Hoe zwart moet de handel het inzien? Witboek van de handel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe zwart moet de handel het inzien? Witboek van de handel"

Transcriptie

1 Hoe zwart moet de handel het inzien? Witboek van de handel

2

3 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Inhoud Executive Summary 8 Context en objectieven van de studie 14 Analysekader 24 Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen in België beïnvloeden 32 Synthese en aanbevelingen 90 Bijlagen 102 Colofon Verantwoordelijke uitgever: Dominique Michel Grafisch ontwerp: Apunta Comeos vzw E. Van Nieuwenhuyselaan Bruxelles T F Download het witboek van de handel

4 Inleiding Waarom hebben we een Witboek van de handel in België nodig? De uitgebreide studie van Arthur D. Little plakt eindelijk duidelijke cijfers op het concurrentienadeel dat handelaars in België hebben tegenover hun buitenlandse collega s. Dat gebrek aan concurrentiële slagkracht heeft verstrekkende gevolgen voor onze sector en, bij uitbreiding, voor onze economie. De Belgische handelaar moet meer kosten maken dat zijn buitenlandse collega s om een vergelijkbare omzet te hebben. Door zo veel mogelijk te vermijden dat die kosten aan de consument worden doorgerekend, komen de marges onder druk wat ook de Nationale Bank van België al voorrekende: de marges in de Belgische handel zijn de laagste in de hele eurozone. Een ander gevolg van die lagere financiële slagkracht, is de aanwervingspolitiek: onze handelaars kunnen hun volledige potentieel niet benutten. Wat door de OESO wordt bevestigd: we scoren onder het terwerkstellingsgemiddelde in de handel. Ten slotte heeft dat concurrentienadeel een potentiële impact op de prijs die de consument aan de kassa betaalt. Bepaalde producten kunnen in de ons omringende landen soms goedkoper worden verkocht dan bij ons het geval is.

5 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Dat concurrentienadeel zal bovendien nog versnellen met de opkomst van e-commerce. Net nu online winkelen eindelijk ook in België oppikt en de laatste drempel (de fysieke verplaatsing naar buitenlandse handelaars) wegvalt, dreigen de handelaars voor een tweede keer de dupe te worden van hun concurrentienadeel. Het witboek heeft, gelukkig, ook positieve elementen voor onze consument: het leert ons dat de Belg wordt verwend door zijn handelaar. In vergelijking met de buurlanden vind de consument meer winkels dicht bij huis, en in die winkels is de dienstverlening ook opmerkelijk beter. Dit Witboek van de handel maakt duidelijk dat er actie nodig is. Op alle beleidsniveaus moet worden beseft dat de Belgische handel structurele en ingrijpende maatregelen nodig heeft, willen we onze rol van inflatiebestrijder en werkgever blijven vervullen. Dominique Michel, Gedelegeerd bestuurder Comeos

6 Inleiding Verschillende internationale instellingen hebben al gewezen op het gebrekkige concurrentievermogen van de handel in België, dat tot uiting komt in een prijsverschil voor de consument. De problematiek van het concurrentievermogen van de Belgische handel ten opzichte van de buurlanden vormt dan ook een grote uitdaging om ervoor te zorgen dat de sector kan bijdragen aan de verwezenlijking van de regeringsdoelstellingen op het vlak van economische groei en nieuwe werkgelegenheid, waarbij tegelijkertijd aan de consument een gunstige prijsevolutie moet worden gegarandeerd. In een aantal recente studies werd de concurrentiegraad van de Belgische handel in perspectief geplaatst en werd de impact van de reglementering op het concurrentievermogen geschetst. In andere eveneens recente studies werd dan weer getracht om specifiek het prijsverschil in supermarkten voor de consument te objectiveren. In deze studie, die op verzoek van Comeos werd uitgevoerd, was het echter de bedoeling om alle factoren te objectiveren die het concurrentievermogen van de handel in België t.o.v. de buurlanden (positief of negatief) kunnen beïnvloeden en hun impact te evalueren op de kostenstructuur van de ondernemingen in drie representatieve handelssectoren, met name de detailhandel met nadruk op voeding ( Supermarkten ), de textielsector ( Fashion ) en de sector van elektrische huishoudapparaten ( Electro ). Naast de ervaring van ons kantoor in de sector werden deze werkzaamheden uitgevoerd aan de hand van een grondige analyse van alle beschikbare studies en statistieken en gesprekken met tal van actoren in de betrokken sectoren, gecombineerd met de analyse van vertrouwelijke cijfergegevens die door de leden van Comeos werden aangebracht.

7 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Het resultaat van de studie is duidelijk: aan de hand van de analyses konden acht problematieken worden geïdentificeerd die leiden tot een beduidende handicap van de Belgische handel inzake concurrentievermogen ten opzichte van de buurlanden. Bijgevolg lijkt het ons van cruciaal belang om op een overlegde manier een aantal maatregelen ten gronde te nemen om het concurrentievermogen van de ondernemingen in de Belgische handel te versterken, waardoor een gunstige prijsevolutie voor de consument kan worden gegarandeerd en nieuwe banen kunnen worden gecreëerd, rekening houdend met de huidige budgettaire beperkingen en het noodzakelijke evenwicht van de overheidsfinanciën. De studie wordt afgesloten met een aantal denksporen om de geobjectiveerde kernproblematieken aan te pakken, waarvan de uitvoering vereist dat alle betrokkenen van de sector, op verschillende bevoegdheidsniveaus, deelnemen. François-Joseph Van Audenhove Partner, Arthur D. Little

8 Executive Summary

9 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Executive Summary Context en doelstellingen van de studie Verschillende internationale instellingen hebben al gewezen op het gebrekkige concurrentievermogen van de Belgische handel, dat tot uiting komt in een prijsverschil voor de consument. Het resultaat daarvan is dat elk jaar naar raming 2,5 miljard euro omzet wordt misgelopen en naar schatting zo n banen verloren gaan. In een aantal recente studies werd de concurrentiegraad in de Belgische handel in perspectief geplaatst en werd de impact van de reglementering op het concurrentievermogen geschetst. In andere, eveneens recente studies werd dan weer getracht om specifiek het prijsverschil in supermarkten voor de consument te objectiveren. In die context is het de bedoeling van deze studie om de factoren die het concurrentievermogen van de handel in België ten opzichte van de buurlanden (positief of negatief) beïnvloeden te objectiveren, hun impact op de kostenstructuur van de ondernemingen in de handel te evalueren en aanbevelingen te doen om het concurrentievermogen van de Belgische handel te versterken. In deze studie wordt de handel in België en in zijn voornaamste buurlanden (Frankrijk, Nederland en Duitsland) bestreken en wordt gefocust op drie sectoren die samen bijna 58% van de omzet en 55% van de werknemers vertegenwoordigen: de detailhandel met nadruk op voeding ( supermarkten ), de kledingsector ( fashion ) en de sector van elektrische huishoudapparaten ( electro ). Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen van de handel in België beïnvloeden 1 ten opzichte van de buurlanden De factoren die een invloed kunnen hebben op het concurrentievermogen van de Belgische handel ten opzichte van de buurlanden zijn ingedeeld in tien grote domeinen, die zijn geobjectiveerd aan de hand van een vergelijkende analyse van hun respectieve invloed op het concurrentievermogen van de verschillende landen die door de studie worden bestreken. In vergelijking met zijn buurlanden is België een klein en complex land en wordt het gekenmerkt door een sterke versnippering van de behoeften en de reglementeringen, waardoor schaalvoordelen en gelijksoortige praktijken worden afgeremd. Boven op die structurele complexiteit wordt België gekenmerkt door een fiscale en reglementaire druk die beduidend hoger is dan in de buurlanden. Bovendien hebben de verwachtingen van de Belgische consument op het vlak van nabijheid, kwaliteit en diversiteit van het aanbod invloed op de structurering van de sector en op de kostenstructuur van de ondernemingen in de handel.

10 Executive Summary Deze meervoudige complexiteit komt tot uiting in de vergelijkende evaluatie van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden, waarbij België in het nadeel is ten opzichte van de buurlanden. Samengevat worden in deze studie acht kernproblematieken geïdentificeerd en geobjectiveerd die een beduidende invloed hebben op het concurrentievermogen van de Belgische handel ten opzichte van de buurlanden: 1. Belasting op de toegevoegde waarde: België past standaard btw-percentages toe die 1,4% tot 2% hoger liggen dan in de buurlanden, wat directe gevolgen heeft voor de verkoopprijs in de detailhandel. Zo schommelt de impact van de btw op de verkoopprijs in België tussen 1,2% en 1,7% voor kleding en electro en tussen -0,2% en +0,7% voor supermarkten, naargelang het land waarmee wordt vergeleken. 2. Gedifferentieerde tarificatie door leveranciers: De handel in België wordt bestraft als gevolg van het gedifferentieerde tariefbeleid dat wordt toegepast door sommige internationale leveranciers van nationale-merkproducten. Dit leidt tot een gemiddeld verschil (ten nadele van België) dat wordt geraamd op 5% tot 6% van de aankoopprijs. Dit verschil in leverancierstarieven tussen België en de buurlanden heeft negatieve gevolgen voor de kostenstructuur van de Belgische ondernemingen tussen 2,6% en 4,3% van de omzet exclusief btw, naargelang van de vergeleken sectoren en landen. 3. Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie: De Belgische handel lijdt onder een arbeidskost die 9 tot 26% hoger ligt naargelang de betrokken landen en sectoren, wat het concurrentievermogen en extra werkgelegenheid sterk beperken. Deze loonhandicap wordt gedeeltelijk verklaard door de sterk stijgende loonkosten ten opzichte van de buurlanden als gevolg van de grote invloed van de automatische loonindexering en van een relatief oude leeftijdspiramide, gekoppeld aan de toepassing van anciënniteitsgebonden loonschalen. De fiscale druk op de lonen en de omvang van de sociale bijdragen in België vormen eveneens een verklaring. Deze situatie wordt nog versterkt door de starheid van het Belgische arbeidsorganisatiesysteem en het sociale consensusmodel, die de bewegingsruimte van de ondernemingen sterk beperken, gedeeltelijk gecompenseerd door een historisch hogere uurproductiviteit in België. Samengevat: om oplossingen te vinden waardoor de loonhandicap in de Belgische handel kan worden beperkt, moeten tegelijk verschillende variabelen worden aangepakt, wat een constructieve sociale dialoog veronderstelt.

11 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Executive Summary 4. Handelshuur: De gemiddelde huurkosten voor handelsactiva liggen in België lager dan in de buurlanden, in het bijzonder voor vestigingen in het stadscentrum. Op basis van de analyse van ledengegevens wordt dit kostenvoordeel geraamd op 20% ten opzichte van Frankrijk en 15% ten opzichte van Nederland en Duitsland. Het gemiddelde kostenverschil per m² betekent een concurrentievoordeel voor België en een positieve impact op de kostenstructuur van de handelsondernemingen die wordt geraamd op 0,6% tot 2,2% van de omzet exclusief btw. 5. Reclame: De kosten voor reclame liggen hoger in België dan in de buurlanden als gevolg van de ontwerp- en contactkosten en de dubbele heffing op reclamedrukwerk. Het concurrentienadeel inzake reclamekosten heeft een impact op de kostenstructuur van de handelaars die wordt geraamd op +0,6% tot +0,8% van de omzet exclusief btw, naargelang de sector. 6. Volksgezondheid en voedselveiligheid: De Europese reglementering inzake volksgezondheid en voedselveiligheid is omgezet op basis van een prescriptieve aanpak, met extra kosten voor de handelaars in de supermarktsector tot gevolg. Het concurrentienadeel m.b.t. deze verplichtingen heeft een impact op de kostenstructuur van supermarkten die voorzichtig wordt geraamd op +0,1% van de omzet exclusief btw ten opzichte van de buurlanden. 7. Milieuverplichtingen en -heffingen: De omzetting van de Europese richtlijnen en de ontwikkeling van de milieuheffingen, met inbegrip van de terugnameplichten, bestraffen de handel in België. Het concurrentienadeel dat hieruit voortvloeit voor de kostenstructuur ten opzichte van de buurlanden wordt geraamd op +0,1% tot +0,3% van de omzet exclusief btw, naargelang van de sector. Dit nadeel houdt vooral verband met de overmatige administratieve lasten, de verpakkingsheffingen voor supermarkten en de vele ecotaksen en terugnameplichten voor de electrosector. 8. Verlies en beveiliging: De kosten met betrekking tot de winkelbeveiliging zijn in vergelijking hoger in België als gevolg van de grote omvang van verlies, die hoofdzakelijk door diefstal wordt veroorzaakt, wat in het bijzonder voor de kledingsector extra kosten met zich meebrengt (personeelskosten, investering in uitrusting) om de winkels te beveiligen. Het concurrentienadeel dat daaruit voortvloeit voor de kostenstructuur wordt als onbeduidend beschouwd ten opzichte van Frankrijk en schommelt tussen 0,1% en 0,3% van de omzet exclusief btw ten opzichte van Duitsland en Nederland, naargelang van de sector.

12 Executive Summary Voorts zijn nog drie andere problematieken geïdentificeerd die invloed kunnen hebben op het concurrentievermogen van de Belgische handel ten opzichte van de buurlanden, maar deze zijn niet gekwantificeerd wat betreft hun impact op de kostenstructuur: Verbod op verkoop met verlies: Net zoals in Frankrijk is verkoop met verlies in België verboden (behalve in koopjesperiodes), terwijl dat in Nederland en Duitsland wel is toegelaten. Dit kan een concurrentiehandicap vormen ten opzichte van die twee landen. Aangezien op basis van analyses ter zake verkoop met verlies niet onbetwistbaar kan worden gerechtvaardigd, lijkt het verbod op deze praktijk in België gerechtvaardigd voor de sector en de consumenten. Openingsuren: België heeft een strikte reglementering op het vlak van openingsuren voor de handel, wat in combinatie met de hogere loonkosten voor laat werken en zondagwerk leidt tot een concurrentienadeel voor de Belgische handel. Online handel: De ontwikkeling van e-commerce, m-commerce en multichannel-strategieën door de actoren in de handel zouden de vlucht van de consument nog kunnen versterken bij gebrek aan concrete acties om het concurrentievermogen van de handel in België te versterken.

13 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Executive Summary Samenvatting en aanbevelingen Het concurrentievermogen van de Belgische handel moet absoluut worden versterkt om de doelstellingen van de regering inzake economische groei en nieuwe werkgelegenheid te halen, waarbij tegelijk een gunstige prijsontwikkeling voor de consument moet worden gegarandeerd ten opzichte van de buurlanden. In deze studie konden een aantal problematieken worden geobjectiveerd die een beduidende handicap vormen voor het concurrentievermogen van de Belgische handel ten opzichte van de buurlanden. De gecombineerde impact daarvan op de kostenstructuur van de Belgische handelaar tot 6,8% (% van de omzet exclusief btw) naargelang de sector en het land die in beschouwing worden genomen: - De sectoren die het grootste nadeel ondervinden zijn de electrosector (tussen 5,6% en 6,8%) en de supermarktsector (tussen 4,7% en 6,1%), gevolgd door de kledingsector (tussen 0,5% en 3,8%) (telkens % van de omzet exclusief btw). - De grootste concurrentiehandicaps worden vastgesteld ten opzichte van Duitsland en Nederland. De handicap ten opzichte van Frankrijk is kleiner als gevolg van het relatief kleinere verschil op het vlak van arbeidskost. In de veronderstelling dat die handicap in de prijzen wordt doorberekend, waarbij alles voorts gelijk blijft, zou dit neerkomen op een prijsverschil voor de consument tussen tot 8,5% ten opzichte van de buurlanden. Op korte termijn moeten dus in overleg een aantal prioritaire acties ten gronde worden ondernomen om het concurrentievermogen van alle ondernemingen in de Belgische handel te versterken, rekening houdend met de huidige zware budgettaire beperkingen en het noodzakelijke evenwicht van de overheidsfinanciën. Wij bevelen een aantal sporen aan waarmee wordt getracht om de verschillende kernproblematieken die in deze studie worden geobjectiveerd aan te pakken en waarvan de uitvoering de deelname vereist van alle stakeholders van de sector, op verschillende bevoegdheidsniveaus.

14 Context en objectieven van de studie

15 2,5 miljard euro per jaar door Belgen in buitenland gespendeerd = banen verloren in België Talloze studies wijzen op concurrentienadeel voor Belgische handelaars Objectiveren Analyseren Remediëren

16 Context en objectieven van de studie Op basis van de erkende concurrentiehandicap van de Belgische handel t.o.v. de buurlanden, wil deze studie de situatie objectiveren en aanbevelingen formuleren Context Verschillende internationale instellingen (1) hebben al gewezen op de gebrekkige concurrentiepositie van de handel in België, die kan resulteren in een prijsverschil voor de consument. Geharmoniseerde index van de consumptieprijzen (3) 120 Het resultaat van dit ondermaatse concurrentievermogen is dat elk jaar naar raming 2,5 miljard euro omzet wordt misgelopen en naar schatting zo n banen verloren gaan (2). Deze situatie doet zich voor in het kader van een somber Europees economisch klimaat en van een sterke inflatie in België t.o.v. de buurlanden In verschillende recente studies werd de concurrentiegraad in de Belgische handel in perspectief geplaatst en de impact van de reglementering op het concurrentievermogen geschetst. In andere studies werd dan weer getracht om specifiek het prijsverschil voor de consument in supermarkten te objectiveren. Het doel van deze studie is om de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden te objectiveren door de impact van deze factoren op de kostenstructuur van de handelaars te evalueren en aanbevelingen te formuleren BE FR NL DE Bronnen: (1) OESO: Over de reglementering in de handel; Europese Commissie: Over de spreiding van de voedselprijzen in de EU; EC, Monitoringactie m.b.t. de handel en de distributie, 2010; (2) Raming van Comeos op basis van GfK-gegevens, 2011; (3) Eurostat

17 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Context en objectieven van de studie In verschillende recente studies werd de concurrentiegraad in de Belgische handel in perspectief geplaatst en de impact van de reglementering op het concurrentievermogen geobjectiveerd Studies Doelstellingen Conclusies Niet-exhaustief NBB, Regulering en concurrentie in de Belgische distributiesector, 2009 (1) Evaluatie van de impact van de reglementeringsgraad op de concurrentie in de Belgische handel De hoge reglementeringsgraad in België heeft een negatieve impact op de concurrentie in de handel Planbureau, Concurrentie in de Belgische distributie, 2010 (2) Evaluatie van de ontwikkeling van de concurrentiegraad in de Belgische handel De indicatoren van de concurrentiegraad zijn positief geëvolueerd, ten gevolge van de geleidelijke deregulering van de sector. Vreemd genoeg blijven de detailprijzen stijgen NBB, De distributiesector en zijn impact op de prijzen in het eurogebied, 2011 (3) Objectivering van de structurele en reglementaire elementen en van hun impact op de prijzen in de eurozone België is sterker gereglementeerd dan zijn buurlanden. Het is echter niet zozeer het dwingende karakter van de reglementering dan wel de reglementaire complexiteit die het concurrentievermogen beperkt Bronnen: (1) 2009 Nationale Bank van België (NBB): Regulering en concurrentie in de Belgische distributiesector ; (2) 2010 Planbureau: Concurrentie in de Belgische distributie; (3) 2011 NBB: De distributiesector en zijn impact op de prijzen in het eurogebied

18 Context en objectieven van de studie

19 De FOD Economie kwam tot de conclusie dat voeding in Belgische supermarkten 10 procent duurder is dan in Nederlandse. Ons onderzoek houdt wél rekening met verse voeding en distributiemerken en vormt dus een realistische consumentenkorf en komt tot een prijsnadeel van 4,5 procent. en een derde studie concludeert dat Belgische supermarkten goedkoper kunnen zijn dan Nederlandse.

20 Context en objectieven van de studie In een recente, door de FOD Economie uitgevoerde studie in de supermarktsector werd een prijsverschil van 7% tot 10% vastgesteld m.b.t. een korf met meer dan 90% nationale merken Resultaten van de studie van de FOD Economie over het prijsniveau in supermarkten t.o.v. Nederland, Duitsland en Frankrijk Kenmerken van de studie: SKU's (3) ~7,5% huismerkproducten Supermarkten >400m² excl. harddiscounters Kortingbonnen niet in rekening gebracht (1) Het domein bestreken door de studie van de FOD Economie vertegenwoordigt slechts een deel van de consumentenkorf Consumentenkorf 30% verse voeding (2) 70 % droge voeding (2) 25% huismerkproducten (2) 45% nationale-merkproducten (2) Domein bestreken door de studie van de FOD Vastgestelde prijsverschillen tussen België en de buurlanden: Nederland = +10,4% Duitsland = +10,6% Frankrijk = +7,0%??? Prijsverschil voor de consument Bronnen: FOD Economie, Prijsniveau in supermarkten, februari 2012; Analyses Arthur D. Little; (1) Kortingbonnen wegen in België relatief zwaarder door dan in de buurlanden; (2) Percentage van de verkoop in waarde (% omzet) van een gemiddelde supermarkt in België (3) SKU = Stock Keeping Units, of referenties

21 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Context en objectieven van de studie Er bestaat geen echte éénduidige methode om prijzen te vergelijken veel hangt af van de samenstelling van de korf, de kwaliteit en de eigenheid van de keten Studie FOD Economie (1) Vergelijkingen van gelijkaardigde winkelketens (2) Vergelijking van de korf Test-Aankoop (3) Karakteristieken van de studie: SKU ~92,5% producten nationale merken ~7,5% producten eigen merken Supermarkten > 400m² zonder hard discount in België en Nederland Karakteristieken van de studies: > 700 SKU (gewogen) Houdt rekening met het geheel van productcategorieën Vergelijking tussen twee Belgische ketens en een vergelijkbare keten in Nederland, in 2010 en 2012 Karakteristieken van de studie: 61 SKU van de lijst van 212 SKU van de lijst van Test-Aankoop % producten nationale merken 30% producten eigen merken en versproducten Vergelijking tussen een Belgische keten en een vergelijkbare Nederlandse keten in % droogvoeding 70 % droogvoeding 70 % droogvoeding 30% verse voeding 25% huismerken 45% nationale merken 30% verse voeding 25% huismerken 45% nationale merken 30% verse voeding 25% huismerken 45% nationale merken ~ 5% ~ +8,5% ~ +10,4% ~ +4,5% > 0% Bronnen: ( 1 ) FOD Economie, Prijzenniveau supermarkten, februari 2012; (²) Studies, onafhankelijk van elkaar, door twee actoren uit Belgische supermarktlandschap, in 2010 en 2012 besteld. (³) Studie in 2010 besteld door Belgische supermarktketen. Deze studies houden geen rekening met kortingbonnen, waarvan het belang relatief groter is in België dan in de buurlanden. In beschouwing genomen producten en prijzen

22 Context en objectieven van de studie In deze context gaf Comeos Arthur D. Little de opdracht om een studie uit te voeren met als doel om de factoren die het concurrentievermogen van de Belgische handel beïnvloeden te objectiveren en aanbevelingen te formuleren Doelstellingen van de studie Bestreken gebied Objectivering van de factoren die invloed kunnen hebben op het concurrentievermogen van de handel in België t.o.v. de buurlanden Evaluatie van de impact van deze factoren op de kostenstructuur van de beschouwde sectoren (en potentieel op de consumentenprijs) Samenvatting en aanbevelingen om het concurrentievermogen van de Belgische handel te versterken De gebruikte bronnen omvatten alle beschikbare studies en statistieken, cijfergegevens van de leden van de federatie voor de handel en diensten in België (Comeos), die vertrouwelijk werden meegedeeld, en de sectorervaring van Arthur D. Little Bevolkingsdichtheid > inw. / km 2 inw. / km 2 < inw. / km 2 Supermarkten Fashion Electro

23 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei

24 Analysekader

25 3 buurlanden Nederland, Frankrijk en Duitsland 3 sectoren Supermarkten, Fashion en Electro 27 factoren Welke parameters maken het verschil?

26 Analysekader - Geografisch bestreken gebied De studie bestrijkt de handel in België en in zijn drie belangrijkste buurlanden: Frankrijk, Nederland en Duitsland Door de studie bestreken geografisch gebied Périmètre géographique de l étude België km Duitsland - Oppervlakte (km 2 ) Bevolking (#inw.) Bevolkingsdichtheid (inw./km²) Bbp (milj. ) Bbp/inwoner ( ) km 225 km 282 km 640 km Oppervlakte (km 2 ) Bevolking (#inw.) Bevolkingsdichtheid (inw./km²) Bbp (milj. ) Bbp/inwoner ( ) Frankrijk - Oppervlakte (km 2 ). Bevolking (#inw.).. Bevolkingsdichtheid (inw./km²) Bbp (milj. ).. Bbp/inwoner ( ). Bron: Eurostat-databank, gegevens km 950 km 876 km Nederland - Oppervlakte (km 2 ). Bevolking (#inw.).. Bevolkingsdichtheid (inw./km²) Bbp (milj. ). Bbp/inwoner ( ). Bevolkingsdichtheid > inw. / km 2 inw. / km 2 < inw. / km 2

27 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Analysekader - De handel Met een commerciële dekking van ca m² per inwoners vertegenwoordigt de Belgische handel 24% van het bbp en biedt ze werk aan VTE s, goed voor ~ banen Handel België en buurlanden KERNINDICATOREN VAN DE DETAILHANDEL OMZET VAN DE BELGISCHE DETAILHANDEL ( %) Kernindicatoren Omzet van de handel (milj. ) (1) % van het bbp., %., %., %., % Food Fashion 10% 43% Aantal werknemers (2) % van de werknemers Aantal VTE s (3) % van de werkgelegenheid Privéconsumptie (milj. ) (4) % van het bbp., %., %., %.., %.., %.., %., %., %., %.., %.., %.., % Telecom Interior DIY & Garden Pharma 7% 7% 6% 6% HANDELSDICHTHEID (M²/1.000 INWONERS) Electro 5% omzet handel / inwoner Sports 4% >,,, Books 3%, E-commerce 3%, Andere 6% Totaal ~ milj., <,, In deze studie bestreken sectoren Bronnen: Analyses Arthur D. Little; Eurostat-databank, gegevens 2009 (detailhandel zonder automobiel): (1) Omzet 2009, (2) Aantal personen werkzaam in de handel in 2009, (3) VTE s 2009, (4) Gezinsuitgaven voor consumptie 2009, VTE = voltijds equivalent

28 Analysekader - De handel In deze studie wordt gefocust op drie sectoren die bijna 58% van de omzet van de Belgische handel en 55% van haar werknemers vertegenwoordigen: Supermarkten, Fashion en Electro Handel België en buurlanden 42% 58% 90% 10% 42% 42% SUPERMARKTEN (FOOD) 58% 90% 95% KLEDING (FASHION) 58% 90% 95% ELECTRO 95% 5% 10% 5% 10% 5% Perimeter: Detailhandel met nadruk op voeding Indicatoren Perimeter: Kleding voor mannen, vrouwen en kinderen; schoenen en accessoires Indicatoren Perimeter: Huishoudapparaten, audio, video, multimedia, informatica en telecommunicatie Indicatoren Grootte (milj. ) (1) % van de omzet van de detailhandel., %., %., %., % Grootte (milj. ) (1) % van de omzet van de detailhandel., %., %., %., % Grootte (milj. ) (1) % van de omzet van de detailhandel., %., %., %., % Tewerkstelling (2) % van tewerkselling in de sector., % ND., %.., % Tewerkstelling (2) % van tewerkselling in de sector., % ND., %., % Tewerkstelling (2) % van tewerkselling in de sector., % ND., %., % 's (3) VTE % van de VTE s van de handel., %., %., %., % 's (3) VTE % van de VTE s van de handel., %., %., %., % 's (3) VTE % van de VTE s van de handel., %., %., %., % Privéconsumptie (milj. ) (4) % van het gezinsbudget., %., %., %., % Privéconsumptie (milj. ) (4) % van het gezinsbudget., %., %., %., % Privéconsumptie (milj. ) (4) % van het gezinsbudget., %., %., %., % Bronnen: Analyses Arthur D. Little; Eurostat-databank, gegevens 2009: (1) Omzet voedingsdetailhandel; kleding en schoenen; electro, (2) Aantal werknemers in die sectoren; (3) VTE's in deze sectoren, (4) Gezindsuitgaven voor voeding, kleding, schoenen en electro

29 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Analysekader - Factoren die het concurrentievermogen van de handel kunnen beïnvloeden De factoren die een positieve of negatieve invloed kunnen uitoefenen op het concurrentie-vermogen van de Belgische handel t.o.v. de buurlanden zijn ingedeeld in 8 domeinen Domeinen die het concurrentievermogen van de handel positief of negatief kunnen beïnvloeden Sociaaleconomische omgeving Structurering van de handel Fiscaliteit Vestiging van handelszaak Sociaal Gezondheid, veiligheid en milieu Leveranciers en logistiek Handelspraktijken Diverse bedrijfskosten Innovatie Bronnen: Analyses Arthur D. Little

30 Analysekader - Factoren die het concurrentievermogen van de handel kunnen beïnvloeden Deze factoren zijn geobjectiveerd a.d.h.v. een vergelijkende analyse van hun respectieve invloed op het concurrentievermogen van de verschillende landen die door de studie worden bestreken Analysekader van de studie Domeinen en factoren ONDERNEMINGSFISCALITEIT SOCIAAL VESTIGING VAN HANDELSZAAK LEVERANCIERS EN LOGISTIEK Toegepaste btw Douane- en accijnsrechten Directe fiscaliteit Arbeidskost Productiviteit Arbeidsflexibiliteit Arbeidsmarkt Systeem van sociale dialoog Commerciële ontwikkeling Huurkost Administratieve procedures Relaties met leveranciers Handels- en tariefbeleid Logistiek HANDELSPRAKTIJKEN VEILIGHEID, GEZONDHEID EN MILIEU INNOVATIE DIVERSE BEDRIJFSKOSTEN Publiciteit Prijsbeleid Openingsbeleid Klantendienst Voedselgezondheid en - veiligheid Milieuverplichtingen Milieuheffingen Innovatieklimaat Financiering Veiligheid van winkels Nutsvoorzieningen Transactiekosten Informaticasysteem Bronnen: Analyses Arthur D. Little

31 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei

32 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden

33 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen 5. Publiciteit 6. Voedselveiligheid 7. Milieu 8. Veiligheid

34 Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden Structurele complexiteit België vormt een beperkte en complexe markt die wordt gekenmerkt door een sterke versnippering van de behoeften en de reglementering, waardoor schaalvoordelen en uniforme praktijken worden afgeremd Structurele complexiteit Schaal In vergelijking met de buurlanden is België een klein land, zowel vanuit demografisch als economisch standpunt Beperking van schaalvoordelen Cultuur Verschillende cultuurgroepen met hun eigenheid op het vlak van behoeften en talen bestaan naast elkaar Complexiteit van de behoeften en eisen van de consument Bevoegdheidsniveaus Versnippering van de bevoegdheden over 1 federale entiteit, 6 deelentiteiten en 589 gemeenten Gebrek aan uniforme reglementering en/of toepassing ervan Sociale dialoog De Belgische sociale dialoog, gebaseerd op een ultra-consensusmodel, zorgt voor een complexe besluitvorming Nood aan dialoog en akkoord over talrijke onderwerpen beperken de flexibiliteit van bedrijven en hun reactiemogelijkheden Bronnen: Eures, Leven en werken in België, 2004; Beaujeant, Origines de la Belgique fédérale, 2011; Arthur D. Little

35 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden Fiscale en reglementaire druk Boven op die structurele complexiteit wordt België gekenmerkt door een fiscale en reglementaire druk die beduidend hoger is dan in de buurlanden Fiscale druk Reglementaire druk De fiscale druk in België is hoger dan in de buurlanden: de hoogste druk in Europa na Denemarken en Finland Deze fiscale druk doet zich voor op alle niveaus: inkomstenbelasting, belasting op bedrijfswinst, diverse gewestelijke en gemeentelijke belastingen Internationale instellingen (Europese Commissie, OESO, IMF) hebben al herhaaldelijk gewezen op de reglementaire druk op de handel in België In deze studies wordt niet het dwingende karakter van de reglementering aan de kaak gesteld, maar wel dat ze omvangrijk en complex is als gevolg van de verschillende verantwoordelijkheidsniveaus in België - Voorbeeld: 14 lokale taksen slaan op de handel x 589 gemeenten = reglementen FISCALE ONTVANGSTEN IN % VAN HET BBP (2009) (1) SYNTHETISCHE REGLEMENTERINGSINDICATOR VAN DE OESO (2008) (2) 43,5% 3,8 41,6% 3,1 38,2% 2,1 39,7% 2,4 (gebaseerd op de vragenlijst van de SIR) Bronnen: Europese Commissie, Taxation trends in the European Union; NBB, De distributiesector en zijn impact op de prijzen in het eurogebied, 2011; Analyses Arthur D. Little

36 Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden Verwachtingen van de consument Bovendien onderscheiden Belgische supermarkten zich door een uitgebreid productaanbod, het niveau van dienstverlening en een grotere winkeldichtheid van de buurlanden Observaties Aanbod en servicegraad (2) Structuur van de sector (3) Illustratie: supermarktsector Belgische consumenten stellen hogere eisen dan hun buren (1) : - Verwachtingen op gebied van productaanbod, kwaliteit van het aanbod en het niveau van dienstverlening - Verwachtingen op gebied van de kwaliteit van producten en nabijheid van de winkel de meest bepalende factoren in de keuze van hun supermarkt Deze eisen worden weerspiegeld in: - Een meer verscheiden aanbod en een betere dienstverlening - De structuur van de sector: een mix van ketens, en de winkeldichtheid en winkelpunten per inwoner liggen hoger Diversiteit van het aanbod (SKU s per winkel*) > 10,000 10,000 à 5,000 < 5,000 < > 20 Servicegraad (VTE's / 1000m²) * Raming voor supermarkten van 400 tot 2500m² 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0% 20% 40% 60% 80% 100% BE BE FR FR NL NL DE DE Supermarchés Hard-discount Supermarkt Hard-discount Soft-discount Epiceries et mag spéc. Soft-discount Kruidenier en speciaalzaak Hypermarchés Hypermarkt Autres Andere Handelsdichtheid (m² / inwoner) (3) 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 1,67 1,67 1,68 1,68 1,49 1,49 1,10 1,10 BE FR FR NL NL DE DE Bronnen: (1) 2011 Test-Aankoop, enquête supermarkten; Credoc, Qualité et label alimentaire; Deloitte, Consumentenonderzoek; Statista, Kriterien Kauf; (2) NBB, De distributiesector en zijn impact op de prijzen in het eurogebied, 2011; (3) Locatus, Retail facts, 2011; Cushman and Wakefield, Rapport Annuel France, 2011; HBD, Detailhandel Nederland, 2011; HDE, Verkaufsfläche im Einzelhandel, 2011; Analyse Arthur D. Little

37 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden Vergelijkende landenpositionering Deze complexiteit komt tot uiting in de vergelijkende evaluatie van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden, waarbij België in het nadeel is t.o.v. de buurlanden Overzicht van de 27 geanalyseerde factoren Vergelijkende landenpositionering Concurrentiefactoren Toegepaste btw Douane en accijnzen Directe fiscaliteit Arbeidskost Productiviteit Arbeidsflexibiliteit Arbeidsmarkt Systeem van sociale dialoog Commerciële stedenbouw Handelshuur Administratieve procedures Relaties leveranciers Tariferingspolitiek Logistiek Reclame Prijspolitiek Openingsuren Klantendienst Gezondheid en voedselveiligheid Milieuplichten Milieuheffingen Innovatieklimaat Financiering Winkelbeveiliging Nutsvoorzieningen Transactiekosten Informaticasystemen T.o.v. de buurlanden hebben 13 factoren een negatieve invloed op het Belgische concurrentievermogen (12 zijn neutraal en 2 zijn positief) Concurrentievoordeel voor de handel Fiscaliteit Sociaal Commerciële vestiging Leveranciers en logistiek Commerciële uitbating Gezondheid, veiligheid en milieu Innovatie Diverse exploitatiekosten Ongunstige invloed v/d geanalyseerde factoren op het concurrentievermogeninfluence Neutrale invloed van de geanalyseerde factoren op het concurrentievermogen Gunstige invloed van de geanalyseerde factoren op het concurrentievermogen Bron: Kwalitatieve analyse Arthur D. Little op basis van de implicaties voor de kostenstructuur van de handelaars en de servicegraad voor de consument Beduidend voordeel Licht voordeel Neutraal Licht nadeel Beduidend nadeel

38 Objectivering van de factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden Geïdentificeerde kernproblematieken We objectiveren 8 geïdentificeerde kernproblematieken die een beduidende invloed hebben op het concurrentievermogen v/d Belgische handel t.o.v. de buurlanden.. a. b Hogere standaard-btw-tarieven dan in de buurlanden Marktsegmentering door de leveranciers, met onverantwoorde prijsverschillen tot gevolg Hoge arbeidskost ondanks een hoge productiviteit nog versterkt door een gebrek aan flexibiliteit in de arbeidsorganisatie Gemiddelde kosten van handelshuur en vastgoedlasten zijn in vergelijking laag Kosten voor reclame (ontwerp en distributie) zijn in vergelijking hoog Verplichtingen inzake volksgezondheid en voedselveiligheid zijn restrictiever Milieuverplichtingen en -heffingen zijn talrijker en restrictiever Kosten i.v.m. diefstal en winkelbeveiliging zijn in vergelijking hoog A A A A A A A A A Geraamde impact op de kostenstructuur van de handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2% Nota: Presentatie van de problematieken in volgorde van balansontleding. Impactraming gecombineerd uitgevoerd voor problematieken 3a en 3b (sociaal domein)

39 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Werkwijze Voor elke geïdentificeerde problematiek werd een raming gemaakt van de impact op de kostenstructuur van de handelaars, per sector en in verhouding met de buurlanden Werkwijze ter objectivering van de voornaamste geïdentificeerde problematieken I II III Objectivering van de verschillende componenten van iedere problematiek voor de handel en van de implicaties voor de kostenposten t.o.v. de buurlanden X = Objectivering van de impact op de kostenstructuur rekening houdend met de eigenheden van de verschillende sectoren van de handel (supermarkten, Fashion, Electro) Raming van de impact van de problematieken op de kostenstructuur per sector t.o.v. de buurlanden (en potentieel op de prijs voor de consument) Gerichte gesprekken met actoren van de sector Analyse van publieke databanken Gegevensinzameling bij de leden van Comeos Raming van het verschil m.b.t. de betrokken kostenposten Opstellen van modelresultatenrekeningen voor de in de studie behandelde sectoren: - Studie van de balansen - Gegevensinzameling bij de handelaars - Validatie bij de leden van Comeos Evaluatie van de impact van elke problematiek op de kostenstructuur per sector t.o.v. de buurlanden Raming van de potentiële impact bij doorberekening van het kostenverschil in de prijs voor de consument, rekening houdend met het btw-verschil Bronnen: Arthur D. Little

40 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Werkwijze Door het opmaken van modelresultatenrekeningen van de onderzochte sectoren, kan de impact van de acht problematieken op de kostenstructuur van de handelaar worden berekend Resultatenrekening ter illustratie Supermarkten - België Resultatenrekening ter illustratie Fashion- België Resultatenrekening ter illustratie Electro - België 110% 10% 75% Kenmerken van de sector Grootste deel van de omzet tegen verlaagd btw-tarief Aankoopkosten wegen zwaarst (75%) Lonen vormen aanzienlijke kostenpost Gemiddelde nettomarge is heel klein (~ 1%) 121% 21% 50% Kenmerken van de sector Aankoopkosten wegen relatief minder zwaar door (50%) Lonen en huur vormen aanzienlijke kosten Gemiddelde nettomarge is groter 121% 21% 72% Kenmerken van de sector Aankoopkosten wegen zwaarst (> 70%) Lonen vormen aanzienlijke kostenpost Nettomarge is klein 18% 12% 2% 11% 12% 3% 0% 4% 5% 1% 1% 14% 4% 3% 0% 4% 7% 2% Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat BTW Huur Andere BTW Huur Andere BTW Huur Andere COGS (1) Reclame COGS Reclame COGS Reclame Arbeidskost Veiligheid Arbeidskost Veiligheid Arbeidskost Veiligheid De Belgische handel haalt een lagere netto-marge dan in de omringende landen. (1) Bronnen: gegevens Comeos-leden, analyse Arthur D. Little. ( 1 ) Nationale Bank van België, de distributiesector en zijn impact op de prijzen in de eurozone, 2011

41 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei

42 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden De BTW-aanslagvoet ligt in België 1,4% tot 2% hoger dan in de buurlanden wat een directe invloed heeft op de prijzen aan de kassa.

43 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE BTW OP DE CONSUMENTENTPRIJS 5. Publiciteit Supermarkt +, % +, % -, % Fashion +, % +, % +, % 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro +, % +, % +, % 8. Veiligheid

44 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Belasting op de toegevoegde waarde De standaard btw-tarieven in België liggen 1,4% tot 2% hoger dan in de buurlanden, wat directe gevolgen heeft voor de prijs die de consument betaalt Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie Hoewel op Europees niveau over het btw-stelsel is overlegd (met name via richtlijn 2006/112/EG), bestaan er tussen de EU-lidstaten nog steeds beduidende verschillen in btw-tarieven Belasting op de toegevoegde waarde De vastgestelde verschillen inzake btw-tarieven tussen België en de buurlanden zijn: Voor de standaard btw-voet: 21% btw in België, d.i. 1,4% meer dan in Frankrijk en 2,0% meer dan in Nederland en Duitsland Verlaagde btw-voet,van toepassing op voedingsproducten en basisbehoeften: 6% btw in België, d.i. hetzelfde als in Nederland, meer dan in Frankrijk (5,5%) en minder dan in Duitsland (7%) Totaal incl. btw Brutomarge Nettomarge BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE VERKOOPPRIJS IN BELGIË De impact op de verkoopprijs voor de consument is dus afhankelijk van de sector, de mix van het productaanbod en de btw-tarieven SUPERMARKTEN FASHION ELECTRO -, tot +, % +, tot +, % +, tot +, % Nota: De verlaagde btw-voeten van 12% en 7% die in België en Frankrijk op een beperkt aantal producten van toepassing zijn, worden in het kader van deze analyse niet in beschouwing genomen Geraamde impact op de consumptieprijs: <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

45 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Belasting op de toegevoegde waarde De impact v/d btw op de verkoopprijs voor de consument in België schommelt naargelang v/h land tussen 1,2% en 1,7% voor Fashion en Electro en tussen -0,2% en +0,7% voor supermarkten Vergelijkende analyse van de impact van de btw-voeten op de detailprijzen in de handel Bronnen: Analyse Arthur D. Little; EC, Toegepaste btw-tarieven in de lidstaten van de Europese Unie, 2011; Nota: De verlaagde btw-tarieven van 12% en 7% die in België en Frankrijk op een beperkt aantal producten van toepassing zijn, worden in het kader van deze analyse niet in beschouwing genomen Nota: De verlaagde btw-voeten zijn van toepassing op een productkorf die vergelijkbaar is in de verschillende landen

46 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden De Belgische handelaar wordt gestraft door de verschillende prijzen die internationale leveranciers hanteren in verschillende landen, en betaalt 5 tot 6 procent te veel.

47 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen 5. Publiciteit INVLOED VAN DE LEVERANCIERPRIJS (% OMZET ZONDER BTW) 6. Voedselveiligheid Super +, % +, % +, % 7. Milieu Electro +, % +, % +, % 8. Veiligheid

48 Objectivering van de geïdentificeerde problemen Gedifferentieerde tarificatie door leveranciers De Belgische handel wordt bestraft door het gedifferentieerde tariefbeleid dat wordt toegepast door sommige internationale leveranciers, wat neerkomt op een gemiddeld verschil van naar raming 5 tot 6% Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie Hoewel België deel uitmaakt van de Europese eenheidsmarkt, worden Belgische handelaars t.o.v. de buurlanden bestraft door het gedifferentieerde tariefbeleid dat voor vele producten door internationale leveranciers wordt toegepast. Die leveranciers rechtvaardigen deze differentiatie als volgt: Beperkte volumes in vergelijking met de buurlanden Productspecificaties veranderen door de andere eisen van consumenten Extra kosten als gevolg van de reglementering (bijv. etikettering) Extra kosten als gevolg van de aanwezigheid van handelsagenten op de Belgische markt die exclusiviteit hebben, in het bijzonder in de non-food CoGS Brutomarge Nettomarge Het resultaat zijn nettoaankoopprijzen met tot 50% verschil voor hetzelfde product voor Belgische dochterondernemingen t.o.v. dochterondernemingen in een buurland binnen dezelfde winkelketen. Op basis van de gegevens van de Comeos-leden ramen wij het gemiddelde verschil in aankoopprijs voor nationale merken voorzichtig op ~5% t.o.v. Nederland en op ~6% t.o.v. Frankrijk en Duitsland (rekening houdend met het volume-effect). Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN OMZET ZONDER BTW) Supermarkten +, tot +, % Fashion Electro Niet van toepassing +, tot +, % Nota: Deze gedifferentieerde- tarificatiepraktijken zijn niet van toepassing op de kledingsector, waar ketens doorgaans sterker geïntegreerd zijn Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

49 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problemen Gedifferentieerde tarificatie door leveranciers De verschillende tarieven die leveranciers aanrekenen voor sommige producten van nationale merken, kunnen die tot 50 % goedkoper maken in Frankrijk dan in België binnen dezelfde supermarktketen Illustratie: Verschillend tarief voor producten van nationale merken tussen België en Frankrijk (1) (vergelijkende analyse gebaseerd op 2 tot 3 supermarkten die in beide landen actief zijn) Drank met prik Blikjes 6x33cl Bier Fles 6 x 33 cl Yoghourt Fruit 4 x 125 g Chocoladereep Fondant 100 g De analyse van 30 prijsvergelijkingen van top-sellers* laat toe een verschil in aankoopprijs vast te stellen van +5% tot -53%, in functie van het product en van de keten (niet-gewogen gemiddelde: -23%) Bronnen: ( 1 ) Verschil in % tussen aankoopprijs 3x netto op basis van gegevens van Belgische base 100; Analyses Arthur D. Little * Vergelijking gemaakt tussen Belgische en Franse filialen van een tot drie supermarktketens. Niet representatief staal.

50 Objectivering van de geïdentificeerde problemen Gedifferentieerde tarificatie door leveranciers Het verschil in leverancierstarieven tussen België en de buurlanden leidt tot een verschil in de kostenstructuur van 2,6% tot 4,3% van de omzet, naargelang de sector en het vergeleken land Gedifferentieerd tariefbeleid door internationale leveranciers 100,0% X 6,0% = 4,2% X 75,0% = 3,2% 100,0% 30,0% X 6,0% = 4,2% X 75,0% = 3,2% Supermarkten 30,0% 70,0% 5,0% 3,5% 75,0% 2,6% 100,0% 70,0% X 5,0% 6,0% = 4,2% 3,5% X 75,0% = 3,2% 2,6% 30,0% 70,0% Huismerken/ nationale merken (1) 50,0% 50,0% 5,0% Prijsverschil leveranciers nationale merken (in % COGS) (2) 3,5% Prijsverschil leveranciers (in % omzet excl. btw) 75,0% COGS Fashion X 0,0% = 0,0% X 0,0% = 0,0% 2,6% Impact Supermarkten Fasion IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (IN % VAN DE OMZET EXCL. BTW) +, tot +, % Niet van toepassing COGS 50,0% Prijsverschil leveranciers Impact X (in % 0,0% COGS) = 0,0% Electro +, tot +, % Electro 72,0% X 6,0% = 4,3% 72,0% X 5,0% 6,0% = 3,6% 4,3% COGS Prijsverschil 5,0% leveranciers 3,6% Impact (in % COGS) 72,0% X 6,0% = 4,3% 5,0% 3,6% Bronnen: Gegevens Comeos-leden; ( 1 ) Nielsen Grocery universe; ( 2 ) Verschil naargelang van het betrokken land; Analyses Arthur D. Little Nota: Voor Electro: hypothese 0% huismerken, voor Fashion hypothese 100% huismerken Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

51 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei

52 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden De Belgische handelaar heeft een loonhandicap van 9 tot 26 %

53 1. BTW 2. Leverancierprijzen PER EURO DIE DE WERKNEMER ONTVANGT, BETAALT DE WERKGEVER: 3. Arbeidskost en flexibiliteit,,,, 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE ARBEIDSKOST (% OMZET EXCL. BTW) 5. Publiciteit Super +, % +, % +, % Fashion +, % +, % +, % 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro +, % +, % +, % 8. Veiligheid

54 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie De Belgische handel lijdt onder een loonhandicap van 9% tot 26% naargelang de sector en het vergeleken land, wat het concurrentievermogen en extra werkgelegenheid sterk beperkt Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie - België Zelfs in een periode van economische vertraging blijven de arbeidskosten in België gestaag groeien (+13% tussen 2007 en 2010) in vergelijking met de buurlanden en blijft de automatische loonindexering deze stijging sterk beïnvloeden. (i) De fiscale druk op de lonen in België leidt voor een identiek brutoloon tot een aanzienlijk verschil tussen de totale kosten voor de werkgever en het nettobedrag dat de werknemer ontvangt. (ii) (iii) Het in vergelijking hoge loonniveau in de Belgische handel wordt nog versterkt door het gebrek aan flexibiliteit in de arbeidsorganisatie in vergelijking met de buurlanden en door het systeem voor sociale dialoog dat ultra-consensus-gedreven is, waardoor de flexibiliteit en het reactievermogen van ondernemingen worden ondergraven. De niet-concurrerende arbeidskosten worden gedeeltelijk gecompenseerd door een historisch hogere uurproductiviteit in België. Totaal incl. btw Supermarkten Brutomarge Lonen Nettomarge BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN DE OMZET ZONDER BTW) +, tot +, % De combinatie van deze verschillende elementen leidt tot een verschil in arbeidskost van 9% tot 26% t.o.v. de buurlanden. Fashion Electro +, tot +, % +, tot +, % Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

55 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie (i). Dit verschil wordt vooral verklaard door de relatief hoge brutolonen en door een hoge fiscale druk en belangrijke sociale lasten Minimale theoretische arbeidskosten in Fashion (1) Illustratie: Fashion STUDENT 18 JAAR VERKOPER 0 JAAR ERVARING VERKOPER 10 JAAR ERVARING Brutomaandloon Brutojaarloon Sociale lasten 959 (3) Andere voordelen (2) Totale kosten/jaar Werkuren/week Totale kosten/uur ( ) % +104% +11% +25% +65% +31% +45% +20% +20% Niet-gewogen gemiddelde +71% +38% +27% De arbeidskost in België ligt hoog door relatief hoge brutolonen en sociale bijdragen voor de werkgever, gespreid over minder gepresteerde uren per week. Bronnen: Vergelijkende analyse van de in Fashion toepasselijke reglementeringen en overeenkomsten, waarbij alleen rekening wordt gehouden met de gereglementeerde aspecten; (1) België: PC 311; Frankrijk: FEH-gegevens; Nederland: cao VGT (2) Andere voordelen: home-work travel compensation, aanvullend pensioen, maaltijdcheques, eco-cheques, compensatie feestdagen, (3) In de hypothese dat het statuut van jobstudent een jaar behouden blijft

56 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie Het relatief hoge brutosalaris stijgt de laatste jaren snel, vooral beïnvloed door de automatische loonindexering Vergelijking van de stijging van de arbeidskost in de handel 125! De loonindexering heeft geleid tot een sterke stijging van de lonen in België, zelfs in een periode van economische vertraging Het Belgische systeem wordt gekenmerkt door veralgemeende automatische verhogingen, die de bewegingsruimte van de ondernemingen beperken % (+4,2% CAGR) Die verhogingen, die de loonsom jaarlijks met ca. 3,5% doen stijgen, hebben betrekking op 4 onderdelen: % +2,4% CAGR BRON VAN VERHOGING % (1) Automatische indexering +, % Anciënniteitbarema s +, % Sectorale onderhandelingen +, % Ondernemings-onderhandelingen Totaal +, % BE FR NL DE BE zonder index (2) xx% CAGR Bronnen: Eurostat, Labour cost index, nominal value - Annual data; (1) Illustrerende gegevens op basis van historische analyses van de sector over de periode ; (2) Op basis van de indexering in PC ; Analyses Arthur D. Little. CAGR = Compound annual growth rate

57 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie Die arbeidskost wordt ook benadeeld door een relatief oude leeftijdspiramide, gecombineerd met de toepassing van anciënniteitsgebonden barema s Automatische loonevolutie bij gelijke functie (anciënniteitsbarema + automatische indexering) (1) Leeftijdspiramide in de handel (2) Anciënniteit + Indexering Indexering Illustratie: Supermarktsector BE FR NL DE BE: gemiddelde verkooppersoneel PC 202 Barema A NL: gemiddelde groepen B-E VGT DE: gemiddelde groepen I-IV tarieven 1/7/11 Tarifrunde Einzelhandel NRW FR: buiten de eerste 6 maanden zijn er geen anciënniteitspremies De systematische stijging van de lonen als gevolg van anciënniteitsgebonden barema s en de automatische loonindexering zetten de arbeidskost onder grote druk bovendien wordt die automatische verhoging toegepast op een in vergelijking oude werknemersbevolking, in het bijzonder in vergelijking met Nederland Bronnen: (1) Theoretische evolutie van de salarisen, uitgaande van een jaarlijkse automatische indexering van 1,5%; (2) HDB, Enquête INSEE emploi formation; Comeos, Werken in de handel, 2011; Bundesagentur für Arbeit 2008

58 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie De fiscale druk op de lonen en de sociale lasten in België voor een brutosalaris van euro kosten de werkgever 7 tot 24% méér dan in de buurlanden Totale arbeidskosten voor de werkgever (2012) (1) Totale werkgeverskosten 39,789 42,534 34,371 35,885 Brutoloon 30,000 30,000 30,000 30,000 Sociale zekerheid 3,755 6,534 (3) 6,143 Inkomstenbelasting 5,915 (2) 8,162 4,191 Nettoloon 20,330 23,466 21,838 19,667 Nettoloon in % v/h brutoloon % % % % Elke euro die een werknemer ontvangt, kost de werkgever in totaal: 1,96 1,81 1,57 1,82 + % + % + % (1) Analyse op basis van een brutoloon van voor een gehuwde werknemer met twee kinderen en een partner zonder inkomsten. Bron: SD Workx België, boekhoudkundig expert; Ministère du Budget, Software Haufe Personal Office Standard. (2) Vrijstelling van belasting voor kinderen ten laste. (3) Privé verzekeringssysteem werkgever en personeel

59 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie (ii). Deze situatie wordt versterkt door de starheid v/h Belgische arbeidsorganisatiesysteem dat de bewegingsruimte van de ondernemingen sterk beperkt Toepasselijke algemene bepalingen voor werknemers in de Supermarktsector PC CCN CAO VGL Manteltarifvertrag Einzelhandel NRW Max. dag. en wek. arbeidsduur 8 u en 12 u, indien vrijstelling 35 u 10 u en 12 u bij afwijking 35 u en 48 u bij afwijking 12 u 60 u 12u 48u Min. dag. en wek. arbeidsduur deeltijds 3 u (2012: 4 u indien 5 jaar anciënniteit) 20 u 3 u continu werk 25 u behoudens specifiek akkoord en studentencontract 0 u 4 u 4u 10u Bekendmaking dienstrooster 15 dagen op voorhand 7 gewerkte dagen op voorhand 7 dagen op voorhand, behoudens uitz. omstand. 4 dagen Premie voor laat werk + 40% na 18 u op weekdagen* + 75% op zaterdag* Verhoging van 5% voor werk tussen 21 en 22 u, en van 20% tussen 22 en 5 u + 33% > 20 u /+ 50% na 21 u + 50% na 18 u op zaterdag +20% van u op weekd. en op zat. van u +40% na 16 u op zat. Premie overuren + 50 tot + 100% afh. v/h geval + 25% indien > 10% overuren + 35% overloon + 25% overloon Zondagwerk Studentenwerk 6 werkzondagen waarvan 3 gecompenseerd door toeslag van 100% ** Vanaf 15 j. Max. 240 u/kwart. om studentenstatuut te behouden 5 zondagen gecompenseerd door toeslag van 20% indien gebruikelijk geopend op zondag, + 100% bij occas. opening Vanaf 16 j. Max. 7 u/dag en 35 u/week, met afwijking voor 5 overuren Zondag is rustdag, behoudens uitzonderingen: toeslag van 100% Vanaf 15 j. Max. 40 u/week Zondag is rustdag, behoudens uitzonderingen: toeslag van 120% Vanaf 15 j., max. 2 u/week tot 18 j. Studentencontract: max. 20 u/week. Max.loon: 400/week voor minderjarige Bronnen: Analyses Arthur D. Little *Voor ondernemingen open tot 20 u met > 4 VTE s ** IN de praktijk voorzien overeenkomsten binnen het bedrijf geregeld toeslagen van +200% Grotere flexibiliteit dan in België Vergelijkbare flexibiliteit met België Kleinere flexibiliteit dan in België

60 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie (iii). De niet-concurrerende arbeidskosten worden gedeeltelijk gecompenseerd door een historisch hogere uurproductiviteit in België hoewel die inkrimpt tegenover de buurlanden Evolutie van de uurproductiviteit in de handel Uurproductiviteit (in ) Land PRODUCTIVITEITSVERSCHIL T.O.V. BELGIË Verschil 1996 Verschil 2007 Evolutie delta Frankrijk +51% +36% -15 pt Nederland +35% -3% -38 pt Duitsland +39% +21% -18 pt Toegevoegde waarde 1995, in lopende prijzen Toegevoegde waarde 2007, in lopende prijzen Evolutie van 1996 tot 2007 Bronnen: FOD Economie, Productiviteit per uur in de distributiesector op basis van gegevens van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven; Analyses Arthur D. Little

61 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie Dit verschil in arbeidskost heeft een negatieve invloed op de kostenstructuur van de Belgische ondernemingen van 1,1% tot 4,7% van de omzet zonder btw, naargelang sector en land Gemiddelde uurloonkosten in de detailhandel IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR IN BELGIË T.O.V. DE BUURLANDEN (% VAN DE OMZET EXCL. BTW) Stijging van de lonen en fiscale druk A ( /uur) Eurostat 2008 Sector Land Verschil (2) Kosten-post Impact Supermarkten 10% 12+ 1,2% 24% 12% 2,8% 18% 12% 2,2% In vergelijking lage flexibiliteitsgraad In vergelijking hoge productiviteit A A Fashion Electro 11% 18% 2,0% 26% 18% 4,7% 20% 18% 3,6% 9% 12% 1,1% 21% 12% 2,5% 16% 12% 2,0% Het concurrentienadeel van België in verband met de arbeidskost is bevestigd door de recente publicatie van macro-economische cijfers van Eurostat Bronnen: Officiële Eurostat-enquête 2008 over de detailhandel excl. automobiel en tweewielige motorvoertuigen (lc_n08cost_r2), ondernemingen met meer dan 10 werknemers. Deze globale ratio (totaal arbeidskost in de sector/totaal aantal gepresteerde uren in sector) houdt rekening met de productiviteit (1) Het gemiddelde loonniveau bedraagt 25,6/u voor Supermarkten, 20,1/u voor Fashion en 28,4/u voor Electro (2) Aangezien de vastgestelde verschillen in loonkosten afnemen naargelang de grootte van het loon, is een correctiefactor van +10% van het verschil voor Fashion toegepast en van -10% voor Electro. Voor de Supermarktsector is geen factor toegepast aangezien het gemiddelde loon het gemiddelde van de sector is. Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

62 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Arbeidskost en flexibiliteit in de arbeidsorganisatie Om de loonhandicap van de sector te kunnen beperken, moeten tegelijk verschillende elementen worden aangepakt, wat een constructieve sociale dialoog veronderstelt Samenvatting van de sociale problematiek Opmerkingen sociale eisen dragen bij tot de stijging van de arbeidskosten Stijging van de arbeidskosten Hoge arbeidskosten Behoefte aan flexibiliteit Fiscale druk op de lonen Druk op de productiviteit De hoge arbeidskosten leiden tot druk op de productiviteit van het personeel die druk op de productiviteit vergroot de behoefte aan flexibiliteit, wat uiteraard de druk op de sociale dialoog vergroot Om de loonhandicap te verkleinen en het concurrentievermogen van de sector te vergroten, moeten verschillende elementen worden aangepakt: - de stijging van de arbeidskosten - de fiscale druk op de lonen - de flexibiliteit in de arbeidsorganisatie (COD, CBD en interim). Aangezien deze elementen een impact op de mens hebben, moeten beslissingen in nauwe samenwerking met de sociale partners worden genomen met het oog op een constructieve aanpak ( win-win ). Het lijkt van cruciaal belang om de geest van de sociale dialoog tussen sociale partners te laten evolueren om geleidelijk aan te komen tot een echt samenwerkingsmodel waarbij de economische visie van de onderneming op lange termijn wordt geïntegreerd, naar het voorbeeld van het Nederlandse en Duitse model. Flexibiliteit van COD s (voltijds, deeltijds) Flexibel werk (CBD, interim) Bronnen: Analyse Arthur D. Little Factoren

63 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei

64 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden De huurprijzen voor winkelruimtes zijn in België gemiddeld lager dan in buurlanden, vooral in de stadskernen.

65 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE IMMOKOST (% OMZET EXCL. BTW) 5. Publiciteit Super -, % -, % -, % Fashion -, % -, % -, % 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro -, % -, % -, % 8. Veiligheid

66 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Kosten van handelsactiva De gemiddelde huurkosten voor handelsactiva in België zijn lager dan in de buurlanden, in het bijzonder voor vestigingen in het stadscentrum Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie Ondanks wetgeving die de vestiging van grote handelszaken strikt regelt, beschikt België over een grotere handelsoppervlakte per inwoner (m 2 /inw.) dan de buurlanden, wat betekent dat het commercieel-stedenbouwkundig beleid over het algemeen toereikend is. Een beperkende wet op de handelsvestigingen voor handelsondernemingen (hoewel in de praktijk weinig vergunningen worden geweigerd) en het bestaan van verschillende beslissingsniveaus maakt de administratieve procedure complexer, ook al heeft dit geen beduidende invloed op de kosten. Brutomarge In het algemeen zijn de gemiddelde kosten per m² van handelshuurcontracten minder hoog in België dan in de buurlanden. Het geraamde kostenvoordeel, op basis van de studie van ledengegevens, wordt geraamd op 20% t.o.v. Frankrijk en op 15% t.o.v. Nederland en Duitsland. Totaal incl. btw Supermarkten Bedrijfskosten Nettomarge BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN DE OMZET ZONDER BTW) -, tot -, % Het kostenverschil in het voordeel van België is groter bij vestigingen in het stadscentrum, in het bijzonder voor A-locaties in grootsteden. Fashion Electro -, tot -, % -, tot -, % Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

67 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Kosten van handelsactiva Het verschil in gemiddelde kosten per m 2 betekent een concurrentievoordeel voor België en een positieve impact op de kostenstructuur van ondernemingen van naar raming 0,6% tot 2,2% Vergelijkende analyse van de kosten voor handelshuur HUUR IN MAIN STREET EN SHOPPING CENTER Prime retail rents (k /m²/jaar) KOSTEN VOOR HANDELSHUUR OP BASIS VAN GEGEVENS VAN DE COMEOS-LEDEN Kosten per m² voor vergelijkbare winkeloppervlakte (basis = 100 voor België) IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR IN BELGIË T.O.V. DE BUURLANDEN (IN % VAN DE OMZET EXCL. BTW) Supermarkten Fashion Electro -, à -, % -, à -, % -, à -, % Bron: Cushman & Wakefield, Retail Rent, 2011; Eurostat-databank, 2009; Locatus, handelsoppervlakte, 2011, Gegevens Comeos-leden Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

68 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden Door de taal én door de dubbele heffing de regionale en de lokale taks is reclame 30 procent duurder dan in buurlanden.

69 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE PUBLICITEITSKOST (% OMZET EXCL. BTW) 5. Publiciteit Super +, % +, % +, % Fashion +, % +, % +, % 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro +, % +, % +, % 8. Veiligheid

70 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Reclamekosten De reclamekosten liggen hoger in België dan in de buurlanden als gevolg van de ontwerp- en contactkosten en de dubbele heffing op reclamedrukwerk Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie De ontwerpkosten voor reclame liggen hoger in België dan in de buurlanden als gevolg van de culturele en linguïstische complexiteit (nationale reclame moet in 2 of 3 talen worden vertaald en aangepast aan de culturele verschillen) en de afschrijving over een beperkter aantal consumenten. Op vergelijkbare basis zijn de kosten per contact ( cost per view ) ook hoger in België als gevolg van de verschillende taalgebieden (waardoor verschillende media voor dekking moeten zorgen) en de afschrijving over een beperkter aantal consumenten aangezien de mediakosten niet afnemen in verhouding tot het aantal nuttige contacten. Brutomarge Ten slotte leidt het huidige belastingsysteem tot een dubbele heffing voor ondernemingen door de gewestelijke terugnameplicht voor oud papier en gemeentebelastingen op reclamedrukwerk, wat extra kosten voor de ondernemingen met zich meebrengt. Het gemiddelde verschil in reclamekosten wordt door Comeos-leden geraamd op ~+30% t.o.v. de buurlanden, wat leidt tot een impact op de kostenstructuur van de handelaars van naar raming +0,6% tot +0,8% zonder btw, naargelang de sector. Totaal incl. btw Supermarkten Fashion Electro Bedrijfskosten Nettomarge BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN OMZET ZONDER BTW) ~ +, % ~ +, % ~ +, % Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

71 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Reclamekosten Het concurrentienadeel inzake reclamekosten heeft een impact op de kostenstructuur van de handelaars van naar raming +0,6% tot +0,8% van de omzet, naargelang de sector Vergelijkende analyse van de reclamekosten per sector van de handel SECTOR SUPERMARKTEN Reclamekosten (% v/d omzet) Kostenverschil Kostenverschil (% v/d omzet) SECTOR FASHION IMPACT OP DE KOSTEN IN BELGIË T.O.V. DE BUURLANDEN (IN % V/D OMZET EXCL. BTW) Supermarkten ~ +, % Reclamekosten (% v/d omzet) Kostenverschil Kostenverschil (% v/d omzet) Fashion ~ +, % SECTOR ELECTRO Electro ~ +, % Reclamekosten (% v/d omzet) Kostenverschil Kostenverschil (% v/d omzet) Bronnen: Gegevens Comeos-leden; Analyse Arthur D. Little Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

72 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden Striktere maatregelen ten gunste van de volksgezondheid en de voedselveiligheid die worden opgelegd, zorgen voor een extra kost.

73 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen 5. Publiciteit INVLOED VAN DE VERPLICHTINGEN IVM VOLKSGEZONDHEID EN VOEDSELVEILIGHEID (% OMZET EXCL. BTW) 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Super +, % +, % +, % 8. Veiligheid

74 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Verplichtingen inzake volksgezondheid en voedselveiligheid De Europese reglementering inzake volksgezondheid en voedselveiligheid is omgezet op basis van een prescriptieve aanpak, met extra kosten voor de handelaars tot gevolg Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie - België Historisch gezien, en in het bijzonder sinds de dioxinecrisis in 2000, heeft België een sterke cultuur ontwikkeld op het vlak van voedselveiligheid en controle van de risico s i.v.m. volksgezondheid. Bij de omzetting van de Europese richtlijnen heeft het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) gekozen voor een prescriptieve aanpak, waarvan sommige maatregelen, volgens professionals in de sector, problemen opleveren bij de uitvoering. Brutomarge Bedrijfskosten Nettomarge Op straffe van een verdubbeling van hun FAVV-bijdrage moeten de ondernemingen, bovenop de naleving van hun andere verplichtingen, ook zorgen voor autocontrole via externe organisaties, wat leidt tot extra kosten die in dit stadium moeilijk kunnen worden geraamd. Het concurrentienadeel m.b.t. deze verplichtingen heeft een impact op de kostenstructuur van supermarkten die voorzichtig wordt geraamd op +0,1% van de omzet excl. Btw t.o.v. de buurlanden. Totaal incl. btw Supermarkten Fashion Electro BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN OMZET ZONDER BTW) ~ +, % Non applicable Non applicable Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

75 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Verplichtingen inzake volksgezondheid en voedselveiligheid Het Belgische systeem voor de erkenning en de controle van de voedselketen is sterk prescriptief, met aanzienlijke extra operationele en infrastructuurkosten tot gevolg Europese reglementering inzake gezondheid en veiligheid van de voedselketen Verordening (EG) nr. 178/2002 staat centraal in het Hygiënepakket van de Unie en regelt de veiligheid van de voedselketen BELGIË FRANKRIJK NEDERLAND DUITSLAND Verplichtingen m.b.t. de veiligheid van de voedselketen FAVV Ruime en prescriptieve interpretatie interpretatiegids = 260 p. ANSES (vroeger: AFSSA) Exploitanten zijn vrij in de keuze van de middelen NVWA Pragmatische houding op basis van samenwerking Hygiënecodes en geharmoniseerd controlesysteem (CBL) Gebruikershandl. = 30 p. BfR In de verschillende sectoren zijn gedragsgidsen opgesteld # inspecties/jaar inspecties voor operatoren inspecties voor operatoren inspecties NA Illustratie van het Belgische beleid ter zake: Tijdens de dioxinecrisis (Ierland ) eiste Europa dat alle producten met meer dan 20% varkensvlees uit Ierland van de markt werden gehaald. In België legden de autoriteiten de grens op meer dan 1%. Waar de Europese Commissie vraagt dat de regels voor hygiëne worden gerespecteerd, eist België automatische waterkraantjes, en toegang tot warm én koud water in de hele infrastructuur. Bronnen: Europese Commissie, FAVV, ANSES, NVWA, BfR, Analyse Arthur D. Little

76 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden Striktere milieuregels en de toevloed van milieutaksen straffen de Belgische handelaar.

77 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE MILIEUWETTEN EN -TAKSEN (% OMZET EXCL. BTW) 5. Publiciteit Super +,3% +,3% +,3% Fashion +,1% +,1% +,1% 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro +,2% +,2% +,2% 8. Veiligheid

78 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Milieuverplichtingen en -heffingen De striktere omzetting van de Europese richtlijnen en de ontwikkeling van milieuheffingen, met inbegrip van terugnameplichten, benadelen de handel in België Objectivering van de problematiek Resultatenrekening ter illustratie In België hebben de federale en gewestelijke autoriteiten een voortrekkersrol gespeeld in de omzetting van de Europese richtlijnen inzake milieubescherming, wat heeft geleid tot een groot aantal verplichtingen die bijzonder restrictief zijn t.o.v. de buurlanden, in het bijzonder op het vlak van afvalbeheer. COGS Zo is de handel in België onderworpen aan tal van directe lasten (verpakkingsheffingen, milieuheffingen, specifieke ecotaksen, terugnameplichten ) die haar concurrentievermogen schaden en leiden tot een aanzienlijke administratieve belasting voor de handelaars om voor elke handelsvestiging de formaliteiten te respecteren die op verschillende bevoegdheidsniveaus worden opgelegd. Bedrijfskosten Brutomarge Nettomarge Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat Het concurrentienadeel dat hieruit voortvloeit voor de kostenstructuur wordt voorzichtig geraamd op +0,1% tot +0,3% van de omzet zonder btw naargelang de sector. Dit nadeel houdt vooral verband met de overmatige administratieve lasten, de verpakkingsheffingen voor supermarkten en de vele ecotaksen en terugnameplichten voor electro. Supermarkten Fashion Electro IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR (% VAN OMZET ZONDER BTW) ~ +,3% ~ +,1% ~ +,2% Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

79 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Milieuverplichtingen en -heffingen De milieuheffingen schaden het concurrentievermogen van de Belgische handel en bevorderen de grensoverschrijdende handel, zoals blijkt uit het voorbeeld van mineraalwater in Frankrijk Milieuheffingen in België (1) Milieutaksen Heffing op drankverpakkingen Picknicktaks Herbruikbaar Eenmalig gebruik Bedrag 1,41 /hl 9,86 /hl 2,70 tot 4,50 /kg Ecotaksen Wegwerpfototoestel 7,44 /stuk Terugnameplichten Batterijen Recipiënt voor inkt, lijm, solvent Recupel (elektrische en elektronische toestellen) Bebat, Recybat (batterijen) Fost Plus en Val-I-Pac (verpakkingen) Interventiefonds oud papier (reclamedrukwerk) Valorlub (motorolie) Valorfrit (olie voor menselijke consumptie) Recytyre (banden) Storting, verbranding en meeverbranding 0,50 /stuk 0,62 /5l Impact van de verhoging van verpakkingsheffingen op de prijs van een fles water (2),,, + administratieve lasten die deze verplichtingen met zich meebrengen Bronnen: (1) FOD, Fiscaal Memento; (2) 2005 Koninklijke vereniging van de Industrie van Waters en Frisdranken, Belgische Brouwers, Ajunec en Fevia, Verpakkingsheffing en ecotaksen wat na het arrest van het Arbitragehof?; VBO, Groene fiscaliteit, een voorwaardelijk instrument, 2007; Analyses Arthur D. Little Nota: Fevia raamde het fiscaal verlies als gevolg van de verhoging van de verpakkingsheffingen (water en limonade) in 2005 op 2,6 milj. euro

80 Objectivering van de factoren die het concurrentie vermogen in België beïnvloeden Criminaliteit en winkelbeveiliging kosten in België tot 17% meer.

81 1. BTW 2. Leverancierprijzen 3. Arbeidskost en flexibiliteit 4. Huurprijzen INVLOED VAN DE VEILIGHEIDSKOST (% OMZET EXCL. BTW) 5. Publiciteit Super +,0% +,1% +,2% Fashion +,0% +,1% +,3% 6. Voedselveiligheid 7. Milieu Electro +,0% +,1% +,2% 8. Veiligheid

82 Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Kosten van diefstal en beveiliging De kosten m.b.t. winkelbeveiliging zijn in vergelijking hoger in België, voornamelijk als gevolg van de omvang van verlies van goederen (1) Objectivering van de problematiek Compte de résultat illustratif Beveiliging vormt een grote kostenpost in de handel, waarbij de kosten van verlies van goederen (1) aanzienlijk kunnen zijn, in het bijzonder in Fashion (1 à 2% van de omzet). Boven op de kosten van diefstal brengt winkelbeveiliging niet te verwaarlozen personeelskosten (bewakers via externe bedrijven, handeling om de producten te beveiligen) en investeringen in uitrusting met zich mee. COGS Brutomarge Bedrijfskosten Nettomarge In België wordt de beveiliging van winkels geregeld door de wet van 10 april 1990 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid (wet-tobback). Momenteel maakt de aanpak van criminaliteit geen deel uit van een totaalaanpak voor de volledige handel en volgt op diefstal en kwaad opzet volgens de professionals van de sector geen voldoende ontradende strafrechtelijke afhandeling. Totaal incl. btw BTW+COGS Kosten Nettoresultaat IMPACT SUR LA STRUCTURE DE COÛT (% DU CA HTVA) Supermarchés +0,0% à +0,2% Habillement +0,0% à +0,3% Het concurrentienadeel dat daaruit voortvloeit voor de kostenstructuur wordt beschouwd als onbeduidend t.o.v. Frankrijk en schommelt tussen +0,1% en +0,3% van de omzet excl. Btw t.o.v. Duitsland en Nederland, naargelang de sector. Electro +0,0% à +0,2% (1) Onder verlies van goederen verstaan we: diefstal door klanten en personeel, interne fouten en fouten en fraudegevallen van leveranciers Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

83 Comeos - Witboek van de handel - 9 mei Objectivering van de geïdentificeerde problematieken Kosten van diefstal en beveiliging Het nadeel inzake beveiligingskosten voor de kostenstructuur wordt beschouwd als onbestaand t.o.v. Frankrijk en schommelt tss. 0,2% en 0,3% v/d omzet excl. btw t.o.v. Duitsland en Nederland Vergelijkende analyse van diefstal- en beveiligingskosten Gewicht van de componenten van beveiligingskosten Illustratie - Fashion % omzet Diefstal 0,87% Handling van artikelen 1,00% Investeringen in uitrusting: camera s 0,10% Bewakers 0,05% Totaal 2,02% IMPACT OP DE KOSTENSTRUCTUUR IN BELGIË T.O.V. DE BUURLANDEN (IN % V/D OMZET EXCL. BTW) Supermarkten +0,0% tot +0,2% Fashion +0,0% tot +0,3% Electro +0,0% tot +0,2% Beveiligingskosten in % v/d verkoop Diefstal in % van de verkoop Bronnen: CRR, Global Retail Theft Barometer, 2011; Wet van 10 april 1990 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid; Convenant Aanpak Winkelcriminaliteit; Gegevens Comeosleden; Analyse Arthur D. Little Geraamde impact op de kostenstructuur van handelaars (% omzet excl. btw): <0% 0% tot +1% +1% tot +2% >+2%

technisch verslag CRB 2012-1603

technisch verslag CRB 2012-1603 technisch verslag CRB 2012-1603 CRB 2012-1603 DEF CM/V/CVC/SDh Technisch verslag van het secretariaat over de maximale beschikbare marges voor de loonkostenontwikkeling 21 december 2012 2 CRB 2012-1603

Nadere informatie

Belgium E-com Valley. Dominique Michel Ceo Comeos. Slotevent VIL 4 e-boost 23 juni 2015

Belgium E-com Valley. Dominique Michel Ceo Comeos. Slotevent VIL 4 e-boost 23 juni 2015 Belgium E-com Valley Dominique Michel Ceo Comeos Slotevent VIL 4 e-boost 23 juni 2015 2 Inhoud I. E-commerce vandaag II. Delokalisatie van digitale activiteiten III. Wat staat op het spel? 3 I. E-commerce

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

Gepubliceerd. CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004. Arbeidsmarktbeleid. Inhoud van het Technisch Verslag 2003

Gepubliceerd. CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004. Arbeidsmarktbeleid. Inhoud van het Technisch Verslag 2003 Gepubliceerd Arbeidsmarktbeleid CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004 CRB (2003).. Brussel: CRB, CRB 2003/1000 CCR 11. De ontwikkeling van de uurloonkosten en de werkgelegenheid loopt volgens

Nadere informatie

Prijzenobservatorium: Historiek en werking

Prijzenobservatorium: Historiek en werking Prijzenobservatorium: Historiek en werking Seminarie FEVIA - BABM 17 september 2013 Peter Van Herreweghe Agenda 1. Prijzenobservatorium : Historiek en taken 2. Werking : Gegevens, aanpak, procedure, timing

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

magazine Waarom Comeos? Speciale editie De diensten van Comeos: vakmanschap en maatwerk De sectoren van Comeos: een huis met veel kamers

magazine Waarom Comeos? Speciale editie De diensten van Comeos: vakmanschap en maatwerk De sectoren van Comeos: een huis met veel kamers Comeos magazine - speciale editie 1 magazine NIEUWSBRIEF VAN DE BELGISCHE HANDEL - NOVEMBER 2010 De diensten van Comeos: vakmanschap en maatwerk De sectoren van Comeos: een huis met veel kamers Waarom

Nadere informatie

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt Een economische perspectief op Limburg in 2015 Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt 0 De welvaart in Limburg 2001 welvaartskloof met Vlaanderen 15% 2011 welvaartskloof met Vlaanderen 20% Om de kloof

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE

FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE VBO vzw Ravensteinstraat 4, 1000 Brussel T + 32 2 515 08 11 F + 32 2 515 09 99 info@vbo-feb.be

Nadere informatie

Bijkomende tewerkstelling door extralegale voordelen zoals maaltijdcheques en ecocheques

Bijkomende tewerkstelling door extralegale voordelen zoals maaltijdcheques en ecocheques Bijkomende tewerkstelling door extralegale voordelen zoals maaltijdcheques en ecocheques Bilsen, V., Gerard, M., Valsamis, D. & Van der Beken, W. 2010. Economische impact van maaltijdcheques en ecocheques.

Nadere informatie

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Logistiek Nederland en de concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Waarom dit onderzoek? Logistieke arbeidsmarkt Arbeid als concurrentiefactor Slim

Nadere informatie

Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014

Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014 Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014 1. CONTEXT 1.1. ALGEMENE CONTEXT Elk land zal aan Europa moeten bewijzen in 2016 dat ze het inzamelpercentage van 45% hebben bereikt

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2010.

Digitale (r)evolutie in België anno 2010. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 23 februari 2011 Digitale (r)evolutie in België anno 2010. De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 73% van de Belgische

Nadere informatie

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011 De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België Samenvatting rapport 2011 Hoe groot is de loonkloof? Daalt de loonkloof? De totale loonkloof Deeltijds werk Segregatie op de arbeidsmarkt Leeftijd Opleidingsniveau

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Zuurstof voor de horeca

Zuurstof voor de horeca Zuurstof voor de horeca INLEIDING België horecaland bij uitstek Uniek in Europa Horeca belangrijke economische sector: Eén van de grootste werkgevers in ons land 55.000 horecazaken en 120.000 personeelsleden

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

2. Simulatie van de impact van een "centen i.p.v. procenten"-systeem

2. Simulatie van de impact van een centen i.p.v. procenten-systeem Bijlage/Annexe 15 DEPARTEMENT STUDIËN Impact van een indexering in centen i.p.v. procenten 1. Inleiding Op regelmatige tijdstippen wordt vanuit verschillende bronnen gesuggereerd om het huidige indexeringssysteem

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N Handelspraktijken Voorv. Prod. A03 Brussel, 23.09.2008 MH/AB/LC A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT TOT OMZETTING VAN DE RICHTLIJN 2007/45/EG

Nadere informatie

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 Brussel, 25 juni 2013 De FOD Economie publiceert jaarlijks een globale barometer van de informatiemaatschappij. De resultaten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden

Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden Bijlage/Annexe 1 DEPARTEMENT STUDIËN Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden In deze nota wordt beoogd een vergelijking te maken tussen

Nadere informatie

6. Deeltijds werken. Inhoudstafel UW RECHTEN

6. Deeltijds werken. Inhoudstafel UW RECHTEN 6. Deeltijds werken Sinds het einde van de jaren 70 nam deeltijds werken vooral bij vrouwen sterk toe. De wetgeving voorziet in speciale regels om te voorkomen dat deeltijdse werknemers worden benadeeld.

Nadere informatie

Structurele ondernemingsstatistieken

Structurele ondernemingsstatistieken 1 Structurele ondernemingsstatistieken - Analyse Structurele ondernemingsstatistieken Een beeld van de structuur van de Belgische economie in 2012 en de mogelijkheden van deze databron De jaarlijkse structurele

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Persconferentie 29/09/2009. Fiscaliteit

Persconferentie 29/09/2009. Fiscaliteit Persconferentie 29/09/2009 Fiscaliteit 1 Belastingen betalen: een zaak van rechtvaardigheid Onontbeerlijke voorwaarde voor de goede werking van elke samenleving Bijeenbrengen van middelen voor de werking

Nadere informatie

MBO afgedankte batterijen en accu s

MBO afgedankte batterijen en accu s Briefadvies MBO afgedankte batterijen en accu s Advies over de startnota MBO afgedankte batterijen en accu s Datum van goedkeuring 11 maart 2015 Volgnummer 2015 005 Coördinator + e-mailadres Co-auteur

Nadere informatie

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Elektronische gegevensuitwisselingen 28 april 2015 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/2012.31.71 Plan 1.Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid

Nadere informatie

Belangrijke informatie i.v.m. het budget

Belangrijke informatie i.v.m. het budget Belangrijke informatie i.v.m. het budget 1. Betoelaagd bedrag De gevraagde toelage en de verdeling ervan dient in overeenstemming te zijn met de reële kosten in relatie tot de duur, de aard, de benodigde

Nadere informatie

NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT

NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT S20150874 UITZENDARBEID IN DE OPENBARE SECTOR Sinds de zesde staatshervorming zijn zowel de federale regering als de gewesten bevoegd.

Nadere informatie

De evolutie van de fiscale

De evolutie van de fiscale ITINERA INSTITUTE ANALYSE De evolutie van de fiscale kloof tussen België en de buurlanden 2014/1 10 01 2013 MENSEN WELVAART BESCHERMING België klom in 2012 naar plaats twee in de ranglijst van de totale

Nadere informatie

Leeftijdsbewust Personeelsbeleid. Iris Tolpe Manager Legal Dpt, Information & Know How Sociaal Secretariaat Securex

Leeftijdsbewust Personeelsbeleid. Iris Tolpe Manager Legal Dpt, Information & Know How Sociaal Secretariaat Securex Leeftijdsbewust Personeelsbeleid Iris Tolpe Manager Legal Dpt, Information & Know How Sociaal Secretariaat Securex Leeftijdsbewust personeelsbeleid Overzicht Tewerkstellingsmaatregelen: doel Federale tewerkstellingsmaatregelen

Nadere informatie

Beknopte commentaar bij de uiteenzettingen van C. Valenduc en G. Nicodème

Beknopte commentaar bij de uiteenzettingen van C. Valenduc en G. Nicodème Beknopte commentaar bij de uiteenzettingen van C. Valenduc en G. Nicodème BIOF - studiedag 16 september 211 Luc Van Meensel Research Department DS.11.9.361 Voornaamste bevindingen van Christian Valenduc

Nadere informatie

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD (goedgekeurd door het bureau op 10 juni 2014, bekrachtigd door

Nadere informatie

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese:

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese: FEBRUARI 2016 16/02/2016 Boordtabellen Horeca Synthese: De omzetgroei in de horeca zet door en is het sterkst in restaurants en logies. De horeca inflatie blijft op een hoog niveau. Het aantal arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Het gemeenterapport. Hoe lokale overheden de Brusselse handel kunnen steunen en omgekeerd

Het gemeenterapport. Hoe lokale overheden de Brusselse handel kunnen steunen en omgekeerd Het gemeenterapport Hoe lokale overheden de Brusselse handel kunnen steunen en omgekeerd Het gemeenterapport Hoe lokale overheden de Brusselse handel kunnen steunen en omgekeerd We vroegen onze handelaars

Nadere informatie

4.1 Klaar met de opleiding

4.1 Klaar met de opleiding 4.1 Klaar met de opleiding 1. Werken in loondienst - Bij een bedrijf of bij de overheid (gemeente, provincie, ministerie); - Je krijgt loon/salaris; - Je hebt een bepaalde zekerheid, dat je werk hebt,

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht voor de Federale-, Programmatorische overheidsdiensten, het Ministerie van

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht voor de Federale-, Programmatorische overheidsdiensten, het Ministerie van Monitoring - Overheids Gebruik van de e-procurement-toepassingen door de diensten van de federale Staat juli 2013 september 2013 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht

Nadere informatie

CIJFERS EN INFORMATIE

CIJFERS EN INFORMATIE BVBO vzw Beroepsvereniging van Bewakingsondernemingen Jan Bogemansstraat 249 B - 178 Wemmel T (+32) 2 462 7 73 F (+32) 2 46 14 31 secretariat@i-b-s.be www.apeg-bvbo.be 2 VOORWOORD De Beroepsvereniging

Nadere informatie

Mobiliteit: ook een vraagstuk voor HR. Een benadering op het vlak van fiscaliteit, RSZ en arbeidsrecht. Kathelijne Verboomen, oktober 2013

Mobiliteit: ook een vraagstuk voor HR. Een benadering op het vlak van fiscaliteit, RSZ en arbeidsrecht. Kathelijne Verboomen, oktober 2013 Mobiliteit: ook een vraagstuk voor HR. Een benadering op het vlak van fiscaliteit, RSZ en arbeidsrecht Kathelijne Verboomen, oktober 2013 4 5 6 Situering Bedrijfswagens zijn zeer populair in België

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 Dit formulier dient in 5 exemplaren op papier + 1 elektronische versie te worden bezorgd

Nadere informatie

Steunmaatregel N 118/2004 -België (Vlaanderen) Subsidies voor haalbaarheidsstudies met betrekking tot bouw- en milieuprojecten buiten de EU.

Steunmaatregel N 118/2004 -België (Vlaanderen) Subsidies voor haalbaarheidsstudies met betrekking tot bouw- en milieuprojecten buiten de EU. Europese Commissie Brussel, 30.06.2004 C (2004)2042 fin Betreft: Steunmaatregel N 118/2004 -België (Vlaanderen) Subsidies voor haalbaarheidsstudies met betrekking tot bouw- en milieuprojecten buiten de

Nadere informatie

FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN

FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN ADVIES VAN DE FRWB FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN In toepassing van het oprichtingsbesluit van 8 augustus 1997, is het ondermeer de opdracht van de Federale Raad voor Wetenschapsbeleid

Nadere informatie

Persbericht. Anti-crisismaatregelen: goedkeuring van een tweede pakket maatregelen van de minister van Werk om ontslagen te vermijden

Persbericht. Anti-crisismaatregelen: goedkeuring van een tweede pakket maatregelen van de minister van Werk om ontslagen te vermijden Brussel, 30 april 2009 Persbericht Anti-crisismaatregelen: goedkeuring van een tweede pakket maatregelen van de minister van Werk om ontslagen te vermijden Vice-Eerste minister en minister van werk, Joëlle

Nadere informatie

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Persbericht PB15-001 8 januari 2015 9.30 uur CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Inflatie december daalt naar 0,7 procent Goedkopere autobrandstoffen verlagen inflatie Inflatie eurozone

Nadere informatie

Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir

Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir Blackbox komt eraan Een geregistreerde kassa voor de horeca 2015 2016 Horeca Expo Gent 2014 Geert

Nadere informatie

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Groen reageert tevreden op het feit dat vakbonden en werkgevers gisteren tot een akkoord kwamen over de ontslagregeling en de aanvullende pensioenen.

Nadere informatie

! """# $$ %#&'(( )#* +, (-(.( /0 &/ 1 (-( /0 2. ($

! # $$ %#&'(( )#* +, (-(.( /0 &/ 1 (-( /0 2. ($ 1 Opmaak februari 27. #3 4 4 5(6'2. 78 1 6+ 8 4 '(($,, 5$ 9 :8, ;6 " 4< 7, '(($ 84 7 7 3*% 84 4, 8 ' 6 3*% 8 4 7 7, 4 4 '(($ '((/6 + 84, '(($ 4 :, 5$ 9 &5 9; 8 84 84 7 '(($ : #$. 9 4#;6 " '(($ 7 &2 9,

Nadere informatie

De gedeeltelijke vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing voor overwerk

De gedeeltelijke vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing voor overwerk 3 HOOFDSTUK I De gedeeltelijke vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing voor overwerk AFDELING 1 Inleiding Doelstelling Achtergrond Sinds 1 juli 2005 geldt een fiscale lastenverlaging voor

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1 ste kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, is het Brugel die sinds

Nadere informatie

onderbroken dienst (d.i. vanaf 4 uur tussen 2 diensten): + 30%

onderbroken dienst (d.i. vanaf 4 uur tussen 2 diensten): + 30% Verloning en bijkomende voordelen Als medewerker bij het Wit-Gele Kruis West-Vlaanderen kun je rekenen op een competitief loon. Bovendien bieden we je een indrukwekkend voordelenpakket dat niet in het

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant IP/04/285 Brussel, 2 maart 2004 Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant Het jongste verslag over autoprijzen toont aan dat op alle markten de prijsconvergentie

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004;

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004; SCSZ/04/105 BERAADSLAGING NR 04/034 VAN 5 OKTOBER 2004 M.B.T. DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID AAN HET FOREM MET HET OOG OP DE EVALUATIE VAN HET PLAN FORMATION-INSERTION

Nadere informatie

Prijsniveau in supermarkten

Prijsniveau in supermarkten Prijsniveau in supermarkten PRIJSNIVEAU IN SUPERMARKTEN 1. Inleiding 5 1.1. Context van de studie 5 1.2. Voorwerp van de studie 9 1.2.1. Methodologie om prijzen te vergelijken 10 1.2.2. Karakteristieken

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Welzijnsbarometer 2015

Welzijnsbarometer 2015 OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL "Cultuur aan de macht" de sociale rol van cultuur en kunst 26 november 2015 Welzijnsbarometer 2015 Marion

Nadere informatie

Kempische verzekeringskring 16 maart 2010 Aandachtspunten bij de overdracht van een verzekeringskantoor

Kempische verzekeringskring 16 maart 2010 Aandachtspunten bij de overdracht van een verzekeringskantoor Kempische verzekeringskring 16 maart 2010 Aandachtspunten bij de overdracht van een verzekeringskantoor Paul Rimaux AG Insurance Paul Rimaux - 16 maart 2010 - Kempische Verzekeringskring page 1 Inleiding

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

INDICATIEVE VERGELIJKING VAN DE TARIEVEN VOOR DE OVERBRENGING VAN AARDGAS VAN FLUXYS NV EN VERSCHEIDENE EUROPESE OPERATOREN

INDICATIEVE VERGELIJKING VAN DE TARIEVEN VOOR DE OVERBRENGING VAN AARDGAS VAN FLUXYS NV EN VERSCHEIDENE EUROPESE OPERATOREN Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.99 PERSCONFERENTIE Brussel - 5 april 2002 INDICATIEVE VERGELIJKING VAN

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Overzicht Stylized Facts Theoretisch kader Sterke en zwakke sectoren in Vlaanderen? De supersterren van de Vlaamse economie

Nadere informatie

DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN

DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN 1 DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN INHOUDSTAFEL 1. INLEIDING... 3 1.1. DE WERKZOEKENDE VOLLEDIG WERKLOZE IN STRIKTE ZIN... 3 1.2. BREDERE DEFINITIE VAN WERKLOOSHEID... 4 2. DE CIJFERS VAN DE

Nadere informatie

Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur

Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur Persbericht SD Worx en LeasePlan berekenen welke impact de nieuwe bedrijfswagenbelasting heeft op portemonnee van werknemers Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur Beroepsgroep voor wie

Nadere informatie

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen!

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! 13 februari 2014 In aanwezigheid van: 1 Johan Vande Lanotte, vice-eersteminister en minister van Economie en Consumenten 2 Koen Geens, minister

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------ A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------ Regelgeving inzake betaald educatief verlof Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Factsheets. Profielen gemeentes van Utrecht

Factsheets. Profielen gemeentes van Utrecht Factsheets Profielen gemeentes van Utrecht Leeswijzer Profielen gemeentes van Utrecht Per gemeente van de provincie Utrecht is een profiel gemaakt. Dit profiel is weergegeven op basis van vier pagina s.

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE OPENBARE RAADPLEGING VAN 9 JUNI 2010

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE OPENBARE RAADPLEGING VAN 9 JUNI 2010 BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE OPENBARE RAADPLEGING VAN 9 JUNI 2010 BETREFFENDE OPROEPEN NAAR DIENSTEN MET TOEGEVOEGDE WAARDE VANUIT MOBIELE NETWERKEN Werkwijze voor de raadpleging

Nadere informatie

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen stuk ingediend op 1231 (2010-2011) Nr. 1 8 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van mevrouw Marijke Dillen, de heren Filip Dewinter, Jan Penris, Johan Deckmyn en Wim Wienen en mevrouw Marleen Van

Nadere informatie

Accijnsmonitor Resultaten januari t/m december 2013

Accijnsmonitor Resultaten januari t/m december 2013 Accijnsmonitor Resultaten januari t/m december 2013 Accijnsverhoging op tabak: resultaat accijnsmonitor 2013 Op 1 januari 2013 is de accijns op een pakje sigaretten met 35 cent en op een pakje shag met

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6%

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6% P E R S B E R I C H T Dexia N.V., Rogierplein 11, B-1210 Brussel / 1, Passerelle des Reflets, Paris-La Défense 2, F-92919 La Défense Cedex Rekeningnr. : 068-2113620-17 - RPR Brussel BTW BE 0458.548.296.

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK

RAAD VOOR HET VERBRUIK RvV 489 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES over een ontwerp van Koninklijk Besluit tot opheffing van het Koninklijk Besluit van 18 juli 1972 betreffende de aanduiding van de prijs van juwelen, uurwerken, goud-

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/12/275 BERAADSLAGING NR. 12/074 VAN 4 SEPTEMBER 2012 INZAKE DE MEDEDELING VAN GECODEERDE PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie