Het effect van tussentijds toetsen op studierendement: een literatuurstudie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het effect van tussentijds toetsen op studierendement: een literatuurstudie"

Transcriptie

1 Het effect van tussentijds toetsen op studierendement: een literatuurstudie Veronica Bruijns Toetsing is een krachtig middel om het studiegedrag van studenten te sturen. De toetsresultaten van de studenten zijn bepalend voor het rendement van een opleiding. Omdat deze rendementen achterblijven bij de streefcijfers zoeken opleidingsteams naar manieren om het studiegedrag van studenten te sturen met interventies op toetsgebied. Ze worden daarbij geinspireerd door interventies die de laatste jaren binnen Nederlandse universiteiten en hogescholen zijn uitgevoerd. Eon van deze interventies is het invoeren van tussentijdse toetsen. Deze maatregel heeft tot doel om, met behoud van de kwaliteit van de toets, een hoger studierendement te realiseren. In dit artikel wordt beschreven welke evidentie er is over het effect van de inzet van tussentijds toetsen en de planning van de tussentijdse toetsen op het studierendement. Sturende werking van toetsen Toetsing wordt beschouwd als een belangrijke stimulans en motivator voor het studiegedrag van studenten. Volgens Gibbs (2010) is assessment het meest krachtige instrument in het sturen van het studiegedrag van studenten: "Assessment makes more difference to the way that students spend their time, focus their effort, and perform, than any other aspect of the courses they study, including the teaching. If teachers want to make their course work better, then there is more leverage through changing aspects of the assessment than anywhere else, and it is often easier and cheaper to change assessment than to change anything else" (p. 3). Met behulp van toetsing stimuleren we studenten tijd in de studie steken. Het stimuleren van timeontask (Chickering, Gamson, & Poulsen, 1987) zorgt er vervolgens voor dat de student een voldoende prestatie op de toets kan behalen.tussentijds toetsen heeft tot doel timeontask te verhogen. Echter, tijd alleen is niet genoeg om studiesucces te garanderen; de student moet ook een efficiente studieaanpak hanteren (Kember, Ng, Tse, Wong, & Pomfret, 1 996) gericht op deep level learning in plaats van surface learning (Biggs &Tang, 2011). Onderzoek naar interventies is relevant om te kunnen bepalen welke interventies op toetsgebied daadwerkelijk een positief effect hebben op het studierendement. Tussentijds toetsen Tussentijds toetsen kan op vele manieren worden vormgegeven, afhankelijk van de gehanteerde didactiek of het onderwijsconcept. De verschillende activiteiten zijn op een continuum te plaatsen van informele kleinschalige activiteiten tot summatieve toetsing: vragen stellen door de docent tijdens instructie, vragen in tekstboeken, reflectie vragen, feedback geven door docent en medestudenten, tussentijdse oefeningen, quizzen, korte essays, meerkeuzetoetsen. Tussentijdse toetsen kunnen formatief of sum matief worden ingezet. Bij formatief toetsen wordt soms gebruik gemaakt van incentives zoals bonuspunten of verplichte deelname als voorwaarde voor deelname aan de summatieve toets. Gebruikte termen in de literatuur zijn: frequent testing, frequent examinations, interim assessment, continuous assessment, classroom assessment. Onderzoeksvraag Welke interventies op het gebied van frequentie en planning van toetsing binnen een studieperiode leveren een positieve bijdrage aan het studierendement? Door interventies in frequentie en planning van toetsmomenten binnen een studieperiode beogen we studenten te stimuleren om meer tijd te besteden aan de studie. Zowel de hoeveelheid tijd die gericht besteed wordt aan de studie timeontask als het regelmatig studeren worden verondersteld een positief effect te hebben op het studierendement. Regelmatig toetsmomenten inbouwen in het programma gedurende een blok of semester zowel formatief als summatief kan bevorderen dat studenten de benodigde tijd aan de studie besteden, die tijd beter spreiden over het blok of semester en minder stof hoeven te bestuderen per toets. Verondersteld effect is dat de slagingspercentages op summatieve toetsen toenemen. De hypothese op basis van de onderzoekvraag is als volgt: tussentijds toetsen gedurende een onderwijsperiode heeft een positief effect op de prestaties van studenten bij de summatieve, afsluitende toets. Vragen bij deze hypothese: 1. Hoeveel tussentijdse toetsmomenten is optimaal? 2. Moeten de tussentijdse toetsen formatief of summatief zijn en wat is de rol van feedback? 3. Welke vorm moeten tussentijdse toetsen hebben om effectief te zijn? 4. Welke planning in de tijd is effectief? Doel van de literatuurstudie is het verzamelen van experimentele onderzoeken, waarbij sprake is van een interventiegroep en controlegroep en waar random toewijzing heeft plaatsgevonden, om na te gaan of er sprake is van een causaal verband tussen tussentijds toetsen en studierendement. Onderzoek van Onderwijs Jaargang 43 / mei

2 Literatuurselectie De literatuurstudie is in vijf stappen uitgevoerd: Stap 1: Zoeken in databases Stap 2: Via referenties in relevante artikelen Stap 3: Referenties uit toonaangevende metastudies, waaronder Visible Learning (Hattie, 2008) Stap 4: Eigen netwerk De bovenstaande zoekstrategie heeft in totaal 42 artikelen, twee onderzoeksrapporten, twee dissertaties en een boekhoofdstuk opgeleverd. Na verdere inhoudelijke analyse zijn veertien artikelen, een onderzoeksrapport en een boekhoofdstuk geselecteerd voor deze literatuurstudie. Twaalf onderzoeken hebben betrekking op vraag 1 tot en met 3; vier publicaties op vraag 4. De selectie wordt toegelicht in de volgende paragraaf. Nadere analyse Bij de nadere analyse van de geselecteerde literatuur is specifieker gekeken naar het soort onderzoek. Het aantal experimentele studies was beperkt; om die reden zijn ook een aantal quasi experimenten (geen controlegroep, maar cohortvergelijking), een review study en een case studie opgenomen. label 1: Geselecteerde onderzoeken vraag 1 t/m 3 Arti el 1 Bekkink, et al. (2012) Challenging medical students with an interim assessment: a positive effect on formal examination score in a randomized controlled study 2 Da Paola & Scoppa (2011) Frequency of examinations and student achievement in a randomized experiment 3 CarillodelaPena & Perez (2012) Continuous assessment improved academic achievement and statisfaction of psychology students in Spain 4 Sparzo et al. (1986) College student performance under repeated testing an cumulative testing conditions: report of five studies Soort onderzoek 5 Khalaf & Hanna (1992) The impact of testing frequency on high school students; achievement 6 Murphy & Stanga (1995) The effects of frequent testing in an income tax course: an experiment 7 Kling et al. (2005) The impact of testing frequency on student performance in a marketing course 8 Iverson et al. (1994) Frequent, ungraded testing as an instructional strategy Quasi experiment 9 Cole & Spence (2012) Using continuous assessment to promote student engagement in a large class 10 Esposto &Weaver (2011) Continuous assessment to inmprove student engagement an active learning Quasi experiment Quasi experiment 11 BangertDrowns et al. (1991) Effects of frequent classroom testing Review study 12 lsaksson (2008) Assess as you go: the effect of continuous assessment on student learning during a short course in archeology Case study Tabel 2: Geselecteerde onderzoeken vraag 4 Arti el 1 Jansen (2004) The influence of the curriculum organization on study progress in higher education Soort onderzoek Case study bases on secondary data 2 Slater (2009) The timing of referred examinations Case study 3 CohenSchotanus (1999) Student assessment and examinaton rules Case study 4 CohenSchotanus (2012) De invloed van het toetsprogramma op studiedoorstroom en studierendement Expert opinion 16 Onderzoek van Onderwijs Jaargang 43 / mei 2014

3 De gekozen artikelen zijn nader geanalyseerd aan de toetsen uitvoerden; er was geen significant verschil tussen hand dertien criteria voor evidence based onderzoek zoals de interventie en de controlegroep ten aanzien van de onderstaand aangegeven in tabel 3. Criteria 1 tot en met summatieve toetsresultaten. Murphy en Stanga (1995) 10 zijn gewaardeerd op basis van de concrete informatie constateerde een hoger gemiddelde score van de experiuit het betreffende artikel. Aspecten 11 tot en met 13 zijn mentele groep op de summatieve toets, doch dit was niet door de auteur ingeschat. Bij externe validiteit is geke statistisch significant. ken naar: representativiteit en bruikbaarheid; bij impact op vermelding van effect size en bij realiteitswaarde op: Bij tien onderzoeken betrof het tussentijdse formatieve kosteneffectiviteit, implementatie en opschaling. toetsing; bij twee onderzoeken betrof het tussentijdse summatieve toetsing (De Paola & Scoppa, 2011; Murphy & De twaalf onderzoeken in tabel 1 voldoen, in aflopende Stanga, 1995). Bij twee onderzoeken droeg het voldoende mate, aan de bovenstaande criteria voor evidence based scoren op de formatieve toetsen in bepaalde mate bij aan onderzoek: het resultaat op de summatieve toets (CarrillodelaPena & Perez, 2012; Cole & Spence, 2012;). label 3: Inschaling van de geselecteerde onderzoeken op 13 criteria voor evidence based onderzoek. 1 Peer reviewd 2 Random toewijzing 3 Controlegroep aanwezig 4 Overeenkomst ken merken 5 Gelijke grootte N 6 Peer reviewed 7 Gelijke onderzoeksvraag 8 Pretest 9 Effect size vermeld 10 Significantie vermeld 11 Externe validiteit 12 Impact a) 12 (a (1), 76 a) c= re) Bekkink et al. (2011) Da Paolo & Scoppa (2011) Carillodela Pena & Perez (2012) Sparzo et al. (1986) Khalaf & Hanna (1992) Murphy & Stanga (1995) Kling et al. (2005) Iverson et al. (1994) Cole & Spence (2012) Esposto & Weaver (2011) BangertDrowns et al. (1991)* Isaksson (2008) / / / 1 = aanwezig; 1 = min of meer aanwezig; = afwezig; niet vermeld in artikel *dit onderzoek betreft een metastudie Op deze onderzoeken uit tabel 2 zijn alleen de criteria peer reviewed en overeenstemming met de onderzoekvraag van toepassing. Nadere analyse aan de hand van de aspecten, zoals in tabel 3, is op deze onderzoeken niet van toepassing. Is er effect? Tien van de twaalf onderzoeken constateerden een positief effect van tussentijds toetsen op de prestaties op de summatieve toets. Bij de experimentele studies (artikel 1 tot en met 7, zie tabel 1 en 3), die in hoge mate voldoen aan de criteria voor evidence based onderzoek, kan sprake zijn van een causaal verband. Van deze studies constateerde zes van de zeven een significant effect. Iverson, Iverson en Lukin (1994) vonden geen effect. Zij voerden een quasi experiment uit met twee groepen studenten waarbij interventiegroep tussentijdse formatieve In onderstaande tabel zijn de belangrijkste kenmerken uit twaalf onderzoeken weergeven: In de volgende paragrafen worden de resultaten van de onderzoeken nader besproken aan de hand van de vragen, afgeleid uit de hypothese: 1. Hoeveel tussentijdse toetsmomenten is optimaal? 2. Moeten de tussentijdse toetsen formatief of summatief zijn en wat is de rol van feedback? 3. Welke vorm moeten tussentijdse toetsen hebben om effectief te zijn? 4. Welke program mering is effectief? Aantal tussentijdse toetsmomenten Er is veel variatie in het aantal tussentijdse toetsen: van een tot 75. De grote range wordt met name veroorzaakt door de metastudie van BangertDrowns et al.(1991), die Onderzoek van Onderwijs Jaargang 43 / mei

4 Tabel 4: Belangrijkste kenmerken uit de onderzoeken naar frequent toetsen. Author(s) N E(xperimental) G C(ontrol)G 1 Bekkink et al. (2011) N=417 EG: 277 CG: 140 Duration (weeks) No. of tests IG 4 One or two No. of test CG Sort of test 0 formative assesment 7 mc questions Effect intervention on final examination* d = 0.29 p = Da Paolo & Scoppa (2011) N=344 EG: 172 CG: mc questions summative p < Carillodela Pena & N=903 Perez (2012) 3x100 per year Term % weight final grade 12 tot 20 mc questions p < Sparzo et al. (1986) N=48 EG/CG:? quarter 1 per week 1 per two weeks mc questions an completions items F = p <.05 5 Khalaf & Hanna (1992) N=1951 EG: 997 CG: 954 semester 2 per month 1 per month 32 mc questions d = 0.30 p < Murphy & Stanga (1995) N=112 EG: 58 CG: mc and 12 open questions F = Kling et al. (2005) N=120 EG/CG:? trimester 12 3 mc questions Final 1: p =.007 Final 2: p = Iverson et al. (1994) N= 82 EG: 41 CG: 41?? 4 mc questions F = 1.05 p = Cole & Spence (2012) N= % weight final grade pass six of nine tests (open and closed questions) d = 1.7 p < Esposto &Weaver (2011) N= 30 to 40 per year 12 No specific number stated Mc test, problem solving and group assignment p < BangertDrowns et al. (1991) Meta review of 40 studies 4 to 16 3 to 75 0 to 15 Conventional classroom tests d = 0.23 p < Isaksson (2008) N= Short essay Formative and summative p =.0021 *Niet alle onderzoeken rapporteerden effect size en/of pwaarde. Daarvoor in de plaats is de alternatieve gerapporteerde statistische maat voor het effect van in interventie op het final examination opgenomen.

5 40 onderzoeken omvat. Als we deze niet meetellen is de range voor de interventiegroep tussen 1 en 20 en de range in de controlegroep tussen 0 en 3. Wat konnt uit de onderzoeken naar voren over een optimum van het aantal tussentijdse toetsen? Uit de metastudie van BangertDrowns et al. (1991) blijkt dat er een verminderde meeropbrengst is bij de toename van het aantal tussentijdse toetsen. Zij concludeerden in hun metaanalyse dat studenten, die gedurende vijftien weken ten minste een toets deden, anderhalve standaarddeviatie hoger scoorden op de eindtoets dan studenten die geen tussentijdse toets deden. De mate van verbetering in presteren neemt af als het aantal tussentijdse toetsen toeneemt. Uit nadere analyse van acht van de veertig onderzoeken blijkt dat een verdriedubbeling van het aantal toetsen een verdubbeling van de effect size opleverde: van 0.23 naar Dat betekent dat er een verminderde meeropbrengst is bij toename van het aantal toetsen. Bekkink, Donders, Van Muijen en Ruiter (2012) constateerden in hun onderzoek dat het effect op de prestatie op de summatieve toets hetzelfde voor was studenten die een of twee keer een interim assessment uitvoerden. Wat zegt dit over de onderzoeken waar sprake is van veel tussentijds toetsen (Kling, McCorkle, Miller, & Reardon, 2005; Cole & Spence, 2012)? Bij Cole en Spence (2012) leverde de deelname aan de tussentijdse toetsen een bonus op. Dit verklaart wellicht het positieve effect, ondanks het hoge aantal toetsen. In het onderzoek van Da Paolo en Scoppa (2011) was sprake van een eerdere interventie waarbij het aantal toetsen was verminderd. Door deze interventie daalde het gemiddelde aantal behaalde credits van 38.9 naar Op basis van deze informatie uit de onderzoeken lijkt het antwoord op de vraag over het optimale aantal toetsen dat een of twee tussentijdse toetsen voldoende is om een positief effect te realiseren. Formatief en summatief toetsen en de rol van feedback Uit de onderzoeken komt naar voren dat tussentijdse toetsen met name formatief worden ingezet. Reden hiervoor is dat formatieve toetsing voor studenten relevante feedback oplevert. Het leereffect van summatieve toetsing is laag; formatieve toetsing daarentegen heeft een groter leereffect. Bij summatieve toetsen zijn studenten met name geinteresseerd in het behaalde resultaat en als dat voldoende is, beschouwen ze het studieonderdeel als afgerond. Bij formatieve toetsing krijgen studenten tussentijdse feedback op hun leerprestaties. Ze leren wat ze al beheersen en waar ze nog aan moeten werken. Black en William (1998) definieren formatieve toetsing als: ':.. all those activities undertaken by teachers, and/or by their students, which provide information to be used as feedback to modify the teaching and learning activities in which they are engaged" (p. 2). Met name gerichte en directe feedback heeft een sterk positief effect op leerprestaties van studenten (Hattie &Timperley, 2007). Gibbs en DunbarGoddet (2009) vonden in hun case study dat onderwijsprogramma's of een hoog volume aan summatieve toetsen hebben of een hoog volume aan forma tieve toetsen, maar nooit beide tegelijkertijd. Dit wijst erop dat toetsystemen in curricula Of focussen op summatieve toetsen Of op formatieve toetsen. De conclusie op basis van de onderzochte literatuur luidt: formatieve tussentijdse toetsing heeft door het belang van feedback een groter effect op het individuele studiesucces dan summatieve tussentijdse toetsing. Omdat in slechts twee onderzoeken sprake was van tussentijdse summatieve toetsing is het niet mogelijk om hieruit duidelijke conclusies te trekken over het effect van summatieve toetsing. Vorm tussentijdse toetsen Opvallend is dat in veel onderzoeken de tussentijdse toetsen meerkeuzetoetsen zijn. Dit is voor docenten een efficiente manier van toetsen, omdat afname er van weinig tijd in beslag neemt en deze toetsvorm een korte nakijktijd heeft. Meerkeuzetoetsen zijn echter vooral gericht op surface learing. Als de afsluitende toets ook een meerkeuzetoets is, is er met name sprake van surface learning. Een hoog slagingspercentage voor een meerkeuzetoets is daarmee niet synoniem voor een hoge leeropbrengst (Jansen, 2004). Daarvoor zijn andere toetsvormen, die een beroep doen op deep level learning, nodig. Als we een relatie leggen met frequentie dan constateert Crooks (1988) dat surface learning gebaat is bij vaker tussentijds toetsen en deep level learning gebaat is bij een lagere frequentie van tussentijds toetsen. Dit wordt bevestigd door Tan (1992), en Cole en Spence (2012). Tan (1992) ondervroeg dertig studenten over hun ervaring met tussentijdse summatieve meerkeuzetoetsen. Hieruit bleek dat het veel toepassen van summatieve meerkeuzetoetsen een negatieve invloed had op het studiegedrag. De studenten gingen over tot een oppervlakkige benadering, gericht op het halen van de examens, in plaats van het begrijpen van de materie. Colleges en literatuur hadden geen invloed op de gekozen leerstijl. Cole en Spence (2012) maken de kanttekening dat de gekozen toetsvorm in hun onderzoek oppervlakkig leren stimuleerde. lsaksson (2008) onderzocht het effect van het toepassen van fiveminute essays na afloop van ieder college. Hij concludeerde dat het toepassen, gecombineerd met directe feedback, een sterke correlatie oplevert met de resultaten op de summatieve toets. Een groter deel van de studenten verwierf een hoger niveau van begrip (lsaksson, 2008). Bij Kling et al. (2005) trad bij de eerste summatieve toets wel een significant verschil op tussen de experimentele en de controle groep (p=.007); echter bij de tweede summatieve toets niet (p=.252). Dit werd veroorzaakt door de aard van de vragen. Bij de eerste summatieve toetsen waren de vragen grotendeels identiek aan de vragen van de tussentijdse toetsen; bij de tweede summatieve toetsen verschilden de vragen wel van de tussentijdse toetsen. De conclusie op basis van de onderzochte literatuur luidt: als zowel de tussentijdse toetsen als de afsluitende toets dezelfde vorm hebben, is er sprake van een positief effect op het studierendement. In deze situatie weten studenten wat ze kunnen verwachten bij de summatieve toets en Onderzoek van Onderwijs Jaargang 43/ mei

6 en de toetsmomenten. De uitersten hierin zijn: een onderwijseenheid rond een thema of onderwerp en parallelle programmering van meerdere, verschillende onderwijseenheden. Bij een thematische programmering staat een thema of onderwerp centraal. Alle onderwijsactiviteiten zijn gericht op dit thema of onderwerp, inclusief de toetsing. Bij parallelle programmering volgen de studenten gedurende een periode meerdere onderwijseenheden naast elkaar, die inhoudelijk relatief los van elkaar kunnen staan. Uit onderzoek komt naar voren dat een programma met minder parallelle onderwijseenheden beter is voor het studierendement (Jansen, 1996, 2004). Bij een curriculumorganisatie spelen volgens Jansen (2004) de volgende aspecten een rol in het bijdragen aan studiesucces: verminderen van de studielast door het spreiden van tentannens en het programmeren van minder gelijktijdige studieonderdelen. Het verminderen van het aantal gelijktijdige studieonderdelen met een bijvoorbeeld van vier naar drie levert een stijging van het slagingspercentage op van 7% en vice versa. Ook het spreiden van de toetsen levert een significant effect op (Jansen, 2004). Als men het rendement wil verhogen is het, volgens CohenSchotanus (2012), uitermate lonend om een pragmatische benadering te volgen. Zij stelt dat het studentgedrag beheerst wordt door vragen rondom de toetsing:"als homo economicus richten studenten zich op de inhoudelijke eisen en als justintime managers kijken zij vooral op welk (voor hen gunstig) moment aan de eisen voldaan moet worden (p. 68). Slater (2009) constateert in zijn onderzoek dat het effect van het verplaatsen van herkansingen van september (begin nieuwe studiejaar) naar juli (einde studiejaar) een toename van 8% van het slagingspercentage oplevert (Slater, 2009). Bij het programmeren is een toenemende aandacht voor het toetsprogramma: het geheel aan formele toetsmomenten gedurende een studiejaar of opleiding. Uit de artikelen komen de volgende onderzoekgegevens over de programmering naar voren: Hoe strenger de regels, hoe hoger het rendement; vrijblijvendheid leidt tot rendementsverlies (Cohen Schotanus, 1999). Hoe meer het toetssysteem vraagt aan inzet van studenten, des te hoger het rendement (Gibbs & Simpson, 2004)..._.. Hoe vaker de student een toets kan herhalen, hoe lager het rendement (Janssen, 1996). Over de programmering zijn uit de onderzochte literatuur duidelijke conclusies te trekken: een beperkt aantal grote studieonderdelen, spreiding van toetsmomenten, een herkansing geprogrammeerd op een voor studenten ongunstig moment, en eerlijke en strenge regels. Deze zijn echter niet gebaseerd op experimenteel of quasi experimenteel onderzoek, maar op basis van case studies en expert opinions (Jansen, 2004; Slater, 2009; Cohen Schotanus, 1999, 2102). Om een causaal verband tussen de interventies en studierendement vast te stellen is nader experimenteel onderzoek nodig. Bangert Drowns et al. (1991) geven daarbij wet aan dat het moeilijk is om vast te stellen dat er een direct relatie is tussen tussentijds toetsen en hogere studieresultaten, omdat het invoeren van tussentijds toetsen meestal gepaard gaat met andere interventies, zoals feedback en aanpassingen in de het program ma. Eindconclusies Tussentijds formatieve toetsen draagt bij aan het studierendement en, afhankelijk van de gekozen toetsvormen, aan het studiesucces. Diverse onderzoeken geven naast effect op studierendement aan, dat studenten een studieonderdeel met tussentijdse toetsen positiever evalueren dan een controlegroep zonder tussentijdse toetsen (Cole & Spence, 2012; Iverson, Iverson, & Lukin, 1994; Isaksson, 2008; Murphy & Stanga, 1995). Dit positieve effect schrijven ze toe aan de aandacht die wordt besteed door de docent aan het volgen van de kennisverwerving door de student en het tussentijds kunnen bijsturen. Tussentijds toetsen kan de instructie door de docent verbeteren. Als we de vraag omdraaien, komt de relevante conclusie uit de onderzoeken naar voren, namelijk dat frequent toetsen in ieder geval geen negatief effect heeft op het leergedrag van studenten. Personalia Veronica Bruijns is beleidsmedewerker bij de stafafdeling Onderwijs en Onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam. Deze literatuurstudie is uitgevoerd in het kader van de masteropleiding MEBIT (Master Evidence Based Innovation in Teaching). 20 Onderzoek van Onderwijs Jaargang 43 / mei 2014

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De kracht van (formatieve) toetsing

De kracht van (formatieve) toetsing De kracht van (formatieve) toetsing RU-onderwijsdag 29 okt 2015 Marc Vorstenbosch Testing rules learning (1) In de experimentele groep werden steeds vragen gesteld Studenten antwoordden met clickers (shakespeak

Nadere informatie

Effecten van toetsen op het leren. Janke Cohen-Schotanus Maart 2014 Fontys hogeschool financieel management

Effecten van toetsen op het leren. Janke Cohen-Schotanus Maart 2014 Fontys hogeschool financieel management Effecten van toetsen op het leren Janke Cohen-Schotanus Maart 2014 Fontys hogeschool financieel management Inhoud, planning en organisatie van toetsing Welk beleid voert uw faculteit? Wat zijn de effecten?

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Waarom falen (zoveel) studenten in het hoger onderwijs?

Waarom falen (zoveel) studenten in het hoger onderwijs? Samenvatting Studierendement is indicator voor kwaliteit van de organisatie van het onderwijs Studenten richten zich op vigerende normen voor voldoende prestaties Activerend onderwijs leidt echt tot beter

Nadere informatie

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 The Education System of Finland and Education in Rovaniemi The aim is a school that functions as a learning organisation that: l a s r e s: v s a ran

Nadere informatie

Feedback op Toetsen. Renske de Kleijn. Onderwijskundig onderzoeker en adviseur Centrum voor Onderwijs en Leren - UU. 5 april 2016

Feedback op Toetsen. Renske de Kleijn. Onderwijskundig onderzoeker en adviseur Centrum voor Onderwijs en Leren - UU. 5 april 2016 Feedback op Toetsen Renske de Kleijn Onderwijskundig onderzoeker en adviseur Centrum voor Onderwijs en Leren - UU 5 april 2016 Overzicht 1. Kies een toets 2. De kracht van feedback 3. Verklaringen voor

Nadere informatie

Studiebegeleiding & tutoraat

Studiebegeleiding & tutoraat Studiebegeleiding & tutoraat Patricia Post-Nievelstein, Head Tutor, University College Utrecht Richard van den Doel, Senior Tutor, University College Roosevelt Oscar van den Wijngaard, Coordinator Academic

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren STIMULEREN VAN LEREN IN STUDENTGERICHTE LEEROMGEVINGEN? Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren Probleemgestuurd leren Projectonderwijs Casusgebaseerd onderwijs

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Rekenen: ook in de andere vmbo vakken

Rekenen: ook in de andere vmbo vakken Rekenen: ook in de andere vmbo vakken verdiepingsconferenties Freudenthal Instituut Korte inhoud werkgroep Het onderhouden en uitbreiden van rekenvaardigheden is een belangrijk thema in klas 3 en 4 van

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Longitudinaal cohort onderzoek naar rendementsveranderingen als gevolg van een interventie

Longitudinaal cohort onderzoek naar rendementsveranderingen als gevolg van een interventie Longitudinaal cohort onderzoek naar rendementsveranderingen als gevolg van een interventie Gerda Korevaar 1#, Gijs van Duijn *, Roeland van der Rijst * & Dato de Gruijter * # Faculteit der Rechtsgeleerdheid,

Nadere informatie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie FEEDBACK FORMULEREN & STRUCTUREREN Andries Vroegrijk 6 juni 2014 Programma Introductie Oefening feedback geven Video Overleg Feedback Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het Maastrichtse Model

Het Maastrichtse Model Het Maastrichtse Model EEN ALTERNATIEF? REFLECTIE OP EEN MODEL Toetsen van competenties Longitudinale toetsing en toetsprogramma: doelbewust gepland arrangement van toetsing t ingebed in leerprogramma

Nadere informatie

Leren en Evalueren in de Ark of Inquiry

Leren en Evalueren in de Ark of Inquiry Leren en Evalueren in de Ark of Inquiry KWTG Werkplaats 4 maart 2016 Author s name and/or Institution Doelen van de Ark Meer leerlingen enthousiast maken voor science en voor carrieres in science; Onderzoekend

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

Teacher feedback in the classroom

Teacher feedback in the classroom Teacher feedback in the classroom A study of learning enhancing feedback and its use in the classroom Feedback: theory and classroom practice A study of the occurrence of learning enhancing feedback in

Nadere informatie

Stimuleren van lineair leergedrag

Stimuleren van lineair leergedrag Whitepaper Stimuleren van lineair leergedrag Praktische toepassing van technologie Digital Innovations For Higher Education Stimuleren van lineair leergedrag Praktische toepassing van technologie Introductie

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Toetsen in Blackboard

Toetsen in Blackboard Toetsen in Blackboard Met de tool Test kun je toetsvragen maken en afnemen. In dit document wordt uitgelegd 1. Hoe een toets gemaakt kan worden. 2. Hoe een toets bewerkt kan worden. 3. Hoe een toets beschikbaar

Nadere informatie

Kwaliteit van Toetsen. Dr C.G.Groot

Kwaliteit van Toetsen. Dr C.G.Groot Kwaliteit van Toetsen Dr C.G.Groot Er was eens. - Vragen niet correct - Toets geen afspiegeling van de stof - Procedures onduidelijk - Mondeling (in dit geval) niet objectief 2 Wettelijk kader - Wet op

Nadere informatie

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren NWO Onderzoek van Hester de Boer, Anouk S. Donker-Bergstra, Danny D.N.M. Kostons (2012, GION) Samengevat door Irma van der Neut (IVA Onderwijs) Zelf gereguleerd

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs?

Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs? Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs? M. Valcke Universiteit Gent Brugge, 4 oktober 2013 http://users.ugent.be/~mvalcke/cv_2012/! Structuur

Nadere informatie

Toetsing - vind ik leuk!

Toetsing - vind ik leuk! Toetsing - vind ik leuk! over sociaal formatief toetsen Willibrord Huisman SURF Academy, 15 oktober 2015 Programma A. Gedachtenexperiment B. Beoordelende toetsing C. Educatieve toetsing D. Wie toetst eigenlijk?

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Maatregelen ter verbetering van het rendement in het Hoger Onderwijs: waar is de evidentie? Janke Cohen-Schotanus 19 juni 2015 ORD Leiden

Maatregelen ter verbetering van het rendement in het Hoger Onderwijs: waar is de evidentie? Janke Cohen-Schotanus 19 juni 2015 ORD Leiden Maatregelen ter verbetering van het rendement in het Hoger Onderwijs: waar is de evidentie? Janke Cohen-Schotanus 19 juni 2015 ORD Leiden Hoger onderwijs in Nederland Politiek: te laag rendement twijfels

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

betere leerprestaties?

betere leerprestaties? 2 Leidt het gebruik van digitale leerlingvolgsystemen tot betere leerprestaties? Marjan Faber & Adrie Visscher Universiteit Twente Digitale leerlingvolgsystemen geven leraren een terugkoppeling op hoe

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Surf - Onderzoek Toetsgestuurd leren Bedrijfseconomie en Bedrijfsadministratie

Surf - Onderzoek Toetsgestuurd leren Bedrijfseconomie en Bedrijfsadministratie Surf Onderzoek Toetsgestuurd leren Bedrijfseconomie en Bedrijfsadministratie Beschrijvende resultaten Lector Dr. Mark Gellevij Onderzoekers Jolise t Mannetje MSc Simone van der Donk MSc Dr. Marike Faber

Nadere informatie

VALIDITEIT EN BETROUWBAARHEID VAN TOETSEN. Johan Jeuring Informatica Voorzitter toetsadviescommissie

VALIDITEIT EN BETROUWBAARHEID VAN TOETSEN. Johan Jeuring Informatica Voorzitter toetsadviescommissie VALIDITEIT EN BETROUWBAARHEID VAN TOETSEN Johan Jeuring Informatica Voorzitter toetsadviescommissie WAAROM TOETSEN? Om de student feedback te geven over zijn of haar vorderingen Om te bepalen of een student

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Trends en dilemma s. Toetsen en beoordelen. Formatief en summatief beoordelen. Constructive alignment

Trends en dilemma s. Toetsen en beoordelen. Formatief en summatief beoordelen. Constructive alignment Trends en dilemma s bij toetsen en beoordelen in het Hoger onderwijs Desirée Joosten-ten Brinke Open universiteit Fontys lerarenopleiding Tilburg 26 maart 2012, presentatie Onderwijs Inspectie Toetsen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Beschrijving op hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid. Instructeur. Versie 0.1

Beschrijving op hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid. Instructeur. Versie 0.1 Beschrijving op hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid Instructeur Versie 0.1 Inleiding In dit document wordt een beschrijving op hoofdlijnen gegeven van de proeve van bekwaamheid Instructeur, voorheen

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Cursushandleiding Toetsing en Beoordeling 2014-2015

Cursushandleiding Toetsing en Beoordeling 2014-2015 Cursushandleiding Toetsing en Beoordeling 2014-2015 FSW UU, september 2014 Afdeling Educatie, Faculteit Sociale Wetenschappen Universiteit Utrecht Code: GSTKO02 Blok: 2 Time slot: maandag 15:15-17:00 Studiepunten:

Nadere informatie

BIJLAGE. McKinsey & Company. 3 Kluger, A.N. en A. DeNisi, 1996, The Effects of Feedback Interventions on Performance: Historical Review, a

BIJLAGE. McKinsey & Company. 3 Kluger, A.N. en A. DeNisi, 1996, The Effects of Feedback Interventions on Performance: Historical Review, a BIJLAGE Deze bijlage is vooral beschrijvend van aard. 1 In de laatste paragraaf wordt aangegeven dat alertheid geboden is om ongewenst strategisch gedrag tegen te gaan. Voor het overige bestaat de beschrijving

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoek binnen de opleiding CE Aandacht door de tijd heen heel verschillend Van een paar credits voor de hele

Nadere informatie

MOTIE BEERTEMA 27/3/12:

MOTIE BEERTEMA 27/3/12: MOTIE BEERTEMA 27/3/12: MOTIE BEERTEMA 27/3/12: Onafhankelijke borging van examens door landelijke eindtoets op kenniscomponent van kernvakken De opdracht Breng mogelijkheden tot externe validering examens

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS

LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS Veronica Bruijns, Rob Kayzel, Ikina Morsch, Paul Ruis CREATING TOMORROW INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 5 1 INLEIDING 9 2 OVERZICHT ONTWERPCRITERIA VOOR STUDEERBAAR EN

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It Presentation Slides Author Teacher Date Time Focus groups UDL (2) 11 Ron Barendsen Ron Barendsen 05/15 12:22 # of Students Student Participation Quizzes Correct Answers 16 58% 0% Student List # Nickname

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

elearning in het hoger onderwijs: het gaat opnieuw over leren

elearning in het hoger onderwijs: het gaat opnieuw over leren elearning in het hoger onderwijs: het gaat opnieuw over leren Martin Valcke Department Educational Studies Ghent University Martin.Valcke@UGent.be http://users.ugent.be/~mvalcke/cv_2012/ Structuur Een

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS

LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS LEIDRAAD STUDEERBAAR EN ROBUUST ONDERWIJS Eigenaar Project Ontwerpcriteria en Studentbegeleiding (Programma Slim) Definitief Vastgesteld door het College van Bestuur d.d. 10 december 2014 NOVEMBER 2014

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Beschrijving in hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid Chauffeur

Beschrijving in hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid Chauffeur Beschrijving in hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid Chauffeur Versie 0.1 Beschrijving in hoofdlijnen van de proeve van bekwaamheid Chauffeur In dit document wordt een beschrijving op hoofdlijnen

Nadere informatie