Postoperatieve verwardheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Postoperatieve verwardheid"

Transcriptie

1 Postoperatieve verwardheid Annual Meeting BVAR 23 November 2013 Vincent UMBRAIN MD PhD Department of Anesthesiology and Perioperative Medicine

2 ? WAT? RISICOFACTOREN? PREVENTIE? PREVENTIE DIAGNOSE? INVLOED ANESTHESIE ALTZHEIMER 2 titel

3

4 Postoperatieve CZS dysfunctie Delirium Acute BWZ verandering Cognitief -en attentie deficit Perceptiestoornis Fluctuerend Voortbijgaand CAM-(ICU) ; ICDSC Onset: uren of dagen Duur: 2-3d;trauma 1-5d,oud 8d Hyper of hypoactief (of alle 2) Postoperatieve cognitieve dysfunctie Geen universele definitie Subtieler Alerter en georiënteerd (itt delirium) Persisterend NP- testen voor diagnose Ander time-frame Geen standaard methodologie in studies 4 titel

5 Diagnose : hoe te werk gaan? Don t worry it s easy, but only if you look for it Wekbaarheid - Cognitie Kijk,spreek, luister Confusion Assessment Method Richmond Agitation and Sedation Scale Intensive Care Delirium Screening Checklist

6 Postoperatieve CZS dysfunctie Delirium Acute BWZ verandering Cognitief -en attentie deficit Perceptiestoornis Fluctuerend Voortbijgaand CAM-(ICU) ; ICDSC Onset: uren of dagen Duur: fluctueert Hyper of hypoactief (of alle 2) Postoperatieve cognitieve dysfunctie Geen universele definitie Subtieler Alerter en georiënteerd (itt delirium) Persisterend NP- testen voor diagnose Ander time-frame Geen standaard methodologie in studies 6 titel

7 7 titel

8 Postoperatieve CZS dysfunctie Delirium Acute BWZ verandering Cognitief -en attentie deficit Perceptiestoornis Fluctuerend Voortbijgaand CAM-(ICU) ; ICDSC Onset: uren of dagen Duur: fluctueert Hyper of hypoactief (of alle 2) Postoperatieve cognitieve dysfunctie Geen universele definitie Subtieler Alerter en georiënteerd (itt delirium) Persisterend NP- testen voor diagnose Ander time-frame, peak onset: POD 2-7 Geen standaard methodologie in studies 8 titel

9 Subsyndromaal delirium Ziektespectrum variabel: geen ziekte tot klinisch delirium Enkele, maar niet alle kenmerken van delirium Score 1/3 op ICDSC 9 titel

10 Agitatie Definities Toegenomen motorische activiteit Aspecifiek symptoom Onderzoek onderliggend: pijn, angst, doodsvrees. Angst Gemoed of emotieverandering zonder cognitieve dysfunctie (Denken / begrip normaal) Geen verband tussen angst en delirium voorkomen Depressie 10 Definiëring

11 11 titel

12 ? 12 titel

13 Belangrijk? Incidentie: Delirium: 5-15% (Hoog risico: 16-62%) POCD:? (meer variabel in tijdsevolutie) Verlengde & kostelijke hospitalisatie Delirium POCD - mortaliteit na 6ma - mortaliteit, werkverlies, werkloosheid - 1 jaar na OK met controlegroep ( hart HK) 13 titel

14 Risicofactoren verschillen (?) Delirium Leeftijd (> 70 jaar) Neurocognitieve reserve Type heelkunde Symptomen van depressie Deshydratatie Metabole stoornissen Preoperatief BZD/opiaat gebruik POCD Leeftijd Neurocognitieve reserve Zware heelkunde Exacte relatie tussen beide entiteiten nog niet duidelijk! 14 titel

15 Delirium risk factoren Saunders RD Anesthesiol titel

16 Andere predictieve factoren Preoperatieve cognitieve alteratie (miskende depressie) VKF Toegekende alcohol abusus Slechte functionele status Abnormale Na +, K + of suikerspiegel Laag serum albuminegehalte Thorax of AAA HK of HK voor heupfractuur Omvangrijke HK met belangrijk bloedverlies en anemie Verlengde intubatieduur Postoperatieve hypoxie 16 titel

17 Predictieve delirium schaal > 70 jaar Fysische afhankelijkheid Malnutritie Addictie > 3 medicaties /24u Blaassonde Fixatie Iatrogeen event (1à2 items: 20%; >3 items: 35%) Charpentier JAMA titel

18 Soorten delirium.. Delirium een inwendige ziekte Substantie-geïnduceerd delirium Substantie-intoxicatie delirium Substantie-ontwenning delirium Delirium van onbekende oorzaak 18 titel

19 Differentieel diagnose (mnemonic WHHHHIMM) W ithdrawal (alcohol, drugs); W ernicke encefalopathie H ypertensieve encefalopathie H ypoglycemie H ypoperfusie H ypoxemie I ntracraniële bloeding M eningitis; encefalitis M edicatie: bijwerkingen, interacties 19 titel

20 Delirium pathofysiologie? Manifestatie corticale dysfunctie: EEG kan gestoord NT storingen Samenloop? Acetylcholine Melatonine Noradrenaline -Lymphokines Inflammatoir respons én oxidatieve stress na HK Maximale productie inflammatoire cytokines en generatie neurotoxines Psychosociale stress Inflammatoir respons van HK? preop. markers (CRP, IL6) geassocieerd met delirium postop. markers wel = geassocieerd met delirium? Leucociet migratie door BBB met permeabiliteit 20 titel

21 Potentiële mechanisme (??) Delirium incidentie is? verbonden met een verandering in baseline connectiviteit in neuronale hersen-netwerken. Aminerge neurotransmissie kan de interactie met de omgeving vergemakkelijken in een toestand van verminderd bewustzijn Een onevenwicht tussen excitatie en inhibitie neurotransmissie kan delirium tot ontplooiing brengen Endotheliale dysfunctie leidt tot veranderingen in neurotransmissie en cognitieve dysfunctie Hughes CG Anesthesiology titel

22 Preventieve maatregelen Behou normale waak- slaap cyclus (muziek, massage) Vermijd fixatie, vrijheids-beperkende middelen Bemoedig mobilisatie, kine met full-range of motion Gebruik familie, herhaaldelijke re-oriëntatie en stimulerende activiteiten (stimuleer cognitieve vaardigheden) # tubes, drains, sondes Adequate hydratatie en voeding Adequate pijnbehandeling Oraal opiaat beter resultaat dan IV Proactieve geriatrische consultatie Attentie: bril, gehoorapparaat en communicatietechnieken 22 titel

23 Behandeling Eerst identificatie en exclusie van andere oorzaken van cognitieve dysfunctie met elektroliet correctie Vermijd BZD en polymedicatie Denk aan medicamenteuze interacties Behandel onderliggende infecties Delirium van ongekende oorzaak = exclusiediagnose Preventie effect statines: controversieel Ketamine laag gedoseerd beschermend? BZD: beperk gebruik zo delirium niet alcohol gebonden is Haloperidol - Onvoldoende back-up studies - Laag gedoseerd zou droperidol de ernst en de duur van het delirium en de LOS beperken - Opletten verlengd QT (zo > 450 msec stop) - Start dosis: 0,5 1 mg, onset time: 11 min (en meer zo > 70j), spatieer herhaaldelijke boli! - Milde agitatie: 2 mg Dexemedetomidine μg/kg/u 23 titel

24 Anesthesietecniek Regionale anesthesietechnieken verminderen de incidentie van cognitieve dysfunctie niet wanneer vergeleken met algehele anesthesie (maar studies zijn oud en N beperkt) Rasmussen LS, AAS titel

25 Anesthesie techniek Normotensie versus hypotensie: 3 studies en Williams-Russo Anesthesiol 1999 ; Rolason BJA 1971; Townes Anest Analg 1991 IV of INH: Hypoxemie met SpO 2 - : ja Normo vs hypocapnie: op hersenen Vitaminen: Maar : Underpowered + oude gegevens 25 titel

26 Invloed anesthesieprodukten? Oude ratten: Klinische relevante concentraties inhalatieanesthetica veroorzaken persisterende stoornissen in leercapaciteiten of stoornissen in het uitvoeren van vroegere aangeleerde items Culley DJ AA Anesthesiol 2004 Celkultuur, knaagdieren, aap ( mens) Algemene anesthesie + INHG: apoptotische neurodegeneratie en toename van oligomerizatie van een peptide geassocieerd met Altzheimer ziekte Eckenhoff RG 2004 Ikonomidou Jevtovic 2003 Xie titel

27 Toch invloed anesthesie? Isoflurane anesthesie (mens, N=2000) Meer transiënte postoperatieve cognitieve dysfunctie ivm intraveneuze anesthesie ( > 2-3MAC) Ouderling, aanwezigheid van apolipoprotein E ε4 en isoflurane: correlatie met post operatieve cognitieve dysfunctie Yingmin Anesthesiol 2012 Sevoflurane (muis) Meer tau phosphorylatie, correlatie blootstellingen sevoflurane en cognitief deficit Le Freche H Anesthesiol2012 Desflurane Isoflurane (mens, N=106) Desflurane (7,5%) beïnvloedt mitochondriale functie anders, = veiliger dan isoflurane (2%) Zhang Ann o Neurol titel

28 ? Anaesthetic neurotoxicity and neuroplasticity: an expert group report statement (BJA Seminar Aug 2013) It was concluded that mounting evidence from preclinical studies reveals general anesthetics to be powerful modulators of neuronal development and function, which could contribute to detrimental behavioural outcomes..clinical data remain elusive.

29 ? 29 titel

30 Altzheimer en anesthesie 12,6% >65jr in US! Vroeg Altzheimer = verbonden met 3 dom. genen Kenmerken - Extra cellulaire amyloid plaques (A (1-42) en A (1-40) - IC ongeordende neurofibrillen bestaande uit gefosforyleerde tauproteine - Calcium ontregeling? - Directe neurotoxiciteit? Lang-termijn cognitieve dysfunctie gebonden aan HK ; er is geen nadelig impact op verloop Altzheimer Gasaprini M Neurol Sci 2002 ; Avidan MS Anesthesiol 2009 Betrouwbare, specifieke biomarkers in CSF ontbreken S100 (centrale cel dysfunctie), inflammatoire biomarkers (IL1, IL6, IL10, TNF, VEGF) Isoflurane: protectief bij Altzheimer muizen Eckel B, EJA 2013 Propofol beter dan inhalatie? (mens) Tang JX Anesthesiol titel

31 Core business 31 titel

32 Cognitie en hartheelkunde Hartheelkunde: incidentie D en POCD leeftijd Delirium incidentie na harthk: % Long term POCD incidentie niet met intelligentie verbonden: controverse POCD incidentie correlatie met intensiteit APR Zware HK: >onmiddellijke cognitieve defecten Duur CPB Ketamine: laag gedoseerd protectief? Newman Anesthesiol 2007 Kazmierski 2010 J Neuropsychiatry Clin Neurosci, J Psychosom Res. Guenther U, Ann Surg titel

33 Human Alzheimer and inflammation biomarkers after anesthesia and surgery. The authors studied human cerebrospinal fluid (CSF) biomarkers during surgery. METHODS: Eleven patients undergoing idiopathic nasal CSF leak correction were admitted. Lumbar subarachnoid catheters were placed before the procedure. Anesthesia was total intravenous propofol or remifentanil or inhalational sevoflurane, depending on provider choice. CSF samples were taken after catheter placement (base), at procedure end (0 h), and then at 6, 24, and 48 h RESULTS: Of the 11 patients: 4 received TIVA, 6 sevoflurane, and 1 mixed. Procedures lasted 6.4 ± 2 h. Total-tau and phosphorylated-tau181p increased progressively until at least 48 h. Total-tau, phosphorylated-tau, or amyloid-β(1-42) concentrations were not different CSF interleukin-10, S100Beta, and tumor necrosis factor α were increased similarly in both anesthetic groups at 24 h, but interleukin-6 was increased more in the inhalational group. CONCLUSION: These data indicate a neuroinflammatory response, including not only the usual markers but also S100Beta and tau, markers of injury. The total-tau/amyloid-β(1-42) ratio increased in a pattern consistent with Alzheimer disease, largely because of an increase in total-tau rather than a decline in amyloid-β(1-42). The differences in CSF interleukin-6 concentrations suggest that anesthetic management may make a difference in neuroinflammatory response

34 Anaesthetic neurotoxicity and neuroplasticity: an expert group report and statement (BJA Salzburg Seminar (Aug 2013)) Although previously considered entirely reversible, general anaesthesia is now being viewed as a potentially significant risk to cognitive performance at both extremes of age. A large body of preclinical as well as some retrospective clinical evidence suggest that exposure to general anaesthesia could be detrimental to cognitive development in young subjects, and might also contribute to accelerated cognitive decline in the elderly. A group of experts in anaesthetic neuropharmacology and neurotoxicity convened in Salzburg.. to review and critically assess currently available evidence from animal and human studies, and to consider the direction of future research. It was concluded that mounting evidence from preclinical studies reveals general anaesthetics to be powerful modulators of neuronal development and function, which could contribute to detrimental behavioural outcomes. However, definitive clinical data remain elusive. it is important to understand the complex mechanisms and effects involved in anaesthesiainduced neurotoxicity, and to develop strategies for avoiding or limiting potential brain injury through evidence-based approaches.

35 Invloed anesthesie? Resumé: Verschillen in studieresultaten in vitro & in-vivo! no consistent causal relationship between molecular changes and postanesthetic cognitive impairment in humans is known Seitz DP, BMC Geriatri Postoperatieve dementie en cognitieve dysfunctie

36 Retrospectieve mensenstudie N= ptn met anes vsn= z anes 3-7jaren follow up 2,65% versus 1,39% dementia (HR 1,99) # 1 of meerder anesthesie Hoger risico locoregionale anesthesie! Chen PL Br J Psy titel

37 Onopgelost Consensus definiëring postoperatieve cognitieve dysfunctie Mechanisme van POCD? Epigenetica en POCD? Schuldig? Anesthesie? Heelkunde? Beide? Andere factoren? 37 titel

38 Neuro-psychologische testen Betrouwbaar, sensitiviteit om subtiele alteraties na HK te detecteren 38 titel

39 Neuropsychologische testen Timing van de testen? Individuele versus collectieve veranderingen? Aantal testen? Welke testen? Leerimpact na het doorgaan van een NP test Impact van intelligentie, opvoeding en gemoed? Pijn impact op cognitief functioneren? Medicatie en med. interacties? Controle patiënt? Ethische consideratie van een controle groep 39 titel

40 N testen Ramsay scale Richmond Agitation Sedation Scale (RASS) Motor Activity Assessment Scale (MAAS) Confusion Assessment Method ICU (CAM-ICU): more sensitive Intensive Care Delirium Checklist (ICDSC) 40 titel

41 N testen: Attentie, Concentratie en perceptie 1. Attention and Concentration Index 2. WAIS-R digit symbol or similar 3. Symbol digit modalities test 4. Trailmaking test A 5. Trailmaking test B 6. Unclear vigilance task 7. Letter or symbol cancellation 8. Reaction time tests 9. Digit vigilance 10. Ishihara color plates 11. Concept shifting tasks (trails) 12. Flicker fusion threshold 13. Two-point discrimination 14.. Visual search 41 titel

42 N testen Visual and Spatial Skills 1. Hooper test (visual organization) 2. WAIS-R block design 3. Stroop color word interference 4. Line drawings 5. Bender-Gestalt test 6. WAIS-R object assembly Visomotor and Manual Skills 1. Finger tapping 2. Purdue pegboard 3. Digit/words copying tests 4. Steadiness 42 titel

43 N testen : geheugen en inprenting 1 Rey Auditory Verbal Learning Test 2 Continuous paired associate leaning 3 Bushke verbal selective reminding test 4 Wechsler Memory Scale (WMS) Logical memory 5 WMS Visual reproduction 6 WMS Associative Learning 7 WMS Mental control 8 WMS Information 9 WMS Digit Total 10 WMS Personal and current information 11 WMS Orientation 12 Taylor-Rey-Osterreith test battery 13 Word list 14 Randt memory test 15 Prose passage/story recall 16 Benton visual retention test 17 Chandigarh memory scale 18 Luria memory test 19 Delayed recall test 20 Visual Gestalt learning 21 Picture recognition 22 Recognition memory task 23 Mattis-Kovner verbal recall 24 Mattis-Kovner verbal recognition 25 Benton visual recognition test 26 Object learning test 27 WAIS Digit Span 28 Visual verbal leaning test 29 Memory scanning test 30 Unknown or unclear memory test (self-devised) 31 Rivermead behavioral memory 32 Fuld object memory 33 Free recall task 34 Baibizet and Cany visual recognition 43 titel

44 N testen Numerical 1 Arithmetic 2 Serial sevens subtraction 3 Counting Executive Functions 1 Maze test 2 Card sort test Composite Measures 1 Mini-Mental Status Examination 2 Shipley Hartford examination 3 Wechsler Adult Intelligence Scale Revised 4 Abbreviated Mental Test 5 Examen Cognitif per Ordinateur 6 Mattis Organic Mental Screening Examination 7 Wechsler Memory Scale 8 Iowa Battery of Mental Decline 9 Rivermead Memory Scale 44 titel

45 N testen: verbale -en taalvaardigheden 1. Wechsler Adult Intelligence Scale Revised (WAIS-R) Vocabulary 2. WAIS-R Information 3. WAIS-R Similarities 4. Speed of writing 5. Controlled oral word association test 6. Boston Naming Test 7. Alphabet 45 titel

46 46 titel

47 Differentieel diagnose delirium en POCD Verschillen POCD en delirium objectiveerbaar? Geheugenverlies? Attentievermindering? Leerprobleem? Concentratiedaling? Snelheid motorisch en verbaal antwoord POCD: 70 NP-testen? 47 titel

48 Delirium: klinische symptomen Prodromale faze attentie - focusering Gestoorde slaap cyclus Geheugenaantasting Spraak -en denk stoornissen Veranderde perceptie Desoriëntatie Dysgraphie Hyperactief- geagiteerd of hypoactief- lethargisch Hypoactieve vorm: > miskend, outcome minder Ook gemengde vormen 48 titel

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema (on)rust op de ICU Norinda Fennema disclosure anesthesioloog-intensivist Kennemer Gasthuis Haarlem principal investigator UltiSAFE 2006 ICM MiDEX 2012 JAMA pagina 2 (on)rust op de ICU sedatie slaap DELIER

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

nociception in offspring exposed to perinatal maternal stress and/or developmental anti depressant medications.

nociception in offspring exposed to perinatal maternal stress and/or developmental anti depressant medications. Summary L. Knaepen SUMMARY Summary Chapter 1 provides a brief overview of two perinatal events, i.e. perinatal maternal stress exposure and repetitive neonatal pain exposure, which are described in this

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

Mogelijke nieuwe bio-markers De relatie tussen het gangpatroon en cognitie

Mogelijke nieuwe bio-markers De relatie tussen het gangpatroon en cognitie 1 Mogelijke nieuwe bio-markers De relatie tussen het gangpatroon en cognitie Claudine Lamoth Centrum voor Bewegingswetenschappen Groningen, Universiteit Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek Symptomen 1:1 Ziekte Klassiek Geriatrische ziekte uiting Waarom? Ziektebeloop: Patiënten met bv. kanker, hartfalen, dementie. Lorenz KA Ann Int

Nadere informatie

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose The Relationship between Adaptive and Cognitive Functioning

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 De informatie over deze CAP-code wordt opgesplitst in twee delen: (I) Betekenis: De betekenis van code 0 bij de Delirium-CAP. (II) Richtlijnen: De stappen

Nadere informatie

Neurocognitieve stoornissen

Neurocognitieve stoornissen Neurocognitieve stoornissen DSM IV DSM 5 Lieve Lemey Carmen Vranken Neurocognitieve stoornissen Context: vergrijzing met prevalentie leeftijdsgebonden ziekten: diabetes, osteoporose, depressie, delier,

Nadere informatie

Postoperatief delirium bij de geriatrische patiënt

Postoperatief delirium bij de geriatrische patiënt Postoperatief delirium bij de geriatrische patiënt Masterpaper 2016-2017 Nooshin Nasser Gharaee Co-assistent Anesthesie UZ Leuven Promotor: dr. Gert Poortmans Het probleem De bevolking vergrijst groeiende

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe behandelingen tegen Alzheimer; De Amsterdamse benadering

Op zoek naar nieuwe behandelingen tegen Alzheimer; De Amsterdamse benadering Op zoek naar nieuwe behandelingen tegen Alzheimer; De Amsterdamse benadering Dr. Niels Prins 5 e college grote stad en gezondheidszorg Amsterdam, 19 mei 2014 Prevalentie dementie in de EU: 10M Dementie

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Summary 136

Summary 136 Summary 135 Summary 136 Summary The objectives of this thesis were to develop of a mouse model of neuropathic pain and spinal cord stimulation (SCS) and to increase the efficacy of spinal cord stimulation

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

en niet te vergeten... diabetes en cognitie Geert Jan Biessels Vascular Cognitive Impairment Group Afdeling Neurologie UMC Utrecht 1

en niet te vergeten... diabetes en cognitie Geert Jan Biessels Vascular Cognitive Impairment Group Afdeling Neurologie UMC Utrecht 1 en niet te vergeten... diabetes en cognitie Geert Jan Biessels Vascular Cognitive Impairment Group Afdeling Neurologie UMC Utrecht 1 Hersenen? dementierisico en DM beloop van cognitief verval individueel

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners van Somatische en Psychogeriatrische Afdelingen Validation of the Depression List (DL) and the Geriatric

Nadere informatie

Welkom in het Jeroen Bosch Ziekenhuis

Welkom in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Welkom in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Delier Vakgroep geriatrie vanaf juni 2014. Bovenste rij: Astrid van Strien, Janet Bootsma, Karen Keijsers, Truuke Kamminga. Onderste rij: Rob van Marum, Cees Wouters,

Nadere informatie

Anesthesie en Ouderen

Anesthesie en Ouderen Dr B T Veering Afd Anesthesiologie LEIDS UNIVERSITAIR MEDISCH CENTRUM Rembrandt 1606-1669 1890 2005 I. Inleiding II. Peri-operatief risico III. Intraoperatief IV. Postoperatieve periode verkoeverkamer

Nadere informatie

De relatie tussen Zelfwaardering, Externe Attributie en Psychotische symptomen.

De relatie tussen Zelfwaardering, Externe Attributie en Psychotische symptomen. De relatie tussen Zelfwaardering, Externe Attributie en Psychotische symptomen. The association between Self-esteem, External Attribution and Psychotic symptoms. Mike van Kempen 851084784 Begeleider 1:

Nadere informatie

ANESTHESIE TIJDENS LACTATIE

ANESTHESIE TIJDENS LACTATIE ANESTHESIE TIJDENS LACTATIE Inleiding Borstvoeding is momenteel gouden standaard WHO en AAP bevelen borstvoeding gedurende 6 maanden aan meer en meer moeders die operatie (vb. Sterilisatie-curretage) ondergaan

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM 1. Definitie en voorkomen 2. Pathofysiologie 3. Oorzaken 4. Diagnose 5. Behandeling Definitie en voorkomen: 1.

Nadere informatie

"Recognition of Alzheimer's Disease: the 7 Minute Screen."

Recognition of Alzheimer's Disease: the 7 Minute Screen. Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. (1998) "Recognition of Alzheimer's Disease: the 7 Minute Screen." Meetinstrument Afkorting Auteur Onderwerp Doelstelling Populatie Gebruikers

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Lange termijn gevolgen van IC behandeling! Mathieu van der Jagt Intensive Care Volwassenen, Erasmus MC Rotterdam m.vanderjagt@erasmusmc.nl Er is meer dan

Nadere informatie

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie Critically Appraised Topic Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Autisme Spectrum Stoornissen en Vitamine D

Autisme Spectrum Stoornissen en Vitamine D Autisme Spectrum Stoornissen en Vitamine D Deze presentatie Wat doet vitamine D eigenlijk? Wanneer is er deficiëntie? Vitamine D tekort en autisme Effecten van suppletie bij autisme Conclusies Klinische

Nadere informatie

Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014

Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014 Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014 Vraag Maskeert een perifere zenuwblokkade het optreden van

Nadere informatie

Symposium Sportklinisch ExperFse Centrum, Maastricht, 17 april

Symposium Sportklinisch ExperFse Centrum, Maastricht, 17 april Symposium Sportklinisch ExperFse Centrum, Maastricht, 17 april Prof. dr. Rudolf Ponds, klinisch neuropsycholoog, MUMC Dr. Dymphie in de Braek, klinisch neuropsycholoog i.o., MUMC Drs. Kay Deckers, neuropsycholoog-

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Cognitieve stoornissen en Depressie na TIA en beroerte. Anouk van Norden Neuroloog

Cognitieve stoornissen en Depressie na TIA en beroerte. Anouk van Norden Neuroloog Cognitieve stoornissen en Depressie na TIA en beroerte Anouk van Norden Neuroloog INTRODUCTIE Cognitive function in elderly individuals with cerebral small vessel disease an MRI study Anouk GW van Norden

Nadere informatie

Delirium protocol 2e versie (d.d. 25-07-2010) Pagina 2

Delirium protocol 2e versie (d.d. 25-07-2010) Pagina 2 Titel Delirium preventie en behandeling op de intensive care voor volwassen patiënten Datum vaststelling: juli 2010 Datum revisie: juli 2012 Verantwoording: Medische protocollencommissie intensive care

Nadere informatie

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?*

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Floor Ploos van Amstel, RN, MSc, verpleegkundig expert, afd. Medische Oncologie Maaike

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Koorts. Diagnostische valkuilen bij de oudere patiënt

Koorts. Diagnostische valkuilen bij de oudere patiënt Koorts Diagnostische valkuilen bij de oudere patiënt Koorts Sinds de Oudheid weet men dat verhoogde lichaamstemperatuur een teken van ziekte kan zijn Vanaf 16-17 e eeuw worden thermometers ontwikkeld 1868

Nadere informatie

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen De rol van apc en steroiden Peter Pickkers Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen NIVAS 2012 De controverse omtrent APC, Eli-Lilly en de Surviving Sepsis Campaign De studies De sponsering Het commentaar

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication Citation for published version (APA): Witlox, J. (2012). Delirium in the elderly:

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het aantal ouderen boven de 70 jaar is de laatste jaren toegenomen. Dit komt door een significante reductie van sterfte op alle leeftijden waardoor een toename van de gemiddelde

Nadere informatie

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetic Patients in Nursing Homes The Relationship between Diabetes, Depressive

Nadere informatie

Samenvatting 9 122 Chapter 9 Diabetes mellitus is geassocieerd met langzaam progressieve veranderingen in het brein, een complicatie die diabetische encefalopathie genoemd wordt. Eerdere studies laten

Nadere informatie

Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen

Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen Palliatieve zorg en dementie zorg Stellingen prof.dr. Cees Hertogh en dr.ir. Jenny van der Steen EMGO Instituut voor onderzoek naar gezondheid en zorg afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie. Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC)

Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie. Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC) Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC) overzicht Detectie van dementie - cognitieve screening in de eerste lijn - ADL evaluatie

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving Relationships between Attachment and Well-being among the Elderly: The mediational Roles of Mindfulness

Nadere informatie

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC prehospitaal handelen: De kater komt later Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC RS infectie, 10 dagen oud Meningococcen infectie, 1 jaar Asystolie bij cardiomyopathie,

Nadere informatie

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg aan de hand van de Montreal Cognitive Assessment (MoCA-D) Carolien J. W. H. Bruijnen, MSc Promovendus Vincent van Gogh cbruijnen@vvgi.nl www.nispa.nl

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

Ouderen en Internet: Wat werkt op het web?

Ouderen en Internet: Wat werkt op het web? Ouderen en Internet: Wat werkt op het web? Julia van Weert Kennismarkt AMC/VUmc. Amsterdam, 5 juni 2012 Ouder worden en cognitie Z-scores 1,2 0,8 0,4 0-0,4-0,8 Working Memory Long-term memory Speed of

Nadere informatie

Inhoud. Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o.

Inhoud. Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o. Delier in de Geriatrische i Revalidatiezorg Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o. UKON workshop 7 april 2016 Inhoud

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

University of Groningen. Functional brain laterality in adulthood ADHD Mohamed, Saleh

University of Groningen. Functional brain laterality in adulthood ADHD Mohamed, Saleh University of Groningen Functional brain laterality in adulthood ADHD Mohamed, Saleh IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please

Nadere informatie

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Ontremd Dement Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Sexual Disinhibited Behaviour on people with Dementia Living in Nursinghomes.

Nadere informatie

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Sylvie Verté INLEIDING Reeds geruime tijd worden pogingen ondernomen om te bepalen welke aspecten van diverse ontwikkelings-

Nadere informatie

De MMSE bij geriatrische patiënten

De MMSE bij geriatrische patiënten De MMSE bij geriatrische patiënten Een kritische blik en guidelines bij een der meest gekende, maar mogelijks ook een der meest verkeerd gebruikte screeningstesten Drs. Michael Portzky UZ Gent/ PC St Jan

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties?

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? G. van der Sluis, J. Elings, S. Bausch-Goldbohm, R. Bimmel, F. Galindo-Garre, N. van Meeteren

Nadere informatie

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA.

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Isala Anouk Spijkerman & Marieke Hollewand 24 september 2014 Introductie Veel voorkomende operaties in Nederland: Totale knie prothese:

Nadere informatie

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning symposium Vroegtijdige Zorgplanning 9 juni 2016 Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning dr. Anne Beyen Geriater RZ Heilig Hart Tienen Cure model : gevolgen voor (oudere)

Nadere informatie

6 e mini symposium Ouderenzorg

6 e mini symposium Ouderenzorg 6 e mini symposium Ouderenzorg Aanvullende diagnostiek bij dementie in de 1 e lijn Suzanne Boot, specialist ouderengeneeskunde, kaderarts psychogeriatrie i.o. 28-09-2015 Pagina 1 6 e Mini symposium ouderenzorg

Nadere informatie

Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind

Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind The moderating effect of the mother child relation on the

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Vergrijzing van de bevolking in België

Vergrijzing van de bevolking in België Frailty / kwetsbaarheid bij ouderen Nele Van Den Noortgate Diensthoofd Geriatrie Universitair Ziekenhuis Gent Oostende, 27 maart 2015 Vergrijzing van de bevolking in België www.statbel.fgov.be/studies/paper10_nl.pdf

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht GEDRAG: De wijze waarop iemand zich gedraagt, zijn wijze van doen, optreden

Nadere informatie

Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem. Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven

Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem. Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven 2011-2012 Inhoud Pathofysiologie van alcoholisme Alcohol- gerelateerde internistische problemen Chronische

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende

De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende Nederlandse samenvatting Ontsteking bij de ziekte van Alzheimer in vivo kwantificatie Achtergrond De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

SEPSIS 3.0. Σήψις: the process by which flesh rots, swamps generate foul airs, and wounds fester (Hippocrates 700 bce)

SEPSIS 3.0. Σήψις: the process by which flesh rots, swamps generate foul airs, and wounds fester (Hippocrates 700 bce) SEPSIS 3.0 Σήψις: the process by which flesh rots, swamps generate foul airs, and wounds fester (Hippocrates 700 bce) Mariëlle Van der Steen, Martini Ziekenhuis Groningen Prof. P. Pickkers, Radboud Universiteit

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners?

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Are Premorbid Neuroticism-related Personality Traits a

Nadere informatie

Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013

Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013 Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013 Hoeveel mensen in Nederland hebben dementie? 16.5 miljoen Nederlanders; 2.5 miljoen hiervan is 65+ (15%)

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie 15 april 2014 Thanasie Markou Cardio-thoracaal chirurg A.L.P. Markou Quality of life after cardiac surgery Quality of life after cardiac surgery A.L.P. Markou Kwaliteit

Nadere informatie

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines.

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. KGBN Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. A/ ISCHEMIC STROKE / TIA & geen CHD : Heart Protection Study : Subgroep stroke antec. gerandomiseerd naar simvastatine

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie