LABO 5 / 6 : De tijdbasis 2

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LABO 5 / 6 : De tijdbasis 2"

Transcriptie

1 De tijdbasis 2 1 / Doelstellingen LABO 5 / 6 : De tijdbasis 2 Na het uitvoeren van de proeven : begrijp je db in de meettechniek en kan je het toepassen. kan je een bodediagram lezen, begrijpen, opmeten en tekenen. begrijp je de werking van de kalibratieknop. kan je de scoop in X-Y mode gebruiken. begrijp je de functie van de Hold-off knop. kan je de verschillende instellingen van de triggergenerator gebruiken. 2. Algemeenheden 2.1. De db (Decibel) in de meettechniek Wat is logaritme (log)? Enkele voorbeelden Log(10) = Log(10 1 ) = 1 Log(100) = Log(10 2 ) = 2 Log(1000) = Log(10 3 ) = 3 Log(1) = Log(10 0 ) = 0 Log(0,1) = Log(10-1 ) = -1 Log(0,01) = Log(10-2 ) = -2 Log(5) = Log(10 0,698 ) = 0,698 want 5 = 10 0,698 Log(34) = Log(10 1,531 ) = 1,5531 want 34 = 10 1,531 De omgekeerde bewerking is antilog of log -1. Let op, log -1 (X) is niet gelijk aan 1/log(X)!! Met behulp van het rekentoestel voeren we de bewerking antilog uit door eerst de knop SHIFT (of INV voor sommige toestellen) en vervolgens LOG in te drukken. Zie cursus rekenkundige technieken voor rekenrekels in verband met logaritme Wat is decibel (db)? We kennen allemaal de eenheid db uit geluidsmetingen. Zo weten we dat een geluid van 15 db zeer zacht en een geluid van 120 db zeer luid is, deze laatste is namelijk de menselijke pijngrens. We kunnen geluid ook uitdrukken in W/m². Dit is een echter een nietszeggende eenheid die tevens onhandig is in gebruik. Als we een signaal hebben van bv 10-2 W/m² kunnen we ons moeilijk voorstellen of dit zacht of luid is. Een bijkomende moeilijkheid in het vinden van een handige schaal is het feit dat onze geluidswaarneming niet lineair is maar logaritmisch. Als we bv 2 luidsprekers plaatsen dan zullen wij bij een verdubbeling van het aantal luidsprekers naar 4 het geluid niet waarnemen als dubbel zo luid maar slechts een kleine toename waarnemen nl 3dB. Een geluid met een vermogen van W/m² wordt genomen als eenheid. We kunnen nu de verhouding nemen van het vermogen van ons signaal 10-2 W/m² en de eenheid W/m², dan bekomen we Aangezien ons gehoor logaritmisch werkt

2 De tijdbasis 2 2 / 33 nemen we hiervan het logaritme en bekomen we 10 bel. De eenheid bel is te groot om mee te werken, daarom nemen we 1/10 van een bel of 1 decibel en bekomen we voor ons signaal van 10-2 W/m² een waarde van 100dB. Een geluid met een vermogen van W zal dus een resultaat geven van 0dB. Hieruit kunnen we besluiten dat db de eenheid is van een verhouding (hier van vermogens) Verhoudingen in de meettechniek In de meettechniek wordt de verhouding tussen twee grootheden meestal uitgedrukt in db (decibel). Dit kan een verhouding zijn van spanningen of vermogens. Formules: Spanningsverhouding A u = 20 log(u uitgang / U ingang ) uitgedrukt in db Vermogensverhouding A p = 10 log (P uitgang / P ingang ) uitgedrukt in db Het is niet nodig om de juiste waarde van de vermogens of spanningen te kennen. Als we de verhouding kennen kunnen we de versterkings- of verzwakkingsfactor in db berekenen. De db geeft namelijk een relatieve verhouding van de grootheden weer. We kunnen een verzwakker herkennen aan het feit dat deze een verhouding uitgedrukt in db heeft die kleiner is als 0, een versterker heeft een waarde groter als 0 Voor een versterker is de waarde in db groter als 0, voor een verzwakker kleiner als 0. Indien de waarde gelijk is aan 0 is er geen versterking, noch een verzwakking hetgeen men in de elektronica een spanningsvolger noemt. Let wel op: 1. We spreken van een verzwakker van 3dB en niet van een verzwakker van 3dB aangezien het woord verzwakker het minteken impliceert. 2. Indien de waarde van een verzwakker gegeven is als positief getal, moeten we zelf het minteken toevoegen bij berekeningen. Voorbeeld 1 Een versterker heeft een spanningsverhouding van 5 maal. Bereken de waarde in db. We nemen de formule voor spanningsverhouding en vullen de gegevens is: U uit A 20 log u = = 20log( 5) Uin A u =13,979 db

3 De tijdbasis 2 3 / 33 Voorbeeld 2 Met welke factor zal een verzwakker van 3dB een vermogen verzwakken? We kennen de waardes van de vermogens niet, we zullen bijgevolg moeten gaan rekenen met relatieve waardes. We spreken van een verzwakker, de verhouding uitgedrukt in db is dus 3dB. We moeten de formule gebruiken van vermogensverhouding aangezien we hier spreken over een vermogensverzwakking. Invullen in de formule geeft ons: Puit 3dB = 10log Pin 1 3 Puit log ( ) = 10 Pin Puit = 0,5012 P Het vermogen wordt bijgevolg ongeveer gehalveerd. Indien dit een spanningsversterking zou zijn bekomen we een resultaat van in U U uit in = 0,7079 Reken dit resultaat zelf na!!

4 De tijdbasis 2 4 / Omzettingstabellen Indien we de waarde van een verzwakker of versterker krijgen en we de spannings- of vermogensverhouding wensen te berekenen, kunnen we dit m.b.v. omzettingstabellen. Hierbij wordt de waarde van de versterker (of verzwakker) vb 18,2 db opgesplitst in de waarden die we in de tabel terugvinden. Hier 18,2 db = 18dB + 0,2dB. 18 db = 7,943 0,2 db = 1,023 Resultaat: 18,2dB = 7,943 x 1,023 = 8,126 (Zie formules logaritme in de wiskunde) Vandaag beschikken we allen over een rekentoestel zodoende dat deze omzettingstabellen niet meer worden toegepast.

5 De tijdbasis 2 5 / Absolute waarden in db In hebben we als voorbeeld voor db het geluid genomen. Hier hebben we een absolute waarde 10-2 W/m² omgezet in een getal met eenheid de db. In de meettechniek hebben we tot nog toe enkel de verhouding tussen twee spanningen of twee vermogens uitgedrukt in db. Dit is dus een relatieve waarde. In de meettechniek kunnen we echter ook een absolute waarde (bv 5W, 3V, ) uitdrukken in db namelijk in dbv, dbw, dbµv of in dbm, afhankelijk van wat we als referentie nemen. Het verschil tussen deze voorstellingswijzen wordt duidelijk gemaakt aan de hand van enkele voorbeelden. 1. dbm Met dbm verstaat men het aantal db s t.o.v. het vermogen van 1mW. Dit is dus een absoluut vermogen. db is dus een relatieve waarde (verhouding) en de dbm een absolute waarde. Voorbeeld: Een versterker produceert een vermogen van 12W. Hoeveel dbm is dit? 12W = 10 log (12 / 0,001) = 40,79dBm Een signaalgenerator heeft een uitgangsvermogen van 13 dbm. Welk uitgangsvermogen meten we? De signaalgenerator heeft een vermogen dat 13 db meer is als 0 db waarbij 0 db gelijk is aan 1mW 13 dbm = 10 log(?p / 1mW)?P = 1 mw x log -1 (13 / 10) P = 19,95mW 2. dbw De dbw is evenals de dbm een absoluut vermogen. De nulreferentie ligt hier bij 1W. Dus 0dBW = 1W. Voorbeeld: Een versterker produceert een vermogen van 12 W. Hoeveel dbw is dit? 12W = 10 log (12 / 1) = 10,79dBW Een signaalgenerator heeft een uitgangsvermogen van 13 dbw. Welk uitgangsvermogen meten we? De signaalgenerator heeft een vermogen dat 13 db meer is als 0dB waarbij 0dB gelijk is aan 1W. 13dBW = 10 log(?p / 1W)?P = 1W x log -1 (13 / 10) P = 19,95W

6 De tijdbasis 2 6 / dbv Bij de dbv ligt de nulreferentie bij 1V. Dus 0dBV = 1V Voorbeeld: Aan de uitgang van een voeding meten we een spanning van 12dBV, hoeveel Volt meten we? 4. dbµv 12 = 20 log(?v /1V)?V = 1V log-1(12/20) de uitgangsspanning is 3,98V Hierbij is als nulreferentie een spanning van 1µV genomen. Voorbeeld: Aan de uitgang van een regelaar meten we een spanning van 12dBµV, hoeveel Volt meten we? 12 = 20 log (?V/1µV)?V = 1µV log-1 (12/20) De uitgangsspanning is 3,98µV Opdrachten Opgave 1: Bereken de spanningsversterking indien de ingangsspanning = 1V en de uitgangsspanning = 10V. Is dit een verzwakker of versterker? Opgave 2: Bereken de spanningsversterking indien de ingangsspanning = 220V en de uitgangsspanning = 10V. Is dit een verzwakker of versterker? Opgave 3: Bereken de spanningsversterking indien de ingangsspanning = 10V en de uitgangsspanning = 10V. Is dit een verzwakker of versterker?

7 De tijdbasis 2 7 / 33 Herhaal al de bovenstaande opgaven maar vervang de eenheid V steeds door W (vermogen). Besluit A>0 => U uit.. U in A<0 => U uit.. U in A=0 => U uit.. U in Opgave 4: Bereken de spanningsverhouding van versterker van 3dB. Opgave 5: Bereken de vermogensverhouding van versterker van 3dB. Opgave 6: Bereken de spanningsverhouding van verzwakker van 36dB. Opgave 7: Bereken de spanningsverhouding van versterker van 36dB.

8 De tijdbasis 2 8 / verzwakkers De verzwakker opgebouwd met weerstanden Een spanningsverzwakker kan eenvoudig worden opgebouwd met behulp van twee of meer weerstanden in serie (zie figuur op volgende pagina). De verzwakking (A) wordt uitgedrukt in db. Formules: Met behulp van de formules voor een spanningsdeler bekomen we: U uit R2 = U in R1+ R2 Voor de versterking / verzwakking bekomen we: Au = 20 log (U uit / U in ) of 2 ( ) R A u= 20 log R1+ R Berekeningsvoorbeeld van een verzwakker m.b.v. weerstanden: I 2 R 1 U in R 2 U uit = (-10 db) Bereken de weerstanden R1 en R2. Berekening: We hebben 1 vergelijking met 2 onbekenden. Deze vergelijking is onoplosbaar vandaar dat we 1 weerstandswaarde mogen kiezen. Welke waarde we kiezen zal geen invloed hebben op de waarde van de verzwakker aangezien niet de absolute waarden van de weerstanden de verzwakker bepalen maar de verhouding van de weerstanden. Stel R1 = 1kΩ R2 10 = 20log R1 + R 1 R2 log ( 0,5) = 1+ R 2 ( ) 2 R2 = 20log 1+ R 2 0,316 ( 1 + R2 ) = R2 R2 = 461Ω Deze waarde is gelijk voor metingen met gelijkspanning en wisselspanning bij eender welke frequentie.

9 De tijdbasis 2 9 / De verzwakker opgebouwd uit weerstand, condensator en spoel Indien de verzwakker niet enkel uit ohmse weerstanden bestaat hebben we een verzwakker waarbij de uitgangsspanning niet enkel afhankelijk is van de gebruikte componenten maar ook nog van de aangelegde frequentie. In dit geval zal er tussen in- en uitgangsspanning een verschil in grootte en een faseverschuiving optreden. Indien we de faseverschuiving en verhouding van in- en uitgangsspanning opmeten bij verschillende frequenties en deze metingen uitzetten in een grafiek, dan bekomen we een bodediagram. Voor een bodediagram zetten we dus uit: de versterking (in db) in functie van de frequentie de faseverschuiving (in ) in functie van de frequ entie Bodediagram We wensen de faseverschuiving en de verhouding van in- en uitgangsspanning op te meten voor een frequentiebereik van 0 Hz tot 100 khz. Hiervoor meten we deze waarden bij een aantal frequenties op bv bij 0 HZ, 10 Hz, 100 Hz, 1000 Hz,. Om alle meetpunten te kunnen aanduiden op de grafiek nemen we als schaal 1mm per Hz. Dit resulteert in een grafiek van mm bij het opmeten tot 100 khz. Dit is 100m!!! Onmogelijk om zo een grafiek te tekenen. Nemen we1mm voor 1kHz, dan bekomen we een grafiek van 10cm maar hoe gaan we nu nauwkeurig 1 Hz of 100 Hz aanduiden? Hieruit blijkt dat een gewone lineaire schaal niet volstaat. We gaan daarom gebruik maken van een logaritmische schaalverdeling. Op een lineaire schaal bestrijkt iedere eenheid eenzelfde afstand. Bij een logaritmische schaal bestrijkt iedere decade dezelfde afstand. Een decade is de afstand tussen 2 eenheden op een schaal die zich verhouden met factor 10 vb van 1 tot 10 Hz, van 300 tot 3000 Hz, van 1 khz tot 10 khz 0,01 0, khz 1 decade 1 decade Let op: Op een logaritmische schaal kan men nooit een waarde nul aanduiden!! Op een logaritmische schaal kan men nooit negatieve waarden aanduiden!!

10 De tijdbasis 2 10 / Voorbeeld van een bodediagram A [db] -3dB punt buigpunt of breekpunt -20dB fr [Hz] ϕ [ ] 1-45 fr [Hz] -90 Opmerking: Een bodediagram bestaat altijd uit twee delen die precies onder elkaar worden getekend op dezelfde pagina Bespreking bodediagram: Bij lage frequenties hebben we geen faseverschuiving maar wel een versterking. Naarmate de frequentie stijgt zal de versterking dalen en krijgen we een negatieve faseverschuiving. Bij die frequentie waarbij de faseverschuiving gelijk is aan 45 hebben we een verzwakking van 3dB of versterking van 3dB t.o.v. de oorspronkelijke versterking. Dit noemen we het breekpunt of het buigpunt. Vanaf het buigpunt zal de versterking met 20 db per decade dalen. De hogere frequenties worden dus niet meer versterkt maar verzwakt. Deze schakeling zou dienst kunnen doen voor een laag frequent filter/ versterker waarbij de storingssignalen (hoge frequenties) worden weggefilterd.

11 De tijdbasis 2 11 / Opdrachten Opgave 1: Bereken de waarde van een spanningsverzwakker in db met als ingangsspanning 10V, R 1 = 330Ω en R 2 =1000Ω. I R 1 U in R 2 U uit Opgave 2: Bereken de waarde van de weerstanden van volgende schakeling als U in = 15V en U uit = 10V. I R 1 U in R 2 U uit

12 De tijdbasis 2 12 / 33 Opgave 3: Bereken de weerstanden van volgende schakeling: I R 1 U in R 2 U uit = -10dB

13 De tijdbasis 2 13 / 33 Opgave 4: Bereken de weerstanden van volgende schakeling: I R 1 U in R 2 U uit = -20dB

14 De tijdbasis 2 14 / 33 Opgave 5: Bereken de weerstanden van volgende schakeling: I R 1 U in R 2 U uit = -15dB R 3 U uit = -20dB

15 De tijdbasis 2 15 / 33 Opgave 6: Bereken de weerstanden van volgende schakeling indien de verzwakkingen (!) gelijk zijn aan 10 en 5 db. I R 1 U in R 2 U uit = R 3 U uit =

16 De tijdbasis 2 16 / Opmeten van een bodediagram Om een bodediagram te kunnen tekenen moeten we de spanningsversterking en de faseverschuiving kennen in functie van de frequentie. De spanningsversterking meten we met een multimeter en de fase verschuiving meten we met de scoop. Voor dit laatste moeten we gebruik maken van de kalibratieknop De kalibratieknop De tijdbasis op de scoop wordt gevormd door aan de verticale afbuigplaten een zaagtandspanning aan te leggen. Deze zaagtandspanning wordt gegenereerd door een zaagtandspanningsgenerator en is een lineair met de tijd toenemende spanning zodat we een x-as bekomen met een lineaire verdeling (tijdsas). Naarmate de helling van de zaagtandspanning groter is (sneller stijgen) zal de elektronenbundel sneller van links naar rechts over het scherm verplaatsen. Deze helling kunnen we stapsgewijs instellen met de TIME/DIV knop. Deze knop is een meerstanden -schakelaar. Iedere stand is voorzien van een geijkte schaal zodat aflezing van de periode van een signaal mogelijk is. Op deze knop vinden we echter nog een kleinere rode draaiknop : de kalibratieknop. De schaal behorende bij de TIME/DIV knop is enkel geldig indien deze kalibratieknop in gekalibreerde stand staat. Indien we deze knop verdraaien, gaan we de helling traploos wijzigen. De helling wijzigt terwijl de schaal die we aflezen op de TIME/DIV knop gelijk blijft zodat we geen periodes, en bijgevolg ook geen frequenties, meer kunnen aflezen. U TIME/DIV // kalibratie t Meten van een faseverschuiving Toch heeft deze knop een functie. Een volledige periode van een periodiek signaal, wordt gelijk gesteld aan 360 elektrische graden. (360 ). Met behulp van de kalibratieknop kunnen we de tijdbasis zodanig aanpassen dat 1/2 periode juist gelijk is aan 9 hokjes horizontaal. Dit resulteert in 360/(2*9) = 20 per division. Let er wel op dat we nu de periode niet meer kunnen aflezen!! Indien we twee wisselspanningsignalen gelijktijdig op het scherm zichtbaar maken, kunnen we de faseverschuiving tussen deze signalen aflezen.

17 De tijdbasis 2 17 / 33 Dit doen we als volgt: In het oorspronkelijke beeld zien we dat de beide signalen niet symmetrisch gelegen zijn t.o.v. de middenlijn van het scherm. Ingang Uitgang Vervolgens regelen we beide signalen symmetrisch t.o.v. de middenlijn van het scherm. (Y-pos knop) (beide massalijnen moeten niet gelijk vallen) Verdeel een halve periode over 9 vakjes. Zo is 180 = 9 vakjes of elk vakje 20 (De tijd moet niet in een callibratiestand staan) Regel de hoogte van de figuur met de V/div en kalibratieknoppen van de verticale versterkers zodat er een scherpe snijding is met de x-as. Zo kunnen we de doorsnijding beter bepalen. Indien de uitgang later komt dan de ingang is de faseverschuiving negatief, anders positief Hier is de faseverschuiving = 1.5*20 negatief = -30

18 De tijdbasis 2 18 / Meten van de versterkingsfactor We kunnen de versterkingsfactor meten door de ingangsspanning en de uitgangsspanning te meten in Volt met de multimeter. Vervolgens berekenen we de versterkingsfactor met de formule: A u = 20 log(u uitgang / U ingang ) Een tweede mogelijkheid is het rechtstreeks meten van de uitgangsspanning in db met de multimeter (enkel mogelijk met bepaalde multimeters!!!). Volg volgende bewerking op in de juiste volgorde: 1 Meet de ingangspanning in Volt 2 Druk op de knop V/dB 3 Druk op de REL knop. 4 Verplaats de meetdraad en meet de uitgangsspanning(en). 5 De meting is nu de uitgangsspanning in db. Let op: Iedere keer we de ingangsspanning aanpassen of een andere meting uitvoeren moeten we bovenstaande handelingen opnieuw uitvoeren.

19 De tijdbasis 2 19 / Kleurcode weerstanden E12 reeks E12 ± 10%

20 De tijdbasis 2 20 / Hoe lees je codes op condensatoren? Bij de meeste condensatoren staat de waarde er opgedrukt, zoals 0,1 µf of 10 nf. Een tweede mogelijkheid is de vermelding als volgt: 0u1 voor 0,1 µf of 2n2 voor 2,2 nf. Kleine condensatoren zoals keramische (schijf) of plasticfilm condensatoren hebben meestal 3 cijfers en een letter, of soms alleen 2 cijfers. Dit moet je lezen als pico farad. Een voorbeeld: 47 gedrukt op een kleine condensator moet gelezen worden als 47 pico farad. Een voorstelling met drie cijfers komt ook zeer veel voor. Het lijkt een beetje op de kleurcode voor weerstanden. De eerste twee cijfers zijn de tientallen en eenheden, het derde cijfer is de vermenigvuldigingsfactor. Met andere woorden het derde cijfers is het aantal nullen. Zie de tabel hieronder. 3 e cijfer Vermenigvuldigingsfactor ,01 9 0,1 Een reeks voorbeelden: Opdruk Waarde in pf nf µf pf pf pf pf 1 nf 0,001 µf pf 10 nf 0,01 µf pf 100 nf 0,1 µf pf 1000 nf 1 µf pf nf 10 µf pf nf 100 µf

21 De tijdbasis 2 21 / 33 Opgave 1: opmeten van een ohmse verzwakker Bereken de verzwakker met ohmse weerstanden die voldoet aan volgende voorwaarden en bepaal de benodigde weerstanden uit de E12 reeks. Bereken ook de stroom door het netwerk (let op I max van de gebruikte weerstanden) en de uitgangsspanningen indien de ingangsspanning 5V DC is. Bouw vervolgens de schakeling op en controleer de werking. I R 1 U in R 2 U u2 ( -10 db) R 3 U u1 ( -20 db)

22 De tijdbasis 2 22 / 33 berekende waarde R 1 = R 2 = R 3 = waarde E12 reeks R 1 = R 2 = R 3 = kleurencode Metingen: U in = V I = ma (berekende waarde) U R2 = V U in = db U u1 = V U u1 = db U u2 = V U u2 = db Opgave 2 : Opmeten van een RC-netwerk Voorzie de onderstaande schakeling van een sinusoïdale ingangsspanning met een amplitude van 5V max en f = 1600 Hz. Meet het ingangssignaal op kanaal 1, het uitgangssignaal op kanaal 2. Maak beide signalen gelijktijdig zichtbaar op het scherm Trigger op kanaal 1 en teken het beeld op (beide signalen op scoopbeeld 1). Trigger op kanaal 2 en teken het beeld op (beide signalen op scoopbeeld 2). Duid op iedere figuur de massa aan en welk signaal CHI en CHII is! Uin R = 1 kω Uuit C = 0.1µF

23 De tijdbasis 2 23 / 33 Triggering CHI (2 signalen tekenen) Time/div Volt/div CHI Volt/div CHII.... s/div....v/div.... V/div Triggering CHII (2 signalen tekenen) Time/div Volt/div CHI Volt/div CHII.... s/div....v/div.... V/div

24 De tijdbasis 2 24 / 33 Verklaar het verschil tussen de bekomen scoopbeelden: Metingen bij 1600 Hz: U in max = U uit max = Bereken de versterking of verzwakking (db): Bekomen we een versterker of verzwakker?

25 De tijdbasis 2 25 / 33 Opgave 3: opmeten van een bodediagram We merkten in voorgaande oefening dat de uitgangsspanning kleiner is als de ingangsspanning. We hebben hier dus te maken met een verzwakker. Deze verzwakker is echter niet uitsluitend opgebouwd uit ohmse weerstanden. De impedantie van een condensator is afhankelijk van de frequentie. De verzwakking is bijgevolg ook frequentieafhankelijk. We gaan nu de verzwakking berekenen en meten in functie van de frequentie. Meet de uitgangsspanning en faseverschuiving bij volgende frequenties: 0 Hz : een frequentie van 0Hz is een gelijkspanning. Voor deze meting leggen we dus een gelijkspanning aan van 5V DC met de gelijkspanningsbron. 100 Hz, 500 Hz, 1 khz, 1600 Hz, 5 khz, 10 khz, 20 khz, 50 khz, 80 khz, 100 khz met de functiegenerator. Duid op onderstaand schema de meettoestellen aan. Uin R = 1 kω Uuit C = 0.1µF Benodigde formules: U = 1 uit U 2 in 1+ ( ω RC) ϕ = bgtg( ω RC) Zet de berekende en gemeten waarden uit in de tabel op volgende pagina: Tip: begin altijd met de frequentie nauwkeurig af te regelen. Dus kalibreren!! Doe per frequentie steeds al de metingen vooraleer je de frequentie wijzigt. De studenten die het jaar bissen vervangen de weerstand door een van 10 kω en de condensator door een van 4700 pf!!!

26 De tijdbasis 2 26 / 33 U in = (steeds de max!! waarde weergeven) R = C =. Doe al de metingen bij een ingestelde frequentie alvorens deze te wijzigen!! f [Hz] U uit [V] A u [] A u [db] ϕ [ ] berekend gemeten Berekend gemeten berekend gemeten Opgave 4 Teken het bodediagram op logaritmisch papier. Zie voorbeeld op de laatste pagina. Opgave 5 Herhaal opgave 3 voor volgende schakeling. U in C = 0.1µF U uit R = 1 kω

27 De tijdbasis 2 27 / 33 Benodigde formules: U uit = U in 1+ ω. RC ( ω. RC) 2 ( ) ϕ = 90 Bgtg ω.rc Zet de berekende en gemeten waarden uit in de tabel op volgende pagina: De studenten die het jaar bissen vervangen de weerstand door een van 10 kω en de condensator door een van 4700 pf!!! U in = (steeds de max!! waarde weergeven) R=... C = f [Hz] U uit [V] A u [] A u [db] ϕ [ ] berekend gemeten berekend gemeten berekend gemeten Opgave 6 Teken het bodediagram op logaritmisch papier. (zie vb p24!!! )

28 De tijdbasis 2 28 / 33 Opgave 7 : besluiten Beschrijf het verloop van het eerste bodediagram (zie vb p24!!!) Beschrijf het verloop van het tweede bodediagram Besluit: Welke functie kunnen deze schakelingen vervullen?

29 De tijdbasis 2 29 / 33 Bodediagram opgave

30 De tijdbasis 2 30 / 33 Bodediagram opgave

31 De tijdbasis 2 31 / Voorbeeld van een Bodediagram op logaritmisch papier A [db] Bodediagram versterker f [Hz] ϕ [ ] f [Hz] Bespreking: Lage frequenties worden verzwakt. Signalen met een frequentie van 1000 Hz worden noch verzwakt, noch versterkt. Signalen met hogere frequenties worden versterkt met een max van 10dB voor de hogere frequenties. Het buigpunt of breekpunt bevindt zich ongeveer op een frequentie van 3500 Hz. Hier is de versterking 7dB, dit is 3dB kleiner als de max versterkingswaarde, en de faseverschuiving bedraagt 45.

32 De tijdbasis 2 32 / 33 Reserve Bodediagram

33 De tijdbasis 2 33 / 33 Reserve Bodediagram

LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC

LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC Opgave oscilloscoopmetingen 1 / 13 LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC 1. Doelstellingen Na het uitvoeren van de proeven : ken je de massaproblemen bij de scoop. kan je de grootte van een spanning

Nadere informatie

LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering

LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering Toepassingen X-Y werking/externe triggering 1 / 18 LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering 1. Doelstellingen Na het uitvoeren van de proeven : begrijp je de toepassingen van de scoop

Nadere informatie

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Vooraf : expectation management 1. Verwachtingen van deze presentatie (inhoud, diepgang) U = R= R. I = 8 Ω. 0,5 A =

Nadere informatie

Bijlage 2: Eerste orde systemen

Bijlage 2: Eerste orde systemen Bijlage 2: Eerste orde systemen 1: Een RC-kring 1.1: Het frequentiegedrag Een eerste orde systeem kan bijvoorbeeld opgebouwd zijn uit de serieschakeling van een weerstand R en een condensator C. Veronderstel

Nadere informatie

Die moeilijke decibels.

Die moeilijke decibels. Die moeilijke decibels. Hoe werkt het en hoe moet ik er mee rekenen? PA FWN Met potlood en papier Er wordt zoveel mogelijk een rekenmethode toegepast, welke door zijn eenvoud met een simpele rekenmachine

Nadere informatie

Deel 22: db. Wat zijn db s? Maes Frank

Deel 22: db. Wat zijn db s? Maes Frank Deel 22: db Wat zijn db s? Maes Frank 0476501034 frank.maes6@telenet.be MAES Frank inleiding db 's 1 1. Waarom rekenen met db s? Er wordt heel veel over db gesproken en iedereen denkt dat dit een eenheid

Nadere informatie

Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers.

Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers. PA0FWN. Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers. Regelmatig krijgen we in b.v. Electron en andere publicaties te maken met zaken als Hf (vermogens) verzwakkers. Tussen een

Nadere informatie

DE DECIBEL. a logb = x => a x = b en a alogb = b of. \ 1, b R 0

DE DECIBEL. a logb = x => a x = b en a alogb = b of. \ 1, b R 0 DE DECIBEL 1. Inleiding De decibel is één van de meest gebruikte functionele eenheid die toegepast wordt in elektronica, audio, akoustiek en antennetechnieken (antennes, versterkers en lange lijnen). De

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit. OPGAVE: De oscilloscoop. .../.../... Datum van afgifte: .../.../... Sub Totaal :.../100 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit. OPGAVE: De oscilloscoop. .../.../... Datum van afgifte: .../.../... Sub Totaal :.../100 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: De oscilloscoop Datum van opgave:.../.../... Datum van afgifte: Verslag nr. : 2 Leerling: Assistenten:.../.../... Klas: 3.1 EIT School: KTA Ieper Evaluatie :.../10 Theorie :

Nadere informatie

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT LABORATORIUM ELEKTRICITEIT 1 Proef RL in serie... 1.1 Uitvoering:... 1.2 Opdrachten... 2 Proef RC in serie... 7 2.1 Meetschema... 7 2.2 Uitvoering:... 7 2.3 Opdrachten... 7 3 Proef RC in parallel... 11

Nadere informatie

Practicum complexe stromen

Practicum complexe stromen Practicum complexe stromen Experiment 1a: Een blokspanning over een condensator en een spoel De opstelling is al voor je klaargezet. Controleer of de frequentie ongeveer op 500 Hz staat. De vorm van het

Nadere informatie

Operationele versterkers

Operationele versterkers Operationele versterkers. Inleiding. Een operationele versterker of ook dikwijls kortweg een "opamp" genoemd, is een veel voorkomende component in de elektronica. De opamp komt voor in allerlei verschillende

Nadere informatie

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3)

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat, ISBN 978-90-808907-3-2 1 Theorie wisselspanning 1.1 De inductieve spoelweerstand (X L ) Wanneer we een spoel op een wisselspanning

Nadere informatie

Vak: Labo elektro Pagina 1 / /

Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Verslag Transistoren. Spanningsversterking. De transistor is slechts een stroomversterker. Die tot spanningsversterker kan worden uitgebreid. Hiervoor plaatsen we een weerstand

Nadere informatie

Repetitie Elektronica (versie A)

Repetitie Elektronica (versie A) Naam: Klas: Repetitie Elektronica (versie A) Opgave 1 In de schakeling hiernaast stelt de stippellijn een spanningsbron voor. De spanningsbron wordt belast met weerstand R L. In het diagram naast de schakeling

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

Meten aan RC-netwerken

Meten aan RC-netwerken Meten aan R-netwerken Doel van deze proef: Het leren begrijpen en gebruiken van een digitale oscilloscoop Meten aan een laagdoorlaatfilter 1.1. Verslag Schrijf een verslag, inclusief tabellen en grafieken,

Nadere informatie

Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen.

Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen. Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen. 1. Opgaven. - Zoek de bijzonderste principe schema s en datagegevens. Meet de opstellingen

Nadere informatie

Hoe schrijf je de logaritmische waarden welke bij db s horen?

Hoe schrijf je de logaritmische waarden welke bij db s horen? Die moeilijke decibellen toch. PA0 FWN. Inleiding. Ondanks dat in Electron al vaak een artikel aan decibellen is geweid, en PA0 LQ in het verleden al eens een buitengewoon handige tabel publiceerde waar

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES

HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES 6.1. Inleiding. Nu we de racks ontworpen en gemonteerd hebben, moeten we de schakelingen nog afregelen. Dit is noodzakelijk omdat ze voorzien zijn van trimmers die een fijnregeling

Nadere informatie

Universiteit Twente EWI. Practicum ElBas. Klasse AB Versterker

Universiteit Twente EWI. Practicum ElBas. Klasse AB Versterker Universiteit Twente EWI Practicum ElBas Klasse AB Versterker Jeroen Venema (s1173375 Danie l Sonck (s1176366 j.venema-1@student.utwente.nl) d.e.sonck@student.utwente.nl) 23 april 2012 Samenvatting Voor

Nadere informatie

Trillingen & Golven. Practicum 1 Resonantie. Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24

Trillingen & Golven. Practicum 1 Resonantie. Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24 Trillingen & Golven Practicum 1 Resonantie Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24 In dit verslag wordt gesproken over resonantie van een gedwongen trilling binnen een LRC-kring

Nadere informatie

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Inhoud De schakeling Een blokspanning van 15 V opwekken De wisselspanning omhoog transformeren Analyse van de maximale stroom door de primaire

Nadere informatie

Bepaal van de hieronder weergegeven spanningen en stromen: de periodetijd en de frequentie, de gemiddelde waarde en de effectieve waarde.

Bepaal van de hieronder weergegeven spanningen en stromen: de periodetijd en de frequentie, de gemiddelde waarde en de effectieve waarde. Elektrische Netwerken 13 Opgaven bij hoofdstuk 5 Bepaal van de hieronder weergegeven spanningen en stromen: de periodetijd en de frequentie, de gemiddelde waarde en de effectieve waarde. 5.1 5.2 5.3 5.4

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek 1: Spanningsbronnen en stroombronnen We beginnen dit hoofdstuk met een aantal eigenschappen in verband

Nadere informatie

Elektronicapracticum. een toepassing van complexe getallen. Lesbrief

Elektronicapracticum. een toepassing van complexe getallen. Lesbrief Elektronicapracticum een toepassing van complexe getallen Lesbrief 2 Inleiding Bij wiskunde D heb je kennisgemaakt met complexe getallen. Je was al vertrouwd met de reële getallen, de getallen die je op

Nadere informatie

Klasse B versterkers

Klasse B versterkers Klasse B versterkers Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 359 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de Klasse B en de klasse G versterker. Deze versterker

Nadere informatie

Meetverslag. Opdracht meetpracticum verbreding Elektrotechniek WINDESHEIM

Meetverslag. Opdracht meetpracticum verbreding Elektrotechniek WINDESHEIM Meetverslag Opdracht meetpracticum verbreding Elektrotechniek 2012-2013 WINDESHEIM Auteur: Martin van der Kevie & Marten Jongsma s1030766 & s1029432 PTH Werktuigbouwkunde/Mechanische techniek Martin van

Nadere informatie

Als we bv 2 db-waardes hebben: -31db en -52db dan kunnen we zeggen dat het verschil 21dB is. Maar klopt dit wel? Daarom controleren we even:

Als we bv 2 db-waardes hebben: -31db en -52db dan kunnen we zeggen dat het verschil 21dB is. Maar klopt dit wel? Daarom controleren we even: Db en afgeleiden 1 Inleiding Door de jaren heen zijn er veel verschillende Decibel afgeleiden ontstaan en ook veel verwarring. Volgend artikel is gebaseerd op een artikel door Lionel dumond en is vertaald

Nadere informatie

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 3590 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk situeren we eerste in het algemeen

Nadere informatie

Versterking Principe van de versterking

Versterking Principe van de versterking 6. 6.1.a Versterking Principe van de versterking Signalen worden versterkt door lampen of halfgeleiders. Halfgeleiders worden gemaakt van halfgeleidende materialen ( bv. silicium of germanium ) waar onzuiverheden

Nadere informatie

LABO 3 : De tijdbasis 1

LABO 3 : De tijdbasis 1 De ijdbasis 1 1 / 9 1. Doelsellingen LABO 3 : De ijdbasis 1 Na he ivoeren van de proeven : wee je wa freqenie is en kan je ze aflezen op een scoopbeeld. kan je de verschillende spanningsvoorsellingen.

Nadere informatie

Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator.

Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator. 1.1.1 Oplossing met gyratoren Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator. Figuur 36.2 Het basisschema van een gyrator

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

Inhoudsopgave. - 2 - De condensator

Inhoudsopgave.  - 2 - De condensator Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Capaciteit...3 Complexe impedantie...4 De condensator in serie of parallel schakeling...4 Parallelschakeling...4 Serieschakeling...4 Aflezen van de capaciteit...5

Nadere informatie

Kleurencode van weerstanden.

Kleurencode van weerstanden. Kleurencode van weerstanden. x1 x2 x3 n t TC R = x1 x2 (x3) 10 n +/- t% +/- TC 1 Kleurencode van weerstanden. R = x1 x2 (x3) 10 n +/- t [%] +/- TC [ppm] x n t TC x n t TC zilver - -2 10 goud - -1 5 Zwart

Nadere informatie

Trillingen en geluid wiskundig

Trillingen en geluid wiskundig Trillingen en geluid wiskundig 1 De sinus van een hoek 2 Radialen 3 Uitwijking van een harmonische trilling 4 Macht en logaritme 5 Geluidsniveau en amplitude 1 De sinus van een hoek Sinus van een hoek

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator. Sub Totaal :.../90 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator. Sub Totaal :.../90 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator Datum van opgave:.../ / Datum van afgifte:.../ / Verslag nr. : 01 Leerling: Assistenten: Klas: 3.2 EIT KTA Ieper Attitude & evaluatie:.../10 Theorie:.../10

Nadere informatie

Onderzoek werking T-verter.

Onderzoek werking T-verter. Onderzoek werking T-verter. De Beer Gino Page 1 02/10/2007 Inhoudstabel: 1. Doelstellingen. 2. Benodigd materiaal. 3. Bespreking van de frequentieregelaar. 4. Instellingen en gebruik van de frequentieregelaar.

Nadere informatie

Toepassingen van logaritmen

Toepassingen van logaritmen Toepassingen van logaritmen In de techniek krijgen we vaak met logaritmen te maken. We gebruiken in diagrammen een logaritmische schaal wanneer een grootheid kan variëren van heel klein tot heel groot

Nadere informatie

Oefeningen Elektriciteit II Deel II

Oefeningen Elektriciteit II Deel II Oefeningen Elektriciteit II Deel II Dit document bevat opgaven die aansluiten bij de cursustekst Elektriciteit II deel II uit het jaarprogramma van het e bachelorjaar industriële wetenschappen KaHo Sint-ieven.

Nadere informatie

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Deze handleiding is speciaal geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Op een eenvoudige manier en in begrijpelijke tekst leer je stapsgewijs wat elk elektronica-onderdeel

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: Datum van opgave: / /... Datum van afgifte: Metingen op driefasige gelijkrichters / /... Verslag nr. : 03 Leerling: Assistenten: Evaluatie:.../10 Theorie :.../... Benodigdheden:.../9.../10

Nadere informatie

Uitwerking LES 5 N CURSSUS

Uitwerking LES 5 N CURSSUS 1) C De letter C wordt in de elektronica gebruikt voor een: A) spoel (symbool L, eenheid Henry) B) weerstand (symbool R, eenheid Ohm Ω) C) condensator (symbool C, eenheid Farad, 2 geleiders gescheiden

Nadere informatie

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen SCHAKELENDE VOEDING INLEIDING Bij de examenstof over voedingen is sinds 2007 behalve de stof in hoofdstuk 3.3. van het cursusboek ook kennis van de werking van schakelende voedingen opgenomen. De voordelen

Nadere informatie

Opgave 2 Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat.

Opgave 2 Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat. Uitwerkingen 1 A Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat. Een ideale spanningsbron levert bij elke stroomsterkte dezelfde spanning.

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

Dit tentamen bestaat uit vier opgaven verdeeld over drie bladzijden. U heeft drie uur de tijd.

Dit tentamen bestaat uit vier opgaven verdeeld over drie bladzijden. U heeft drie uur de tijd. Tentamen Signaal Verwerking en Ruis Dinsdag 10 13 uur, 15 december 2009 Dit tentamen bestaat uit vier opgaven verdeeld over drie bladzijden. U heeft drie uur de tijd. 1. Staprespons van een filter [elk

Nadere informatie

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN 6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN Bij weerstanden, maar ook bij spanning en stroom, kunnen zeer uit een lopende waarden voorkomen. Spanning kan liggen tussen bijvoorbeeld 0,000 001 V en 160 000 V.

Nadere informatie

Het thermisch stemmen van een gitaar

Het thermisch stemmen van een gitaar Het thermisch stemmen van een gitaar In dit experiment wordt bestudeerd hoe snaarinstrumenten beïnvloed kunnen worden door warmte. Door gebruik te maken van elektriciteit is het mogelijk om instrumenten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Vermogen...3 Impedantie...3 Serieschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...4 Parallelschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...5

Nadere informatie

Deel 1 De Operationele versterker

Deel 1 De Operationele versterker Deel 1 1)Symbool Henry Torfs 6TIICT 1/11 2)Inwendige + werking 2.1)Inwendige structuur van de Op-Amp Verschilversterker Versterker Eindtrap Henry Torfs 6TIICT 2/11 3)Werking De operationele versterker

Nadere informatie

NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 2015 PRACTICUMTOETS

NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 2015 PRACTICUMTOETS NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 2015 PRACTICUMTOETS Opmerkingen 1. Schrijf bovenaan elk papier je naam. 2. Nummer elke bladzijde. 3. Schrijf op de eerste pagina het totale aantal bladen dat je inlevert.

Nadere informatie

HERTENTAMEN MEETTECHNIEK (EE1320) Woensdag 24 augustus 2011, 9:00u 12:00u

HERTENTAMEN MEETTECHNIEK (EE1320) Woensdag 24 augustus 2011, 9:00u 12:00u HERTENTAMEN MEETTECHNIEK (EE1320) Woensdag 24 augustus 2011, 9:00u 12:00u Dit tentamen bestaat uit 3 vraagstukken met elk 5 deelvragen. Alle deelvragen tellen in principe even zwaar. Bij dit tentamen mag

Nadere informatie

Deel 23: db s bij spanningen. Maes Frank

Deel 23: db s bij spanningen. Maes Frank Deel 23: db s bij spanningen Maes Frank 0476501034 frank.maes6@telenet.be MAES Frank db's bij Spanning 1 1. db s bij Spanningen Hier gaan we enkele basis waarden bespreken welke tijdens berekeningen met

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Meten Vakcode 8E020 22 april 2009, 9.00-12.00 uur

Tentamen Inleiding Meten Vakcode 8E020 22 april 2009, 9.00-12.00 uur Tentamen Inleiding Meten Vakcode 8E april 9, 9. -. uur Dit tentamen bestaat uit opgaven. Indien u een opgave niet kunt maken, geeft u dan aan hoe u de opgave zou maken. Dat kan een deel van de punten opleveren.

Nadere informatie

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31)

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) 23 juli 2015, 9.00-12.00 uur Dit tentamen bestaat uit twee opgaven

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2

Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2 Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2 1: De nietinverterende versterker i Rf R f i R1 u i u R1 u id 0 i 0 i 0 u Rf u O Figuur 3.1: De nietinverterende

Nadere informatie

van Ministerie van Defensie, Marinebedrijf Standaarden Laboratorium van de Techniek Groep Defensie Speciale Producten

van Ministerie van Defensie, Marinebedrijf Standaarden Laboratorium van de Techniek Groep Defensie Speciale Producten Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Nieuwe Haven, Noord Voorlandweg, Gebouw Kaiser, Kamer D-1-016 1781 ZZ Den Helder Nederland LF 0 0 LF 1 0 LF 1 1 DC/LF Grootheden

Nadere informatie

Meetinstrumenten. PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris. Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: 3, 15, 30, 150, 450 1,5 2

Meetinstrumenten. PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris. Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: 3, 15, 30, 150, 450 1,5 2 Meetinstrumenten. 3, 1, 3, 1, 4 1,.1 Hz 4 o +1...+ o C PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: Figuur 1 Figuur - H.O.Boorsma. http://www.edutechsoft.nl/ 1

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

V: Snelheidsregeling van DC-motor

V: Snelheidsregeling van DC-motor V: Snelheidsregeling van DCmotor 1 Inleiding Deze laboproef omvat de snelheidsregeling van een klein DCmotortje. De motor wordt aangestuurd via een vermogentrap die een Hbrug bevat. De Tacho geeft de sneldheid

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

Hydrofoon versterker. Een versterker voor de Aquarian H2a. Betreft: Hydrofoon versterker. Door: David Boelee,

Hydrofoon versterker. Een versterker voor de Aquarian H2a. Betreft: Hydrofoon versterker. Door: David Boelee, Hydrofoon versterker Een versterker voor de Aquarian H2a Betreft: Door: Opdrachtgever: Hydrofoon versterker David Boelee, davidboelee@gmail.com Hogeschool Rotterdam, Kenniscentrum Duurzame Havenstad Kees

Nadere informatie

FET-multimeter VOLTCRAFT 5050/E

FET-multimeter VOLTCRAFT 5050/E G E B R U I K S A A N W I J Z I N G Bestnr.: 13 12 45 FET-multimeter VOLTCRAFT 5050/E Omwille van het milieu 100% recyclingpapier Impressum Alle rechten, ook vertalingen, voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Stroomsensor BT21i is een veelzijdige sensor, die de stroomsterkte kan meten

Nadere informatie

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq Parallelschakeling 2063NGQ0571 Kenteq Leermiddelen copyright Kenteq Inhoudsopgave 1 Parallelschakeling 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Doelen 5 1.3 Parallelschakeling 6 1.4 Shuntweerstand 21 1.5 Samenvatting 24

Nadere informatie

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS Amplitude Harmonischen: een virus op het net? FOCUS In het kader van rationale energieverbruik (REG) wordt steeds gezocht om verbruikers energie efficiënter te maken. Hierdoor gaan verbruikers steeds meer

Nadere informatie

Deel 1: Metingen Bouw achtereenvolgens de onderstaande schakelingen en meet de klemspanning en de stroomsterkte. VOORKOM STEEDS KORTSLUITING!!

Deel 1: Metingen Bouw achtereenvolgens de onderstaande schakelingen en meet de klemspanning en de stroomsterkte. VOORKOM STEEDS KORTSLUITING!! Practicum elektronica: Spanningsbron Benodigdheden: Niet-gestabiliseerde voeding of batterij, 2 multimeters, 5 weerstanden van 56 Ω (5 W), 5 snoeren, krokodillenklemmen. Deel : Metingen Bouw achtereenvolgens

Nadere informatie

Trillingen en geluid wiskundig. 1 De sinus van een hoek 2 Uitwijking van een trilling berekenen 3 Macht en logaritme 4 Geluidsniveau en amplitude

Trillingen en geluid wiskundig. 1 De sinus van een hoek 2 Uitwijking van een trilling berekenen 3 Macht en logaritme 4 Geluidsniveau en amplitude Trillingen en geluid wiskundig 1 De sinus van een hoek 2 Uitwijking van een trilling berekenen 3 Macht en logaritme 4 Geluidsniveau en amplitude 1 De sinus van een hoek Eenheidscirkel In de figuur hiernaast

Nadere informatie

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma.

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma. Elektrische Netwerken 21 Opgaven bij hoofdstuk 9 9.1 Geef de complexe weergave van deze tijdsfuncties: u 1 =!3.sin(Tt+0,524) V; u 2 =!3.sin(Tt+B/6) V; u 3 =!3.sin(Tt+30 ) V. (Klopt deze uitdrukking?) 9.2

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De OPAMP

Hoofdstuk 1: De OPAMP Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 1: De OPAMP 1: Definitie Een opamp (= operational amplifier = operationele versterker) is een versterker met twee ingangen en (meestal)

Nadere informatie

BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN

BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN 1ste Kandidatuur ARTS of TANDARTS Academiejaar 2002-2003 Oefening 11 (p29) BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN Bereken de stromen in de verschillende takken van het netwerk

Nadere informatie

+31 (0) E:

+31 (0) E: Waterbestendige multi-meter METRAHIT OUTDOOR water- en stofbestendig / meerdere functies / reële effectieve waarde (TRMS) / type bescherming IP65 / automatische terminal vergrendeling / meet temperatuur

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers

Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers 1: De gemeenschappelijke emitterschakeling Beschouw de gemeenschappelijke emitterschakeling weergegeven

Nadere informatie

10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar

10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar 10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar Inleiding Volumeregelaars voor stereoweergave worden meestal van twee gelijklopende potentiometers gemaakt. Die gelijkloop laat nogal eens te wensen over,

Nadere informatie

Parametervariatie bij het Chua circuit. J.A.G. Wouters DCT nr.:

Parametervariatie bij het Chua circuit. J.A.G. Wouters DCT nr.: Parametervariatie bij het Chua circuit J.A.G. Wouters 59393 DCT nr.: 5.48 Begeleiders: Ir. L. Kodde. van der Steen Eindhoven, 9 mei 5 Inhoudsopgave Inleiding.... Chua circuit... 3. ealisatie Chua circuit...

Nadere informatie

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen Geluid BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30 Luidspreker Drukverschillen Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Oor Trommelvlies met daarachter hamer aambeeld, stijgbeugel trilhaartjes met

Nadere informatie

Elementare elektronica schakelingen in de motorvoertuigentechniek (3)

Elementare elektronica schakelingen in de motorvoertuigentechniek (3) Elementare elektronica schakelingen in de motorvoertuigentechniek (3) Timloto o.s. / E. Gernaat / ISBN 978-90-808907-4-9 Op dit werk is de Creative Commens Licentie van toepassing. Uitgave: september 2012

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B)

Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B) Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B) Plaats: DTC tentamenzaal 2 Datum: 28 januari 2014 Tijd: 09:00-12:00 uur Dit tentamen bestaat uit 6 opgaven. Gebruik voor elk vraagstuk een nieuw blad.

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

DEEL 9 :Triode voorversterker. MAES FRANK

DEEL 9 :Triode voorversterker. MAES FRANK DEEL 9 :Triode voorversterker MAES FRANK 0476501034 Frank.maes6@telenet.be MAES Frank Triode VV Mei 2015 1 Inleiding We hebben tot nu toe aangenomen dat we bij onze buizenversterker met een 12AX7 altijd

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID

Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID 7.1. Inleiding In dit hoofdstuk zullen we enkele methoden bespreken voor het bepalen van de nauwkeurigheid van de door ons te distribueren frequentiestandaard.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voeding met 78xx en 79xx

Inhoudsopgave Voeding met 78xx en 79xx Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Werking...3 Berekeningen...3 Voorschakelweerstand...3 Schema...3 Componentenlijst...4 Printplaat...4 Printplaat...4 Componentenopstelling...4 Componentenzijde...4

Nadere informatie

Inleiding tot de Elektrotechniek. Inleidingspracticum

Inleiding tot de Elektrotechniek. Inleidingspracticum Inleiding tot de Elektrotechniek Inleidingspracticum 1 Overzicht Oscilloscoop Experimenteerbord Multimeter Functiegenerator 2 De Oscilloscoop: Algemene Werking v(tijd) tijd De oscilloscoop zal het periodieke

Nadere informatie

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31)

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) 15 april 2015, 9.00-12.00 uur Dit tentamen bestaat uit twee opgaven

Nadere informatie

Uitwerking examen e tijdvak

Uitwerking examen e tijdvak Uitwerking examen 2016 1 e tijdvak Let op: het is noodzakelijk om de formule op te schrijven en duidelijk aan te geven welke grootheid er wordt uitgerekend!! Vraag 1. (vanaf een frequentie van) 20000 Hz

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel 2. 6 november 2015 van 10:00 12:00 uur

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel 2. 6 november 2015 van 10:00 12:00 uur TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel 2 6 november 2015 van 10:00 12:00 uur Puntenwaardering voor de opgaven: Opgave 1: a) 4; b) 6; c) 5 Opgave 2: a) 5; b) 3;

Nadere informatie

Fig. 5.1: Blokschema van de 555

Fig. 5.1: Blokschema van de 555 5 Timer IC 555 In de vorige drie hoofdstukken hebben we respectievelijk de Schmitt-trigger, de monostabiele en de astabiele multivibrator bestudeerd. Voor ieder van deze schakelingen bestaan in de verschillende

Nadere informatie

STROOMSENSOR 0222I GEBRUIKERSHANDLEIDING

STROOMSENSOR 0222I GEBRUIKERSHANDLEIDING STROOMSENSOR 0222I GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Beschrijving Stroomsensor 0222i is ontworpen voor het meten van stromen tussen 500 en +500 ma in

Nadere informatie

Vragenlijst cursus geluidstechnieken

Vragenlijst cursus geluidstechnieken Vragenlijst cursus geluidstechnieken 1.1. Geef de formule voor het berekenen van de golflengte 1.2. Wat is de snelheid van geluid in lucht? 1.3. Wat is de snelheid van geluid in het luchtledige? 1.4. Maak

Nadere informatie

De leugendetector. Jacco Dekkers. April 11, 2007

De leugendetector. Jacco Dekkers. April 11, 2007 Jacco Dekkers April 11, 2007 1 De elektronische componenten In dit hoofdstuk beschrijven we de toepassing van een populaire bouwblok: de operationele versterker (opamp). Het elektrische symbool van de

Nadere informatie

De condensator en energie

De condensator en energie De condensator en energie Belangrijkste onderdelen in de proeven De LEGO-condensator De condensator heeft een capaciteit van 1 Farad en is beschermd tegen een overbelasting tot 18 Volt. Wanneer de condensator

Nadere informatie

Uitwerking LES 10 N CURSSUS

Uitwerking LES 10 N CURSSUS 1) B De resonantiefrequentie van een afstemkring wordt bepaald door: A) uitsluitend de capaciteit van de condensator B) de capaciteit van de condensator en de zelfinductie van de spoel (zowel van de condensator

Nadere informatie

Gestabiliseerde netvoeding

Gestabiliseerde netvoeding Gestabiliseerde netvoeding Een gestabiliseerde voeding zet de netspanning van 23 volt wisselspanning om in een stabiele gelijkspanning. Dit gebeurt door middel van een handvol relatief eenvoudige elementen

Nadere informatie

Elektronicapracticum. een toepassing van complexe getallen. Docentenhandleiding

Elektronicapracticum. een toepassing van complexe getallen. Docentenhandleiding Elektronicapracticum een toepassing van complexe getallen Docentenhandleiding Achtergronden bij de praktische opdracht Complexe getallen zijn abstracter dan reële getallen waar leerlingen ook buiten de

Nadere informatie

Condensatoren kunnen een lading opslaan indien er een stroom door vloeit.

Condensatoren kunnen een lading opslaan indien er een stroom door vloeit. ANALOGE Condensator: -Keramische plaatcondensator -Buiscondensator -Opgerolde foliecondensator -Gestapelde foliecondensator -Elektrolytische (elco s) -Regelbare Condensatoren kunnen een lading opslaan

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie