Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter?"

Transcriptie

1 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat Eric Pols Eric Pols MSc. (Studentnummer: ) Rotterdam, , Definitief IT Auditing, ESAA Rotterdam Begeleider: Jan Pasmooij RE RA RO

2 2 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

3 Voorwoord Data analyse.. veel collega s wisten het al. Ikzelf nog niet. Ik heb zelf lang nagedacht over mijn onderwerp. Veel collega s vonden het echter vanzelfsprekend dat ik mijn referaat over data analyse zou gaan schrijven. Binnen KPMG sta ik namelijk bekend als een gedreven dataanalist. Daarnaast word ik weleens EriQuery genoemd. Ik ben blij dat die collega s toen zo over mijn referaatonderwerp dachten en dit ook aan mij kenbaar maakten. Dit heeft ervoor gezorgd dat ik er uiteindelijk zeker van was een goed bij mezelf passend onderwerp gekozen te hebben. Op dit moment, een aantal maanden later, ligt het eindproduct er. Ik ben er trots op! Dit heb ik echter niet volledig alleen gedaan. Ik wil daarom bij deze mijn begeleider van de Erasmus bedanken voor de constructieve feedback. Daarnaast mijn vriendin voor de mentale ondersteuning en het tekstueel reviewen. De geïnterviewden wil ik bedanken voor de tijd die ze er in gestoken hebben en de prettige gespreken. Als laatste wil ik nog mijn directe collega s bedanken voor de sparmomenten over dit onderwerp. Ik wens u veel leesplezier toe en hoop daarnaast dat het u handreikingen geeft om toe te passen in de praktijk. Wat mij betreft is het referaat nog interessanter en leuker geworden dan ik verwacht had! Eric Pols 14 oktober Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

4 4 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

5 Inhoudsopgave 1 Introductie Probleemstelling Onderzoeksdoelstelling Vraagstelling Reikwijdte Aanpak Structuur Motivatie keuze onderwerp Doel van dit referaat Terminologie Samenvatting Prijsdruk de baas Positive assurance Kwantificeren van kwalitatieve bevindingen Integrated audit Terugrelateren aan significiant accounts Inleiding data analyse Containerbegrip Type data analyses Voorwaarden data analyse Uitvoering Samenvatting Fases van de jaarrekeningcontrole Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Samenvatting Efficiëntievoordelen Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Samenvatting Rol van de accountant Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Samenvatting Aanpak Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

6 7.5 Samenvatting Additionele voordelen Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Samenvatting Continuous Auditing / Continuous Monitoring Planning Control evaluation Substantive procedures Conclusie & Afronding Samenvatting Modelvorming Fases jaarrekeningcontrole Impact per materiële post Voorbeelduitwerking Praktijktoetsing Prijsdruk Planningsfase Control evaluationfase Substantive proceduresfase Conclusie & Afrondingsfase Schema innovatieve aanpak Voorbeelduitwerking Conclusie Introductie Evaluatie praktijktoetsing Conclusie Aanbeveling Evaluatie doelstelling Vervolgonderzoek Mening auteur Literatuur Bijlage A: Interviewvragen Bijlage B: Geïnterviewden Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

7 1 Introductie 1.1 Probleemstelling De laatste jaren staan de tarieven voor een jaarrekeningcontrole enorm onder druk. Veel klanten beschouwen de jaarrekening namelijk als een uniform product (commodity). Dit argument voor een lager tarief wordt voornamelijk genoemd tijdens de tariefonderhandelingen. Accountantskantoren gaan daar deels in mee om belangrijke klanten niet te verliezen of nieuwe interessante klanten te winnen. Het Financieel Dagblad schrijft bijvoorbeeld op 18 juli 2011 dat de 25 Midkapfondsen in % minder betaald hebben voor de jaarrekeningcontrole [FDmk11]. Daarnaast heeft ook de Rabobank onderzoek gedaan naar de Accountancybranche. Zij schrijven in juli 2011: Klanten van accountancykantoren zijn sinds de recessie prijsbewuster geworden. Dit heeft geleid tot een onverminderde prijsconcurrentie die de gehele sector raakt. [Rabo11] Reden om hierin mee te gaan, is voor de accountantskantoren dat naast het kernproduct (de accountantsverklaring) vaak ook aanvullende diensten tegen een beter tarief geleverd kunnen worden. Idealiter zou echter ook het kernproduct winstgevender zijn. Data analyse wordt in vakliteratuur (zie literatuurlijst) aangedragen als één van de oplossingen om efficiënter te kunnen auditen. Het resultaat van data analyse biedt dan ook een meerwaarde aan de klant. [Tole10] Een theoretische onderbouwing daarvan in combinatie met empirisch onderzoek ontbreekt echter. 1.2 Onderzoeksdoelstelling De doelstelling is te onderzoeken in hoeverre en hoe data analyse de jaarrekeningcontrole efficiënter kan maken. 1.3 Vraagstelling Binnen het onderzoek worden onderstaande hoofd en deelvragen behandeld Hoofdvraag In hoeverre en hoe kan het gebruik van data analyse de jaarrekeningcontrole efficiënter maken? Deelvragen 1 Hoe kan data analyse ondersteunen per fase van de jaarrekeningcontrole? Per fase wordt een data analyse anders toegepast. Tijdens de planningsfase bijvoorbeeld, zal data analyse voornamelijk worden toegepast om de omvang van transactiestromen binnen een proces in kaart te brengen. Hiermee kan de focus worden bepaald. 2 Welke efficiëntievoordelen zijn met data analyse te behalen? 3 In hoeverre verandert de rol van de accountant? Het gebruik van data analyse binnen de jaarrekeningcontrole, niet alleen gericht op gegevensgericht onderzoek, zorgt ervoor dat de werkwijze van de accountant verandert. 7 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

8 4 Welke aanpak dient gehanteerd te worden? Om data analyse succesvol toe te passen binnen een jaarrekeningcontrole dient een gedegen aanpak gehanteerd te worden. 5 Brengt data analyse tijdens de jaarrekeningcontrole de klant additionele voordelen? De accountant kan wellicht waarde toevoegen door data analyseresultaten te delen met de klant. 6 Hoe verhoudt ad hoc data analyse zich tot Continuous Auditing / Continuous Monitoring? De laatste jaren passen steeds meer bedrijven Continuous Auditing / Continuous Monitoring systemen toe. Hierbij worden controles van de accountant overgenomen door Internal Audit (CA) en later door de organisatie zelf (CM). Het onderzoek richt zich niet op 1.4 Reikwijdte organisaties met dergelijke systemen. Dit onderzoek richt zich alleen op data analyse in het kader van de jaarrekeningcontrole. Daarnaast wordt bij dit onderzoek als uitgangspunt genomen dat de klant gebruik maakt van een gangbaar ERP systeem voor de belangrijkste ondersteunende processen. Dit zijn inkoop, boekhouding en verkoop. Tijdens het onderzoek zal SAP als voorbeeld gehanteerd worden. De klant heeft geen adequaat Continuous Auditing/Monitoringsysteem waar de accountant op kan steunen geïmplementeerd. Het onderzoek richt zich op zowel Business als op IT controls. 1.5 Aanpak De aanpak zal gebaseerd zijn op literatuuronderzoek in combinatie met kwalitatief empirisch onderzoek. Het empirisch onderzoek zal bestaan uit interviews met accountants en IT auditors die werkzaam zijn binnen de private sector en de Rijksoverheid. Fase Omschrijving Methodiek Introductie Vaststellen probleem Desk research Literatuurstudie Conceptmodel dataanalyse jaarrekening Interviews Praktijktoetsing uitwerken Wat beschrijft de literatuur over data analyse in de jaarrekeningcontrole Opstellen van een conceptmodel op basis van literatuur en persoonlijke good practices Interviewen van 9 accountants met enige IT achtergrond of IT auditors bij zowel grote accountantskantoren als internal audit afdelingen bij grote organisaties. In het interview bespreken van het conceptmodel, de visie van de geïnterviewden en praktijkervaringen Uitwerken praktijktoetsing van het model op basis van de interviewresultaten Desk research Desk research Interview Desk research Conclusie Conclusies opstellen Desk research Tabel 1: Aanpak onderzoek 8 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

9 1.6 Structuur De structuur van dit referaat is als volgt: Introductie: Uitwerking van probleemstelling en aanpak onderzoek; Samenvatting; Per hoofdstuk een uitwerking van de deelvragen op basis van literatuurstudie en ervaring van de auteur; Modelvorming: Bespreking van het gevormde model op basis van het onderzoek; Praktijktoetsing: Toetsing van het model op basis van interviews; Evaluatie praktijktoetsing en conclusie. 1.7 Motivatie keuze onderwerp Vanuit mijn werkzaamheden bij KPMG heb ik dagelijks te maken met data analyse op ERPsystemen. In het bijzonder heb ik te maken met SAP. Ongeveer een kwart van deze werkzaamheden voer ik uit in het kader van de jaarrekeningcontrole. Tijdens deze opdrachten merkte ik dat er steeds behoefte is aan efficiënter auditen, zoals ook in de probleemstelling beschreven is. 1.8 Doel van dit referaat De uitkomsten van dit onderzoek hoop ik in de praktijk toe te kunnen passen. Daarnaast hoop ik hiermee waardevolle informatie aan IT auditors en accountants te kunnen geven. Met name aan hen die te maken hebben met data analyse. Echter, ook aan mensen die op dit moment nog niet hiermee werken, maar wel willen weten wat de (on)mogelijkheden van data analyse tijdens de jaarrekeningcontrole zijn. 1.9 Terminologie In dit referaat worden termen gebruikt die mogelijk niet voor alle lezers bekend zijn. De belangrijkste termen zijn daarom in deze paragraaf toegelicht. Application controls: Beheersmaatregelen (controls) die in IT systemen zijn ingericht. Denk aan het vier ogen principe bij wijzigingen op crediteurenstamgegevens. Assertion Level Controls: Dit zijn beheersmaatregelen (controls) die bepaalde beweringen (bijvoorbeeld volledigheid, juistheid, bestaan en tijdigheid) over jaarrekeningposten ondersteunen en die in de organisatieprocessen zijn verankerd. Een beheersmaatregel kan handmatig, IT afhankelijk of volledig geautomatiseerd worden uitgevoerd. Auditmatrix: In een auditmatrix zijn de processen van de klant gekoppeld aan risico s en bijbehorende beheersmaatregelen. Data analyse: Het gehele proces van verzamelen, modelleren en omzetten van data met als doel bruikbare informatie te genereren. Data analist: Medewerker die belast is met het uitvoeren van data analyses. Dit kan zowel een accountant of een IT auditor zijn zolang deze maar over de benodigde vaardigheden beschikt. 9 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

10 Entity Level Controls: Organisatiebrede beheersmaatregelen (controls) die op een hoger niveau liggen dan Assertion Level Controls. Bij de beoordeling van de Entity Level Controls wordt de beheersingsstructuur van een organisatie beoordeeld, zoals de organisatiebrede risicoanalyse door het management en de algehele controleomgeving. Fase Control evaluation : Jaarrekeningcontrolefase waarin opzet, bestaan en werking van beheersmaatregelen (controls) geëvalueerd worden. [Meul07] Fase Substantive procedures : Jaarrekeningcontrolefase waarin gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd worden, zoals cijferbeoordeling, verbandscontroles en steekproeven. [Meul07] Gegevensgerichte aanpak: Controle door individuele posten of documenten te beoordelen. Hierbij wordt niet gesteund op het interne controlesysteem van de klant. IT General Control (ITGC): Beheersmaatregelen (controls) die ingericht zijn om de ITomgevingen te beheersen. Denk aan wijzigingsbeheer en toegangsbeheer. Effectieve ITGC s zijn een basisvoorwaarde om te kunnen steunen op application controls. ITGC s zorgen er namelijk voor dat application controls niet onterecht (tijdelijk) uitgeschakeld kunnen worden. Significant account (materiële post / betekenisvolle grootboekrekening): Een grootboekrekening of een groep van grootboekrekeningen is betekenisvol indien het onjuistheden kan bevatten die een materieel effect op de jaarrekening hebben. Ook als deze niet materieel zijn, maar ervoor kunnen zorgen dat de reputatie van de klant of relatie met klanten, aandeelhouders en publieke opinie negatief beïnvloed kan worden, valt deze er onder. Factoren die in overweging genomen kunnen worden bij de bepaling van de significant accounts zijn als volgt: Omvang en samenstelling van de rekening Aard van de rekening Aard van de transacties die plaatsvinden Gevoeligheid van de rekening voor manipulatie of verlies Volume van transacties / activiteit op de rekening Veranderingen in de organisatie die van invloed zijn op de rekening Saldo op de rekening ten opzichte van de totale saldi Systeemgerichte aanpak: Controle door middel van toetsing of de administratieve organisatie en het systeem van interne controle voldoen aan de gestelde eisen. 10 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

11 2 Samenvatting 2.1 Prijsdruk de baas Accountants krijgen steeds meer te maken met prijsdruk op de jaarrekeningcontrole. Het Financieel Dagblad schreef bijvoorbeeld dat de 25 Midkapfondsen in 2010 hiervoor 6% minder betaald hebben. Uit dit uitgevoerde onderzoek blijkt dat data analyse als een oplossing gezien wordt om de prijsdruk de baas te kunnen. Niet alleen om daarmee de jaarrekeningcontrole efficiënter en effectiever uit te voeren, maar ook door toegevoegde waarde aan de klant te kunnen bieden. In dit onderzoek is een model gevormd en gevalideerd wat hierbij kan ondersteunen. Uitgangspunten inzake dit model zijn als volgt: 2.2 Positive assurance Door middel van data analyse kan positive assurance gegeven worden. Dit door posten geautomatiseerd te evalueren en aan te geven bij welke posten geen onjuistheden geconstateerd zijn. Routinematige transactionele processen kunnen op basis hiervan efficiënter worden gecontroleerd zodat de accountant meer tijd over heeft om zich te kunnen richten op niet routinematige posten. Daarnaast kan de accountant zich meer gaan richten op niet routinematige eigen werkzaamheden zoals het beoordelen van waarderingen. 2.3 Kwantificeren van kwalitatieve bevindingen Systeemgerichte onderzoeken resulteren veelal in kwalitatieve bevindingen. Deze bevindingen zijn in veel gevallen moeilijk te vertalen naar de impact op de jaarrekening. Data analyse kan hierbij ondersteunen door deze bevindingen te kwantificeren naar het financiële belang. 2.4 Integrated audit Om het maximale uit een data analyse te halen is het van belang dat de accountant, dataanalist en IT auditor nauw samenwerken. Dit zorgt ervoor dat alleen die data analyses die bijdragen aan het doel uitgevoerd worden en de resultaten juist geïnterpreteerd worden. Een data analyse krijgt pas zijn waarde bij een gedegen interpretatie. 2.5 Terugrelateren aan significiant accounts Om de drie bovenstaande uitgangspunten toe te passen worden in het ontwikkelende model de bevindingen teruggerelateerd aan de significiant accounts. Hierdoor wordt de kwantitatieve impact van een bevinding op de significiant accounts inzichtelijk. Uit dit onderzoek blijkt dat deze methode kan zorgen voor een efficiëntere jaarrekeningcontrole. Enerzijds door met minder manuren dezelfde zekerheid te kunnen geven, anderzijds door meer zekerheid met hetzelfde aantal manuren te kunnen geven. 11 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

12 12 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

13 3 Inleiding data analyse In dit hoofdstuk wordt beschreven wat data analyse inhoudt en wat de toepassingsmogelijkheden binnen audits zijn. Data analyse is een breed begrip, met deze reden wordt in dit hoofdstuk het begrip ingekaderd. 3.1 Containerbegrip Data analyse is een containerbegrip. Het neemt dan ook zowel in de theorie als in de praktijk verschillende vormen aan. Denk enerzijds aan eenvoudige, maar onbeheerste analyses in Excel tegenover geavanceerde analyses met een serveromgeving. Los van hoe de data analyse ingericht is, heeft het altijd tot doel om bruikbare informatie op te leveren. Binnen dit onderzoek definiëren we data analyse daardoor als volgt: Data analyse is het gehele proces van verzamelen, modelleren en omzetten van data met als doel bruikbare informatie te genereren. Van belang in deze definitie is dat het gaat om het gehele proces. Data analyse is niet alleen het technisch uitvoeren van de analyse, maar er komt meer bij kijken. Denk hierbij aan het opstellen van de eisen voorafgaand aan de analyse, maar ook de interpretatie achteraf. Onderstaande afbeelding (Figuur 1) geeft aan welke stappen bij een data analyse horen. Eisen opstellen Data opzoeken Data onttrekken Verwerken Interpreteren Figuur 1: Stappen binnen een data analyse 3.2 Type data analyses Voor de inzet van data analyses als onderdeel van audits wordt in dit onderzoek het volgende onderscheid gemaakt. Dit onderscheid geeft aan bij welk type werkzaamheden data analyse als tool kan ondersteunen (Figuur 2), in de subparagrafen wordt dit verder per type toegelicht. 1. Ondersteunen systeemgebaseerde aanpak 2. Ondersteunen procesanalyse 3. Ondersteunen gegevensgerichte aanpak 4. Beantwoorden specifieke vragen Figuur 2: Inzet van data analyses bij audits Ondersteunen systeemgebaseerde aanpak Dit type data analyse heeft tot doel om de werking van beheersmaatregelen te testen. Daarnaast kunnen eventuele restrisico s door niet effectief werkende beheersmaatregelen 13 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

14 verminderd worden. De focus ligt bij deze analyses op ingerichte application controls en user controls. De analyses worden uitgevoerd in de vorm van (key) control indicatoren waarbij de indicator (bijvoorbeeld een uitzonderingsrapportage) aangeeft in hoeverre de beheersmaatregelen effectief gewerkt heeft. Expliciet staat er in Ondersteunen systeemgebaseerde aanpak het woord Ondersteunen omdat met alleen data analyse geen systeemgebaseerde aanpak gehanteerd kan worden. Een degelijke proces, risico en beheersingsanalyse dient hieraan vooraf te gaan om de data analyse waardevol te laten zijn. Bij dit type data analyse horen bijvoorbeeld de volgende analyses: open crediteurenposten, facturen die buiten een workflow omgeboekt zijn en geblokkeerde facturen welke handmatig vrijgegeven moesten worden. Om deze analyses goed binnen de auditaanpak te kunnen plaatsen dienen deze altijd gekoppeld te zijn aan een auditmatrix. [Scho11] Zie hieronder een voorbeeld (Figuur 3). In de auditmatrix zijn de processen gekoppeld aan risico s en bijbehorende beheersmaatregelen. Met behulp van data analyse kunnen deze beheersmaatregelen getoetst worden op werking, voor zover nodig. Daarnaast blijft er mogelijk een restrisico over doordat controls niet effectief werken of dat de controls per definitie al niet het volledige risico mitigeren. Met data analyse kan dit restrisico verkleind worden door te analyseren in hoeverre dit daadwerkelijk tot onjuistheden geleid heeft in de periode waar de jaarrekening betrekking op heeft. Figuur 3: Audit matrix met de relatie tussen processen, risico's en controls 14 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

15 3.2.2 Ondersteunen procesanalyse Doel van dit type data analyse is om inzicht te geven in de processen en om te ondersteunen bij de scoping van audits (bijvoorbeeld in de planningsfase). De focus ligt hierbij op de relevante processen voor de jaarrekening, meestal financiële en primaire processen. De uitkomsten van dit type data analyse zijn vaak high level overzichten met daarin de omvang van de transactiestromen die door de processen heen zijn gegaan. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om een overzicht van geboekte inkoopfacturen per afdeling, betalingen per crediteur en documenttypes die in gebruik zijn Ondersteunen gegevensgerichte aanpak Dit type data analyse heeft ten eerste het doel om de steekproefmassa te bepalen. De focus ligt hierbij op het genereren van totaallijsten met alle relevante boekingen die in een bepaalde periode plaats hebben gevonden. Daarnaast heeft dit type data analyse het doel om uitzonderingen in kaart te brengen in het proces. Op basis van specifieke karakteristieken worden (mogelijk) onjuiste posten geselecteerd. Voorbeelden hierbij zijn overzichten van aangemaakte bestellingen, geboekte facturen en uitgevoerde betalingen Beantwoorden specifieke vragen Doel van dit type data analyse is om specifieke vragen die tijdens een audit aan het licht komen te beantwoorden. Dit zijn veelal ad hoc vragen die niet direct aan een audit matrix of planning te koppelen zijn. Dit type data analyse dient wel zoveel mogelijk voorkomen te worden omdat de uitkomst pas goed geïnterpreteerd kan worden als deze gekoppeld is aan bijvoorbeeld een audit matrix. Daarnaast is het waarschijnlijk niet efficiënt, omdat een dergelijke analyse maar beperkt bedraagt aan de jaarrekeningcontrole. Een voorbeeld van een dergelijke analyse is: Is een gebruikersaccount gedurende de vakantie van de betreffende persoon misbruikt? Men heeft bijvoorbeeld het vermoeden dat gebruikersaccounts misbruikt worden en men wil hier graag dieper op ingaan. 3.3 Voorwaarden data analyse In deze paragraaf worden de eisen beschreven waaraan voldaan dient te worden om een dataanalyse uit te kunnen voeren. Met al deze eisen dient rekening gehouden te worden in de ontwerpfase van de audit waarbij data analyse toegepast gaat worden Eisen bron (IT systeem) De IT omgeving en de data representeren de werkelijkheid. Als buiten het systeem om nog lijsten bijgehouden worden zal een data analyse waarschijnlijk beperkt toepasbaar zijn. Met data analyse moet het mogelijk zijn de betreffende informatie te verkrijgen. Dataanalyse kan namelijk geen menselijke beoordeling uitvoeren op de gegevens. De context van de data (systemen en processen) moet duidelijk zijn. De relevante data kan bepaald worden. Te achterhalen moet zijn waar de relevante gegevens in het systeem staan (welke tabellen of rapporten). 15 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

16 De relevante data kan uit het systeem worden gehaald. De gegevens moeten te downloaden zijn ter verwerking in de data analysesoftware Eisen auditproces In de auditmethodologie wordt beschreven waar een auditmethode aan moet voldoen [Otten02]: Een methodologisch verantwoorde benadering, die moet waarborgen dat het auditresultaat relevant en deugdelijk (betrouwbaar en reproduceerbaar) is en dat de audit efficiënt wordt uitgevoerd. Dit is ook van toepassing op data analyse als onderdeel van een audit. Van belang is dat het data analyseresultaat relevant en deugdelijk is. In de ontwerpfase van de audit moeten dus al maatregelen genomen worden om deze relevantie en deugdelijkheid te waarborgen. De relevantie dient gewaarborgd te worden door continu de data analyse aan de auditdoelstelling te koppelen. De deugdelijk dient gewaarborgd te worden door voldoende validaties uit te voeren (betrouwbaarheid) en te zorgen voor een audit log (reproduceerbaarheid). In de Handleiding Regelgeving Accountancy (HRA) wordt ook gesproken over dataanalysesoftware, hierin auditsoftware genoemd. Onder andere in HRA standaard staat [HRA110]: Gebruik van auditsoftware kan uitgebreider onderzoek van elektronische transacties en grootboekbestanden mogelijk maken. Dergelijke technieken kunnen worden gebruikt om transacties uit belangrijke elektronische bestanden te selecteren, om transacties met bepaalde kenmerken te selecteren of om de gehele populatie te onderzoeken in plaats van een selectie daaruit. Deze standaard zegt nog niets over de eisen die aan de auditsoftware gesteld worden, maar geeft wel aan dat het gebruik van auditsoftware toegestaan is. Daarnaast mag de documentatie ook digitaal vastgelegd worden, zie hiervoor HRA standaard [HRA110]: Controledocumentatie kan zijn vastgelegd op papier, in digitale vorm of op andere gegevensdragers. HRA Relevantie Inzake relevantie schrijft HRA standaard a het volgende voor [HRA110]: De documentatie van de accountant dient tot uitdrukking te brengen dat het financiële overzicht aansluit op de onderliggende administratie. Van belang is dus dat het resultaat van de dataanalyse (documentatie) aansluit op de financiële overzichten en daarmee relevant is. HRA Deugdelijkheid In HRA standaard wordt inzake betrouwbaarheid en reproduceerbaarheid het volgende beschreven [HRA110]: De accountant dient de controledocumentatie zodanig te vervaardigen dat een ervaren accountant die voorheen niet betrokken was bij de controle in staat is om inzicht te verkrijgen in: a. de aard, de tijdsfasering en de omvang van de controlewerkzaamheden die zijn uitgevoerd om te voldoen aan de Standaarden en de vereisten voortkomend uit de van toepassing zijnde wet en regelgeving; b. de uitkomsten van de controlewerkzaamheden en de verkregen controle informatie; 16 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

17 c. belangrijke onderwerpen die tijdens de controle aan het licht zijn gekomen en de daaruit getrokken conclusies. Daarnaast wordt inzake vastlegging in de HRA Besluit toezicht accountantsorganisaties Artikel 11 lid 3 en 5 het volgende beschreven [HRA110]: lid 3. In het controledossier worden ten minste de volgende gegevens en bescheiden schriftelijk of elektronisch vastgelegd: j. de overige relevante gegevens en bescheiden die van belang zijn voor de onderbouwing van de door de externe accountant afgegeven verklaring en voor het toezicht op de naleving van de bij en krachtens de wet en de Wet op de Registeraccountants onderscheidenlijk de Wet op de Accountants Administratieconsulenten gestelde regels Eisen auditor (data analist) Om als data analist een relevant en deugdelijk data analyseresultaat op te kunnen leveren moet je voldoen aan het volgende profiel: Kennis van de ERP functionaliteit (inzicht in transacties en procesgangen); de context van de analyse moet namelijk bekend zijn voor de data analist. Ervaring met data analysesoftware; foutief gebruik van de software zorgt er namelijk voor dat de resultaten onbetrouwbaar worden. HBO/WO werk en denkniveau; er wordt namelijk van de data analist verwacht dat deze niet alleen de technische uitvoering doet, maar ook functioneel meedenkt met de opdrachtgever. Affiniteit met databases; de technische uitvoering van data analyse bestaat namelijk vooral uit het koppelen van tabellen. Een database bestaat uit tabellen. Kennis van ERP datastructuren (tabellen en velden); kennis van de betekenis van de tabellen en velden is nodig om tot betrouwbare resultaten te komen. Communicatief vaardig; bij data analyse is het van belang goed de resultaten te valideren door interviews te houden om daarmee de betrouwbaarheid te verhogen Eisen accountant (opdrachtgever) Als enige specifieke vereiste voor de accountant voor data analyse geldt dat deze enige affiniteit met data analyse moet hebben. Hij of zij moet zich namelijk een voorstelling kunnen maken bij wat er binnen een data analyse gebeurt om het resultaat te kunnen interpreteren. Daarnaast gelden de eisen die normaal gesproken van een accountant, die betrokken is bij ITsysteemgerelateerde audits, verwacht worden. Denk hierbij aan het kennis hebben van de procesgangen rondom het IT systeem Eisen data analysetools De data analysetools dienen ook aan eisen te voldoen om een volgens de auditmethodologie deugdelijk resultaat te genereren. Zoals in de hierboven genoemde HRA standaard beschreven staat dient de controledocumentatie dusdanig vervaardigd te zijn, dat een ervaren accountant die voorheen niet betrokken was bij de controle in staat is de uitkomsten te 17 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

18 begrijpen. Daarnaast dient de uitkomst volgens de auditmethodologie reproduceerbaar te zijn. Om aan bovenstaande te voldoen dient de data analysesoftware te beschikken over een zogenaamde audit log. Dit houdt in dat alle stappen die plaatsvinden vanaf het bronbestand vastgelegd worden. Een ervaren accountant of data analist kan dan namelijk volgen wat er plaats heeft gevonden en kan de analyse opnieuw op dezelfde manier uitvoeren. De dataanalysesoftware biedt vaak geen mogelijkheid om vast te leggen waar het bronbestand vandaan komt en met welke selectiecriteria het verkregen is; dit dient dan in het dossier vastgelegd te worden. 3.4 Uitvoering Data analyse kan op vele manieren uitgevoerd worden. Echter dienen wel alle stappen zoals eerder genoemd in figuur 1 (de 5 data analysestappen) doorlopen te worden. Daarbij zijn vooral de stappen Eisen opstellen en Interpreteren van belang om waardevolle uitkomsten te kunnen bereiken. In de stap Eisen opstellen dient door de data analist met de opdrachtgever gedetailleerd afgestemd te worden wat exact verwacht wordt en of aan alle voorwaarden voor een data analyse voldaan wordt. Door dit vooraf goed af te stemmen wordt de kans op verrassingen achteraf of onbruikbare resultaten kleiner. Daarnaast is de stap Interpreteren van belang waarbij de data analist in overleg met de opdrachtgever of proceseigenaar de resultaten interpreteert. Dit is nodig om weging te kunnen geven aan de resultaten zodat het nut vergroot wordt. De technische uitvoering kan enerzijds eenvoudig in Excel, maar ook met geavanceerdere tools zoals IDEA, ACL of een SQL server. Bij alle methodes geldt wel dat voldaan moet worden aan de eisen die in de vorige paragraaf beschreven zijn. Bij gebruik van Excel is de kans groot dat niet aan alle voorwaarden voldaan wordt, denk bijvoorbeeld aan de auditlog. Hieronder is een voorbeeld weergegeven van een data analyselandschap waarbij de auditor gebruik maakt van geavanceerdere tooling (Figuur 4). De auditor heeft in dit geval een eigen SQL database op een server staan binnen het accountantskantoor inclusief een analysetool. De auditor maakt gebruik van een standaard set van analyses, die per klant aangevuld worden met specifieke verzoeken. Dit landschap is gebaseerd op het uitvoeren van ad hoc analyses, deze omgeving wordt per klant bijvoorbeeld twee keer per jaar gebruikt ten behoeve van de jaarrekeningcontrole. 18 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

19 Figuur 4: Voorbeeld data analyselandschap voor ad hoc analyses 3.5 Samenvatting Data analyse is een ruim begrip en wordt in dit onderzoek omschreven als het gehele proces van verzamelen, modelleren en omzetten van data met als doel bruikbare informatie te genereren. Data analyse kan op verschillende manier ingezet worden bij audits, namelijk ter ondersteuning van een systeemgebaseerde aanpak, een procesanalyse en een gegevensgerichte aanpak. Een audit zal nooit volledig bestaan uit data analyse, maar dataanalyse zal ondersteunend zijn. Om data analyse toe te kunnen passen dient aan een aantal voorwaarden voldaan te worden. Volgens de auditmethodologie is het belangrijk dat het auditresultaat en daarmee het data analyseresultaat relevant en deugdelijk is. Met de eisen dient al rekening gehouden te worden in de ontwerpfase van de betreffende audit om daarmee te waarborgen dat eraan voldaan wordt. 19 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

20 20 Data analyse: jaarrekeningcontrole efficiënter? Referaat IT Auditing Eric Pols

Algemene toelichting Intern controleplan 2012

Algemene toelichting Intern controleplan 2012 Algemene toelichting Intern controleplan 2012 Inhoudsopgave: 1. Algemeen 3 2. Uitgangspunten interne controleplan 2012 3 2.1 Waarom een intern controleplan? 3 2.2 Controleaanpak 3 2.3 Uitvoering van de

Nadere informatie

NBC Audit Services BV NBC Van Roemburg & Partners BV Data analyse. Drs. Ing. Niels Bond RE 11 maart 2015

NBC Audit Services BV NBC Van Roemburg & Partners BV Data analyse. Drs. Ing. Niels Bond RE 11 maart 2015 NBC Audit Services BV NBC Van Roemburg & Partners BV Data analyse Drs. Ing. Niels Bond RE 11 maart 2015 Agenda NBC Voordelen en gebruik data analyse Gebruik auditfile Data analyse tool (ACL) vs Excel Stappenplan

Nadere informatie

Op naar een excellente controle

Op naar een excellente controle Op naar een excellente controle Welke controlewerkzaamheden kunnen verder geoptimaliseerd worden om kosten te besparen of om meer toegevoegde waarde te kunnen bieden aan cliënten? Hoe kunnen deze werkzaamheden

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-3 Door de auditor in

Nadere informatie

Data-analyse in de praktijk D E T O E PA S S I N G B I J V I S S E R & V I S S E R A C C O U N TA N T S - B E L A S T I N G A D V I S E U R S

Data-analyse in de praktijk D E T O E PA S S I N G B I J V I S S E R & V I S S E R A C C O U N TA N T S - B E L A S T I N G A D V I S E U R S Data-analyse in de praktijk D E T O E PA S S I N G B I J V I S S E R & V I S S E R A C C O U N TA N T S - B E L A S T I N G A D V I S E U R S Agenda Plaats in de praktijk Toepassing in audit De werkvloer

Nadere informatie

XML Auditfile als start voor de controle van een jaarrekening

XML Auditfile als start voor de controle van een jaarrekening 8 XML Auditfile als start voor de controle van een jaarrekening Drs. Ronald van Langen RE RA, Dennis Serberie RA, ir. Hans Wim Tinholt en drs. Michael Sandifort Drs. R.J.M. van Langen RE RA is als senior

Nadere informatie

Afstudeerscriptie: Computer-assisted audit techniques (CAATs)

Afstudeerscriptie: Computer-assisted audit techniques (CAATs) Afstudeerscriptie: Computer-assisted audit techniques (CAATs) Afstudeerscriptie Definitieve versie 5 juni 2008 Hugo de Vries, hugo@hugodevries.eu; Studentnummer: 9981236 Teamnummer: 831 Vrije Universiteit

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding...1-5 Definities... 6 Aard van de controledocumentatie...7-8 Vorm, inhoud en omvang van de controledocumentatie...9-24

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013 SiSa cursus 2013 Gemeente en Welkom Even voorstellen EY: Stefan Tetteroo RA Page 1 Agenda Doelstelling Accountant en gemeente Onze visie inzake de betrokken actoren Coördinatie- en controlefunctie binnen

Nadere informatie

1 Inhoudsopgave 2 REFL@CTION... 3 2.1 WIE ZIJN WIJ?... 3 2.2 WAT BIEDEN WE?... 3 2.3 WAAR VINDT U ONS?... 3 3 TRAININGSAANBOD... 4

1 Inhoudsopgave 2 REFL@CTION... 3 2.1 WIE ZIJN WIJ?... 3 2.2 WAT BIEDEN WE?... 3 2.3 WAAR VINDT U ONS?... 3 3 TRAININGSAANBOD... 4 1 Inhoudsopgave 2 REFL@CTION... 3 2.1 WIE ZIJN WIJ?... 3 2.2 WAT BIEDEN WE?... 3 2.3 WAAR VINDT U ONS?... 3 3 TRAININGSAANBOD... 4 3.1 MASTERCLASS IT-B@SED AUDIT... 4 3.2 QUICK START IT-AUDIT IN HET MKB...

Nadere informatie

Accountant en IT-auditor Samenwerking in de praktijk

Accountant en IT-auditor Samenwerking in de praktijk Compact 2007/3 Accountant en IT-auditor Samenwerking in de praktijk Drs. A.M. Meuldijk RE, drs. M.A. Broskij RA en drs. D.P. Neeteson Accountants en IT-auditors hebben al vele jaren ervaring in de samenwerking

Nadere informatie

DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK

DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK 11 mrt 15 Anco Bruins Mazars Management Consultants 1 EVEN VOORSTELLEN Drs. Anco Bruins RA EMITA Manager IT Audit Mazars Management Consultants 14 jaar ervaring in de MKBaccountantscontrole

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Deelplan IC Memoriaalboekingen 2014. Gemeente Lingewaard

Deelplan IC Memoriaalboekingen 2014. Gemeente Lingewaard Deelplan IC Memoriaalboekingen 2014 Gemeente Lingewaard Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2 2. Structureel / incidenteel 2 3. Opdrachtgever 2 4. Opdrachtnemer 2 5. Relevante wet- en regelgeving 2 6. Rapportage

Nadere informatie

Controleprotocol provincie Utrecht

Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de provincie Utrecht gesubsidieerde instellingen Januari 2010 Controleprotocol provincie Utrecht 1 van 7 Controleprotocol

Nadere informatie

Toepassing auditfile financieel. 2011 09 27 Presentatie XML- Platform

Toepassing auditfile financieel. 2011 09 27 Presentatie XML- Platform Toepassing auditfile financieel 1 XML- Samenwerking van: Software ontwikkelaars Samenwerkende Register Accountants (SRA) ABZ Business Services Nederland Belastingdienst Onderzoeksbureau GBNED Community

Nadere informatie

Bent u klaar voor de interimcontrole

Bent u klaar voor de interimcontrole Bent u klaar voor de interimcontrole van uw accountant? BMC levert aan opdrachtgevers in de hele publieke sector verschillende diensten en producten die met (verbijzonderde) interne controle te maken hebben.

Nadere informatie

De controle van de groepsjaarrekening

De controle van de groepsjaarrekening De controle van de groepsjaarrekening Frans de Groot en Victor Valckx, Assurance Organisaties reageren steeds sneller met overnames, herstructureringen, reorganisaties en internationalisering op de dynamische

Nadere informatie

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 oktober 2013 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Controleopdracht 4 2.1 Opdracht 4 2.2 Materialiteit en tolerantie 5 2.3 Fraude 6 3. Planning 6 3.1 Inleiding 6 3.2 Algemene

Nadere informatie

Voldoende audit evidence?

Voldoende audit evidence? 51 Voldoende audit evidence? Drs. H.G.Th. van Gils RE RA In versterkte mate komt de laatste tijd weer de discussie opzetten over de diepgang van de controlewerkzaamheden van de accountant en IT-auditor.

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Structureel / incidenteel 3 3. Opdrachtgever 3 4. Opdrachtnemer 3 5. Relevante wet- en regelgeving 3 6.

Nadere informatie

SAP Invoice Management (SIM)

SAP Invoice Management (SIM) (SIM) Copyright 2005 Avelon BV Pagina 1 / 10 1 Inleiding Voor veel organisaties is het afhandelen van binnenkomende facturen een handmatig proces dat veel tijd in beslag neemt. Handmatige invoer, tijdrovend

Nadere informatie

De spreadsheet van het strafbankje

De spreadsheet van het strafbankje Artikel De spreadsheet van het strafbankje Een pragmatische aanpak voor End User Computing Trudy Onland Sinds de introductie van Sarbanes Oxley wet (SOx) ontbreken duidelijke en eenduidige richtlijnen

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Data-analyse en boekhoudsoftware voor de MKB-accountant in een breder perspectief

Data-analyse en boekhoudsoftware voor de MKB-accountant in een breder perspectief Data-analyse en boekhoudsoftware voor de MKB-accountant in een breder perspectief Wie ben ik Wat is data-analyse Plaats in de controle Schema Een netwerkmodel van de controle; Focus op en inkleuren van

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

MEER AMBACHT DAN FABRIEK Data-Analyse en Process Mining Support www.coney.nl

MEER AMBACHT DAN FABRIEK Data-Analyse en Process Mining Support www.coney.nl MEER AMBACHT DAN FABRIEK Data-Analyse en Process Mining Support www.coney.nl DE TOOLS DIE WIJ GEBRUIKEN DATA- ANALYSE TOOLS DATA- ANALYSE SUPPORT PROCESS MINING TOOLS PROCESS MINING SUPPORT DATA- ANALYSE

Nadere informatie

Aan: het Bestuur en de Raad van Toezicht van Stichting STBN Postbus 8124 3503 RC UTRECHT CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in het

Nadere informatie

Steekproefomvang Omvang van de steekproef in 2010: Gehele financiële boekhouding met betrekking tot de fractiebudgetten.

Steekproefomvang Omvang van de steekproef in 2010: Gehele financiële boekhouding met betrekking tot de fractiebudgetten. INTERNE CONTROLE FRACTIEBUDGETTEN GEMEENTE COEVORDEN PROCESEIGENAAR: Bert Kunnen 1. Doel en aanpak controle Doel onderzoek Het doel van de controle is om vast te stellen dat de verstrekte fractiebudgetten

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 01 Uitbesteding & assurance 11 Nut en noodzaak van assurance reporting Auteurs: Rosemarie van Alst en Fons Basten Wie activiteiten uitbesteedt, wil graag zekerheid over de kwaliteit en integriteit van

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Data-analyse: praktijkervaringen met SAP

Data-analyse: praktijkervaringen met SAP Data-analyse: praktijkervaringen met SAP DNIEUWE De invoering van het ERP-systeem SAP binnen het TAAKSTELLING DEFENSIE & NIEUWE ICT ministerie van Defensie, in juni 2008, veranderde de De ICT-component

Nadere informatie

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol.

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol. Bijlage bij Subsidieverordening Rotterdam 2014 Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Rotterdam, Gelet op artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014; Besluiten: Vast te stellen

Nadere informatie

From business transactions to process insights. BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014

From business transactions to process insights. BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014 From business transactions to process insights BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014 Agenda 1 2 3 4 Korte introductie Process mining in de audit Enkele voorbeelden Uitdagingen & de toekomst 1 Korte introductie

Nadere informatie

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II Confidentieel 1 Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II 1 Inleiding Instellingen die op grond van art. 112, 230 of 231 van de Solvency II richtlijn (richtlijn 2009/139/EC)

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE 2013 2016 2013-2016 Aangepaste versie februari 2015,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Vlootfonds Hanzevast 3 ms Hanze Göteborg N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Functieprofiel: Administratief Medewerker Functiecode: 0503

Functieprofiel: Administratief Medewerker Functiecode: 0503 Functieprofiel: Administratief Medewerker Functiecode: 0503 Doel Uitvoeren van administratieve werkzaamheden ten behoeve van interne en externe opdrachtgevers binnen vastgestelde procedures en wet- en

Nadere informatie

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Handleiding conversie Davilex naar Exact Online

Handleiding conversie Davilex naar Exact Online Stap 0: Wat doen we wel/niet Optioneel kunnen wij documenten en bijlages van de financiële data mee converteren dit is maatwerk. BTW de grondslagen worden niet geconverteerd, de mutaties worden geboekt

Nadere informatie

Deelplan IC Investeringen en kredieten 2014. Gemeente Lingewaard

Deelplan IC Investeringen en kredieten 2014. Gemeente Lingewaard Deelplan IC Investeringen en kredieten 2014 Gemeente Lingewaard Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2 2. Structureel / incidenteel 2 3. Opdrachtgever 2 4. Opdrachtnemer 2 5. Relevante wet- en regelgeving 2 6.

Nadere informatie

MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279. drs. F.P. Smilde

MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279. drs. F.P. Smilde MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279 ^Ó^ Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Tel: (088) 2882888 Fax: (088) 2889830 www.deloitte.nl Aan de directie

Nadere informatie

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014 De10itte. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Am hem Postbus 30265 6803 AG Am hem Nederland Tel: (088) 288 2888 Fax: (088) 288 9777 www. deloitte.nl Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers Accountantsverslag

Nadere informatie

Handleiding conversie SnelStart naar Exact Online

Handleiding conversie SnelStart naar Exact Online Stap 0: Wat doen we wel/niet Wij converteren alleen financiële data. Optioneel kunnen wij documenten en bijlages van de financiële data mee converteren dit is maatwerk. BTW-grondslagen worden niet geconverteerd,

Nadere informatie

Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland

Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088288 9711 www.deloitte.nl Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002

Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002 Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002 1 ALGEMEEN 1.1 Doel en reikwijdte van het controle- en rapportageprotocol Dit controle- en rapportageprotocol

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter

De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter 1 De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter Inleiding Per 01 oktober 2012 zal in Nederland het hoge Btw-tarief van 19% door de overheid verhoogd worden

Nadere informatie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie De Raad van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren, Overwegende dat het moderniseren van het norrnatief kader voor de uitvoering van revisorale opdrachten

Nadere informatie

Transparantie in Transporttarieven. Informatie brochure 2014. Transparantie en inzicht in uw wegtransport tarieven. Dat bieden wij u!

Transparantie in Transporttarieven. Informatie brochure 2014. Transparantie en inzicht in uw wegtransport tarieven. Dat bieden wij u! Transparantie in Transporttarieven Informatie brochure 2014 Transparantie en inzicht in uw wegtransport tarieven. Dat bieden wij u! 2014 Transport Tender 1 Nederland telt ruim 10.000 vervoersbedrijven.

Nadere informatie

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers 1 Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers Postbus 700 APELDOORN Opdracht

Nadere informatie

Digitalisering in de zorg en de rol van de controller

Digitalisering in de zorg en de rol van de controller Digitalisering in de zorg en de rol van de controller Verbeter uw uitgangspositie bij toetsing door de Belastingdienst 16 februari 2016 Annette Pol Habing Marieke Herber AGENDA 1. Inleiding 2. Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Versie 1.0 Datum: 10 februari 2010 Herzien: Onderwerp: Van toepassing op: Status: Relevante wet en regelgeving:

Nadere informatie

Post-hbo-opleiding IT-based-auditing 2015-2016

Post-hbo-opleiding IT-based-auditing 2015-2016 Post-hbo-opleiding IT-based-auditing 2015-2016 Instituut Werken en Leren Postbus 5171, 6802 ED Arnhem Ruitenberglaan 31, 6826 CC Arnhem T (026) 369 13 09, F (026) 369 13 69 I www.han.nl/finance E info.finance@han.nl

Nadere informatie

IT-based auditing. Post-hbo opleiding

IT-based auditing. Post-hbo opleiding Post-hbo opleiding IT-based auditing Als (theoretisch) afgestudeerd accountant kunt u zich met de post-hbo-opleiding IT-based auditing bekwamen in het toepassen van IT-audit technieken gericht op de financial

Nadere informatie

Standaard 4410. De samenstellingsopdracht is weer een accountantsopdracht Wendy Bent (BENT accountant en coach) & Marcel Kurvers (2-advise)

Standaard 4410. De samenstellingsopdracht is weer een accountantsopdracht Wendy Bent (BENT accountant en coach) & Marcel Kurvers (2-advise) Standaard 4410 De samenstellingsopdracht is weer een accountantsopdracht 16 maart 2016 1 Wat heeft u nodig? Goede vakkennis; Goede software; Goed weten wat belangrijk voor u is. 2 Goede vakkennis 3 Waar

Nadere informatie

Grip op diversiteit aan beveiligingseisen: Compliant zijn en blijven, maar hoe? VIAG themadag Drs. D.J. van der Poel RE RA 21 maart 2014

Grip op diversiteit aan beveiligingseisen: Compliant zijn en blijven, maar hoe? VIAG themadag Drs. D.J. van der Poel RE RA 21 maart 2014 1 Grip op diversiteit aan beveiligingseisen: Compliant zijn en blijven, maar hoe? VIAG themadag Drs. D.J. van der Poel RE RA 21 maart 2014 Inhoud 2 Inleiding: enige trends in de markt In het speelveld

Nadere informatie

Impactbepaling van een hoge rechten account in de SAP omgeving

Impactbepaling van een hoge rechten account in de SAP omgeving Impactbepaling van een hoge rechten account in de SAP omgeving Handvatten voor de impactbepaling van een hoge rechten account in de SAP omgeving in het kader van de jaarrekeningcontrole. Impactbepaling

Nadere informatie

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Concept NBA-handreiking 17 april 2015 Consultatieperiode loopt tot 29 mei 2015 Concept NBA-handreiking NBA-handreiking Van toepassing op: xx Onderwerp xx Datum:

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL ID-BANEN

CONTROLEPROTOCOL ID-BANEN Copro 11134 CONTROLEPROTOCOL ID-BANEN 2011 1 Algemeen 1 1.1 Doelstelling 1.2 Procedures 2 Controleaanpak 2 2.1 Referentiekader 2.2 Rechtmatigheid 2.3 Betrouwbaarheid en Nauwkeurigheid 3 3 Accountantsproducten

Nadere informatie

De Zonnekoning BV heeft onder meer te maken met de volgende strategische business risks:

De Zonnekoning BV heeft onder meer te maken met de volgende strategische business risks: Correctiemodel Audit en Assurance A Onderstaand schema van uitwerking bevat de essentiële aspecten die van belang zijn voor de uitwerking van het examen. De uitwerking is echter niet limitatief of uitputtend

Nadere informatie

WIJZE VAN VERANTWOORDING Regiocontract Achterhoek 2012-2015 Versie april 2012 Voortgangsrapportage De subsidievrager dient jaarlijks uiterlijk 1 maart een voortgangsrapportage over het project in bij de

Nadere informatie

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering 1. ALGEMEEN a. Deze beleidsregel is van toepassing op organen voor gezondheidszorg als vermeld

Nadere informatie

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015 Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology Versie d.d. 2 september 2015 1 UITGANGSPUNTEN 3 2 ONDERZOEKSAANPAK 4 3 ACCOUNTANTSPRODUCT 6 2 1 UITGANGSPUNTEN Achtergrond STW en

Nadere informatie

Controleprotocol Opbrengsten 2015. Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015

Controleprotocol Opbrengsten 2015. Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015 Controleprotocol Opbrengsten 2015 Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015 Versie 1, december2015 1. Inleiding Het Controleprotocol Opbrengsten 2015 bevat het toetsingskader voor

Nadere informatie

medisch specialisten 2014

medisch specialisten 2014 Controleprotocol Verantwoordingsdocument honoraria medisch specialisten 2014 10 juli 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Procedures 3 1.3 Leeswijzer 3 2. Onderzoeksaanpak 4 2.1 Beleidskader

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Bavo Europoort B.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel)

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel) van Aan: opdrachtgever van feitelijke bevindingen Betreft: Rapport van feitelijke bevindingen inzake onderzoek (financieel) jaarverslag en additionele informatie van (naam lokale mediainstelling te...

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Voorstel contactmoment

Voorstel contactmoment Voorstel contactmoment Welbergweg 80-84 Postbus 768 7550 AT Hengelo Tel: 074 259 40 08 Fax: 074 256 64 24 Door: N. Bruins 2-2- 2011 Versiebeheer Versie Status Datum Auteur Reden wijziging 0.1 Concept 20-01-

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Oordeel uitvoering van de Wet WOZ WAARDERINGSKAMER RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Gemeente/

1. Inleiding. 2. Oordeel uitvoering van de Wet WOZ WAARDERINGSKAMER RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Gemeente/ WAARDERINGSKAMER RAPPORT VAN BEVINDINGEN Gemeente/ Rotterdam uitvoeringsorganisatie: Datum: 18 september 2014 Datum rapport: 21 november 2014 1. Inleiding Dit rapport van bevindingen is de weergave van

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

Onderzoekscommissie Steenwijkerland

Onderzoekscommissie Steenwijkerland Onderzoekscommissie Steenwijkerland Adviesrapportage onderzoek verbouwing De Meenthe (2) 1 oktober 2012 Colofon Een onderzoek door de raad is een op waarheidsvinding gericht onderzoek naar een specifiek

Nadere informatie

1 Voor wie is Vinc Audit interessant?

1 Voor wie is Vinc Audit interessant? Verbijzonderde interne controle Audit, Support & Coaching BMC levert aan opdrachtgevers in de hele publieke sector verschillende diensten en producten die met (verbijzonderde) interne controle te maken

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-5 Voorwaarden voor het aanvaarden van de opdracht als groepsauditor...

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

Het effect van GRC-software op de jaarrekening controle

Het effect van GRC-software op de jaarrekening controle Compact_ 2008_3 3 Het effect van GRC-software op de jaarrekening controle Faried Ibrahim MSc en drs. Dennis Hallemeesch F. Ibrahim MSc is afgestudeerd bij KPMG IT Advisory voor de Master Economics & ICT

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Delo itte. 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA IRotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9830 www.deloitte.ni Controleverkiaring van de onafhankelijke accountant Aan: de Aandeelhouders en

Nadere informatie

Stage opdrachten 2010-2011. Deloitte Enterprise Risk Services Data Quality & Integrity. Ferry Geertman Walter Diele Norbert van Haaften

Stage opdrachten 2010-2011. Deloitte Enterprise Risk Services Data Quality & Integrity. Ferry Geertman Walter Diele Norbert van Haaften Stage opdrachten 2010-2011 Deloitte Enterprise Risk Services Data Quality & Integrity Ferry Geertman Walter Diele Norbert van Haaften 28 juli 2010 Korte omschrijving van de organisatie/afdeling Deloitte

Nadere informatie