Benzodiazepines anno 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Benzodiazepines anno 2012"

Transcriptie

1 Benzodiazepines anno 2012

2 Benzodiazepines anno 2012 indicaties werking bijwerkingen prevalentie gebruik richtlijnen controverse naar een verantwoord gebruik

3 Gebruik BZD anno 2012 angststoornissen slaapstoornissen agitatie bij psychiatrische aandoeningen alcohol abstinentie spierspanning-spasticiteit epilepsie anesthesie

4 BZD werkingsmechanisme BZD bindt op GABAa-BZD receptor met toename GABA-erge transmissie Gamma-aminoboterzuur: belangrijkste inhiberende neurotransmitter in CZS GABA: sedatie, amnesie, ataxie GABA: arousal, excitatie, angst, onrust, insomnie, hyperreactiviteit BZD antagonist: flumazenil - Anexate Nutt 2001

5 Werkingsduur BZD halfwaardetijd en actieve metabolieten (oxidatie/conjugatie - glucuronatie via lever) korte T1/2: midazolam, triazolam halflange T1/2: alprazolam*, bromazepam, brotizolam, clotiazepam, loprazolam, lorazepam*, lormetazepam*, oxazepam*, temazepam* lange T1/2: clobazam, clonazepam, clorazepaat, cloxazolam, diazepam, ethylloflazepaat, flunitrazepam, flurazepam, ketazolam, nitrazepam*, nordazepam, prazepam, tetrazepam *geen actieve metabolieten Z-medicatie: zopiclon, zolpidem cave wisselende absorptie bij IM gebruik (diazepam)

6 Bijwerkingen tolerantie afhankelijkheid misbruik sedatie en psychomotore remming gedeeltelijke tolerantie bij langdurig gebruik aandacht-testing anterograde amnesie cognitief verval? accidenten heupfracturen: 50% bij ouderen verkeersaccidenten: 60-80% paradoxale excitatie Kilic 1999, Barker 2004, Cumming 2003, Paton 2002, Lader 2011, Dassanayake 2011

7 Tolerantie - afhankelijkheid - misbruik afhankelijkheid % afhankelijkheid na 4 wk - rebound bij stoppen onvrijwillige of iatrogene afhankelijkheid meerderheid blijft op stabiele dosis misbruik zelden; verhoogd risico bij: misbruik-voorgeschiedenis, persoonlijkheidsproblematiek, impulscontrolestoornis Vikander 2010, Lader 2009, de Gier 2011

8 Afhankelijkheid misbruik ontwenning 60 % abstinentie na adviezen van HA voor afbouw ontwenning wisselend: ~ dosis, duur, T1/2, diagnose symptomen na 2-3x T1/2 (1/5 na 4-6 wk) afbouwschema 8-12 wk 6 mnd langwerkend BZD? mislukking ~ vroeger mislukte pogingen, alcohol, comorbiditeit, PSH stoornis, oudere leeftijd, sociale ondersteuning, relatie huisarts Vikander 2010, Lader 2009, 2011, de Gier 2011, Folia 2002

9 Richtlijnen APA 1998, Folia 2002, 2009, Nice 2004, 2007, Br Ass Psychopharmac 2005, WFSBP 2008 Uitgangspunten effectief op korte termijn; niet, of dubieus op lange termijn belangrijke bijwerkingen afhankelijkheid risk/benefit: negatief na enkele weken th/ Indicaties angststoornissen geen eerste keuze (voorkeur: CBT - SSRI s) indien acute th/: (half)langwerkend en max. 2-4 wk lange termijn: bij falen andere th/ niet bij PTSD, OCD insomnie lage dosis halflangwerkend en max 1-2 weken depressie niet effectief kortdurend bij comorbide angst, agitatie

10 Prevalentie angststoornissen Kessler 2005, Bandelow et al 2008

11 Prevalentie slaapstoornissen Roth et al 2006

12 Prevalentie gebruik psychofarmaca - BZD ESEMeD/MHEDEA 2000 investigators. Acta Psychiatr Scand 2004

13 ESEMeD/MHEDEA 2000 investigators. Acta Psychiatr Scand 2004

14 % van de bevolking dat psychotrope geneesmiddelen heeft gebruikt in de afgelopen 2 weken, volgens leeftijd en geslacht Gezondheidsenquête 2008 Vlaams Gewest!

15 Trends in prescriptions and costs of drugs for mental disorders in England, Stephen Ilyas and Joanna Moncrieff Br J Psychiatry Mar 22

16 BZD in real life meeste R/ niet cf. richtlijnen (indicatie/duur) meest R/ bij angst en stemmingsstoornissen depressie: meer BZD dan AD vaak langdurig gebruik meestal stabiele dosis door pt. ervaren als hulp subj. geen bijwerkingen weerstand tg afbouw Cook 2007, 2010, Nady el-guebaly 2010

17 BZD in real life

18 BZD in real life : the lesser evil? Huisartsen geven aan behoedzaam te zijn bij opstart BZD voelen zich overweldigd door de vele psychosociale problemen / voornaamste zorg is patiënten goed helpen tonen zich empathisch door het voorschrijven van medicatie in sommige situaties geen andere oplossingen; BZD: the lesser evil geven toe dat ze soms BZD voorschrijven agv tijdsgebrek en gebrek aan alternatieven ervaren het verslavend aspect van BZD niet als probleem bij de nieuwe gebruikers geven niet expliciet aan dat BZD gestart worden op vraag van patiënt Anthierens et al 2007

19 Controverse Controverse in literatuur - polariserende opinies bijwerkingen, risico afhankelijkheid, misbruik, geen evidentie lange termijn effectiviteit effectiviteit, tolerantie, patiënt acceptatie Berney 2008, Lader 2009, Nady el-guebaly 2010

20 Controverse Voorstanders BZD risk/benefit verkeerd ingeschat indicatie bij complexe psychiatrische stoornissen ontbreken lange-termijn EB gegevens nadelen en bijwerkingen andere Th/ sedatie, emotionele demping, cognitieve stoornissen, dervingsymptomen, seksuele stoornissen, bloedingsneiging, hyponatriëmie, EPS, metabool syndroom, Berney 2008, Lader 2009, Nady el-guebaly 2010

21 Naar een verantwoord gebruik aanpak angst- en slaapstoornissen is nog steeds - sterk medicatie-gericht, dit terwijl niet farmacologische behandelingen effectief zijn geen eerste keuze th/ steeds kortdurend behandelen indicatie bij th/resistente ernstige en langdurige angst te vermijden bij ouderen inschatten risico groepen voor misbruik cave combinaties afbouw is mogelijk

22

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Lieve Lemey ouderenpsychiater Insert picture 1 PHEBE: Prescribing in Homes for the Elderly in Belgium (2005) Slaapproblemen bij ouderen:

Nadere informatie

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 +

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 + De benzodiazepinen vormen de op een na meest voorgeschreven groep geneesmiddelen in Nederland. In een gemiddelde huisartsenpraktijk krijgt ongeveer 10% van de patiënten één of meer keer per jaar een benzodiazepine

Nadere informatie

VERANTWOORD GEBRUIK VAN BENZODIAZEPINES

VERANTWOORD GEBRUIK VAN BENZODIAZEPINES VERANTWOORD GEBRUIK VAN BENZODIAZEPINES Bij slapeloosheid dient eerst de oorzaak opgespoord en in de mate van het mogelijke ook aangepakt. Op de tweede plaats komt de niet-medicamenteuze aanpak, zoals

Nadere informatie

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Benzo Moe Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Ineke van Waard Februari 2010 Inhoud presentatie Voorstellen Kennisquiz Informatie over benzodiazepinen Geschiedenis Werking Toepassing

Nadere informatie

Afgiftekantoor: 8500 Kortrijk 1, 2e Afd.

Afgiftekantoor: 8500 Kortrijk 1, 2e Afd. 10 2002 ned 10-10-2002 10:12 Pagina 1 Afgiftekantoor: 8500 Kortrijk 1, 2e Afd. Maandelijks tijdschrift Oktober 2002 Volume 29 Nummer 10 Themanummer: VERANTWOORD GEBRUIK VAN BENZODIAZEPINES blz. 82 10 2002

Nadere informatie

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis INHOUD PRESENTATIE Depressie Symptomen Behandeling Niet-medicamenteus Medicamenteus

Nadere informatie

Benzodiazegebruik 346/347

Benzodiazegebruik 346/347 Benzodiazegebruik 346/347 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB Datum 02-12-2014 Doel Het voorkomen van chronisch

Nadere informatie

Toxicologie behandelinformatie

Toxicologie behandelinformatie Benzodiazepinen Algemeen De toepassing van benzodiazepinen vindt plaats bij kortdurende slaapstoornissen (

Nadere informatie

Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers

Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers 1 Inhoud 1. Inleiding 1.1. Werkingsmechanisme van benzodiazepines 1.2. Farmacokinetische eigenschappen van benzodiazepines

Nadere informatie

van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009

van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009 Afschaffen vergoeding v van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009 Vanaf 1 januari 2009 komt de vergoeding van slaap- en kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen) vanuit de basisverzekering te vervallen.

Nadere informatie

1) Een beetje valeriaan of andere kruiden zijn toch onschadelijk?

1) Een beetje valeriaan of andere kruiden zijn toch onschadelijk? DE FAQ S 1) Een beetje valeriaan of andere kruiden zijn toch onschadelijk? Een 10-tal planten komen in aanmerking voor de behandeling van angst en slaapproblemen. Hiervan zijn Valeriaan (Valeriana officinalis),

Nadere informatie

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Casus 4 Op de wachtpost komt een oproep binnen van wanhopige

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM 1. Definitie en voorkomen 2. Pathofysiologie 3. Oorzaken 4. Diagnose 5. Behandeling Definitie en voorkomen: 1.

Nadere informatie

Het afbouwen van benzodiazepines

Het afbouwen van benzodiazepines Het afbouwen van benzodiazepines Projectgroep Benzodiazepines (Ugent) Naar een rationeel gebruik van benzodiazepines Gefinancierd door Fonds Verslavingen FOD Volksgezondheid - RIZIV Even kort voorstellen.

Nadere informatie

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt!

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! verantwoord medicijngebruik Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! bij slaapproblemen bij angst of onrust Brotizolam (Lendormin) Diazepam (Diazemuls, Stesolid, Diazepam) Flunitrazepam (Flunitrazepam)

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

door dr. M. Danhof Centrum voor Bio-Farmaceutische Wetenschappen Sectie Farmacologie Rijksuniversiteit Leiden Sylvius Laboratorium

door dr. M. Danhof Centrum voor Bio-Farmaceutische Wetenschappen Sectie Farmacologie Rijksuniversiteit Leiden Sylvius Laboratorium 083 1 Benzodiazepinen door dr. M. Danhof entrum voor Bio-Farmaceutische Wetenschappen Sectie Farmacologie Rijksuniversiteit Leiden Sylvius Laboratorium 1. Inleiding 083 3 2. hemische structuur 083 4 3.

Nadere informatie

GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom

GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom Martijn van Noorden Psychiater Leids Universitair Medisch Centrum GHB-studiedag 2013 Inhoud GHB-effecten GHB-intoxicaties GHB-afhankelijkheid

Nadere informatie

Voor een kuur van. Tegen angst of voor slaap

Voor een kuur van. Tegen angst of voor slaap TRANQUILLIZERS Voor een kuur van korte duur Angstwerende middelen en slaapmiddelen worden massaal verbruikt. Nochtans zijn ze niet altijd nuttig en vooral: ze zijn alleen doeltreffend als men ze gedurende

Nadere informatie

Verkeersdeelname: zopiclon cat.iii 1972

Verkeersdeelname: zopiclon cat.iii 1972 Verkeersdeelname: zopiclon cat.iii 1972 BIVV = Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid, CBR = Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, ICADTS = International Council on Alcohol, Drugs & Traffic Safety,

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

ADHD bij volwassenen met een angststoornis

ADHD bij volwassenen met een angststoornis ADHD bij volwassenen met een angststoornis Impuls Symposium AD(H)D, een hype? (Differentiaal) Diagnostiek en Comorbiditeit woensdag 1 april 2009 Anke Roodbergen, psychiater i.o. De Jutters/PsyQ, Den Haag

Nadere informatie

Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers

Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers Richtlijnen bij het voorschrijven van benzodiazepines aan illegaledruggebruikers Colofon Auteur Catharina Matheï, MSOC Free Clinic, Antwerpen Redactie Bert Aertgeers, Academisch Centrum Huisartsengeneeskunde,

Nadere informatie

Moleman hoofdstuk 2 Samenvatting blz 29 t/m 54 Benzodiazepine-agonisten GM = geneesmiddel IM = intra musculair T ½ = eliminatie halfwaardetijd

Moleman hoofdstuk 2 Samenvatting blz 29 t/m 54 Benzodiazepine-agonisten GM = geneesmiddel IM = intra musculair T ½ = eliminatie halfwaardetijd Moleman hoofdstuk 2 Samenvatting blz 29 t/m 54 Benzodiazepine-agonisten GM = geneesmiddel IM = intra musculair T ½ = eliminatie halfwaardetijd 2 indicaties: 8 Indicaties te weten: 1. Slaapstoornissen:

Nadere informatie

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis.

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis. Inhoud Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis Dr. Martijn van Noorden Psychiater Leids Universitair Medisch Centrum GHB Monitor 2013 Practice-based richtlijn algemeen ziekenhuis GHB bindt

Nadere informatie

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona Shared decisison making en Empowerment Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona PSYCHOFARMACA Shared decision making

Nadere informatie

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to Sleep over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to sleep Een goede slaapkwaliteit is belangrijk voor ons psychisch welbevinden,

Nadere informatie

Academiejaar 2013-2014

Academiejaar 2013-2014 Academiejaar 2013-2014 Ontwikkelen en toetsen van een interactieve en patiëntgerichte internetmodule als ondersteuningsmiddel voor het afbouwen van chronisch benzodiazepinegebruik; een kwaliteitsverbeterend

Nadere informatie

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe De invloed van psychofarmaca op de slaap Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen De invloed van psychofarmaca op de slaap Onderwerpen:

Nadere informatie

Slaap-in-zicht. Verpleegkundige aandachtspunten Bij slaapmedicatie. Steven De Baere

Slaap-in-zicht. Verpleegkundige aandachtspunten Bij slaapmedicatie. Steven De Baere Slaap-in-zicht Verpleegkundige aandachtspunten Bij slaapmedicatie Steven De Baere Slaap-in-zicht 1. Inleiding: de reis van een slaappil 2. Begrippen 3. Risico s 4. Specifieke populaties 5. Wettelijke aspecten

Nadere informatie

INTER-PSY Lente Symposium

INTER-PSY Lente Symposium Disclosure belangen spreker Getalenteerd omgaan met ADHD Anne van Lammeren, psychiater Universitair Centrum Psychiatrie UMCG 16-03-2016 Lentesymposium Interpsy (Potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN EN RIJVAARDIGHEID

GENEESMIDDELEN EN RIJVAARDIGHEID GENEESMDDELEN EN RJVAARDGHED R.A. Bredewoud Hoofd medische zaken CBR Postbus 3014, 2280 GA Rijswijk nleiding Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) is als organisatie vooral bekend vanwege het

Nadere informatie

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen Datum 28-02-2017 Spreker Linda Schreur (Poly)farmacie bij ouderen Een geriatrische patiënt Pt 82 jaar Voorgeschiedenis oa hartinfarct, boezemfibrilleren Woont zelfstandig alleen Langzaam geheugenproblemen

Nadere informatie

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13.

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13. 30-01-13 Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis Casus - Mw S, 29 jaar. Presentatie op SEH van het LUMC, uitte zich suïcidaal. Enkele dagen eerder TS met alcohol, GHB en medicatie

Nadere informatie

Eric Zwaenepoel Voorzitter BAF

Eric Zwaenepoel Voorzitter BAF zomer 2009 Koninklijk Oost-Vlaams Apothekersgild Nieuwebosstraat 5 9000 Gent INHOUD www.kovag.be Tel 09/225.41.90 Fax 09/225.99.75 kovag@kovag.be i.s.m. AVK www.avk.be en BOA www.boa-apotheek.be Magistraal:

Nadere informatie

1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Imovane 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Imovane bevat 7,5 mg zopiclon per tablet. 3. FARMACEUTISCHE VORM

1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Imovane 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Imovane bevat 7,5 mg zopiclon per tablet. 3. FARMACEUTISCHE VORM 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Imovane 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Imovane bevat 7,5 mg zopiclon per tablet. 3. FARMACEUTISCHE VORM Tablet 4. KLINISCHE GEGEVENS 4.1. Therapeutische indicaties

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Organogram Werkgebied

Organogram Werkgebied Wat doet Tactus Verslavingszorg? Tactus is specialist op het terrein van de verslavingszorg. Mensen die door hun verslaving aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken, gamen, eten of andere verslavingen in

Nadere informatie

Basiscursus Epilepsie Epilepsie & Slaap update 25 maart Boodschappen. Boodschappen. Boodschappen. Boodschappen

Basiscursus Epilepsie Epilepsie & Slaap update 25 maart Boodschappen. Boodschappen. Boodschappen. Boodschappen Basiscursus Epilepsie Epilepsie & Slaap update 25 maart 2010 Chronische effecten van anti-epileptica: bijwerkingen en tolerantie Dr. Harriëtte van Eibergen Santhagens - Verzijl, neuroloog 4 boodschappen

Nadere informatie

Verkeersdeelname: zolpidem cat.iii 1977

Verkeersdeelname: zolpidem cat.iii 1977 Verkeersdeelname: zolpidem cat.iii 1977 BIVV = Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid, CBR = Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, ICADTS = International Council on Alcohol, Drugs & Traffic Safety.

Nadere informatie

1 Januari 2009: Het Nieuwe Benzodiazepinenbeleid Het advies met betrekking tot het nieuwe benzodiazepinenbeleid

1 Januari 2009: Het Nieuwe Benzodiazepinenbeleid Het advies met betrekking tot het nieuwe benzodiazepinenbeleid 1 Januari 2009: Het Nieuwe Benzodiazepinenbeleid Het advies met betrekking tot het nieuwe benzodiazepinenbeleid R. Roskam L. Meines R. Lichtenberg Januari, 2009 Medewerking werd verleend door: Met behulp

Nadere informatie

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Zie hieronder Bedrijfsnaam Sponsoring Pfizer Wim Dijken: Psychiater Manager zorg

Nadere informatie

Toxicomanie en acute psychiatrische hulp. Dr. Jürgen De Fruyt Eenheid voor Psychiatrische Spoed Interventie AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV

Toxicomanie en acute psychiatrische hulp. Dr. Jürgen De Fruyt Eenheid voor Psychiatrische Spoed Interventie AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Toxicomanie en acute psychiatrische hulp Dr. Jürgen De Fruyt Eenheid voor Psychiatrische Spoed Interventie AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Belangen conflict Ik gaf in de voorbije vijf jaar lezingen op symposia

Nadere informatie

1. WAT IS LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT?

1. WAT IS LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT? BIJSLUITER LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel in te nemen. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem nog een keer nodig. - Raadpleeg uw

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Screenen is zinloos Bijwerkingen van psychofarmaca M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Disclosure belangen sprekers Geen Leerdoelen Na het volgen

Nadere informatie

Deze gids behoort toe aan. Een dienst van : Stempel ...

Deze gids behoort toe aan. Een dienst van : Stempel ... Ver. uitg. : Peter Menu, Director Corporate Affairs & Communications. Pfizer Pleinlaan 17-1050 Brussel - 150309 March 2015 PLG SOMMEIL COVER NL 150309-0315_Mise en page 1 18/03/15 12:24 Page1 Deze gids

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Kort & Krachtig behandelprotocollen. Pharmacotherapy for depressive and/or anxiety disorders [in Dutch]

Kort & Krachtig behandelprotocollen. Pharmacotherapy for depressive and/or anxiety disorders [in Dutch] Kort & Krachtig behandelprotocollen Pharmacotherapy for depressive and/or anxiety disorders [in Dutch] FARMACOTHERAPIE BIJ ANGST- en/of STEMMINGSSTOORNISSEN MODULE SSRI Inhoud Algemene introductie 4 Bijeenkomst

Nadere informatie

Verkeersdeelname: lormetazepam cat.iii I

Verkeersdeelname: lormetazepam cat.iii I Verkeersdeelname: lormetazepam cat.iii I 1975 BAC = bloedalcoholconcentratie, BIVV = Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid, DRUID = Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines,

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Stoppen met benzo s. Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen.

Stoppen met benzo s. Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen. Stoppen met benzo s Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen. ChristenUnie Notitie 2008 Kamerlid Esmé Wiegman en beleidsmedewerker Josine Wiskerke 2 Inhoudsopgave Concrete

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

BENZODIAZEPINES. Projekt Farmaka In opdracht van VAD

BENZODIAZEPINES. Projekt Farmaka In opdracht van VAD BENZODIAZEPINES Projekt Farmaka In opdracht van VAD 2003 Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen Vanderlindenstraat 15 1030 Brussel Tel.: 02/423.03.33 - Fax: 02/423.03.34 Email: vad@vad.be / website:

Nadere informatie

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen NESDA - Verschillende cohorten Vanuit NEMESIS (303) Vanuit ARIADNE (261) 1 e lijn (1611) Met huidige depressie/angststoornis

Nadere informatie

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik??

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik?? Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge Wie ben ik?? Specialist ouderengeneeskunde Hoofd opleidingsinstituut specialisme ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater 24 april 2014 Jaarvergadering KNO en HHH Disclosures Geen Hyperacusis

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Clobazam 2 mg, capsule

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Clobazam 2 mg, capsule 1. Naam van het geneesmiddel Clobazam 1 mg, capsule Clobazam 1,5 mg, capsule Clobazam 2,5 mg, capsule 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per capsule resp. 1, 1,5, 2 of 2,5 mg clobazam

Nadere informatie

Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie

Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie Afdeling psychiatrie LUMC Namens de Geneesmiddelenwerkgroep: Jacqueline Hovens, psychiater Lex Vink, verpleegkundige September 2003 Behandeling chronisch BZD-gebruik

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

Kiezen voor de juiste benzodiazepine

Kiezen voor de juiste benzodiazepine Stand van zaken Kiezen voor de juiste benzodiazepine Werkingsmechanisme en farmacokinetiek Christiaan H. Vinkers, Joeri K. Tijdink, Jurjen J. Luykx en Roeland Vis Er is een discrepantie tussen de aanbeveling

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen Antidepressivum, antipsychoticum

Nadere informatie

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol Angststoornissen Verzekeringsgeneeskundig protocol Epidemiologie I De jaarprevalentie voor psychische stoornissen onder de beroepsbevolking in Nederland wordt geschat op: 1. 5-10% 2. 10-15% 15% 3. 15-20%

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Acute ingrijpmedicatie. Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht

Acute ingrijpmedicatie. Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht Acute ingrijpmedicatie Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht Disclosure Maarten Bak Speaker fees received from: Astra Zeneca, Lundbeck Positions

Nadere informatie

Adil Arabou verpleegkundig specialist/ projectleider GHB a.arabou@tactus.nl. Hein de Haan directeur Zorg h.dehaan@tactus.nl

Adil Arabou verpleegkundig specialist/ projectleider GHB a.arabou@tactus.nl. Hein de Haan directeur Zorg h.dehaan@tactus.nl Adil Arabou verpleegkundig specialist/ projectleider GHB a.arabou@tactus.nl Hein de Haan directeur Zorg h.dehaan@tactus.nl Gamma-hydroxy-boterzuur Gamma-hydroxy-butyraat (C4H8O3) Liquid E GHB en cijfers

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer

De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer Veel gehoorde uitspraken Bij co-morbiditeit zullen patiënten minder profiteren van de richtlijnbehandeling

Nadere informatie

Tablet. Bromazepam Sandoz 6 mg tabletten: groene, langwerpige, dubbelbolle tablet met 3 breuklijnen aan elke zijde.

Tablet. Bromazepam Sandoz 6 mg tabletten: groene, langwerpige, dubbelbolle tablet met 3 breuklijnen aan elke zijde. 1 of 9 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke tablet Bromazepam Sandoz 6 mg bevat 6 mg bromazepam. Voor de hulpstoffen, zie

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg VMDB 15-06-2013 Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg DUBBELE DIAGNOSE Psychiatrische Stoornis + middelenproblematiek Er bestaat wederzijdse beïnvloeding Prognose is minder goed Afzonderlijke

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Benzodiazepine-agonisten Hypnotica

Benzodiazepine-agonisten Hypnotica Benzodiazepine-agonisten Hypnotica [ Geneesmiddelbeoordeling voor de kwetsbare oude patiënt in het Farmacotherapeutisch Kompas ] Projectgroep Drs. A.L. van Ojik, projectapotheker Dr. P.A.F. Jansen, internist-geriater

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Pijncentrum. Butrans pleister. Buprenorfine

Pijncentrum. Butrans pleister. Buprenorfine Pijncentrum Butrans pleister Buprenorfine U heef het geneesmiddel Butrans (buprenorfine) voorgeschreven gekregen en heeft ook uitgelegd gekregen waarom u dit middel gaat gebruiken. Deze brochure is samengesteld

Nadere informatie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Agressie en dwangtoepassing leren van elkaar

Nadere informatie

Stoppen met benzodiazepinen

Stoppen met benzodiazepinen Beschouwing Stoppen met benzodiazepinen Wim Gorgels Benzodiazepinegebruik in Nederland In 2007 werden in Nederland ruim 10 miljoen voorschriften voor benzodiazepinen verstrekt. 1 Een gemiddelde normpraktijk

Nadere informatie

Rapportage Benzodebaas.nl 31 maart 2010

Rapportage Benzodebaas.nl 31 maart 2010 Rapportage Benzodebaas.nl 31 maart 2010 De rapportage van de onderzoeksgegevens van Benzodebaas.nl betreft 57 cliënten, die zijn ingestroomd gedurende de projectperiode van 2 september 2009 t/m 28 februari

Nadere informatie

Wakker, maar ook uitgeslapen?

Wakker, maar ook uitgeslapen? Wakker, maar ook uitgeslapen? Drachten 7 februari 2013 7 februari 2013 Wakker, maar ook uitgeslapen? 1 Bert Alberga 7 februari 2013 Wakker, maar ook uitgeslapen? 2 Onderwerpen Medicatie op het spoor Wegverkeer

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar. Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen

Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar. Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen c.q. Een pleidooi voor een multidisciplinair zorgprogramma

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij neurologische ziekten. Monique Vlak Neuroloog/somnoloog Slaap en Waak Centrum MCH-Bronovo m.vlak@mchaaglanden.

Slaapstoornissen bij neurologische ziekten. Monique Vlak Neuroloog/somnoloog Slaap en Waak Centrum MCH-Bronovo m.vlak@mchaaglanden. Slaapstoornissen bij neurologische ziekten Monique Vlak Neuroloog/somnoloog Slaap en Waak Centrum MCH-Bronovo m.vlak@mchaaglanden.nl Slaap bij patiënten met een neurologische ziekte is dat anders? NEE!

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

Medicatie bij Probleemgedrag

Medicatie bij Probleemgedrag Medicatie bij Probleemgedrag Reehorst 10-6-2016 Dr. Martin Kat psychiater M.C.Alkmaar afd. Klin. Geriatrie/ Amsterdam/ CCE psykat@hetnet.nl inhoud Probleemgedrag en de ouderenpsychiatrie Wat doet medicatie

Nadere informatie

M E MEDICINES EVALUATION BOARD

M E MEDICINES EVALUATION BOARD 1. 2. i 5 MEI 1995 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL NORMISON KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING COLLEGE TER BEOORDElING VAN GENEESMIDDELEN 1 B G M E MEDICINES EVALUATION BOARD Normison 10: doorschijnende,

Nadere informatie

Bibberpillen?! Apr. Charlotte Theunissen

Bibberpillen?! Apr. Charlotte Theunissen Bibberpillen?! Apr. Charlotte Theunissen Medicatie in beweging Inleiding Medicatie vriend of vijand? Apr. Theunissen Charlotte Vervangend apotheker KLAV, Hasselt Projectmedewerker Casus 1 Casus 1 Mevrouw

Nadere informatie

Behandeling met antidepressiva

Behandeling met antidepressiva Behandeling met antidepressiva Onderstaande notitie is opgesteld door Theo Lijding, huisarts, medisch adviseur van lijn1, en is gebaseerd op het FTTO voorschrijven antidepressiva. In deze notitie zijn

Nadere informatie