLENDE VRAAG ONVEILIGE PLEKKEN. pagina 31. Komt het wel eens voor dat u:

11 PREVENTIE II 12 ONVEILIGE PLEKKEN 13 AANVULLENDE VRAAG ONVEILIGE PLEKKEN. pagina 31. Komt het wel eens voor dat u: PREVENTIE II Komt het wel eens voor dat u:. s avonds of s nachts niet open doet, omdat u het niet veilig vindt? 2. in uw eigen buurt omloopt of omrijdt om onveilige plekken te vermijden? 3. uw kind(eren)

Nadere informatie

Klacht Verzoeker klaagt over een gedraging van de gemeente Zwolle, toezicht en handhaving.

Klacht Verzoeker klaagt over een gedraging van de gemeente Zwolle, toezicht en handhaving. Dossiernummer 2014 016 Rapport Verzoeker De heer B. H. te Zwolle, hierna genoemd: verzoeker. Datum verzoekschrift De Overijsselse Ombudsman ontving het verzoekschrift op 3 maart 2014. Klacht Verzoeker

Nadere informatie

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding Kanker Inhoud Inleiding Inleiding Wat is kanker? Soorten kanker In het kinderziekenhuis Wat kan je doen tegen kanker? Afsluiting Bronvermelding Ik houd mijn werkstuk over kanker, omdat het mij een moeilijk

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Adviezen bij een. huisstofmijtallergie

PATIËNTEN INFORMATIE. Adviezen bij een. huisstofmijtallergie PATIËNTEN INFORMATIE Adviezen bij een huisstofmijtallergie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informatie geven over huisstofmijtallergie. Wij adviseren u dit

Nadere informatie

Andere mensen helpen bij rouwverwerking na overlijden kind vrijdag, 11 september 2015 12:00

Andere mensen helpen bij rouwverwerking na overlijden kind vrijdag, 11 september 2015 12:00 Tekst: Judice Ledeboer Foto s: Ken Wong Met gierende sirenes werd Djenaeya, die bij de geboorte niet ademde naar het Sehos gebracht waar een team artsen alles deed om het kleine meisje aan het ademen te

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn?

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn? Loopdrang De gangen in dit gebouw beginnen alweer nog voordat ze zijn geëindigd. Het zijn cirkels. Dit gebouw was vroeger een opvanghuis voor demente bejaarden. En de gangen hier lopen rond, omdat sommige

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Brand en explosiegevaar

Brand en explosiegevaar Brand en explosiegevaar Door brand en explosie tijdens werkzaamheden vallen er jaarlijks tientallen doden en gewonden. Dus moet je brand en explosies zien te voorkomen. Mede doordat deze zeer onvoorspelbaar

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Dichterbij de Overwinning

Dichterbij de Overwinning Dichterbij de Overwinning Eerste druk, oktober 2012 2012 Sigrid Kemphaan Portretfoto: Jacques Jullens www.jullens.biz isbn: 978-90-484-2638-6 nur: 402 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Wie waakt als je slaapt? Rookmelders laten je niet stikken!

Wie waakt als je slaapt? Rookmelders laten je niet stikken! Wie waakt als je slaapt? Rookmelders laten je niet stikken! 1 Brand! Je moet er niet aan denken dat je op een nacht wakker schrikt omdat er brand is. De paniek die dan uitbreekt. Hoe breng je jezelf, je

Nadere informatie

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 1 1 Colofon Dit lesboekje is uitgegeven door: Ambulancezorg Nederland Veerallee 68 Postbus 489 8000 AL Zwolle T 038 422 57 72 F 038 422 26 47 info@ambulancezorg.nl

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie