schip en werf 46ste jaargang 2 febr. 1979, nr. 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "schip en werf 46ste jaargang 2 febr. 1979, nr. 3"

Transcriptie

1 schip en werf 46ste jaargang 2 febr. 1979, nr. 3 TIJDSCHRIFT VOOR MARITIEME TECHNIEK Schip en Werf - Officieel orgaan van de Nederlandse Vereniging van Technici op Scheepvaartgebied Centrale bond van Scheepsbouwmeesters in Nederland Nederlands Scheepsbouwkundig Proefstation Verschijnt vrijdags om de 14 dagen Hoofdredacteur Prof. ir. J, H. Krietemeijer Redacteuren Ir. J. N. Joustra, P. A. Luikenaar en Dr. ir. K. J. Saurwalt Redactie-adres Heemraadssingef 193, 3023 CB Rotterdam telefoon Voor advertenties, abonnementen en losse nummers Uitgevers Wyt & Zonen b.v. Pieter de Hoochweg BG Rotterdam Postbus AG Rotterdam tel ", aangesloten op telecopier telex postgiro Jaarabonnement ƒ 52,70 buiten Nederland ƒ 86, losse nummers ƒ 3,85 van oude jaargangen ƒ 4,80 (alle prijzen incl. BTW) Vormgeving en druk Drukkerij Wyt & Zonen b.v. Reprorecht Overname van artikelen is toegestaan met bronvermelding en na overleg met de uitgever. Voor het kopièren van artikelen uit dit blad is reprorecht verschuldigd aan de uitgever. Voor nadere inlichtingen wende men zich tot de Stichting Reprorecht Joop Eijlstraat 11, 1063 EM Amsterdam. Omslag M S. 'Hammen' Delta Dienst Rijkswaterstaat voorzien van 2 Mercedes-Benz motoren, type OM 404 van elk 336 pk/2200 omw/min. voor de voortstuwing en 2 boordaggregaten van resp. 45 en 25 kva, geleverd door AGAM MO TOREN ROT TERDAM B.V. Slopen en bouwen In een uitvoerig rapport heeft de gemengde organisatie die bekend staat onder de naam International Maritime industries Forum (IMIF) het door haar ontworpen sloopen bouwprogramma nader gepreciseerd. Het kernpunt waarvan wordt uitgegaan is dat men een blauwdruk bezit voor een aantal, liefst door verscheidene landen te nemen, maatregelen welke een 'survival of the fittest' mogelijk maken. Basis van het plan is een verhoging van de omvang van de te slopen scheepsruimte over een periode van drie moeilijke jaren, met een daaraan te verbinden bouwprogramma in een verhouding van één nieuw schip voor twee te slopen vaartuigen. In het normale verloop mag er rekening mee worden gehouden, dat er in de jaren 1980,1981 en 1982 telkens tien miljoen brt naar de sloperijen zal gaan. Het forum wil hieraan per jaar zes miljoen ton - equivalent aan tien miljoen ton deadweight - toevoegen. Dat komt er dus op neer dat er in de probleemjaren dertig miljoen ton deadweight extra gesloopt moet worden, hetgeen, zoals IMIF stelt, aanmerkelijk zal bijdragen tot het wegwerken van het algehele tonnage-overschot. Er behoeft niet aan te worden getwijfeld, dat de eerste drie jaren van het volgende decennium kritiek zullen zijn. Zelfs wanneer alle mogelijke inkrimpingen in de bouwcapaciteit hebben plaatsgevonden, zal het nodig zijn om over minimaal elf miljoen ton bruto per jaar nieuwbouw te beschikken om de nog overgebleven werven, al dan niet gekortwiekt, door de crisis heen te helpen. Maar uit de jongste aanwijzingen zou blijken, dat de wereld in die moeilijke jaren telkens zo'n drie miljoen ton onder dat minimum blijft. Die zouden dan moeten worden aangevuld uit de orders die voortkomen uit het extra sloopprogramma. Daar werd immers gesproken over zes miljoen brt per jaar, waarvoor dus, op basis van genoemde verhouding, drie miljoen ton in de plaats moet komen, juist de drie miljoen ton die de wereldwerven nodig hebben voor hun bestaansminimum. Natuurlijk zijn dit allemaal vrij ruwweg genomen getallen, ook al omdat de relatie één nieuwbouwschip voor twee te slopen vaartuigen in het geheel niet equivalent behoeft te zijn aan een identieke verhouding in de brt-tonnage. Niettemin is het interessant van de suggesties van IMIF kennis te nemen. Het slopen is volgens dit instituut op de nieuwbouw ten achter gebleven. Sinds 1965 bedraagt de gesloopte tonnage jaarlijks maar 15 procent van de nieuwbouw en het forum meent, dat dit een van de belangrijkste oorzaken is van de crisis in scheepsbouw en scheepvaart. Het slopen moet in de komende drie jaar worden opgevoerd van de huidige 45 miljoen ton deadweight tot een minimum van 75 miljoen ton. Al veel eerder had men hier naar de mening van IMIF toe over moeten gaan: de grote expansie in de scheepsbouw uit de jaren zestig en begin zeventig zou hiermee meer in evenwicht zijn gehouden. Het slopen is overigens zo weinig winstgevend dat men er zich in de grote scheepsbouwlanden, met uitzondering van Spanje, nog nauwelijks mee bezig houdt. Taiwan is het belangrijkste sloopland, dat ongeveer de helft van alle tonnage ter wereld tot zich neemt en het schroot weer voor de eigen staalindustrie gebruikt. IMIF zegt, dat de vooruitzichten voor de sloopwerven nog slechter worden, nu de lonen omhoog moeten en bovendien de prijzen van de schepen gaan stijgen. Duidelijk is het daarom dat ook deze industrie met een subsidie gebaat zou zijn. Die subsidie is dan te vinden door op de tien miljoen ton deadweight, die in de jaren Inhoud van dit num m er Slopen en bouwen Development of the Sulzer RLA 56 Crosshead Engine Oceans 78 The Spice Race Nieuwsberichten S. en W - 46ste jaargang nr

2 1980, 81 en 82 per jaar extra moet worden gesloopt, een subsidie te betalen van 12 dollar per ton, waarbij men dus op een totaal komt van 360 miljoen dollar. Een dergelijke slooppremie moet dan worden gekoppeld aan gunstige kredietvoorwaarden voor nieuwbouw, waarbij wordt gedacht aan het financieren van negentig procent van de bouwprijs met een looptijd van 12 jaar en tegen een rente van acht procent. Dergelijke faciliteiten zijn niet voorzien in de OESO-bepalingen, welke dus in deze geest zouden moeten worden aangepast. Uit de aard der zaak zouden alleen kredieten worden verschaft aan reders, die hun oude tonnage in het zogenaamde extra programma' hebben opgeruimd. Het forum voorziet geen werkelijke problemen bij het vaststellen welke tonnage 'normaal' en welke 'extra' wordt gesloopt: de leeftijd van het schip, verdeeld in categorieën, kan daarvoor naar haar mening de baas zijn. Het 'extra'-gedeelte gaat natuurlijk uit van een verkorting van de normale levensduur van een schip. Deze laatste bedraagt bijvoorbeeld voor tankschepen 21,55 jaar en zou bij een sloop- en bouwprogramma moeten worden teruggebracht tot 18,95 jaar. Voor bulkcarriers beloopt de verkorting van 23,75 tot 20,50 jaar. Het zal echter, naar ons idee, niet eenvoudig zijn om met dergelijke moeilijke percentages handzaam te werken en er wordt ook geen antwoord gegeven op de vraag onder welke categorie, normaal of extra, die tonnage valt, welke vroegtijdig gesloopt moet worden als gevolg van een ramp die het schip in kwestie is overkomen, De komende jaren wordt de scheepsbouw geconfronteerd met een 'dramatische' daling in de produktie, aldus het rapport. Alle marktvoorspellingen zeggen, dat de ernstige overcapaciteit tot 1983 of 1984 kan voortduren. In 1975 leverden de werven van de wereld samen 59,8 miljoen dwt of 34,2 miljoen brt af, in 1976 was dit volume resp. 61,2 mln en 33,9 mln ton en in ,6 en 27,3 miljoen ton. Voor het afgelopen jaar wordt gerekend op een totale produktie van 34,8 miljoen dwt of 23,2 miljoen brt en voor 1979 op resp. 25 en 16,9 mln ton. In de eerste drie jaren van het volgende decennium komen we per jaar niet verder dan 13 miljoen dwt of 9 miljoen brt, waarna rond 1983 weer op een jaarproduktie van resp. 36 en 21,5 mln ton mag worden gerekend. Een nader onderzoek leert, dat de positie van de traditionele scheepsbouwlanden in Europa en van Japan in de komende jaren in toenemende mate zal worden ondermijnd door de capaciteits- en produktieuitbreiding van opkomende nieuwe naties in de scheepsbouwsector, hoofdzakelijk in de Derde Wereld. Een aantal van deze landen streeft er naar om de eigen tonnage-behoeften door de nationale werven te laten dekken, terwijl andere niet nalaten om de traditionele markten van de reeds gevestigde scheepsbouwlanden aan te boren. Als gevolg daarvan zal de scheepsbouw in West Europa en Japan nog verder achteruitgaan, zo vermoedt de IMIF. Het rapport verwijst naar berichten uit Japan waarin wordt meegedeeld, dat de overheid zich achter een omvangrijk sloopprogramma voor de jaren 1979/81 heeft opgesteld, uiteraard met hetzelfde oogmerk als door het forum wordt uiteengezet. Het zou aanbeveling verdienen wanneer de maatregelen op dit gebied internationaal gecoördineerd konden worden, maar het wordt onverstandig geacht wanneer de wereld niets doet, zolang er nog geen internationale overeenstemming is bereikt. IMIF is namelijk van mening, dat de aanbevolen maatregelen ook heel goed in een nationaal kader denkbaar en dus uitvoerbaar zijn, ook al is het effect ervan dan natuurlijk duidelijk minder dan wanneer een groot aantal naties ertoe overgaat. Bij een goed doordachte uitvoering van het sloop- en bouwprogramma kan de wereld het moment waarop de crisis werkelijk achter de rug is, dichter naar zich toe halen. Om de kosten behoeft men het niet te laten; het forum neemt aan dat deze kosten zeker niet onaanzienlijk zullen zijn, maar ze zullen aan de andere kant niet zodanig buitensporig zijn, dat de voordelen welke eruit worden vergaard in het niet zouden vallen. Een van de aantrekkelijke kanten van het plan is, dat de financiële steun voor de nieuwbouw rechtstreeks wordt gerelateerd aan het slopen van tenminste het dubbele van de betrokken tonnage. Voor reders wordt deze vorm van hulp belangrijker geacht dan systemen waarbij rechtstreekse subsidies aan de werven worden verstrekt zonder dat daarbij bepalingen ten aanzien van het slopen worden opgenomen. Het is zeker nog te vroeg om officiële reac- ties op dit plan te verwachten, maar het komt ons voor, dat de blauwdruk van het Internationale Forum zeker de volledige aandacht verdient van de overheden van de traditionele scheepsbouwlanden en dus ook van ons land. Misschien dat de beleidscommissie er iets bruikbaars in vindt om Nederland door de moeilijke jaren heen te helpen. De J. E f f e c t o f an a c c e le r a t e d s c r a p p in g s c h e d u le o n w o r ld f l e e t a v e ra g e l i f e t i m e a v e ra g e v e s s e l's l i f e t i m e i n y e a r s " n o r m a l" s c h e d u le a c c e le r a t e d s c h e d u le T a n k e r c c + b e O th e r T o t a l T a n k e rs c c + b e O th e r T o t a l 45% 25% 30% 100% 45% 25% 30% 100% o o a v e ra g e l i f e t i m e 50

3 Development of the Sulzer RLA 56 Crosshead Engine* by M. Briner** This paper is a presentation of the design features o f the new Sulzer RLA 56 crosshead engine, and highlights some of the development work. It describes tools and methods that are necessary for modern engine development, explains some o f the chosen solutions and gives a number of examples mainly for structural analysis. The use of experimental and theoretical analysis techniques is illustrated on several components. Particularly the new bore-cooled piston crown may be mentioned, as well as the new bedplate concept with integrated thrust block. The article includes outputs, weights and dimensions, and presents the test performance results o f the prototype engine. A short abstract o f the manufacturing and service experience concludes the paper. The RLA 56 crosshead type two-stroke engine extends the power programme of the RND-M engine range at the small output end. The new engine incorporates the basic design concept of the highly succesful RND and RND-M engine series. Due consideration was however given to the fact of its smaller size. Several new design features were applied in order to make the engine both attractive and competitive without affecting the well-known operational reliability and simplicity of the RND and RND-M engine type. The relatively long stroke design will contribute to good fuel economy together with the capacity of being able to burn fuels of lower quality with good efficiency up to high engine ratings. The engine, with a power range from 3720 kw (5060 bhp) to 7440 kw (10120 bhp), is intended to meet the demand for smaller two-stroke engines, offering all the advantages of the simple, reliable crosshead engine including low maintenance cost. The RLA 56 engine rating is fully equivalent to the specific rating of the RND-M engine range, i.e. a b.m.e.p. of approx bar. The fundamental layout includes an adequate reserve for future power increase. The emphasis of the engine development was particularly directed to engine reliability, low maintenance cost and good fuel economy. A particularly important aspect for the future can be seen in the steady trend towards low quality fuel for marine propulsion. Here lies certainly one of the inherent strenghts of the loop-scavenged slow-speed engines with a design free of exhaust valves. With the progress made on cylinder-luboil development, it can be stated that engines with a complete seperation of combustion space from engine crankcase, and having a separate cylinder lubrication system, can be operated on very low quality heavy fuels with astonishingly small adverse effects as compared to the more expensive diesel fuels. Figures 1 and 2 show a cross-section and a longitudinal section of the RLA 56 engine. Table 1 lists its principal features and data. * Paper presented at a Meeting of the North-East Coast Institution of Engineers and Shipbuilding, Bolbec Hall, Newcastle upon Tyne, Great Britain. ** Diesel Engines and Marine Installations Department Sulzer Brothers Ltd. Winterthur. fig. 1. Cross-section o f the RLA 56 type engine. fig. 2. Longitudinal section o f the RLA 56 type engine S. en W. - 46sle jaargang nr

4 Table I : Principal data o f the RLA 56 engine Cylinder bore Piston stroke Operating cycle 560 mm 1J 50 mm 2-stroke Performance Maximum continuous rating 930/985 kw/cyl. (1265/1340 bhp/cyl.) Nominal engine speed 155/170 rev/min B.m.e.p. at m.c.r /12.71 bar Mean piston speed 5.89/6.52 m/s Number o f cylinders 4-8 Supercharging system Type o f supercharging Constant pressure Number o f turbochargers 1 for all engines with 4-8 cylinders Cyl Make and type BBC VTR Fuel injection system Acceptable viscosity o f fuel 580 cst at 50 C (6000 sec.red. 1 at 1Q0 F) Recommended viscosity o f fuel 380 cst at 50 C (3500 sec.red. 1 at 100 F) Injection pump Valve type Crankshaft Piston cooling system Semi-built or monoblock type Water Power range Number of cylinders Rated output kw 3720/ / /5910 (bhp) 5060/ / /8040 Number o f cylinders 7 8 Rated output kw 6510/ /7880 (bhp) 8855/ / Design features of the RLA 56 engine Since there was not an engine of this size existing with the RND engine family, the RLA 56 engine is effectively a new engine, which is, however, securely based on the concept of the RND engine series. All the experience with existing engines was duly considered, fully exploited and integrated. The very extensive research and development work that has been done in connection with the introduction of the RND-M engine range was also applied in the design of the RLA 56. The choice of a relatively long stroke - with a stroke bore ratio of is by no means new for the Sulzer crosshead engines, since the RSAD 76, RD 76 and RND 76 engine have been running with a stroke/bore ratio of 2.04 for about 20 years. Consistent research work on our loop scavenging layout has clearly shown that this system could be applied with quite acceptable results even to much bigger s/b ratios. The first RLA 56 engines have meanwhile given full proof of the chosen parameters especially with a remarkably low fuel consumption. The demand fohbest overall economy is hence met with a low specific fuel consumption, a relatively low propeller speed giving good propulsion efficiency, the capacity to burn lower quality fuels, a relatively small luboil consumption and lowest possible maintenance cost. The following fundamental features of the RND-M engine range have been retained: - Constant-pressure supercharging system - Loop scavenging system - Cylinder liner with bore cooling - One-piece cylinder cover with bore cooling and new combustion chamber concept - Water-cooled piston crowns - Double guided crossheads - Pneumatic engine control - ISO metric threads - Fuel injection system with valve type fuel pump - Cylinder lubrication system with accumulators for the upper liner part and additional lubrication below the ports (2 quills) - New cylinder liner lubrication oil groove arrangement - Thin walled aluminium-tin crosshead shell-bearings - New tools to simplify and reduce maintenance work - Standard connections for SEDS (Sulzer Engine Diagnostic System). Major new features of the RLA 56 engine: - New bedplate designs with integrated thrust block - New sandwich box type column design - Semi-built or monoblock type crankshaft without separate thrust shaft - End-driven camshaft gear for all engines of four to eight cylinders, no mid-engine gear drive - Multi-cylinder-jacket design - Bore-cooled piston crown - Modified crosshead design - New air-receiver design - Camshaft gear drive with only one intermediate wheel. Bedplate with integrated thrust block For the bedplate a new concept of great simplicity has been applied (Fig. 3). Both the cross girders and the longitudinal structure are of single-wall fabricated design giving very good accessibility for the high quality welded joints. The central pieces of the bearing girders are made in cast steel. Only one row of easy accessible foundation bolts is used on each side of the engine for the fixation of the bedplate. A completely new design feature is the method of integration of the thrust block into the bedplate. This allows for an extremly compact design, saving vital engine lenght. The first crankshaft bearing on the driving end is now a combined radial-axial bearing, as can be seen from Figure 4. The new bedplate is a one-piece structure for all engines of from four to eight cylinders, where the machining facilities allow for this concept. If required, it can be bolted together from two halves. Thick-walled white-metal-lined bearing shells are used to support the crankshaft as has been traditional in Sulzer slow-speed engines for a long time. This guarantees an optimum safety for the running of the crankshaft even under extreme conditions as is reflected in a truly outstanding service record. Crankshaft (Fig. 5) In addition to the traditional semi-built type crankshaft a monoblock continuous grain flow type can be used as an alternative standard. The production-method development allows for the first time to apply this forging technique to such a large crankshaft. From four to eight cylinders, the crankshaft is a one-piece component with an integrated thrust collar section. Only one diameter is

5 Camshaft drivmg gear wheel fig. 5. M onoblock crankshaft o f the RLA 56 engine. Thrust bearim SULZER «77 0*9 TO fig. 4. RLA 56 thrust bearing. fig. 6. RLA 56 column. used up to eight cylinders, and the design meets the requirements of all the classification societies. Columns (Fig. 6) Considering the relatively small size of the RLA 56, a new method - a sandwich box type - has been applied for the column design. Cast iron central pieces containing the crosshead slideways are bolted in between the two one-piece fabricated side frame girders. Thus a very simple but rigid structure is obtained with the advantage that it can be machined with the existing conventional machine tools. Careful attention was given to the transmission of the force flux - expecially to the absorbtion of the shearing forces - in order to avoid undesirable fretting effects. Experience up till now has shown that the required accuracy in machining could be attained without problems, although the individual side frames obtain full rigidity only after being bolted to a box with the central pieces. No further adjustment of the slideways is necessary during the erection of the engine. This is an example of the gradual change taking place in the manufacturing of large slow-speed engines from the old type of craftsman fitting to modern accurate finished machining of the individual components requiring little or no manual adjustment work. Cylinder jackets (Figs. 7 and 8) The standard design for the RLA 56 uses multi-cylinder blocks, i.e. units of two and three cylinders with integrated end pieces. This is again a concession to the smaller size of the engine. The total weight of a three-cylinder unit lies well within the capacity of the existing manufacturers, and the machining requires standard machine tools only. The cylinder lubrication no longer passes through the top area of the cylinder jacket, eliminating the necessity of fig. 7. 6RLA 56-schem atic layout o f the bedplate, column and m ulticylinder jackets. S. n W. - 46ste jaargang nr

6 sealing off the cooling water. The lubrication quills with the accumulators are mounted directly to the collar part of the cylinder liner. Air receiver In view of the steadily rising charge air pressures, the design of the air receiver has been modified in a manner that allows the use of automatic welding techniques. Instead of a ribstiffened plain side plate, a semi-circular pressure containment has been chosen with an integrated air inlet casing. The auxiliary blower is mounted on the front end of the receiver, which eliminates inclined ducts. Combustion chamber components (fig. 9.) The combustion chamber has principally the same shape as the RND-M engine. The basic design concept of the RND-M cover has been retained, i.e. a one-piece steel cylinder cover with bore cooling. Naturally, the liner is of identical bore cooling design. All the improvements for optimum piston running behaviour that were developed for the RND-M engine have been utilized also for the RLA 56. Piston crown (Fig. 10) The RLA 56 engine is equipped with a new type of piston crown. This last combustion chamber component now uses a similar bore cooling principle as was previously applied to liner and cover. W ater cooling is retained, being an essential feature for today s ratings of large-bore engines. The piston bore cooling uses however a somewhat different mechanism from the forced flow system of liner and cover, but is equally simple. As for the present RND piston, the cooling space of the crown is approximately half filled with cooling water. As a result of the piston acceleration and deceleration, a cocktail shaker effect' is produced that provides excellent heat removal. This effect is capable of ensuring efficient heat transfer under all prevailing load conditions in order to keep the vital temperatures on piston crown and around the piston rings within suitable limits. Careful research and development work was necessary to establish the correct design parameters in order that the cooling water reaches and touches the entire surface of the cooling space. As a consequence of the new fig. 8. Three-cylinder unit jackets K9 009 fig. 9. RLA 56 com ponents around the com bustion chamber.

7 design, the important temperatures of the crown could be somewhat lowered compared to the previous construction. This was amply confirmed by experimental analysis with special bore cooling piston crowns tested on an RND 68 M engine. At the same time the reliability factors of this component could be substantially increased. At the moment, forged steel blocks are being used in manufacture, but cast steel can be used alternatively. It is anticipated that the required quality can be achieved much more easily with the new piston crowns. Camshaft drive The use of gear wheel drive continues our practice applied to the RD, RND and RND-M engines. In connection with the new integrated thrust-block bedplate design, the split crankshaft gear wheel is clamped to the thrust collar rim. This results in a slightly bigger gear wheel diameter and requires only one intermediate wheel, which is symmetrically supported to ensure a good load distribution on the teeth flanks. The stresses on the gear drive are quite moderate. An end drive is used for the camshaft drive of all engines from four to eight cylinders. This is a departure from our practice up to now for seven- and eight-cylinder engines of having a mid-engine camshaft gear drive. Again this has to be considered as a concession to the smaller size of the engine and to achieve full standardization. Crosshead design The crosshead is of similar design as used for the RND engines with double guided slippers. An increased size of pin ensures a safe layout of the important crosshead bearings. Thin-walled bearing half shells of the aluminium-tin type are employed. For the present engine rating, low bearing pressures are encountered, and full use was made of the extensive research efforts that have been carried out in the last years in order to develop reliable long life crosshead bearings. The lubrication system is somewhat modified as far as the flow and distribution of the lubricant is concerned. During the comprehensive test programme that is being carried out at present on the prototype RLA 56 engine in our Winterthur works, the final investigation will be made to specify the necessary pressure limit parameters. Supercharging system The supercharging system is identical to the well-known and proven arrangement of the RND and RND-M series, i.e. a constant pressure principle. This system is very reliable, and offers, with the contribution of the piston underside, even in cases of a complete turbocharger breakdown, sufficient engine power for an acceptable ship speed, including full manoeuvrability. At low loads, a relatively small electrically driven auxiliary blower improves the air throughput and consequently the smoke figures. Turbochargers of highest efficiency are used to ensure a good air flow quantity and to keep the thermal loading of the engine within limits. The exhaust duct to the common manifold is of fabricated design and forms an old design new design piston ring piston ring oil supply oil supply fig. 11. Oil distribution grooves in the cylinder liner. integral part of a cylinder section similar to the solution of the RND-M series. Fuel pump, fuel injection system The traditional Sulzer valve type fuel pump was used as well for the RLA 56 engine. The major advantages of this system are: - Accurate calibration and adjustment for each individual cylinder - Good long term stability due to extremely small wear effects - Effective engine power can be read with sufficient accuracy from the position of the load indicator (fuel pump rack) - Insensitive to temperature variations in fuel system - Characteristics suitable for low load operation. Hence full use is being made of a long experience, which in the light of expected trends to even lower quality fuels is quite essential. The quite small sensibility of such a pump type to rather high temperatures and temperature fluctuations as well as to contam i nations makes it very suitable for such applications. All the improvements of the RND-M engines are included in the fuel injection system. Engine control The control system of the RLA 56 is equivalent to the RND-M pneumatic engine control. This system offers a very good flexibility and can be readily adapted to special requirements like unmanned-engine-room (urns) specifications or bridge control installations. All the classification requirements regarding regulations for machinery and installations in ships are fully met. A Woodward governor, type PGA 58, is used to provide speed setting and control of the engine. The safety governor uses the RND-M system. The emergency manoeuvring stand provides a somewhat higher degree of comfort than hitherto. Cylinder lubrication Cylinder lubrication is supplied through six quills in the upper area of the liner just above the cylinder jacket. The oil distribution grooves (Fig. 11) are of the latest design with a very small angle of inclination to avoid blow by over the piston rings nearly completely. The size and shape of the grooves is now fully adapted to the small but regular quantities that are fed at one time with the accumulator system. Field tests on a substantial number of cylinders over many thousands of service hours have clearly shown that the new system is quite effective. In addition - as is standard for the RND-M range - two further lubrication points are provided below the scavenge ports on exhaust side. The necessary oil pumps are positioned on the front side of the engine above the camshaft drive. The oiler drive is provided with a loaddependent device to reduce excessive lubrication at low loads. Pipe work To cope fully with recent progress in the rationalization of production and erection techniques, due attention was given to the pipe design especially to enable the use of the most economic techniques. Standardization was further improved and metrical threads are now used throughout. The layout of the cylinder cooling water was modified, mainly to gain flexibility in the cooling circuit lay-out. In the following some examples are given to demonstrate the tools and methods of the design engineer in modern structural design work, as well as an example of strength of materials research work that has been carried out. Bedplate As has already been mentioned, a new concept has been adopted for the RLA 56 bedplate. In view of the fundamental importance of this component regarding reliability of an engine, it was decided to manufacture a model, scale 1:4, of the bedplate, column, and, in a slightly simplified manner, of the cylinder jackets. In addition, an adjacent part of the double bottom of the ship structure has been S. en W. - 46ste jaargang nr

8 * 20 N /m m tension principal stre sse s klj N /m m compression fig. 13. Stresses in the bedplate o f the RLA 56 engine, m easured with strain gauges on the PVC model. fig. 12. M odel o f the 6 RLA 56 engine structure (bedplate with integrated thrust block, sandw ich box type colum n design, and m ulti-cylinder jackets). included in the model to represent correct stiffness on the foundation side. A PVC (Polyvinylchloride) material was used, which can be readily welded and is therefore particularly suitable for the preparation of models of fabricated structures. This technique has been used very successfully by us for many years now. If care is taken, the fact that such materials exhibit a slight cold creep behaviour can be compensated very effectively. Figure 12 shows the model mounted under the loading rig in our central research department during strain gauge measurements. Figure 13 shows the stress distribution resulting from two individual loadings; the action of the firing forces in the cylinder and of a horizontal inertia force acting in the main bearing. Figure 14 shows the load application to the model for the case of a horizontal interia force, using dynamometers. On a running engine, several forces are acting simultaneously at every position of the crankshaft. This means that a superposition of several loadings is necessary to determine the actual working stresses from the model analysis. Experience has shown that it is preferable in model analysis to consider only theoretical individual loadings and combine the results analytically than to use mixed loadings directly on the model. The results obtained are in quite good agreement with the strain gauge measurements on the running engine and the magnitude is well within the limits that have now been successfully in use for more than ten years on Sulzer crosshead engines. fig. 14. Application o f a horizontal force on the main bearing o f the model. fig. 15. Application of an axial load on the thrust bearing. Genen view o f model.

9 Integrated thrust block The new concept of a thrust block integrated into the bedplate was very carefully analysed with regard to the deformation response under propeller thrust load, the distribution of load between the individual Mitchell pads, and the stress pattern of the thrust block, to ensure a high degree of structural safety. Fig. 15 shows the model prepared for strain gauge analysis of the thrust block, and Figure 16 illustrates the detail of the propeller thrust load application. Great care was observed to ensure correct interface conditions between thrust collar of the propeller shaft and the axial bearing of the bedplate. Figure 17 gives some results of the model analysis. Again here the measurements on the actual engine confirmed the usefulness of such model tests. Columns For the design of the new sandwich box type of columns it is essential that local deformations are fully avoided between the bolted centre pieces and the side frames, in order to be free of fretting phenomena. The design took particular care in this direction. In such a case finite element (FE) analysis is in our opinion an absolutely essential tool, since the experimental analysis of very small local displacements between bolted faces is quite difficult. Figure 18 gives the finite element (FE) division of the columns to demonstrate how the elements are best distributed for an efficient analysis. Figure 19 gives quite an interesting comparison of model test results, results on the actual engine, and the FE analysis for one load case (firing pressure) of the column. The results from FE analysis and strain gauge measurements on the actual engine are in excellent agreement, whereas the model results differ in this fig. 16. Application o f an axial load on the thrust bearing. Detail view N /m m fig. 17. Stresses in the thrust block of the RLA 56 engine measured with strain gauges on the PVC model. SULZER fig. 18. Finite elem ent division of the colum n-rla 56 engine. S. en W. - 46ste jaargang nr

10 calcu lated w ith finite elem ent method N /m m 2 qq A : prestressing of tie rods 60 B : prestressing of jack bolts 40 for bearin g cover 20 C : gas lo ad, firing pressure 100 bar 0 tension m easured w ith strain gauges on the RV.C. model on the a c tu a l engine fig. 19. Stresses in the column-rla 56 engine. particular case and area somewhat from the two other methods. A cross-check revealed that the stiffness of the model in the bearing area was indeed not fully corresponding to reality. The results presented in Figure 19 demonstrate at the same time the extraordinary potential of modern analytical tools as a design aid. Piston crown As has been stated already, the new bore cooled' piston crown is quite an essential further development of this combustion space component. Figure 20 shows the new RLA 56 piston crown. Figure 21 gives the FE input, that has been used both for thermal and stress analysis. Modern FE programmes can be used with the same element input for the analysis of temperature fields, as well as for the calculation of the resulting thermal stresses, or for the evaluation of mechanical stress distributions. They may even be applied to non-linear problems to take account of yielding or creep contributions. Knowledge of the heat transfer boundary conditions is necessary for a thermal analysis of a component. In the case of the new piston crown, one of the essential points was to evaluate the heat transfer conditions within the cooling bores for various load conditions. Test pistons were used to measure experimentally the temperature distribution in order to prove the validity of the chosen parameters. Figure 22 shows calculated and measured temperatures of the RLA 56 piston that are in quite good agreement. A test piston RND 68 M was used to establish the basic parameters of the comprehensive analysis. Figure 23 shows the temperatures in the piston crown of the RND 68 M engine, and Figure 24 is an abstract of the stress analysis calculations for the new concept. Compared to the existing cast steel rib-supported piston crown, it is quite clear that the safety factors have been substantially increased. Figure 23 shows as well that, for the both constant speed fig. 20. Bore-cooled piston crown o f the RLA 56 engine.

11 calculated isothermes and measured tem peratures C output 985 kw /cyl ( b h p /c y l) bmep b ar (12.52 k p /c m 2) speed 170 rev/m in 22. Temperatures in the piston crown o f the RLA 56 engine. fig. 21. Finite element division of the RLA 56 piston. output : 1400 kw/cyl (1900 bhp/cyl ) bm ep : bar ( kp/cm 2) speed : 150 rev /mir» output 985 kw/cyl(1340bhp/cyl) bmep bar (12.52 kp/cm 2) firing pressure 98 bar (100 kp/cm 2) Gas load stresses Mises criterion 0 fig. 23. propeller law constant speed Load Temperatures measured in the RND 68 M test piston. Thermal strains Mises criterion s tra in le v e l in rib b e d cast ste e l p iston RND90M fig. 24. Stresses in the piston crown of the RLA 56 en S. en W - 46ste jaargang nr

12 fig. 25. Model o f connecting rod with crosshead o f the RLA 56 engine-measurement o f deformations. operation and propeller law service, the cocktail shaker effect of the cooling water inside the piston crown is providing a very efficient heat transfer, to keep the piston temperatures within the desired range. It is even considered to be beneficial for service behaviour that the heat transfer at lower loads is slightly reduced. The new piston crown is the logical development of the last remaining combustion space components using the bore cooling principle. As a consequence, cylinder liner, cylinder cover and piston crown now provide a good margin for future power development steps. For the rating of the RND-M engines, however, the ribsupported piston crown is still adequate, provided the quality is within specification. Connecting rod Another example of a design development with the aid of experimental techniques is the connecting rod of the RLA 56. The upper end, where the crosshead bearing is seated, has a square shaped flange part with a cut-out to give access for the piston cooling telescopic pipe system. This is a truly threedimensional stress analysis problem. It was decided to use in this case araldite models for a strain gauge stress and stiffness analysis. Figures 25 and 26 show the models with the load application rig for strain gauge and deformation measurements. It is the aim of the designer to find a solution with a well-balanced stress distribution, in order to make optimum use of the materials. Stress concentrations should hence be limited to moderate levels. Comparing the stresses in the discontinuity areas with those in the shaft (Fig. 27), it is clear that this goal has been achieved. When applying the load to the model, due attention had to be paid in order to eliminate non-representative boundary conditions. Especially when the actual loads are resultants of hydrodynamically lubricated bearings - as in this case - great care is advisable. It should be noted that we therefore used a split crosshead pin for part of the analysis. fig. 26. M odel o f connecting rod and crosshead o f the RLA 56 engine. Measurement of stresses with miniature strain gauges. tension / M / 7-7 Semi-built crankshaft - shrinkfit design Figure 28 shows the result of a fatigue test series carried out in connection with the design of crankshaft shrinkfits; and is intended to demonstrate the necessity of countinuous research work as well concerning the strenght of materials. Crankshafts of larger crosshead engines are nearly exclusively of the semi-built type. In the case of the relatively small RLA 56 we are using alternatively a monoblock type, which is about today s upper limit for that manufig. 27. RLA 56-stresses in the connecting rod, measured with strain gauges on the model.

13 facturing technique. For larger shafts, however, the semi-built type is likely to be the only feasibility for quite a while to go. Sulzer has an outstanding record with regard to the safety of crankshafts. Twisted journals are nearly completely unknown and are limited to cases of heavy consequential damage. In the design of shrink-fitted crankshafts the shrinkfit oversize is quite an important parameter. The magnitude of the twisting moments to be transferred depends on the pressure in the shrinkfit, which is itself a function of the oversize. It has been usual for some time now to apply designwise over sizes, where a moderate zone of the hub is yielding. The opinions of the various classification societes vary somewhat as to how far overelastic strains could be harmful. There is however a clear tendency to use higher oversizes today than formerly. The test results presented in Figure 28 were aimed at determining the effect of a mean strain on the fatigue strength for a typical crankshaft steel of strength N/m m 2. We chose a test procedure where an alternating fatigue load was supetimposed on a static prestrain of the magnitude found in shrink-fitted crankshafts. As can be seen, the fatigue strength is nearly constant for quite a range of mean strain. Within the strain ranges actually used or anticipated for crankshafts, it can be stated that the fatigue strength is practically independent of static strain. Manufacturing experience Figures 29,30 and 31 show the major fabricated structural components - bedplate, column and air receiver - in various states of welding and assembly. No problems were experienced with the bedplate (Fig. 29). The fact that all welded joints are easily accessible from all positions is considered an improvement compared with the double-wall bedplate design of the RND and RND-M type engines. No unusual shrinkage problems have occurred, and the necessary machining allowances were correctly predicted and chosen. Similar statements can be made with regard to the air receiver (Fig. 31). Also in this case design measures simplified the work of the welding shop. Fabrication of the columns (Fig. 30) for the new design concept requires somewhat modified techniques in the welding and machining shops. The self-stiffness of the side frames, before being bolted together with the centre pieces, is of an order that allows for fig. 28. Influence o f constant mean strain on fatigue stress of forged plain carbon steel. small deformations. This can be compensated, however, by the use of appropriate machining devices and fixations. Modified work techniques are required to some extent in the fabrication of the column, in order to take advantage of the box sandwich type design, which requires fewer machining, fitting and bolting hours than the previous design. Test results of RLA 56 engine (Fig. 32) For smaller ships designed for moderate cruising speed and high fuel economy, a low propeller speed is desirable to improve propulsion efficiency. Besides the application of geared medium speed installations, a low propeller speed is possible by direct drive from extremely long-stroke engines, which.are, however, higher, heavier and more expensive. The RLA 56 engine fills the gap between these extremes and which its speed range of rev/min offers a fair compromise between fuel economy and capital cost. The wide range of outputs and speeds makes it attractive for a variety of applications. The test results given in Figure 32 for service with two different propelfig. 29. Different fabrication stages o f the 6 RLA 56 bedplate. S. en W. - 46ste jaargang nr

14 fi? fig. 30. Different fabrication stages o f the 6 RLA 56 column. fig. 31 Different fabrication stages o f the 6 RLA 56 air-receiver 1er laws [985 kw/cyl. (1340 bhp/cyl.) at 170 rev/min and 930 kw /cyl. (1265 bhp/cyl.) at 155 rev/min] show that the fuel consumption of the slow speed version (155 rev/min) is as good as with higher rev/min, in spite of equal firing pressures, which are below 100 bar. A 5% output derating is made for the lower speed, which takes account of the slightly higher bearing loads On the other hand also with the nominal speed version, a quite attractive full load fuel consumption rate of 206 g/kw h (152 g/bhph) could already be realized at the present state of the prototype tests Service experience of RLA 56 Up to now four engines have passed the shop trials, giving excellent results. No problems have been encountered and it seems that the design measures taken are fully satisfactory. Results regarding engine performance and fuel consumption surpassed the expectations and are giving proof of the validity of the chosen thermodynamic parameters and the scavenging layout. Considering the fact that the RLA 56 engine is of small size for a crosshead engine, the fuel consumption that could be realized is certainly surprisingly low. In accordance with tradition, tests with the W interthur prototype engine are to continue for quite a while, mainly in order to carry out fundamental research and development test work. Turbocharger module for limited engine room space There are some ships with very limited engine room space. It is possible to save space - both width and height - by a new turbocharger arrangement; a so-called turbocharger module. The module (Fig. 34) consists of a base frame on which the turbocharger,

15 MCR 985kW/Cyl. at 170 rev/min. MCR kw/cyi. at 155 rev/min 985kW/Cyl at 170rev/min. 930kW/Cyl at 155 rev/min. bar m axim um p r e s s u r e a n d c o M P e r < a.o. pre s s u r e 7 r U0 kp/cm2 " 120 bar 2.5 kp/cm 2 C kg/kwh g/kwh B.M.E.R I I I s l i ÏJ5 AIR 0U n t TTy f -H U S K) kg/bhph e g/bhph U LZER f'9-34. Turbocharger module for 7 RLA 56 engine. Base frame carrying turbocharger BBCVTR 631, charge air cooler and air bar ducts. kp/cm2 fig. 32. Performance curves of the 6 RLA 56 engine operated on two different propeller laws with 170 and 155 rev/min. Conclusion us $/ t o n The RLA 56, having a relatively long stroke combined with the specific rating of the RND-M series, is ready to meet an increasing demand for smaller crosshead engines. The characteristic features of the Sulzer RND and RND-M types have been maintained to a large extent, but a number of simplifications - mainly related to the smaller size of the engine - were possible and have been no-l introduced. It is expected that this engine will prove to be an interesting extension of the existing Sulzer slow-speed engine programme that is fully in line with our tradition of simple, economical and very reliable crosshead engine series. Figure 33 shows a summary of the fuel oil prices in the eastern hemisphere to demonstrate how important it is that engines are capable of burning low grade fuels. SRI (100 F ) cst I 50 C] fig. 33. Average fuel oil prices during January and February 1977 at 69 ports in the eastern hemisphere. charge air cooler, air ducts and cooling water pipes are solidly mounted. This space saving arrangement can be used without detriment to the engine performance, since the Sulzer crosshead engine uses constant pressure charging. The turbocharger module can be fitted in the most convenient place in the engine room, preferably as near to the engine as possible. As can be seen in Figure 35, the space taken up by the engine - both width and height - is considerably reduced. Development of the turbocharger module for the RLA 56 is complete, a design for ships with two 7RLA 56 engines is under construction. The turbomodule is basically also suitable for engines of the RND-M series, should it be needed. A lte rn a tiv e f o r turbocharger module applica tion Standard, engine (The fig u re e in brackets are fo r the 7 * 8 cylinder modele) fig. 35. RLA 56 standard engine with turbocharger on the engine (right), Alternative for use with turbocharger m odule (left). S. en W. - 46ste jaargang nr

16 OCEANS 78 Onder het thema 'The Ocean Challenge' vond van 6 tot 8 september 1978 de vierde gezamenlijke jaarvergadering plaats van de Marine Technology Society en het Council on Oceanic Engineering van het Institute of Electrical and Electronics Engineers. Plaats van bijeenkomst was dit jaar Washington, D.C. Technical Sessions Zoals gebruikelijk was ook Oceans '78 sterk technisch en wetenschappelijk georiënteerd. In de meer dan 150 technische voordrachten kwamen vrijwel alle aspekten van het werken op en onder het zeeoppervlak aan de orde, alsmede de organisatorische en institutionele problemen van de ontplooiing van offshcre aktiviteiten. Voor de teksten van de technische voordrachten en het programma van de conferentie zij verwezen naar literatuurverwijzing WN Volstaan wordt hier met een opsomming van de onderwerpen, waaraan de verschillende zittingen gewijd waren. - Boeien (meteo boeien, telemetrie). - Acoustische systemen (sonar, onderwaterkommunikatie). - Oceanologie. - Werken onder water (reparatie, lassen). - Beheer van kustgebieden (rekreatie, milieu). - Instrumentatie (meetplatforms, instrumentatie algemeen, sensoren). - Visserij (detektie m.b.v. sonar, wetgeving). - Onbemande onderwatervoertuigen (toepassing, instrumentatie, gedrag). - Beleid en wetgeving (V.S.-beleid, 200 mijlszone, U.N. Law of the Sea Conference). - Elektromechanische componenten (kabels, koppelingen). - Transducers en sonar. - Ontwikkeling van energiebronnen (OTEC, golfslagenergie). - Remote sensing. - Institutionele aspekten (UNCLOS III, regionale aspekten, verdragen). - Satellietverkenning. - Vervuiling van de zee. - Navigatie. - Sea floor engineering. - Informatie- en datasystemen (toepassingen van microprocessors). - Opleiding en training. - Nieuwe methoden van energieopwekking uit zee. - Deep sea mining. - Meting van golfbeweging. - Financiering van maritieme ontwikkeling (International Seabed Authority, Deep Sea Mining, OTEC, oliewinning). Public policy sessions Naast de bovengenoemde technische sessions werden voor het eerst dit jaar een aantal zgn. public policy sessions georganiseerd. Deze hadden alle de vorm van een forumdiskussie, ingeleid door korte voordrachten vanuit verschillende gezichtspunten. Public Policy Sessions werden aan de volgende onderwerpen gewijd: - Outer Continental Shelf olie- en gaswinning. - Beheer van kustgebieden en het gebruik van de oceaan. - Visserij. - Maritieme R en D. - Deep Ocean Mining. Offshore olie- en gaswinning De belangrijkste federale instanties die betrokken zijn bij maritieme ontwikkelingen zijn het Department of the Interior en het Department of Commerce. De rol van Interior is vooral van belang bij de leasing van offshore olie- en gasexploratie en -exploitatie. Immers, de fossiele energiebronnen in de Outer Continental Shelf vallen onder beheer van de onder Interior ressorterende U.S. Geological Survey. Voor andere offshore aktiviteiten, zoals visserij en scheepvaart is Commerce de regulerende instantie. Commerce maakt daarbij gebruik van twee belangrijke diensten, de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) en de Maritime Administration. Met name de NOAA is een belangrijke bron van maritieme research. Via het Sea Grant programma is de NOAA financieel betrokken bij een grote verscheidenheid aan researchprojekten. Het is duidelijk, dat in deze konstruktie een aantal potentiële kompetentieproblemen opgesloten liggen. De situatie wordt daarbij nog moeilijker door de bevoegdheden van de afzonderlijke kuststaten. Bij het leasing programma van de Outer Continental Shelf voor olie-en gaswinning wordt dit bestuurlijke systeem onder vrij grote druk gebracht, doordat daarbij de oliemaatschappijen en de milieuorganisaties als extra partijen betrokken raken. In een eerdere aflevering van WN is al gewezen op de problematiek rond de OCS-leasing. Voorlopig gaat dit programma door, zij het te langzaam voor de oliemaatschappijen en te snel voor de milieugroeperingen. Het belangrijkste probleemgebied betreft de zgn. frontierarea s. Dit zijn de ekologisch meest kwetsbare gedeelten van de OCS, maar helaas ook de meest belovende uit een oogpunt van mogelijke olie- en gasvoorkomens. De oliemaatschappijen dringen aan op een spoedige leasing van deze gebieden, de milieugroeperingen daarentegen wijzen leasing af, zolang niet een veel grondiger studie is gemaakt van de mogelijke ekologische gevolgen voor deze gebieden, waarvan de belangrijkste voor de kust van Alaska liggen. Eind 1977 werd een leaseovereenkomst afgesloten voor de Cook Inlet aan de kust van Alaska. Dit gebied wordt gekenmerkt door een grote rijkdom aan vogelsoorten en kleine nederzettingen die de typische kuituur van Alaska trachten te bewaren. Het gebied beschikt al over een aanzienlijke visserijindustrie en ligt op de drukke vaarroute van en naar Anchorage. Alle komplicerende faktoren voor een leasing aan de offshore olieindustrie waren dan ook aanwezig. In de leasing overeenkomst zijn voorzieningen opgenomen ter bescherming van het typische karakter van dit gebied. Het is duidelijk, dat deze voorzieningen voor de olieindustrie ekstra kosten opleveren, die zich direkt uiten in een lager bod op de winningsrechten voor dit gebied. Het kenmerk van de benadering van de leasing voorwaarden is de 'multiple use compatibility' van de offshore exploitatie. Dit begrip houdt in, dat geen enkele vorm van benutting van enig deel van de OCS voorshands onmogelijk mag worden gemaakt door offshore exploitatie. Volgens de Secretary of the Interior is deze multiple use compatibility voor de hele OCS haalbaar, zij het dat het niet duidelijk is welke prijs hiervoor betaald zal moeten worden. In het jaar 1979 zal een volgende krachttoer op leasing gebied moeten worden volbracht, te weten de leasing van de Beaufort-zee, een zeer veelbelovend energiewinninsgebied met een zelfde delikaat ekosysteem. Deep sea mining De olie- en gaswinning is op dit ogenblik de meest in het oog lopende offshore aktiviteit. Fossiele energiedragers zijn echter niet de enige grondstoffen die de zee te bieden heeft. De deep seabed mining van vooral mangaanknollen dient zich aan als een volgend leasing probleem. De problemen die zich hierbij voordoen zijn voor

17 een groot deel vergelijkbaar met die rond de olie- en gaswinning, doch een bijkomende komplikatie ligt in de internationale politiek. Volgens de derde internationale zeerechtconferentie van de Verenigde Naties (United Nations Conference on the Law of the Sea III) zal een internationaal regime moeten worden opgesteld ter kontrole van de deep seabed mining. Het ziet er echter niet naar uit, dat de UNCLOS III in staat zal zijn binnen afzienbare tijd een dergelijke regeling tot stand te brengen, door de diepe verdeeldheid tussen de ontwikkelde landen enerzijds, en de ontwikkelingslanden (verenigd in de Groep van 77) anderzijds. De Derde Wereld vreest dat de geindustrialiseerde landen zich door de winning van mangaanknollen onafhankelijk zullen maken van de huidige leveranciers van mangaan, koper, nikkel en cobalt. (Vooral op een wat langere termijn zullen alleen Zuid Afrika en Gabon mangaan kunnen leveren). Het voorlopig niet tot stand komen van een internationale overeenkomst ter regeling van de deep sea mining zal ertoe leiden, dat verschillende landen, onder andere de V.S., unilateraal tot wetgeving overgaan. In de V.S. beschouwt men een dergelijke wetgeving als een overgangsregeling in afwachting van een internationale oplossing. Volgens een woordvoerder van het State Department zijn de voorgenomen unilaterale maatregelen verenigbaar met een internationale regeling, althans volgens een internationale regeling, die de V.S. zich als aanvaardbaar voorstellen. Daarboven zou de unilaterale regeling op bepaalde punten moeten wijken voor een internationale overeenkomst. De V.S. zijn het met een aantal punten van de UNCLOS III eens, onder andere een revenue sharing' clausule, strenge milieueisen en een behoorlijke veiligheidscontrole. Het probleem ligt echter in de interpretatie van de UN-resolutie, waarin de schatten van de zeebodem tot 'common heritage of mankind worden verklaard. De Groep van 77 legt dit zo uit, dat exploitatie van deze bodemschatten alleen kan plaatsvinden onder auspiciën van en kontrole door een internationale organisatie binnen het kader van een internationaal verdrag. Deze interpretatie willen de V.S. niet zonder meer aksepteren. In de eerste plaats omdat dit in feite een kontrole door de Derde Wereld zou betekenen, doch ook omdat deze interpretatie een vraagteken zet achter de legaliteit van enige unilaterale wetgeving. De rol, die de belangenkontroverse tussen de geïndustrialiseerde landen en de Derde Wereld in de hele deep sea mining problematiek speelt, geeft af en toe aanleiding tot een emotionele stellingname. Dit bleek ook bij de aan dit onderwerp gewijde public policy session, waar de diskussie tussen voor- en tegenstanders van unilaterale aktie van de V.S. op een bepaald ogenblik afgleed tot een ordinaire ruzie. De tegenstanders van unilaterale wetgeving baseren hun standpunt op de overtuiging, dat een voorlopige regeling niet nodig is, aangezien de deep sea mining voorlopig technisch nauwelijks en ekonomisch helemaal niet haalbaar is. Vanuit dit gezichtspunt wordt unilaterale aktie al snel gezien als een onnodige en egoïstisch gemotiveerde doorkruising van internationaal overleg. Tenslotte moet bedacht worden, dat deze problematiek in politiek opzicht nauw samenhangt met het streven naar een nieuwe ekonomische orde en de noord-zuid dialoog. Oceans R en D Al jaren wordt er in de V.S. gestreefd naar de totstandkoming van een behoorlijk gecoördineerd oceans R en D programma. Een dergelijk programma is echter nog steeds niet van de grond gekomen. In de Public Policy Session over oceans R en D werden van verschillende kanten verklaringen aangedragen voor deze situatie. Hoewel de woordvoerders van verschillende instanties het uiteraard niet altijd eens waren over de oorzaken, konden toch wel een aantal gemeenschappelijke inzichten worden herkend. Als oorzaken kunnen worden genoemd: - Onvoldoende belangstelling bij de Administratie en het Congress. De oceans R en D problematiek dringt niet door tot het Witte Huis. Men hoopt dat deze situatie zal verbeteren door de benoeming van Frank Press als Science Poticy adviseur van de President. Het Department of Commerce zou sterker de leiding moeten nemen, vooral m.b.v. de man sterke NOAA. De NOAA heeft echter onvoldoende politieke invloed. De Secretary of Commerce heeft niet één adviseur uit de oceans R en D richting In het Congress wordt de subsidiëring van oceans R en D slechts door 5 è 6 man gesteund en - zo goed en zo kwaad als het gaat doorgedreven. Het oceans R en D beleid is teveel versnipperd tussen kommissies en departments. - Bij het bedrijfsleven en de researchingstellingen wordt een tekort schieten van het innoverend vermogen gekonstateerd. Veel research is sterk defensief. (Dit is overigens een verschijnsel dat in allerlei sektoren van de ekonomie waargenomen kan worden). Overregulering op het vlak van de verantwoording van gelden is één van de oorzaken van deze defensieve oriëntatie in de R en D. Bovendien pleegt deze regulering een aanslag op het nuttig besteedbare gedeelte van budgetten. Vooral veel middelgrote bedrijven doen op dit ogenblik goede zaken door de offshore olieexploratie en de ontwikkeling van de maritieme rekreatie. Deze situatie verlaagt het gevoel voor urgentie van langeretermijn, meer innoverende ontwikkelingen. Bestedingen van Oceans R en D In de jaren 1974, 75 en 76 werd door de federale overheid resp. 664, 798 en 889 miljoen dollar aan oceans R en D uitgegeven. Rekening houdend met de inflatie is de groeitrend niet gunstig. Hiervan wordt voor ca. 150 miljoen dollar per jaar aan oceanografische research besteed; de helft ervan door de National Science Foundation. De in grootte volgende kontribuant aan oceanografische research is het Department of Defense met ca. 30 è 35 miljoen dollar per jaar. Het aandeel van het Department of Energy is kleiner, doch vrij snel groeiend, vooral door de voortgaande aktiviteiten op het gebied van de Ocean Thermal Energy Conversion. Conferenties in 1979 Dit jaar zullen de volgende conferenties gehouden worden op het gebied van oceans R en D en offshore technologie: 1. Offhore Technology Conference - 30 april t/m 3 mei 1979, Houston, Texas 2. Oceans '79-17 t/m 19 september 1979, San Diego. Thema: T h e Technical Challenge of Inner Space' - California 3. Marine Technology '79-10 t/m 12 oktober New Orleans, Louisiana Thema: 'Ocean Energy'. Literatuur De volgende bijlagen zijn bij het Ministerie van Economische Zaken, Direktie Research & Ontwikkeling, Bezuidenhoutseweg 111, Postbus 20101, 2500 EC Den Haag (tel , tst. 3511, dhr. W. Jonkers) ter inzage verkrijgbaar. De met een * gemerkte publikatie kan op hetzelfde adres worden nabesteld, onder vermelding van de kodeaanduiding in de kantlijn, en de volledige omschrijving van de bijlage Oceans '78; The Ocean Challenge (Conference Proceedings plus programma) 743 blz. Uitgave van de Marine Technology Society, no. 78 CH OEC. prijs $ Oceans '78; programma van de conferentie Informatiemateriaal over het Department of Commerce/NOAA Dokumentatie en foldermateriaal over Ocean Thermal Energy Conversion Dokumentatie en foldermateriaal van Contractors en Consultants (Dames & Moore, AMETEK, ERT) Dokumentatie/katalogi van Motorola, Plessey, Klein Associates, Rockwell International, U niversityof Southern California. S. en W. - 46ste jaargang nr

18 The Spice Race From Indonesia to Holland, Spring 1980 In the early spring of 1980 the starting gun will be fired for the Spice Race, a long distance sailing race from the Indonesian capital Jakarta to Rotterdam. The final decision on this clearly international event was made in December '78 when the Spice Race Foundation came up with an acceptable financial basis. As a result skippers and owners are now invited to enter. The Spice Race. This means: fast running trade winds, nagging tropical calms and fiercely blowing westerlies. Skippers and crews will have to conquer them all. The race will be sailed over two legs: Jakarta to Cape Town and Cape Town to Rotterdam. It will be open to mono hulls with IOR ratings between 29 feet (8.84 metres) and 70 feet (21.34 metres). Yachts will be allocated a time allowance handicap to ensure that boats of different sizes have equal chances of winning. Meanwhile inquiries have been made by the owners of four multi hulls. Pending recommendations from the Royal Ocean Racing Club a decision has not been made as yet on a separate multi hull division. Should the R.O.R.C. have no objections the race may be open to multi hulls as well provided that a sufficient number of skippers shows interest. For the first time in the comparetively short history of long distance ocean racing the Dutch are organizing a contest like this. Such an initiative was almost bound to be born after the victory of Conny van Rietschotens Flyer in the Whitbread Race round the world and Flyers spectacular welcome in Rotterdam shortly afterwards. Both the industry in Holland and the local authorities in Rotterdam as well as the Indonesian government have warmly welcomed a race to be sailed along the ancient trade route between the two countries. Yachtsmen consider the Spice Race, lasting about 75 days, as a pleasant interlude in between two Whitbread Races. For those participating in the Parmelia Race from Plymouth to Perth late in this year. The Spice Race can serve as a return race back to Europe. The very first entry is that of Adriaan van Stolk from Delft, Holland, with his 50 feet sloop Ramfish, now being built in Stavoren. Conny van Rietschoten, very pleased with the idea, is seriously considering to enter. He is looking for a sponsor to rebuild Flyer in order to make the boat suited for the race. Dirk Nauta from Sneek, one of the most experienced Dutch ocean racers and last summer a winner in the Round Britain Race, has also shown great interest. So has Chay Blyth, one of Britains most The Dutch built yacht 'Flyer' outstanding yachtsmen. So far seven skippers or owners of mono hulls have asked for information. Now that a final decision has been made it is expected that boats from countries like England and France will enter soon. The Spice Race Foundation will strongly compete for American contenders to participate. The United States, until to-day remarkably absent in long distance ocean races, glories in quite a number of fine boats typically suited for this event. To race back to the U.S. shortly after the finish of the Spice Race, they can join in the Pilgrim Fathers Race from the historical village of Delfshaven (now a part of Rotterdam) to Boston. The finish of the Spice Race in early June 1980 will mark the start of Rotterdam Home Port, a thrilling manifestation that will place the worlds busiest port in the spot lights. For that reason the City of Rotterdam guarantees a truly great reception of the yachtsmen at the end of their miles voyage. Moreover the finish will coincide with the arrival of numerous yachts that are expected to take part in a rally that can be sailed over various distances. Participants in this unique event may determine their route themselves. The only requirement is that they have to arrive in Rotterdam within a certain period of time. To ensure the largest number of contestants possible representatives of the Spice Race Foundation will at short notice begin talks with the British originators of the Tea Race from Hong Kong to Londen. This race is supposed to start some two months after the beginning of the Spice Race, taking of from Jakarta at the end of March A possible joining of the two events will be discussed.

19 Olierampenbestrijdingsvaartuig Binnenkort zal het contract afgesloten worden voor de bouw van een olierampen bestrijdingsvaartuig. Daarmee zullen grote olierampen op zee effectief bestreden kunnen worden. Het is ontworpen door IHC Holland in samenwerking met een Nederlandse aannemer. Ongelukken met tankers op zee hebben de afgelopen jaren tot grote olierampen geleid. Bestrijdingsmiddelen van voldoende formaat waren daarbij niet aanwezig. Soms verplaatste men de milieu-aantasting door zand, al of niet met chemicaliën vermengd, op de olie te strooien. Dat zinkt dan en vernielt grote delen van de flora en fauna op de zeebodem. Het meest effectieve is het direct van de oppervlakte verwijderen van de ongewenste massa. De Nederlandse Rijkswaterstaat bezit een vaartuig dat daartoe in staat is, de Smal Agt. Zodra dit schip ergens met grotere rampen geconfronteerd wordt, blijkt het echter te klein te zijn. Het is bovendien niet voldoende zeewaardig en moet buitengaats bij windkracht hoger dan Beaufort 3 zijn werkzaamheden staken. Al geruime tijd zoekt RWS naar een vaartuig voor olierampenbestrijding dat 5 tot 8 keer groter is dan de Smal Agt. Voor zo n vaartuig, dat speciaal ontworpen en gebouwd is voor uitsluitend oliebestrijding, zou een investering nodig zijn van 20 è 25 miljoen gulden. Het is niet waarschijnlijk dat de Nederlandse overheid, onder de huidige economische omstandigheden, zo een schip zal bestellen. Een van de kleinere Nederlandse baggeraannemers zag dat probleem en heeft een oplossing gevonden. Een niet te verwaarlozen probleem met een speciaal geconstrueerd oliebestrijdingsvaartuig is immers het - hopelijk - uiterst geringe gebruik ervan. Dat vaartuig ligt ergens te wachten op een ramp en is verder vrijwel nutteloos. De aannemer ontwikkelde een aantal gedachten en legde deze voor aan IHC Holland. Deze gedachten zijn uitgewerkt en resulteerden in een ontwerp van een gecombineerd bagger- oliebestrijdingsvaartuig. Kortgeleden is dit plan aan de overheid voorgelegd. Het vaartuig zal 24 uur per dag beschikbaar zijn als oliebestrijdingsvaartuig. Maar tegelijkertijd werken als speciaal ontworpen onderhoudssleepzuiger. Deze oplossing en deze combinatie werden goed door Rijkswaterstaat ontvangen. Het is de bedoeling dat de aannemer en IHC Holland begin januari een bouwcontract sluiten. Het schip kan dan in het eerste kwartaal van 1980 beschikbaar zijn. Het ontwerp is besproken met de diverse classificatie-bureaux en overheidsinstanties en verkreeg hun volledige goedkeuring. Men moet zich een sleepzuiger voorstellen met een laadruiminhoud van ongeveer 5000 m3. Het schip is normaal aan het werk met het in de kuststrook op diepte houden van bestaande vaarwegen. Dan komt de melding binnen van een olieramp. Onmiddellijk stopt de sleepzuiger met zijn baggerwerk, lost zijn eventuele lading ter plaatse in enkele minuten, of doet dat onderweg. Op het helicopterdek landt de rampenploeg, die meteen een compleet ingericht rampencentrum, met alle communicatiemiddelen gereed vindt staan. Onderweg worden ook de speciale veegarmen, die perm a nent aan boord gereed liggen, in stelling gebracht en op de plek van de ramp worden deze op de zeeoppervlakte neergelaten, schuin naar voren, en direct al wordt begonnen met het schoonmaken van een strook van 50 meter breed. De oliemassa wordt naar de 'oksel' van de veegarmen (één aan stuurboord en één aan bakboord) geleid. Daar wordt het door een centrifugaalpomp naar binnen gezogen en naar het laadruim geperst. Van daaruit kan men de massa door middel van centrifuges scheiden in water en olie. De olie wordt dan óf opgeslagen in aan boord aanwezige tanks óf direkt in een meevarende tanker gepompt. Op deze wijze kan onmiddellijk, met de eigen middelen van het schip een enorme hoeveelheid op zee gemorste olie, in lange vegen, van de zeeoppervlakte verwijderd worden. Bevuiling van stranden wordt voorkomen door de snelle manier van bestrijding. Het milieu wordt ook niet verder, of op een andere wijze, aangetast. De ontwikkeling van nieuwe typen vaartuigen past in de noodzaak van specialisatie en innovatie van onze scheepsbouw. IHC Holland, nu de in baggermaterieel gespecialiseerde W erfgroep III, heeft veel vertrouwen in meer orders voor dit soort schepen, de eerste die grote olierampen op zee effectief kunnen bestrijden. De kosten voor dit eerste schip zullen 40 è 45 miljoen gulden bedragen. Op korte termijn heeft Nederland permanent een schip beschikbaar om onverhoopte olierampen te bestrijden. S. en W. - 46ste jaargang nr

20 ? Au NEDERLANDSE VERENIGING VAN TECHNICI OP SCHEEPVAARTGEBIED (Netherlands Society of Marine Technologists) Lezingen en evenementen seizoen 1978/1979 JAARDINER 17 febr. (za.) Rotterdam in het Hilton Hotel Onderhoudsvoorspelling aan de hand van trillingsanalyse door ir. C.A.J. Tromp, Lector aan het Kon. Instituut voor de Marine te Den Helder 22 febr. (do) Rotterdam 23 febr. (vr) Amsterdam 27 febr. (di) Groningen Ro-Ro veerschepen door J.R. Madiol, oud-chef Technische Dienst Noordzee Veerdiensten 22 mrt. (do) Rotterdam 23 mrt. (vr) Amsterdam 29 mrt. (do.) Groningen Schottel voortstuwers door ir. O. Bussemaker, adjunct-directeur Schottel Nederland B.V., Den Haag 19 apr. (do) Rotterdam 20 apr. (vr) Amsterdam 24 apr. (di) Groningen Algemene ledenvergadering 25 apr. (wo) Rotterdam Technische aspecten van de rationalisatie in de bedrijfsvoering aan boord van schepen** Dagbijeenkomst in mei te Delft. Tankcleaning by crude washing* door de heer C. E. van 't Woudt van Shell Tankers B V. 17 mei (do) Rotterdam 18 mei (vr) Amsterdam NB: De Dagbijeenkomst welke op 13 februari te Delft zou plaatsvinden is voorlopig verzet naar mei. Lezingen in samenwerking met het Institute of Marine Engineers (Netherlands Branche) Lezingen in samenwerking met de Sectie Scheepstechniek van het Koninklijk Instituut van ingenieurs en het Scheepsbouwkundig Gezelschap William Froude. V erenigingsnieuw s Uitslag verkiezing hoofdbestuur Voor de verkiezing van een hoofdbestuurslid, in de vakature ing. E. Botje, vertegenwoordiger van de afdeling Groningen, werd door een commissie bestaande uit de heren C. van Dijk, ing. W. P. Stiekema en P. A. Luikenaar op 16 januari 1979 het volgende vastgesteld: Uitgebracht: 814 stemmen waarvan op ing. H. Bitter 611 stemmen; op ing. L. Lussenburg 182 stemmen; blanco 14 stemmen; ongeldig 7 stemmen zodat ing. H. Bitter is gekozen als vertegenwoordiger van de afdeling Groningen in het hoofdbestuur. De excursie naar Delft op 20 december 1978 Voor de excursie naar het Instituut voor Werktuigkundige Constructies van TNO en het Waterloopkundig Laboratorium verzamelden zich 35 leden op 20 december om uur in de aula van de TH. Na koffie te hebben gedronken, werd het gezelschap in 2 groepen gesplitst en te uur vingen de excursies aan waarbij een groep naar het IWECO ging en de andere groep naar het Waterloopkundig Laboratorium. Bij het IWECO werden zowel de scheepssimulator als de machinekamersimulator gedemonstreerd. Bij het Waterloopkundig Laboratorium werden het getijmodel Rijnmond en nog diverse constructies van sluizen en doorlaatschuiven ten behoeve van de Oosterstelde-afsluiting en andere daarmee verbandhoudende waterbouwkundige werken bezichtigd. Bij het IWECO waren de heer ir. J. H. van den Brug met zijn staf onze gastheren; bij het Waterloopkundig Laboratorium waren dat de adjunct-directeur ir. J. G. H. R. Diephuis met zijn staf. Na de middagpauze wisselden de beide groepen. Tijdens de middagpauze vond de uitreiking van een drietal afstudeerprijzen plaats in de stijlvolle Senaatszaal van de TH waar onze leden en de drie kandidaten met hun hoogleraren, familie en vrienden zich hadden verzameld. De voorzitter van de afdeling Rotterdam, ir. G. Langelaar Gzn., heette eenieder hartelijk welkom, waarbij hij het doel van de Vereniging en de bedoeling van deze prijsuitreiking uiteenzette. Hij verzocht daarna de betrokken hoogleraren, de bij de prijzen behorende considerans uit te spreken. Prof. dr. ir. J. D. van Manen sprak de considerans uit ten aanzien van de aan ir. H. C. Raven toegekende prijs voor zijn afstudeerverslag over het onderwerp: On the use of a two equation turbulence model for boundary layer calculations. Vervolgens sprak professor ir. J. de Koning de considerans uit ten aanzien van ir. T. J. M. de Boer voor zijn afstudeerverslag over Het Ontwerp van een deiningscompensator voor een cutterzuiger. Hierna sprak professor dr. is. C. Gallin de considerans uit ten aanzien van ir. L. Goossens voor zijn afstudeerverslag over: A Semi Submersible Dredge, waarvan een model in de zaal was opgesteld. De drie prijzen van ƒ 1.000,- werden tenslotte namens het hoofdbestuur uitgereikt door ir. G. Langelaar Gzn. Hierna werd met alle gasten gezamenlijk het aperitief en de lunch gebruikt in de Balonnenzaal, waarmee deze prijsuitreiking tot één van de hoogtepunten van de dag was geworden. Na de middagexcursie werd tenslotte nog een kop koffie gedronken in de gastvrije aula van de TH en kon men terugzien op een geslaagde excursie waaraan helaas door zo weinigen werd deelgenomen. P. A. L. De nieuwjaarsbijeenkomst op 3 januari 1979 W aarschijnlijk door het barre winterweer was de belangstelling voor de Nieuwjaarsbijeenkomst op 3 januari j.l., in vergelijking met vorige jaren, gering te noemen. Slechts 142 leden kwamen die dag naar de Clauszaal om het bestuur en elkaar een voorspoedig nieuwjaar te wensen. Onder het genot van een aangekleed drankje kon gezellig worden bijgepraat. Aan het slot van de bijeenkomst werden nog enige woorden gesproken door ir. L. J. C. van Es, vice-voorzitter van de afdeling Rotterdam, waarbij hij de per 1 januari 1979 nieuw gekozen voorzitter van de af- 68

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2 Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com Model A-360 Azimuth

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Tebunus Tube Bending. Tebunus

Tebunus Tube Bending. Tebunus Tebunus Tube Bending ISO9001 LLOYD S REGISTER QUALITY ASSURANCE Tebunus F L E X I B L E W I T H M E T A L Tebunus Tube Bending bv werd opgericht in 1985 en heeft inmiddels bewezen over dermate goede kwaliteiten

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac.

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac. Smeersysteem voor conveyors Conveyors lubrication systems KS-007a-1-NE SMEERSYSTEEM VOOR MONO OF BIRAIL CONVEYORS Dit systeem is ontworpen voor het gedoseerd smeren van de lagers van de rollen van conveyors

Nadere informatie

SPX AX-400 Azimuth & Elevation antenna rotator Model 1 & 2

SPX AX-400 Azimuth & Elevation antenna rotator Model 1 & 2 Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com SPX AX-400 Azimuth

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

7 Piece Fillet Weld Set

7 Piece Fillet Weld Set 7 Piece Fillet Weld Set Checking Fillet Throat Size Checking Fillet Leg Size Bridge Cam Gauge The following measurements are possible either in inches or millimeters Angle of preparation, 0º to 60º Excess

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Dynamic S Steeringgear

Dynamic S Steeringgear Dynamic S Steeringgear De Dynamic S stuursystemen zijn speciaal bedoeld voor commerciële vaartuigen, waarbij stuurcomfort, levensduur en efficiëntie voorop staan. De systemen komen vanwege hun revolutionaire

Nadere informatie

Johto. Flexible light

Johto. Flexible light Johto Flexible light Johto is a high quality lighting system based on LED for technically sophisticated interior and exterior light. It provides homogeneous and dot free illumination in very low installation

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

THERMOPLASTISCHE LAGERBLOKKEN THERMOPLASTIC BEARING UNITS

THERMOPLASTISCHE LAGERBLOKKEN THERMOPLASTIC BEARING UNITS THERMOPLASTISCHE LAGERBLOKKEN THERMOPLASTIC BEARING UNITS WBT THERMOPLASTISCHE LAGERBLOKKEN WBT lager blokken zijn gemaakt van PBT high-grade, glass-filled thermoplastisch polyester en zij zijn compleet

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

underground container systems metro, chiplock and winconsyst

underground container systems metro, chiplock and winconsyst underground container systems metro, chiplock and winconsyst vconsyst VConsyst specialises in manufacturing and exporting underground waste collection systems. With twenty years of experience and an installed

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Smeertechniek Rotterdam Cairostraat 74 3047 BC Rotterdam Tel.: 010 466 62 55 Fax 010 466 66 55 Internet: www.smeertechniek.

Smeertechniek Rotterdam Cairostraat 74 3047 BC Rotterdam Tel.: 010 466 62 55 Fax 010 466 66 55 Internet: www.smeertechniek. DEZE KOPPELINGEN WORDEN GEBRUIKT IN OLIE- EN VETSMEERSYSTEMEN IN PLAATS VAN DE SNIJRINGKOPPELINGEN ( SNIJRING & DRUKMOER ) KOPPELEN EN ONTKOPPELEN VAN DE LEIDING KAN HERHAALD WORDEN ZONDER BESCHADIGING

Nadere informatie

SPID Azimuth antenna rotator Type: RAK

SPID Azimuth antenna rotator Type: RAK Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com SPID Azimuth antenna

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Presentation Fire fighter safety switch

Presentation Fire fighter safety switch Presentation Fire fighter safety switch 20 september 2011 Elsbeth Faasse Cor Jansen Santon Holland BV AGENDA SANTON INTRODUCTION PRODUCTS NEW DEVELOPMENTS The Fire fighter Safety Switch Introductie Diverse

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Andere Dimmers / Other Dimmers. Inhoud / Contents. - Overige Dimmers / Other Dimmers. COMPACT klantenspecificatie / Custom Special 5-1

Andere Dimmers / Other Dimmers. Inhoud / Contents. - Overige Dimmers / Other Dimmers. COMPACT klantenspecificatie / Custom Special 5-1 Andere Dimmers / Other Dimmers Inhoud / Contents - Overige Dimmers / Other Dimmers 5 mini-spotmat klantenspecificatie / Custom Special 5-2 5-4 5-6 elpo_074 rev. 08/03 5-1 mini mini-spotmat De mini-spotmat

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS Range Features ErP compliant High Pressure Sodium Lamps Long life between 24,000 to 28,000 hours, T90 at 16,000 hours Strong performance with high reliability Car park, Street and Floodlighting applications

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2013 series 0503 FIRST LANGUAGE DUTCH 0503/01 Paper 1 (Reading), maximum raw mark

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Stadsvilla s Grienden. Puttershoek 1997-2004

Stadsvilla s Grienden. Puttershoek 1997-2004 Stadsvilla s Grienden Puttershoek 1997-2004 Stadsvilla s Grienden Puttershoek 1997-2004 nieuwbouw 46 woningen in de vrije huursector en medisch centrum in 2 fasen, Penningkruid, Puttershoek bouwsom ca.

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Multiphysics simulations

Multiphysics simulations Eenvoudig bedienbare simulatiesoftware om gelijktijdig meerdere fysische fenomenen te beschrijven: wat zijn de mogelijkheden? Multiphysics simulations useful software, ready for use Comsol BV ir. Frank

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

NIEUW. Express 2 VPS afdrukmaterialen

NIEUW. Express 2 VPS afdrukmaterialen Express 2 VPS afdrukmaterialen NIEUW Express 2 afdrukmaterialen zijn gebaseerd op een nieuwe VPS formule. In verschillende viscositeiten, van putty tot ultra light body, biedt Express 2 essentiële voordelen

Nadere informatie

Functioneel Ontwerp / Wireframes:

Functioneel Ontwerp / Wireframes: Functioneel Ontwerp / Wireframes: Het functioneel ontwerp van de ilands applicatie voor op de iphone is gebaseerd op het iphone Human Interface Guidelines handboek geschreven door Apple Inc 2007. Rounded-Rectangle

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 1.1.1.4: Goedkeurende controleverklaring,

Nadere informatie

Schiphol Airport Logistics Centre. 25,000 sqm built-to-suit development opportunity in Schiphol Airport. Is your logistics. ready for take-off?

Schiphol Airport Logistics Centre. 25,000 sqm built-to-suit development opportunity in Schiphol Airport. Is your logistics. ready for take-off? Schiphol Airport Logistics Centre 25,000 sqm built-to-suit development opportunity in Schiphol Airport Is your logistics ready for take-off? Schiphol Airport Logistics Centre Naritaweg, 1436 Aalsmeerderbrug,

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

Risico s van CO2 leidingen

Risico s van CO2 leidingen takes gastransport further Risico s van CO2 leidingen Kennistafel buisleidingen T. Veenstra HSE coordinator Utrecht, 7 september 2010 Groningen, 9-9-2010 1 Inhoud Duurzaamheidsbeleid van Gasunie Ontwikkelingen

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen):

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): Uitwerking Huiswerkopgave Inleiding Modelleren Hoofdstuk 3 1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): tube=[cap:{open,close},hand:{l,r,none}]

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-ONLINE.COM NL HANDLEIDING USERS MANUAL EM1033 HANDLEIDING NL EM1033 TWEE POORTS AUTOMATISCHE KVM SWITCH INHOUDSOPGAVE: PAGINA 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud

Nadere informatie

SPID Azimuth & Elevation antenna rotator Type: BIG-RAS/HR

SPID Azimuth & Elevation antenna rotator Type: BIG-RAS/HR Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com SPID Azimuth & Elevation

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie