Samenvatting. Vervoer Verkeer en vervoer zijn een van de grootste oorzaken van CO 2 uitstoot en verslechtering van de luchtkwaliteit.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting. Vervoer Verkeer en vervoer zijn een van de grootste oorzaken van CO 2 uitstoot en verslechtering van de luchtkwaliteit."

Transcriptie

1

2 Inleiding De gevolgen van Leids beleid zijn vaak groter zijn dan alleen voor onze stad. Een goed voorbeeld hiervan zijn de klimaateffecten van ons het beleid. In deze nota staan voorstellen voor een klimaatbeleid van Leiden. Het merendeel van Nederland en ook Leiden ligt namelijk onder NAP en is daarom extra kwetsbaar voor klimaatverandering en het daarbij behorende stijging van de zeespiegel. Om echt wat te kunnen doen aan de verandering van het klimaat moeten we en kunnen we, concrete maatregelen nemen. In deze nota doen wij een aantal voorstellen hiertoe. Het klimaatprobleem houdt in dat het klimaat verandert als gevolg van (een toename van) het aantal broeikasgassen dat door menselijke invloed in de atmosfeer komt. De belangrijkste broeikasgassen zijn CO 2, methaan, N 2 O en Koolwaterstoffen, waarbij voor Leiden CO 2 het meest belangrijk is. Door de toename van deze broeikasgassen neemt de temperatuur op aarde toe. Dit heeft een aantal gevolgen. De meest bekende daarvan is de stijging van de zeespiegel. De gevolgen hiervan zijn dat we hogere dijken nodig zullen zijn en dat problemen met neerslag zullen toenemen. Een ander gevolg van de klimaatverandering kan zijn dat de golfstroom die Nederland relatief warm houdt, ophoudt waardoor het hier veel kouder wordt. Naast deze twee redelijk voorspelbare gevolgen, is er ook een hoop onzekerheid over de gevolgen van de klimaatverandering en wat er gebeurt als bepaalde, onbekende, drempelwaarden worden overschreden. Naast dat we als Leiden last kunnen krijgen van deze gevolgen, zullen vooral armere landen hier eerder en meer de gevolgen van voelen. De rol van de mens rond het klimaatprobleem wordt wel eens in praatprogramma s in twijfel getrokken, maar bijna alle milieu- en klimaatwetenschappers zijn het eens over de klimaatverandering. Dit blijkt onder andere uit de diverse IPCC rapporten. Klimaatbeleid lijkt veel te groot om als middelgrote gemeente, zoals Leiden, aan te pakken, maar juist op het lokale niveau liggen er veel kansen. Zo heeft de gemeente Leiden met een begroting van circa 450 miljoen euro een grote invloed op de duurzaamheid van diverse producten. Ook zijn er naast Leiden al meerdere grote steden met klimaatplannen, als alle gemeenten in Nederland een klimaatplan maken en daadwerkelijk uitvoeren, kan Nederland klimaatneutraal worden op een manier die bij iedere gemeente past, niet opgelegd vanuit het Rijk, maar lokaal bedacht en toegepast. Echter, veel gemeentelijk klimaatbeleid is er nog niet. Zelfs goede kennis over de door Leiden veroorzaakte CO 2 -uitstoot en de gevolgen daarvan voor de klimaatverandering is er niet. Daarom wil GroenLinks met deze nota de aanzet geven voor een Leids klimaatbeleid. Onze doelstelling is een klimaatneutrale stad in De gemeente moet hier het voortouw in nemen en streven om als gemeentelijke organisatie al in 2020 klimaatneutraal te zijn. Iedereen ziet de noodzaak van een klimaatplan in, het milieu en de klimaatverandering is niet langer alleen van belang voor aanhangers van GroenLinks maar een noodzaak die breed gedragen wordt door de bevolking. Steeds meer mensen doen al aan klimaatcompensatie: bij het kopen van producten wordt er gelet op de energielabels; zelfs bedrijven zien er de noodzaak van in en komen steeds vaker met duurzame en klimaatneutrale producten. Maar helaas, het is nog niet voldoende. Natuurlijk is het ook zaak om ons aan te passen aan de al in gang gezetten klimaatverandering. Dit ligt echter niet in het doel van deze nota. 2

3 Samenvatting Willen we het klimaatbeleid echt aanpakken, dan kan de gemeente een hoop doen. Maar ook valt er een hoop te bereiken en te verwachten van de inwoners en de bedrijven. In deze korte samenvatting zijn een aantal punten uit de klimaatnota samengevat. De doestelling is dat de gemeentelijke organisatie in 2020 klimaatneutraal is en de stad Leiden in Om dit te kunnen realiseren moet de gemeente haar CO 2 uitstoot gaan bijhouden en een nulmeting houden in 2008 bovendien moet de gemeente een klimaatactieplan opstellen. Vervoer Verkeer en vervoer zijn een van de grootste oorzaken van CO 2 uitstoot en verslechtering van de luchtkwaliteit. Wat kan de gemeente doen? Het wagenpark van de gemeente wordt zo groen mogelijk. Werknemers van de gemeente die veel rijden, krijgen een cursus zuinig rijden. Het openbaar vervoers- en fietsnetwerk naar werklocaties wordt verbeterd. Het college van B&W geeft het goede voorbeeld door zoveel mogelijk te fietsen en het openbaar vervoer te gebruiken. Wat kunnen de inwoners en ondernemers samen met de gemeente doen? Vervuilende vrachtwagens zijn niet meer welkom in de stad en zullen om de stad heen moeten. Er komen verschillende parkeertarieven, hoe meer je vervuilt hoe meer je betaalt. Het openbaar vervoer wordt verbeterd, er komen naar de grote en omliggende steden frequente hoogwaardige openbaarvervoersverbindingen. Het gebruik van de fiets wordt gestimuleerd, door het verbeteren van de fietsparkeergelegenheid en verbetering van de fietspaden. Autogebruik wordt ontmoedigd. De maximumsnelheid op de snelwegen binnen de gemeente, wordt verlaagd naar 80km en binnen de stad naar 30km. Energie Kiezen voor groene stroom is belangrijk, daarmee kiezen we voor duurzaamheid en zeggen we nee tegen CO 2 uitstoot. Groene stroom is duurzaam omdat we dan geen gebruik meer maken van olie, kolen en gas, die CO 2 uitstoten, maar van onuitputtelijke bronnen zoals de zon en de wind. Wat kan de gemeente doen? De gemeentelijke organisatie schakelt geheel over naar groene stroom. Op de gemeentelijke gebouwen worden zonnepanelen en/of groene daken aangelegd. De gemeente zet een klimaatteam op, dit team gaat onderzoeken of de gemeentelijke gebouwen beter geïsoleerd kunnen worden en beter gebruik kunnen maken van energie. Bedrijven krijgen alleen nog een milieuvergunning als ze zich conformeren aan doelstelling CO 2 neutraal in Bij relevante aanbestedingen stelt de gemeente ook klimaateisen in de aanbestedingsvoorwaarden. De gemeente neemt in de subsidievoorwaarden op dat in elke relevante subsidieaanvraag aandacht moet zijn voor het klimaatbeleid van de organisatie. 3

4 Wat kunnen de inwoners en ondernemers samen met de gemeente doen? De gemeente gaat het gebruik van zonnepanelen, zonneboilers en groene daken in de stad stimuleren, zodat de inwoners en ondernemers die makkelijker kunnen aanschaffen. Er komt een actieprogramma isolatie om in samenwerking met de woningcorporaties de oudere huurwoningen in de stad te isoleren en van dubbel glas te voorzien. Alle woningen kunnen zo gaan voldoen aan hedendaagse normen. Nieuwe woningen en nieuwe bedrijfsterreinen in de stad worden energiezuiniger gebouwd. Er komen klimaatloketten in de stad waar inwoners en ondernemers terecht kunnen voor informatie over energiebesparing en duurzame producten. Wat kan de gemeente voor het onderwijs doen? We gaan de natuur en milieueducatie (NME) uitbreiden zodat ook de klimaatproblematiek behandeld wordt. NME zal ook op middelbare scholen gegeven moeten gaan worden. Bij het bouwen of renoveren van scholen worden scholen klimaatneutraal gemaakt om scholieren laagdrempelig met het klimaatthema kennis te laten maken. Compensatie Het is te verwachten dat ondanks de maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken de gemeente niet direct geheel klimaatneutraal zal zijn. Om de doelstellingen toch te bereiken zal de gemeente deze kleine uitstoot moeten compenseren door bijvoorbeeld meer bomen aan te planten. 4

5 Inhoud Inleiding p.2 Samenvatting p.3 Inhoud p.5 1. Kennis p.6 2. Gemeentelijke organisatie p Doelstelling 2.2 Vervoer 2.3 Energie 2.4 Voedsel 2.5 Compensatie 2.6 De gemeente als regisseur 3. Stad p Doelstelling 3.2 Vervoer 3.3 Energie 3.4 Inwoners 3.5 Onderwijs 3.6 Ondernemers 3.7 Non-profit instellingen 4. Tijdspad p.13 5

6 1. Kennis De gemeente weet op dit moment nog niet hoeveel CO 2 er in Leiden wordt uitgestoten. Om goed klimaatbeleid vast te stellen en ook de effecten te monitoren is dit nodig. 1. De gemeente start met het monitoren van de globale CO 2 uitstoot van burgers, bedrijven en de eigen organisatie. 2. In 2008 wordt een 0-meting gehouden. 6

7 2. Gemeentelijke organisatie 2.1 Doelstelling De gemeentelijke organisatie kan relatief eenvoudig klimaatneutraal worden. Door zuinig met energie om te gaan en door groene stroom te gebruiken. Daarnaast kan de gemeente nog een inhaalslag maken met betrekking tot de klimaatvriendelijkheid van de producten die ze inkoopt. Als laatste is het ook nog mogelijk om eventuele overtollige uitstoot van broeikasgassen te compenseren met meer bomen die bij voorkeur in Leiden, worden aangeplant. Dit alles vergt natuurlijk ingrijpende stappen voor de gemeente De gemeentelijke organisatie is in 2020 klimaatneutraal, hiervoor maakt het college een klimaatactieplan. 2.2 Vervoer Vervoer is een van de grootste veroorzakers van de uitstoot van broeikasgassen. In de gemeentelijke organisatie liggen diverse kansen om de uitstoot van vervoersmiddelen terug te dringen. Zo kan de gemeente met zuinigere auto's rijden en (lange) reizen zo zuinig mogelijk af leggen De gemeente streeft naar een zo groen mogelijk wagenpark. Bij vervanging van auto's wordt voor auto's met het energielabel A gekozen. Zo veel mogelijk wordt ook gekozen voor hybride auto's of auto's die rijden op schone brandstoffen, zoals (bio)gas Medewerkers van de gemeente die voor hun werk veel rijden krijgen een cursus zuinig rijden (bijvoorbeeld; Het Nieuwe Rijden) Voor het woon-werkverkeer van de medewerkers wordt het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer gestimuleerd De gemeente neemt voor alle auto's een groene autoverzekering die de CO 2 uitstoot compenseert Bij verre reizen wordt klimaatvervuiling als overweging meegenomen bij de keuze van het vervoermiddel Voor bestemmingen die met de trein snel en makkelijk te bereiken zijn wordt de trein gebruikt. Alleen bij echt verre reizen wordt voor het vliegtuig gekozen Als er wordt gevlogen dan wordt de CO 2 uitstoot gecompenseerd door het aan laten planten van bomen Het college geeft het goede voorbeeld door te fietsen, het openbaar vervoer te gebruiken en alleen als het niet anders kan groene taxi's te gebruiken. 2.3 Energie De gemeente gebruikt een hoop energie. Dit is ook nodig om haar werkzaamheden goed uit te kunnen voeren. Echter er moet kritisch worden gekeken naar mogelijkheden voor energiebesparing Ook is het nodig om verder te gaan richting de 100% groene stroom 1. 1 Op dit moment heeft de gemeente Leiden volgens de duurzaamheidsmeter (http://www.duurzaamheidsmeter.nl/resultaten/2006/nl/klimaat/gemeente/leiden) nog geen 100% groene stroom 7

8 Groene stroom is in tegenstelling tot grijze stroom opgewekt uit duurzame energiebronnen, deze zijn hernieuwbaar en stoten geen schadelijke emissies uit (CO 2 ). De stroom wordt onder andere opgewekt uit zonne-energie, windenergie en waterkracht. Kernenergie is in de visie van GroenLinks niet duurzaam, het heeft wel een lage CO 2 uitstoot, maar veroorzaakt kernafval en is dus ook zeer slecht voor het milieu. Bovendien kost de winning van uranium extreem veel (fossiele) brandstoffen De gemeente moet in de hele organisatie overschakelen op 100% groene stroom De gemeente legt waar mogelijk zonnepanelen aan op de gemeentelijke gebouwen of bespaart energie door groene daken aan te leggen De parkeermeters van de gemeente worden zo snel mogelijk omgebouwd, zodat zij door middel van zonnepanelen zelfvoorzienend zijn De gemeente zet een intern klimaatteam op. Dit team gaat kijken waar de gemeentelijke gebouwen beter geïsoleerd kunnen worden. En welke maatregelen nog meer mogelijk zijn: raam open in plaats van airco! 2.4 Voedsel Naast vervoer en energie is voedsel een belangrijke component in de klimaatvervuiling. Dit komt voor een groot deel doordat dat voedsel veel transport met zich meebrengt. Vooral vlees is om deze reden erg klimaatonvriendelijk De gemeente koopt voor haar catering zoveel mogelijk lokale, biologische en klimaatvriendelijke producten in Als de DZB als cateraar optreedt, gebruikt zij ook zoveel mogelijk lokale, biologische en klimaatvriendelijke producten. 2.5 Compensatie Het is te verwachten dat ondanks de maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken de gemeente niet direct geheel klimaatneutraal zal zijn. Om de doelstellingen toch te bereiken zal de gemeente deze kleine uitstoot moeten compenseren. De gemeente heeft al klimaatbosjes, die naast een (kleine) compenserende functie, ook een symbolische waarde hebben. Echter op het gebied van compensatie kan en moet nog meer gebeuren Bij het aanleggen van groen binnen de gemeente wordt naast esthetische en ecologische waarde ook gekeken naar de klimaatcompenserende waarde Als de Oostvlietpolder groen blijft wordt gekeken of er extra bomen kunnen worden geplant om zodoende een deel van de uitstoot van de gemeente te compenseren De huidige beleid rond klimaatbosjes wordt gehandhaafd. De klimaatbosjes krijgen een plaats in de educatie rond het klimaatprobleem Het hebben van groene tuinen wordt gestimuleerd o.a. door middel van een boomplantaktie De kap van bomen wordt tot het uiterste beperkt en in elk geval gecompenseerd. 8

9 2.6 De gemeente als regisseur De gemeente is ook regisseur van vele zaken in de stad. Ze heeft met veel partijen een bijzondere relatie. Zo is de gemeente aandeelhouder, consument, projectontwikkelaar en subsidieverstrekker. In deze rollen kan de gemeente sturend werken en aandringen op een goed klimaatbeleid van andere organisaties Bij relevante aanbestedingen stelt de gemeente ook klimaateisen in de aanbestedingsvoorwaarden Leiden zet zich als aandeelhouder van NUON in voor een zo duurzaam en klimaatvriendelijk mogelijk beleid van NUON De gemeente neemt in de subsidievoorwaarden op dat in elke relevante subsidieaanvraag aandacht moet zijn voor het klimaatbeleid van de organisatie. 9

10 3. De stad 3.1 Doelstelling In tegenstelling tot het klimaatneutraal maken van de gemeentelijke organisatie zal het klimaatneutraal maken van een compacte, historische stad als Leiden moeilijk worden. Echter, diverse steden die meer dan Leiden afhankelijk zijn van industrie, nemen hun verantwoordelijk om zo snel mogelijk klimaatneutraal te worden. 2 Leiden kan hier als laaggelegen stad niet bij achterblijven. Het is in ieders belang om droge voeten te houden dus samen met burgers, ondernemers en overheden de stad klimaatneutraal te maken Leiden is als stad in 2035 klimaatneutraal. 3.2 Vervoer Mobiliteit hoort bij een stad en is niet meer weg te denken. Gelukkig gebeurt een groot gedeelte van het vervoer per fiets of te voet. Fietsen en wandellen zijn de meest klimaatneutrale vervoermethoden, toch is dat niet voor iedereen of voor verre afstanden mogelijk. Daarom zal Leiden moeten werken aan een duurzaam en hoogwaardig openbaarvervoersnetwerk. Dit zal er toe leiden dat steeds minder mensen de auto hoeven te gebruiken. Er is echter ook nog veel vervuilende automobiliteit in Leiden. Het GVVP zet rond dit thema al goede stappen, maar voor een klimaatneutraal Leiden zullen we nog verder moeten gaan Er komt een verbod op vervuilende vrachtwagens binnen de toekomstige ringweg. Er komt een milieuzone voor vrachtwagens, waardoor vervuilende vrachtwagens niet meer door de stad mogen rijden Er komen gedifferentieerde parkeertarieven. Schone auto's betalen minder, vervuilende meer Het openbaar vervoer wordt gestimuleerd door duurzaam hoogwaardig openbaar vervoer in Leiden te introduceren Bij de provincie wordt gelobbyd om bij nieuwe aanbestedingen van openbaar vervoer ook het klimaat mee te laten spelen De gemeente gaat aan de slag om de score van de fietsbalans positiever te maken. Onderdeel hiervan is het snel aanleggen van goede fietsparkeermogelijkheden, zoals de gratis bewaakte fietsenstalling onder het stadhuis Het autogebruik wordt binnen de toekomstige ringweg ontmoedigd. De binnenstad wordt autoluw, tevens wordt de maximum snelheid op alle wegen binnen de ring verlaagd naar 30km. De maximum snelheid op de snelwegen op Leids grondgebied moet omlaag naar 80km De autovrije zondag wordt verder uitgebreid, zowel het evenement als het gebied waarin het plaatsvindt. Naar Amsterdams voorbeeld: autoloos binnen de ringweg. 3.3 Energie Op het gebied van energiebesparing zijn er veel mogelijkheden voor inwoners en bedrijven. Zo zijn niet alle huizen en gebouwen goed geïsoleerd en kan het gebruik van energiezuinige apparaten nog omhoog. 2 Zowel Rotterdam als Amsterdam zijn hard bezig met klimaatdoelstellingen 10

11 3.3.1 Er komt in samenwerking met de woningcorporaties een actieprogramma om binnen 10 jaar alle woningen goed te isoleren en dus ook van dubbelglas te voorzien. Onderdeel van dit programma is in ieder geval voorlichting over de winst die men behaalt met het plaatsen van dubbelglas en de mogelijkheden die huurders hebben om dit aan te vragen Nieuwe woningen moeten energiezuinig worden gebouwd. Leiden verhoogt daarom het EPC (energie prestatie coëfficiënt) voor nieuwe huizen naar een maximum van 0,6 (wettelijk minimum is 0,8) Het hebben van zonnepanelen en groene daken (lichte beplanting die isolerend werkt) wordt gestimuleerd voor mensen die niet in een beschermd stadsgezicht wonen De gemeente gaat met NUON in gesprek om meer gebruik te gaan maken van de restwarmte in de vorm van onder andere stadsverwarming. Dit tegen een redelijke prijs. 3.4 Inwoners Leiden heeft haar inwoners nodig om de ambitieuze klimaatdoelen te verwezenlijken, de gemeente zal daarom de bewoners en de ondernemers betrekken bij het beleid. Zij worden er onder andere op gewezen dat klimaatvriendelijk handelen ook goed kan zijn voor de portemonnee Er komen klimaatloketten in de stad waar inwoners terecht kunnen voor informatie over energiebesparing, duurzame energie en duurzame producten. Deze loketten worden ondergebracht bij Raad & Daad-winkels en/of buurthuizen Het klimaatbeleid van de gemeente wordt bekend gemaakt in de stadskrant. In de hal van het stadhuis komt een klimaatklok te hangen die aftelt naar het moment dat de gemeente en de stad klimaatneutraal zijn Het gebruik van zonneboilers wordt gestimuleerd Minder draagkrachtige inwoners kunnen advies krijgen van het milieuteam, die advies geeft over energieverbruik, kosten en klimaatverandering. Hierbij wordt tevens een energiebox geleverd met spaarlampen of led-lampen. 3.5 Onderwijs Het is belangrijk dat kinderen en jongeren op school leren waarom duurzaamheid en goed omgaan met het milieu belangrijk zijn. Daarnaast is het van belang dat ze zich bewust worden van de klimaatverandering en wat ze daar zelf aan kunnen doen. Daarnaast heeft de gemeente Leiden veel invloed op de onderwijshuisvesting, nieuwbouw moet klimaatneutraal en oudbouw moet zo worden aangepast dat het duurzaam is voor de toekomst. De kinderen zouden betrokken kunnen worden bij de bouw door te laten zien wat er met de gebouwen gebeurt (aanbrengen extra isolatie, zonnepanelen, groene daken, gebruik van duurzaam hout enz.) Natuur- en milieueducatie wordt op zo n manier uitgebreid dat ook klimaatproblemen erin behandeld worden. Al op jonge leeftijd worden kinderen bewust gemaakt van energiegebruik. Ook komt er een budget voor milieueducatie op middelbare scholen De gemeente stimuleert deelname van scholen aan de warme truiendag Bij het bouwen of renoveren van schoolgebouwen wordt aandacht besteed aan het zo energiezuinig mogelijk maken. Ook worden deze maatregelen waar mogelijk zichtbaar gemaakt, zodat de scholieren er op een laagdrempelige manier mee in aanraking komen De gemeente stimuleert scholen om mee te doen aan The Bet, waarin scholen een weddenschap aangaan met de wethouder om hun CO 2 uitstoot te reduceren. 11

12 3.6 Ondernemers Er komt een informatiepunt duurzaam ondernemen waar informatie kan worden ingewonnen over energiebesparing, duurzame energie en duurzaam ondernemen, ook benadert de gemeente actief de Leidse ondernemers om ze kennis te laten maken met dit infopunt De gemeente maakt samen met de Kamer van Koophandel een informatiepakket over klimaatneutraal ondernemen, dit krijgen nieuwe ondernemers gratis toegezonden Als er nieuwe bedrijventerreinen komen, worden deze zo klimaatvriendelijk mogelijk ingericht. Zo zal een groene intermediair er onder andere voor zorgen dat bedrijven die wat aan elkaars reststoffen (warmte/water CO 2 ) hebben, met elkaar in contact gebracht worden Bedrijven krijgen alleen nog een milieuvergunning als ze zich conformeren aan doelstelling CO 2 neutraal in Er moeten betere fiets- en openbaarvervoerverbindingen met de bedrijventerreinen komen, waardoor de werknemers en werkgevers niet met de auto naar hun werk hoeven te gaan De gemeente maakt afspraken met de ondernemers om open koelruimtes in supermarkten af te dekken. Ook gaat de gemeente aandringen op het sluiten van de buitendeuren van winkels in de winter. 3.7 Non-profit instellingen Met Universiteit Leiden, Hogeschool Leiden, Hoogheemraadschap van Rijnland, LUMC en andere organisaties wordt samengewerkt om gezamenlijk goedkoop klimaatvriendelijke producten in te kopen. 12

13 4 Tijdpad Voor 1 juli 2008 vindt een nulmeting plaats van de huidige CO 2 uitstoot in Leiden. Jaarlijks rapporteert het college over de resultaten van het voorgaande jaar en de maatregelen voor het komende jaar. In 2010 is de CO 2 uitstoot van de gemeentelijke organisatie met 25% afgenomen. In 2010 is de CO 2 uitstoot van de stad met 10% afgenomen. In 2020 is de gemeentelijke organisatie CO 2 neutraal. In 2020 is de CO 2 uitstoot van de stad met 35% afgenomen. In 2035 is Leiden volledig klimaatneutraal. 13

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Milieujaarverslag Adviesbureau SAM b.v.

Milieujaarverslag Adviesbureau SAM b.v. Milieujaarverslag Adviesbureau SAM b.v. 2010 ALGE/0042/JS/MV 1 september 2011. 1 1. Inleiding Voor u ligt het milieujaarverslag van Adviesbureau SAM Dit jaarverslag beschrijft de milieugevolgen van ons

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

- Effectief Klimaatbeleid -

- Effectief Klimaatbeleid - - Effectief Klimaatbeleid - In opdracht van CE-Delft 18.0177 November 2008 Trendbox BV Inhoud Inleiding Doelstelling en onderzoeksopzet Doelgroep en steekproefverantwoording Veldwerk en rapportage Conclusies

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Dienst Stadsbeheer Milieu en Vergunningen Juni 2012 2 Aanleiding De gemeente Den Haag wil in 2040 een klimaatneutrale en -bestendige

Nadere informatie

Grafiek 19.1 Percentage Leidenaren dat zich zorgen maakt over luchtkwaliteit, naar stadsdeel en leeftijdsgroep* 0% 25% 50% 75% 100%

Grafiek 19.1 Percentage Leidenaren dat zich zorgen maakt over luchtkwaliteit, naar stadsdeel en leeftijdsgroep* 0% 25% 50% 75% 100% 19 LUCHTKWALITEIT In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de luchtkwaliteit in Leiden. Gevraagd is in hoeverre men zich hier zorgen over maakt. De gemeente heeft diverse maatregelen genomen om de luchtkwaliteit

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Vragenlijst met scores in procenten

Vragenlijst met scores in procenten Vragenlijst met scores in procenten Het percentage tussen haakjes is het aandeel respondenten dat de vraag heeft beantwoord. De gemeente Amersfoort wil als stad in 2030 CO2-neutraal te zijn. Dit betekent

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS DE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE REGERING De regering beloont mensen als hun koophuis minder warmte verliest (isoleren). De -meter daalt met 5 punten. Het kost 1500 euro. : -1500

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

Heel Rhenen duurzaam!

Heel Rhenen duurzaam! Zaterdag 21 mei 2016 Heel Rhenen duurzaam! Op zaterdag 21 mei houden wij samen de tweede duurzame dag in de gemeente Rhenen. In en om het Huis van de gemeente is dan weer de duurzame markt. Hier vindt

Nadere informatie

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam?

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Kenniscentrum MVS november 2015 oud papier gescheiden aanbieden textiel gescheiden

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties BIJLAGE BIJ RAPPORT Energievoorziening 2015-2050: publieksonderzoek naar draagvlak voor verduurzaming van energie

Nadere informatie

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Bekendheid en waardering klimaatcampagne Puur Hoorn Gemeente Hoorn December 2009

Bekendheid en waardering klimaatcampagne Puur Hoorn Gemeente Hoorn December 2009 Bekendheid en waardering klimaatcampagne Puur Hoorn Gemeente Hoorn December 2009 De gemeente Hoorn heeft 2009 uitgeroepen tot het jaar van het klimaat. Onder het motto Puur Hoorn lanceerde de gemeente

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1 Versie 1.0 Datum: 4 OKTOBER 2012 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES - AANDRIJFSYSTEMEN - TECHNISCHE AUTOMATISERING PANELENBOUW - SERVICE EN ONDERHOUD - PLAATWERK - TECHNISCHE DIENSTVERLENING DOMOTICA - ENERGIEMANAGEMENT

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

BURGERPANEL CAPELLE OVER

BURGERPANEL CAPELLE OVER BURGERPANEL CAPELLE OVER duurzaamheid Mei 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 14 e peiling met het burgerpanel van Gemeente Capelle aan den IJssel. Deze peiling ging over duurzaamheid.

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Samenvatting Acht op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Qua belangrijkheid staat het onderwerp klimaatverandering

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

duurzaamheid en energiebesparing

duurzaamheid en energiebesparing Hofpanel Resultaten peiling 16: 1 duurzaamheid en energiebesparing februari 2013 1. Inleiding Vanaf 13 december 2012 tot en met 6 januari 2013 konden leden van het Hofpanel het burgerpanel van de gemeente

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4.

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4. CO 2 -monitor Haarlem 2013 De CO 2 -monitor heeft sinds 2012 heeft een andere opzet dan voorgaande jaren. Er is nu een management samenvatting waarin de grote lijnen en hoofdconclusies worden weergegeven

Nadere informatie

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen gehele waardeketen: upstream en downstream De waardeketen is onderverdeeld in twee stromen: de upstream en de downstream. In de upstream bevinden

Nadere informatie

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken!

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Als jongste gemeente van Nederland zijn we al goed bezig als het om duurzaamheid gaat! De

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels -Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Een slimmer concept door inzicht in de keten Met PlusWonen streeft VolkerWessels naar het minimaliseren

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

COMPENSEER HIER JE CO 2 -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE

COMPENSEER HIER JE CO 2 -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE COMPENSEER HIER JE -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE COMPENSEER DE -UITSTOOT VAN JE ORGANISATIE, VERBETER HET KLIMAAT EN STEUN CLEAN COOKSTOVES 2 3 COOX4CLIMATE STAAT VOOR EEN KLIMAATNEUTRALE

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3. Monitoring doelstellingen 2015 scope 1 en 2

Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3. Monitoring doelstellingen 2015 scope 1 en 2 4.B.2 Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3 Evaluatie 1 e halfjaar 215 & Monitoring doelstellingen 215 scope 1 en 2 Van Steenis Geodesie BV Ringveste 7b 3992 DD HOUTEN Van Steenis Geodesie BV Duurstedeweg

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

Groningen, 15 juni 2009. Klimaatverandering: Dreiging of Uitdaging. Reinier van den Berg. Palmbomen of pinguins

Groningen, 15 juni 2009. Klimaatverandering: Dreiging of Uitdaging. Reinier van den Berg. Palmbomen of pinguins Groningen, 15 juni 2009 Klimaatverandering: Dreiging of Uitdaging Palmbomen of pinguins Reinier van den Berg Meteoroloog, klimatoloog Presentator, fotograaf, auteur Tornadojager page 2 1 11 Mei 2000 2

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij. Vaak vanuit het besef dat het verstandig is om anders om te gaan met onze aarde. Op het gebied

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020 Krachtig Klimaatbeleid Klimaatbegroting 2016 2020 De krachten bundelen voor een krachtig klimaatbeleid Deze begroting gaat niet, zoals gebruikelijk, over miljarden euro s, maar over megatonnen CO2. Ze

Nadere informatie

TEAM 5 ENERGIE. onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL

TEAM 5 ENERGIE. onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL TEAM 5 ENERGIE onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL VERSIE 2 2012 2 TEAM 5 - energiegebruik en schone energie UITNODIGING

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder. CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep. CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11

CO2-Prestatieladder. CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep. CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11 CO2-Prestatieladder CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3 2 CO 2 -reductie scope 1... 4 2.1 Wagenpark... 4 2.1.1 Vervangingsbeleid...

Nadere informatie

Openbare verlichting in Avelgem

Openbare verlichting in Avelgem Openbare verlichting in Avelgem Lut Deseyn Schepen van Milieu Lut.deseyn@avelgem.be 1. Inleiding 2. Duiding 2. Het project 3. Kosten en Besparing 5. Opvolging en evaluatie 6. Conclusie 7. Vragen Agenda

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Betaalbaarheid en duurzaamheid

Betaalbaarheid en duurzaamheid Bijlage 1 Advies Bewoners Advies Groep Betaalbaarheid en duurzaamheid Juli 2009 John van Veen Senioradviseur WKA Inleiding In de maanden mei en juni is een groep betrokken huurders van Nijestee in een

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE!

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! GECERTIFICEERD KOMO NA-ISOLATIE BEDRIJF 10 JAAR GARANTIE SPOUWMUURISOLATIE VLOERISOLATIE DAKISOLATIE GELUIDSISOLATIE ISOLATIEHERSTEL SPOUWMUURISOLATIE

Nadere informatie

Klimaatneutraal product

Klimaatneutraal product Klimaatneutraal product U heeft het voornemen om een klimaatneutraal product op de markt te brengen en wilt dit op een verantwoorde manier oppakken. Hieronder worden daar richtlijnen voor gegeven. Gradatie

Nadere informatie

Wat is CO 2? Waarom CO 2? Waarom Milieubarometer i.p.v. CO 2? Waarom CO 2 -footprint? Inhoud. Cursus CO 2 -footprint

Wat is CO 2? Waarom CO 2? Waarom Milieubarometer i.p.v. CO 2? Waarom CO 2 -footprint? Inhoud. Cursus CO 2 -footprint Inhoud Cursus CO 2 -footprint Hoe maak je de footprint en wat heb je eraan? 27 mei 2013 Voor de Werkgroep Monitoren van MPZ Wat is CO 2 en waarom hebben we het daar over? CO 2 -footprint t.o.v. Milieubarometer

Nadere informatie

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012 Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Vervolg op Klimaatbeleid 2003-2007 Waarom een Klimaatprogramma? Wat houdt het programma in?

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie