Behandelprogramma Fibromyalgie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Behandelprogramma Fibromyalgie"

Transcriptie

1 Heliomare Relweg EC Wijk aan Zee T E Behandelprogramma Fibromyalgie Doel van dit document: Betreft de diagnosegroep(en): Richtinggevend Patiënten met chronisch pijnsyndroom type fibromyalgie Werkgroep: André Broug, revalidatie arts Berthe Oving, ergotherapeut Judy Vermeulen, GZ-psycholoog Lianne Ranzijn, maatschappelijk werk, project begeleider Ninouk Hehenkamp, fysiotherapeut Peter Scholtes, bewegingsagoog Renate Korse, kwaliteitsfunctionaris Ingrid Sarlet, arbeidsintegratie Irene Kos, verpleegkundig specialist

2 Inhoudsopgave 1. Algemeen Marktoriëntatie Doelgroep In- en exclusiecriteria Inclusiecriteria: Exclusiecriteria: Gewenste uitkomsten Behandelvisie: Organisatie Professioneel handelen Stroomschema Taken en verantwoordelijkheden coördinator: Taken en verantwoordelijkheden (fibromyalgie) revalidatiearts: Taken en verantwoordelijkheden verpleegkundig specialist Taken en verantwoordelijkheden medisch secretariaat: Taken en verantwoordelijkheden planning: Taken en verantwoordelijkheden maatschappelijk werk Specifieke deskundigheden behandelteam: Randvoorwaarden: Risico-inventarisatie: Het patiëntenproces Acties per fase specifiek voor deze doelgroep Consult fase Aanmeldingsfase Onderzoeksfase Behandelfase Ontslagfase Nazorgfase Evaluatiefase Klinimetrie Zorgpad Evaluatie van het behandelproces Communicatie Onderliggende documenten Planningsschema fibromyalgie programma Werkboek Fibromyalgie Verantwoording literatuur onderzoek Bijlage 1: tabel literatuuronderzoek... ii Behandelprogramma Fibromyalgie 1

3 1. Algemeen 1.1 Marktoriëntatie Huisartsen, rheumatologen en pijnteams zien vaak patiënten met een wijd verspreid pijnsyndroom type fibromyalgie. Deze patiënten zijn steeds op zoek naar een verklaring voor hun klachten en handvatten om hier effectief mee om te gaan. Doordat veel hulpverleners er niet goed raad mee weten, bleek er veel behoefte te zijn aan goed gestructureerde medische zorg voor deze patiëntengroep. Als deze zorg niet wordt geboden dan is deze groep geneigd tot medical shopping in hun zoektocht naar duidelijkheid. Inmiddels heeft Heliomare sinds een aantal jaar een goed afgebakend revalidatie programma dat steeds meer bekendheid geniet in de regio. Wij krijgen nu gemiddeld 50 verwijzingen per jaar met deze diagnose, van vooral huisartsen en rheumatologen uit Noord Holland. Heliomare biedt deze patiëntengroep een programma waarbij ze groepsgewijs inzicht krijgen in hun chronische pijnsyndroom. Dit programma wordt geboden aan groepen van maximaal 8 personen. De tijdsduur van dit programma is 8 weken. Het programma is vooral een educatie programma waar mensen met fibromyalgie geleerd wordt zichzelf beter in balans te houden en kennis krijgen in het hoe en waarom van de aandoening. Daarbij is het vooral van belang dat ze inzicht krijgen in welke rol hun eigen gedrag speelt. In de 1 e lijn worden ook fibromyalgie programma s aangeboden. Deze programma s zijn wat betreft de thema s, behandelprincipes en behandelduur vergelijkbaar met het programma dat bij Heliomare wordt aangeboden. Een belangrijk verschil is echter dat in de regel de programma s in de 1 e -lijn door uitsluitend een psycholoog en een fysiotherapeut worden gegeven. Bij Heliomare worden patiënten die deelnemen aan het fibromyalgie programma, naast door fysiotherapeut en psycholoog, ook nog door een ergotherapeut een bewegingsagoog en maatschappelijk werkende begeleid en hebben zij een gesprek met een arbeidsdeskundige. Op deze wijze wordt het leren omgaan met fibromyalgie vanuit veel meer invalshoeken benaderd waardoor de patiënten nog meer gereedschap wordt aangereikt om beter te kunnen functioneren. Wij zijn er van overtuigd dat de som der delen hierdoor meer is dan de individuele behandelingen en daardoor de kwaliteit van 1 e -lijnsbehandeling overstijgt. De 1 e -lijns behandeling kosten een vergelijkbaar aantal uren behandeling per patiënt als de behandelingen bij Heliomare. Het met een groot team behandelen houdt dus niet in dat de kosten van de totale behandeling daarmee ook hoger worden. Door de behandeling met veel behandelaren vorm te geven bestaat er ook meer flexibiliteit en kan eventuele afwezigheid van een behandelaar makkelijker worden opgevangen dan als een behandeltraject `drijft`op slecht 2 behandelaren. Hierdoor is er een betere borging van de continuïteit mogelijk. 1.2 Doelgroep Patiënten met chronisch pijnsyndroom type fibromyalgie die geen, of in zeer beperkte mate gebruik maken van hulpmiddelen. Het fibromyalgie syndroom is bij voorkeur door de rheumatoloog bevestigd. Behandelprogramma Fibromyalgie 2

4 1.3 In- en exclusiecriteria Inclusiecriteria: Exclusiecriteria: Chronische pijnsyndroom type fibromyalgie volgens de classificatie van de American College for Reumatology (ACR) onvoldoende motivatie ongeschikt voor groepsbehandeling onvoldoende fysiek belastbaarheid onvoldoende taalbegrip andere voorliggende problematiek 1.4 Gewenste uitkomsten Er bestaat geen curatieve behandeling voor mensen met chronisch pijnsyndroom type fibromyalgie Het is van belang dat een patiënt met chronisch pijnsyndroom type fibromyalgie up-to-date en best evidence based informatie krijgt over de aandoening. Op basis van deze informatie leert de patiënt adequaat om te gaan met de aandoening (cognitief en gedragsmatig), zodat de therapieafhankelijkheid tot een einde komt. Begintermen: Patiënt voldoet aan de criteria van de ACR. Eindtermen: Patiënt is optimaal geïnformeerd over chronisch pijnsyndroom type fibromyalgie. Patiënt kan eigen keuzes maken (cognitief) en deze ook uitvoeren (gedrag). Patiënt kan zich ontspannen. Patiënt neemt deel aan bewegingsactiviteiten. Patiënt herkent, accepteert en respecteert de grenzen van mentale en fysieke belastbaarheid. Patiënt kan adequaat hulp uit de omgeving genereren. Patiënt kan dagelijkse activiteiten optimaal uitvoeren. 1.5 Behandelvisie: Fibromyalgie is een wijd verspreid pijnsyndroom dat voldoet aan de volgende criteria: 1. de patiënt heeft chronische wijdverspreide pijn die tenminste drie maanden bestaat. 2. de pijn moet aanwezig zijn in de rechter en linker lichaamshelft, boven en onder de taille en axiaal (nek, borst of rug). 3. er is pijn bij palpatie van een relevant aantal drukpunten of tenderpoints. Naast pijn ervaart de FM patiënt ook tal van andere klachten als: o.a. ochtendstijfheid, moeheid, slaapstoornissen, paraesthesieën, angst, hoofdpijn, spastisch colon, duizeligheid, palpitaties, dysmenorrhoe, pollikasurie en dyspneu. De eerste 3 klachten zijn naast pijn de meest voorkomende. Behandelprogramma Fibromyalgie 3

5 Het hebben van andere aandoeningen sluit fibromyalgie niet uit. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat fibromyalgie berust op een verstoring van het pijnreguleringssysteem in het brein. Door deze verstoring interpreteert het brein een op zich normale toestand van het lichaam als schadelijk en of pijnlijk. Over de oorzaak van het verstoord raken van dit pijnsysteem is nog onvoldoende bekend. Langdurige overbelasting, (aangeleerde) inadequate coping met pijn en in stand houdende omgevingsfactoren spelen o.a. een rol. Ook het stressreguleringssysteem speelt een belangrijke rol. Door de chronische pijn ontstaan vaak functionerings en participatie problemen. Op cognitief en psychologisch gebied zijn er dan problemen met aandacht, concentratie, stemming en inprenting. Veel van deze klachten hangen samen met de vrijwel altijd aanwezige vermoeidheid. Er is veelal sprake van een slechte fysieke conditie en daarmee slechte inspanningstolerantie. Dit wordt niet zelden door pijnvermijdend gedrag of inadequate piek/dal belasting negatief beïnvloed. Het doel van het behandelprogramma is om mensen beter te leren omgaan met hun pijnsyndroom en hen adequate regie te geven over hun eigen leven. Het doel van het programma is niet om fibromyalgie te genezen. De behandeling is er op gericht om inzicht te geven in de factoren die het pijnsyndroom beïnvloeden en te leren deze factoren adequater te hanteren. Daarvoor is het nodig alle elementen die de belasting beïnvloeden zoals onder andere piek en dal belasting, ontspanning, stress en de cognities hierover te kennen en waar mogelijk gunstig te beïnvloeden. Het is van belang dat mensen weer op een bevredigende manier leren bewegen. Door het verbeteren van de fysieke conditie en belastbaarheid middels prettig bewegen, leert het brein dat bewegen en belasten een positieve ervaring kan en mag zijn. Hierdoor zal het mogelijk zijn om tot een betere balans tussen belasting en belastbaarheid te komen waardoor participatieproblemen verminderen. Door de multidisciplinaire aanpak binnen het behandelprogramma wordt het leren omgaan met fibromyalgie in complete omgang belicht. Behandelprogramma Fibromyalgie 4

6 2 Organisatie 2.1 Professioneel handelen Stroomschema Behandelprogramma Fibromyalgie 5

7 Behandelprogramma Fibromyalgie 6

8 2.1.2 Taken en verantwoordelijkheden coördinator: De discipline maatschappelijk werk is als coördinator verantwoordelijk voor het programma. Stemt het jaarprogramma af met de planningsmedewerker en stelt bij wanneer nodig Taken en verantwoordelijkheden (fibromyalgie) revalidatiearts: Diagnostiek Indicatiestelling voor de intake maatschappelijk werk Informatie naar verzekering en planning Informatie aan de patiënt ten aanzien van het waarom van het programma Afsluiten van programma met individueel SUR Taken en verantwoordelijkheden verpleegkundig specialist Organiseren van de jaarlijkse evaluatie voor alle betrokken behandelaars. Verwerken van het evaluatieformulier van de patiënten. Voorzitten en notuleren tijdens de evaluaties. Jaarlijks herzien van de fibromyalgiefolder. Afstemmen met coördinator indien er wijzigingen moeten worden doorgevoerd Taken en verantwoordelijkheden medisch secretariaat: Invoer voorschrift in Ecaris t.b.v. wachtlijst voor een intake maatschappelijk werk. Na aanmelding door de revalidatie arts wordt het traject fibromyalgie in Ecaris geopend. Intakefase: in het voorschrift wordt onder MW de activiteit MW + W ingevoerd met opmerking intake fibro. Het behandelplan in Ecaris dossier zetten. Na intake krijgt het medisch secretariaat het intakeverslag van MW met aan- of afmelding voor het fibro-programma + tijdstip. Deelname positief advies MW: voorschrift wordt gesloten en een nieuw voorschrift wordt aangemaakt onder MW met activiteit MW + W, met opmerking deelname volgende fibrogroep ; bij gewenste startdatum datum vandaag invoeren. Arts wordt in kennis gesteld van actie. Deelname groep negatief advies: SUR plannen bij (eigen/verwijzend?) revalidatiearts. Intakeverslag in Ecaris dossier zetten. UPB tijd plannen met alle behandelaren op de 4 e maandag van het programma (zonder nabespreking patiënt). Na de terugkomdag wordt er een consult (SUR) gepland bij de revalidatie arts van het fibromyalgie programma Taken en verantwoordelijkheden planning: Wachtlijstbeheer fibromyalgie programma Behandelprogramma Fibromyalgie 7

9 Uitnodigingen versturen voor intake MW uitnodigingsbrief versturen voor aanvang van het programma plannen van het behandelprogramma inclusief ruimtes uitnodigingen versturen voor de terugkomdag Taken en verantwoordelijkheden maatschappelijk werk Tijdens intake: Tijdens behandelfase: Beoordeling deelname aan de hand van de in- en uitsluitcriteria, bij twijfel over de psychische belastbaarheid wordt er een extra intake gedaan door PS, bij twijfel over de fysieke belastbaarheid een extra intake door FT Schrijven van een intakeverslag aan revalidatiearts/ behandelteam. Patiënten herinneren aan de partnerdag. Schrijven van een eindverslag t.b.v. SUR bij revalidatiearts 2.2 Specifieke deskundigheden behandelteam: Communicatieve vaardigheden om buiten team en UPB andere behandelaars te informeren bij calamiteiten Up to date kennis van fibromyalgie Kennis van explain pain Volgt de laatste ontwikkelingen betreft fibromyalgie Is in staat om met groepen te werken Draagt de gezamenlijke visie uit. 2.3 Randvoorwaarden: Vervanging van afwezige collega s moet geregeld zijn, zodat het programma altijd doorgang kan vinden. Jaarplanning maken, waarbij in de zomervakantie geen groep gepland wordt Ruimte voor 10 personen met adequaat meubilair Audiovisuele hulpmiddelen zoals flap-over, overheadprojector, videorecorder, televisietoestel Rustruimte Arbeidsonderzoek, revalidatie arts, maatschappelijk werk en psychologie hebben de mogelijkheid om de patiënt op indicatie ook individueel te behandelen. 2.4 Risico-inventarisatie: Wachtlijst; wanneer er weinig aanmeldingen zijn dan zal de wachttijd vanaf aanmelding tot behandeling langer zijn. Behandelprogramma Fibromyalgie 8

10 Bij een lange wachttijd is het mogelijk dat de gegevens die zijn geïnventariseerd bij consult en onderzoeksfase niet meer up to date zijn. Dit kan mogelijk de behandeling negatief beïnvloeden. Er is op moment van schrijven geen vaste achterwacht bij de revalidatie arts. Bij afwezigheid van de vaste fibromyalgie revalidatiearts, kan het proces vertraging oplopen. Het uitvoeren van de Klinimetrie (Rand 36 en FIQ) en het gebruik tbv de individuele evaluatie. Dit is nieuw bij deze doelgroep.. 3 Het patiëntenproces 3.1 Acties per fase specifiek voor deze doelgroep Consult fase Revalidatie arts stelt een voorlopige indicatie voor deelname aan fibromyalgieprogramma en verwijst voor intake gesprek naar maatschappelijk werk zo nodig wordt verdere laboratorium diagnostiek gedaan eventueel medicatie is of wordt uitgeprobeerd. Voor het verbeteren van de slaap: melatonine. Bij (neuropathische) pijnklachten: amitriptyline Aanmeldingsfase Conform standaard procedure (zie primair proces polikliniek) Onderzoeksfase Maatschappelijk werk Doet intake en stelt samen met de revalidatie arts de indicatie. Op verzoek van maatschappelijk werk kan een extra intake door psychologie of fysiotherapie gedaan worden Behandelfase Revalidatie arts Introductie fibromyalgie programma in samenwerking met verpleegkundig specialist. Uiteenzetting medische inzichten rond fibromyalgie en chronische pijn. Gesprek met partners hierover. Eventueel individuele medicatie adviezen, de monitoring/ continuering ervan wordt dan overgedragen aan de huisarts. Behandelprogramma Fibromyalgie 9

11 Maatschappelijk werk Patiënt kan adequaat communiceren Patiënt kan verband leggen tussen gevoel, gedachte en gedrag Patiënt ervaart harmonie in zijn leven Patiënt heeft een positievere kijk op zijn leven Patiënt is assertief Patiënt kan keuzes maken Patiënt kan zijn leven adequaat inrichten en grenzen hanteren Stimuleren en begeleiden lotgenotencontact Voorlichting over professionele hulpverlening en eventueel verwijzing Indien nodig tevens individuele begeleiding Partners worden voorgelicht over de impact van chronische klachten Partners worden geïnstrueerd over omgaan met chronische klachten Partners worden geïnstrueerd over het bewaken van hun grenzen Er is aandacht voor de individuele beleving van de partners Partners worden voorgelicht over professionele hulpverlening en eventueel verwezen. Met opmaak: opsommingstekens en nummering Psychologie Inzicht vergroten in (psychologische) mechanismen die een rol spelen bij chronische pijn Signalen van ongezonde stress leren kennen, opdat deze tijdig worden herkend door de patiënt Afname van catastroferen over pijn, dat wil zeggen spanningsvolle, irreële cognities over de pijnklachten en de gevolgen daarvan (cognitieve evaluatie) Realistisch waarnemen en denken bij psychische stresssignalen Patiënt herkent, accepteert en respecteert de grenzen van mentale en fysieke belastbaarheid en stelt bijgevolg passende eisen aan zichzelf (bijstellen van het streefniveau) Gevoel van zelfcontrole vergroten. Patiënt leert hoe gedragsverandering plaats kan vinden en maakt een persoonlijk veranderplan Ergotherapie De patiënt heeft een indruk van de werking en belastbaarheid van het bewegingsapparaat (visie: bewegen is gezond). De patiënt heeft een indruk van de mate van lichamelijke inspanning en variatiemogelijkheden (belasting) bij zitten, staan, bukken, tillen en liggen. De patiënt kan zelf een keuze maken voor minder belastende houdingen bij bovengenoemde vaardigheden. Behandelprogramma Fibromyalgie 10

12 De patiënt kan deze minder belastende houdingen toepassen bij dagelijkse activiteiten, als huishouden, zelfzorg, hobby en eventueel werk. De patiënt heeft inzicht in de verschillende ergonomische factoren (mens, taak en omgeving) die een rol spelen bij dagelijkse activiteiten en is zich bewust van de verschillende oplossingsrichtingen. Visie: Het is nooit maar één factor De patiënt heeft inzicht in eigen belastbaarheidgrenzen en wat daarop van invloed is, gunstig of ongunstig. De patiënt is op de hoogte van keuzemogelijkheden binnen de eigen dagindeling, energieverdeling en verhouding in- en ontspanning. De patiënt kent de mogelijkheden om andere- dan pijngebonden keuzes te maken Fysiotherapie Aan het eind van de sessie is het voor de patiënt duidelijk wat er in het lichaam gebeurt bij chronische pijn en hoe mensen daar het best mee om kunnen gaan. Aan het eind van de sessie is het voor de patiënt duidelijk hoe het behandelteam de aandoening fibromyalgie verklaart Ontspanningstherapie Leren ontspannen in rust en tijdens bewegen volgens diverse ontspanningstechnieken. Daarnaast leren de mensen middels mindfulness oefeningen zich bewust te worden van hun denkpatronen en hun lichaam te accepteren Bewegingsagogiek Het bestaansveld bewegen voor de patiënt (her-) openen door: Kennismaken met verschillende bewegingsvormen en sporten zoals tafeltennis, badminton, balspelen, fitness, nordic walken, bewegen in water, zwemmen en aqua joggen. Positieve bewegingservaringen opdoen en daardoor weer met vertrouwen kunnen bewegen. Ontdekken van eigen mogelijkheden en voorkeur in bewegen en sport. Inzicht geven in beweging- en sportuitvoering. Kunnen aanpassen van de beweging en belasting door grotere en kleinere bewegingen, sneller en langzamere uitvoering, gebruik van meer en minder kracht, bewegen in keten en lokaal. Met hernieuwde motivatie zelf doorgaan met bewegen/sport en weten waar dat in de directe woonomgeving mogelijk is. Behandelprogramma Fibromyalgie 11

13 Sportbureau Informeren van patiënt, op basis van specifieke bewegingsvraag, over beweging- en sportmogelijkheden en voorzieningen in hun directe woonomgeving Arbeidsonderzoek Voorlichtingsbijeenkomst waarin onder andere informatie en advies gegeven wordt over: wet en regelgeving (WAO/ WIA/ REA/ Wet verbetering Poortwachter etc.) re-integratie bij eigen werkgever re-integratie via de uitkeringsinstanties (UWV/Sociale Dienst etc.) overige zaken (opbouwschema re-integratie, wat is passend werk, outplacement, werkplekadvies, doorverwijzing naar andere organisaties) mogelijkheid tot individueel gesprek op aanvraag van patiënt Ontslagfase Patiënt doelen laten stellen voor komende periode. Op discipline niveau wordt de afgelopen periode geëvalueerd. Opmerkingen worden doorgegeven aan coördinator en revalidatiearts Nazorgfase Evaluatie van doelen die patiënt in ontslagfase heeft opgesteld Terugkomdag maatschappelijk werk Bespreken en uitwisselen van de ervaring van de laatste periode: Is het gelukt het in het programma geleerde in de praktijk vast te houden? Zijn de individuele doelen behaald? Stimuleren om de positieve elementen vast te houden en uit te breiden Terugkomdag ergotherapie Voorafgaand aan de terugkomdag is een persoonlijk doel voor de terugkomdag geformuleerd. Dit wordt op de terugkomdag geëvalueerd Aan het eind van de bijeenkomst heeft de patiënt overgebracht aan ons en de groep op welke wijze hij het geleerde heeft geïmplementeerd. Aan het eind van de bijeenkomst heeft de patiënt een antwoord op de praktische vragen, welke in de weken na het fibromyalgie programma gerezen zijn. Aan het eind van de bijeenkomst weet de patiënt hoe andere groepsleden oplossingen/alternatieven hebben gezocht, zodat hij/zij deze eventueel kan uitproberen en een betere implementatie van adviezen bewerkstelligd wordt. Behandelprogramma Fibromyalgie 12

14 Aan het eind van de bijeenkomst is de patiënt door de terugkomdag/ het lotgenotencontact nogmaals gemotiveerd voor toepassen van adviezen in de praktijk. Na de terugkomdag kan het fibromyalgieprogramma worden afgesloten of is een vervolg benoemd voor nog bestaande vragen (bijvoorbeeld met betrekking tot arbeid of hulpmiddelen) Consult revalidatie arts Aan de hand van een SUR op de terugkomdag is duidelijk of de patiënt de doelstellingen van het totale programma heeft gehaald. Aan het eind van het consult is duidelijk of de patiënt nog een vervolg behandeling of verwijzing nodig heeft Evaluatiefase Tijdens de SUR wordt het individuele behandelproces geëvalueerd. 3.2 Klinimetrie Deze testen zijn verplicht in te voeren in Klinilyzer bij start behandeling en bij ontslag ten behoeve van processturing en verbetering van zorg op doelgroep niveau. (NB bij het schrijven van dit behandelprogramma moet de FIQ nog in klinilyzer gebouwd worden. Tot die tijd zal deze op papier gedaan worden.) Meetinstrument/naam test Omschrijving Meetmoment Rand-36 Maatschappelijk werk Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQ) Verpleegkundig specialist Inventarisatie en evaluatie gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven. De RAND-36 is momenteel veruit de meest gebruikte vragenlijst voor het meten van ervaren gezondheid of gezondheidgerelateerde kwaliteit van leven. Een hogere score duidt op een betere gezondheidstoestand. Instrument om de overall impact van fibromyalgie over een aantal dimensies te kwantificeren. Het betreft een assessment en evaluatie instrument om de toestand van de patiënt, vooruitgang en uitkomst/ resultaat te meten. Er is sprake van een minimaal klinisch verschil (verbetering) wanneer de FIQ bij follow-up meting (T1) 14 punten lager is dan de score bij 0-meting (T0) bij een schaal van (Bennet et al, 2009). T0: week 1 behandelfase T1: week 8 behandelfase T0: week 1 behandelfase T1: week 8 behandelfase Behandelprogramma Fibromyalgie 13

15 3.3 Zorgpad Behandelprogramma Fibromyalgie 14

16 3.4 Evaluatie van het behandelproces Een keer per jaar wordt het behandelproces door de betrokken behandelaars inhoudelijk en organisatorisch geëvalueerd. De verpleegkundig specialist verzoekt aan alle betrokken behandelaars of ze voorafgaande aan de evaluatie knelpunten en verbeterpunten schriftelijk willen aanleveren en neemt hierbij de punten van de risico inventarisatie mee. De verpleegkundig specialist stelt aan de hand van deze punten een agenda op voor de evaluatie. 3.5 Communicatie De communicatie betreffende het organisatorisch gedeelte fibromyalgie programma gaat via de coördinator. Alle behandelaars ontvangen minimaal 6 weken voor aanvang van een nieuwe groep een up-to-date schema betreffende het fibromyalgie programma (zie 4.1). 4 Onderliggende documenten 4.1 Planningsschema fibromyalgie programma 4.2 Werkboek Fibromyalgie Dit werkboek is bedoeld voor de patiënt en is te vinden in het protocol Fibromyalgie. Behandelprogramma Fibromyalgie 15

17 5 Verantwoording literatuur onderzoek Een literatuuronderzoek mede uitgevoerd door afdeling Research & Development leverde zeventien bruikbare artikelen op. In tien van deze artikelen zijn de effecten van verschillende behandelinterventies en klinimetrie bij fibromyalgie patiënten onderzocht, zie tabel bijlage 1. Deze artikelen werden gepubliceerd van 2004 tot en met Een kanttekening hierbij is dat het wetenschappelijke niveau van deze artikelen matig is bevonden. Er werden 4 reviews gevonden op A1 niveau, 4 vergelijkende onderzoeken op B niveau en 2 niet vergelijkende onderzoeken op C niveau. De behandelinterventies hebben overwegend de volgende overeenkomstige kenmerken: Multidisciplinair van aard; Behandeling vindt plaats binnen een groep en niet individueel; Nadruk ligt op gedragsverandering in combinatie met bewegen; Het fibromyalgieprogramma in Heliomare Revalidatie sluit op inhoud aan bij de hierboven genoemde kenmerken. Op basis van het literatuuronderzoek zijn er geen nieuwe inzichten ontstaan die een wijziging/ aanpassing inhoudelijk rechtvaardigen. Behandelprogramma Fibromyalgie 16

18 Bijlage 1: tabel literatuuronderzoek Titel Soort artikel Auteurs Conclusie Klinimetrie Oefentherapie; effectief bij Kitseroo, Hartoog, FIQ FM, Kooiman (2008) Exercise for treating fibromyalgia syndome Fysiotherapie bij fibromyalgia, bewegen brengt langdurige zegen Beroepsopdracht binnen de opleiding oefentherapie mensendieck Vergelijkend onderzoek (B niveau) Systematische review (A1 niveau) Eindexamenopdracht hogeschool Utrecht Vergelijkend onderzoek (B-niveau) Busch, Barber Overend, Peloso, Schachter (2008) Tix (2005) Combinatie van verschillende oefentherapie interventies, gedragstherapie en ontspanningsoefeningen zijn effectief voor verbeteren functionele status en FM symptomen äerobe training heeft positieve invloed op lichamelijke draagkracht en FM symptomen. FT is bekwaam in begeleiden en trainen van patienten met FM. Training richt zich op bevorderen van de fysieke activiteit door middel van bewegen en sporten Pijn: vas, vas FIQ, ordinale scale Tender points: dolorimetry, total myalgic score, tender point count, Global: FIQ total, subject rated VAS or ordinal scale, QOL scale, SIP total Depression: Beck cognitive, Beck total, CES, FIQ depression, AIMS depression 4 RCT s: Redondo et al (2004): TPS, FIQ, SF36, BAI, BDI, CPSE, CPCI Gowans et al ( ): BDI, 6MW, STAI, MHI, TPS, FIQ, ASES, global patient assesment score Mannerkorpi ( ): FIQ, 6MW, SF36, MPI-S, ASES-S, AIMS,QOLS, RPE, VAS Richards (2002): Self-rated global impression, TPS, FIQ,CFS, McGill, SF36 Behandelprogramma Fibromyalgie ii

19 Multidisciplinary rehabilitation and musculoskeletal pain in working age adults Validation of a dutch translation of the fibromyalgia impact questionnaire Disability and quality of life in patiens with fm The feasibility and efficacy of a multidisciplinary intervention with aftercare meetings for fm FM: a RCT of a treatment programme based on self management Group exercise, education, and combination Selfmanagement in woment with FM Minimal clinically important difference in de FIQ Systematische review (A1 niveau) Systematische review (A1 niveau) Niet vergelijkend onderzoek (Niveau C) Niet vergelijkend onderzoek (Niveau C) Vergelijkend onderzoek (B-niveau) Vergelijkend onderzoek (B-niveau) Systematische review (A1 niveau) Karjalainen et al (2009) Zijlstra, Taal, van de Laar en Rasker ( ) Verbut, Pernot en Smeets (2008) Kroese, Schulpen, Bessems, Nijhuis, Severens, Landewé (2009) Cedraschi, Desmeules, Rapiti, Baumgartner, Cohen, Finckh, Allaz, Vischer (2004) Rooks et al (2007) Bennet et al (2009) Weinig wetenschappelijk bewijs voor effect multidisc. revalidatie. Multidisc. revalidatie is wel de meest gebruikte interventie bij CMP De Nederlandse FIQ is een valide instrument om de gezondheidstatus bij FM te meten. Het toont voldoende betrouwbaarheid, construct validiteit en responsiviteit Patienten met FM rapporteren een aanzienlijke impact op kwaliteit van leven en het niveau van de ervaren beperking beinvloed door de mentale gezondheid. In vergelijking met patienten met andere chronische pijnklachten is de psychische leed hoger Het 12 weken multidisciplinair dagbehandelingsprogramma met 5 terugkombijeenkomsten is haalbaar/ uitvoerbaar en kan leiden tot verbetering in functionele status en kwaliteit van leven Een 6 weken zelf management programma met hydrotherapie en educatie kan kwaliteit van leven en tevredenheid van de behandeling van FM patienten verbeteren. Deze verbetering houdt ten minste 6 maanden tot na afronding van het programma aan Beweging en eenvoudige krachttraining verbeteren functionele status, symptomen en zelf-effectiviteit bij vrouwen die met medicatie worden behandeld. Deze resultaten verbeteren in combinatie met zelfmanagement educatie. De analyse geeft aan dat een verandering van 14% in de FIQ totaalscore klinisch relevant is. Pijn: VAS, Global: FIQ, QOL: SF-36, 15-D, SIP, HAQ FIQ in vergelijking/ correlatie met: RAND-36, Beck depressie, McGill Pain Questionnaire, Checklist individual Strength, FIQ, SF36 en SCL-90 FIQ, EuroQol-5D FIQ, SF-36, Psychological General Wel-Being, Regionale pijn score FIQ, SF-36 en 6MW, Beck depression inventory FIQ Behandelprogramma Fibromyalgie iii

Revalidatieprogramma

Revalidatieprogramma Revalidatiegeneeskunde Revalidatieprogramma Chronische pijn Deze folder geeft u algemene informatie over revalidatie bij chronische pijn. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met uw

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit PATIËNTEN INFORMATIE Hypermobiliteit 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder willen wij de behandeling van klachten ten gevolge van hypermobiliteit in ons revalidatiecentrum toelichten. Inleiding Ten gevolge

Nadere informatie

Cliënteninformatie. Pijnrevalidatie. Voor mensen met chronische pijnklachten en chronische vermoeidheid

Cliënteninformatie. Pijnrevalidatie. Voor mensen met chronische pijnklachten en chronische vermoeidheid Cliënteninformatie P Pijnrevalidatie Voor mensen met chronische pijnklachten en chronische vermoeidheid Pijnrevalidatie Heeft u chronische pijn- of vermoeidheidsklachten en heeft u daarvoor alle mogelijke

Nadere informatie

Projectgroep. Willemijn Faber, RA Joke Boerrigter, MW Lonny Mulder, PS Arjan van den Bosch, ET Ruth Sijsma, FT Marjo Butter, VP Renate Korse, QF

Projectgroep. Willemijn Faber, RA Joke Boerrigter, MW Lonny Mulder, PS Arjan van den Bosch, ET Ruth Sijsma, FT Marjo Butter, VP Renate Korse, QF Heliomare Relweg 51 1949 EC Wijk aan Zee T 088 920 88 88 E Info-revalidatie@heliomare.nl Behandelprogramma Multiple Sclerose kliniek, team 2 Doel van dit document: Betreft de diagnosegroep(en): Richtinggevend

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Chronische pijn. revalidatiebehandeling

Libra R&A locatie Blixembosch. Chronische pijn. revalidatiebehandeling Libra R&A locatie Blixembosch Chronische pijn revalidatiebehandeling Als langdurige pijnklachten voor beperkingen in het dagelijks leven zorgen, kan revalidatie zinvol zijn. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

VERMOEIDHEID BIJ MS Oorzaken, werkingsmechanismen en revalidatiebehandeling VERMOEIDHEID DEFINITIE VERMOEIDHEID

VERMOEIDHEID BIJ MS Oorzaken, werkingsmechanismen en revalidatiebehandeling VERMOEIDHEID DEFINITIE VERMOEIDHEID VERMOEIDHEID BIJ MS Oorzaken, werkingsmechanismen en revalidatiebehandeling Mw.dr. Jetty van Meeteren, Revalidatiearts, Rijndam, RVE Erasmus MC VERMOEIDHEID Komt bij 60 tot 80% van de patienten voor Het

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Specialistische Cognitieve Revalidatie. Informatie voor verwijzers

Libra R&A locatie Blixembosch. Specialistische Cognitieve Revalidatie. Informatie voor verwijzers Libra R&A locatie Blixembosch Specialistische Cognitieve Revalidatie Informatie voor verwijzers Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch heeft voor mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA PATIËNTEN INFORMATIE Pijnrevalidatie Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA In deze folder geven het Maasstad Ziekenhuis, het Spijkenisse Medisch Centrum en Het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis

Nadere informatie

Behandelprogramma chronische pijn. Almere

Behandelprogramma chronische pijn. Almere Behandelprogramma chronische pijn Almere Voor wie is het behandelprogramma zinvol? Als eerdere behandelingen zoals fysiotherapie of een operatie niet geholpen hebben komen mensen met chronische pijn vaak

Nadere informatie

Chronische pijn. Informatie en behandeling

Chronische pijn. Informatie en behandeling Chronische pijn Informatie en behandeling Chronische pijn Bij chronische pijn is meer aan de hand dan alleen lichamelijk letsel. We spreken van chronische pijn als pijnklachten langer blijven bestaan dan

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme De ziekte van Parkinson is een chronische progressieve neurologische aandoening. Bij deze ziekte gaat

Nadere informatie

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere Arbeidsrevalidatie Huizen en Almere Arbeidstraining bij De Trappenberg is voor werknemers met chronische pijnklachten aan het houdings- en bewegingsapparaat zonder duidelijke oorzaak, al dan niet gecombineerd

Nadere informatie

Durf te kiezen. Fydee Eindejaarscongres Geert van t Hullenaar Rughuis Kennis Academy

Durf te kiezen. Fydee Eindejaarscongres Geert van t Hullenaar Rughuis Kennis Academy Durf te kiezen Fydee Eindejaarscongres Geert van t Hullenaar Rughuis Kennis Academy Het Rughuis Ernstige chronische bekken-, rug-, en nekpijn Specialistische tweedelijns GGZ instelling 5 locaties State

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie op maat voor fibromyalgie Saskia van Koulil UMC St. Radboud Afdeling Medische Psychologie

Cognitieve gedragstherapie op maat voor fibromyalgie Saskia van Koulil UMC St. Radboud Afdeling Medische Psychologie Fibromyalgie Cognitieve gedragstherapie op maat voor fibromyalgie Saskia van Koulil UMC St. Radboud Afdeling Medische Psychologie Wijdverspreide pijn Etiologie grotendeels onbekend Hoge impact voor de

Nadere informatie

Pijnrevalidatie. Orbis Revalidatie

Pijnrevalidatie. Orbis Revalidatie Pijnrevalidatie Orbis Revalidatie Inleiding U hebt al langere tijd last van pijn in uw houdings- en bewegingsapparaat, oftewel in uw spieren, pezen, botten of gewrichten. Er is sprake van lichamelijke

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Back2Basic Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Inleiding Chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging zijn pijnklachten

Nadere informatie

Je bent jong, krijgt kanker en dan

Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade 03 oktober 2014 Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie

Oncologische Revalidatie Libra R&A Revalidatie Oncologische Revalidatie Herstellen na kanker Uw primaire behandelingen in het ziekenhuis zijn achter de rug en u probeert de draad van uw leven weer op te pakken. Dat blijkt niet

Nadere informatie

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers Werken aan effectief en doelgericht herstel Verwijzers BeLife centrum voor bewegen Medische specialistische revalidatiezorg BeLife biedt medische specialistische revalidatiezorg en reïntegratieprogramma

Nadere informatie

VERMOEIDHEID na een CVA

VERMOEIDHEID na een CVA Vermoeidheidsrichtlijn in CVA-richtlijn 2 voorbeelden na een CVA De richtlijn Vermoeidheid in de praktijk Ernst Evenhuis & Isaline Eijssen Werk, p 100 Effectieve behandelmethoden voor het omgaan met de

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten)

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Eveline Kempenaar Algemene Leden Vergadering VDV november 2012 In het nieuws! 1 Definitie SOLK Lichamelijke

Nadere informatie

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets Disclosure Lid adviesraad Philips Pain Management Synthese fysieke training reviews en metaanalyses

Nadere informatie

Behandeling na hersenletsel

Behandeling na hersenletsel Behandeling na hersenletsel Groepsbehandeling op de Cognitieve Behandelunit (CBU) Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Wat is het doel van deze behandeling? 3 Wat zijn cognitieve functies? 3 Voor wie is

Nadere informatie

FIA: Fibromyalgie In Actie

FIA: Fibromyalgie In Actie FIA: Fibromyalgie In Actie Groepsbehandeling fibromyalgie Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Fibromyalgie 3 Voor wie is deze behandeling? 3 Wat is het doel van het behandelprogramma? 3 Screening 4 Intake

Nadere informatie

Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Agenda. Nociceptieve pijn 11/06/2014. Harkema. Dr. Doeke Keizer, huisarts

Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Agenda. Nociceptieve pijn 11/06/2014. Harkema. Dr. Doeke Keizer, huisarts Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Dr. Doeke Keizer, huisarts Harkema Geen sponsoring vanuit industrie Agenda Even voorstellen Soorten pijn Chronische pijn > sensitisatie Pijneducatie Anderhalvelijnszorg

Nadere informatie

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SIGNALERING EN VERWIJZING INTAKE EN EVALUATIE ONCOLOGISCHE REVALIDATIE Gesprek plus lastmeter: Emotionele problemen Vermoeidheid Lichamelijke / functionele

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching...

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching... Aanbod ViA 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 5 Behandeling in de verzekerde zorg...7 (Neuro)psychologisch onderzoek...7 Psychiatrisch consult...7 Coaching...8 Re-integratie begeleiding...8 Mediation...8

Nadere informatie

Revalidatiemodel en inkoop 2016

Revalidatiemodel en inkoop 2016 Revalidatiemodel en inkoop 2016 1. Revalidatie model De sector werkt met onderstaand revalidatiemodel. Revalidatiemodel Aanmelding Intake Legitimering van zorg MD1 Onderzoek en Diagnostiek MD2 Revalidatie

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u?

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Een chronische longaandoening is een ziekte van de longen of de luchtwegen

Nadere informatie

Behandelprogramma Moeheid bij MS

Behandelprogramma Moeheid bij MS REVALIDATIE Behandelprogramma Moeheid bij MS BEHANDELING Behandelprogramma Moeheid bij MS Moeheid is een veel voorkomende klacht bij Multiple Sclerose (MS). Al vanaf het begin van de MS kan moeheid zorgen

Nadere informatie

Libra R&A Revalidatie. Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten. bij kinderen en jongeren

Libra R&A Revalidatie. Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten. bij kinderen en jongeren Libra R&A Revalidatie Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten bij kinderen en jongeren Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren (of ouders/verzorgers), die in behandeling zijn bij

Nadere informatie

Pijnvoorlichting. Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis

Pijnvoorlichting. Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis Pijnvoorlichting Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis Heeft u al lang pijnklachten? Heeft de behandeling bij u niet of niet voldoende geholpen?

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker Revalidatie Revalidatie bij kanker Vermoeidheid bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie

Nadere informatie

Stap voor stap weer aan het werk

Stap voor stap weer aan het werk Stap voor stap weer aan het werk Re-integratie en diagnose van arbeidsbelastbaarheid Volwassenenrevalidatie Kinderrevalidatie Arbeidsrevalidatie Rijndam Rijndam is hét medisch geneeskundig revalidatiecentrum

Nadere informatie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Revalideren op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Inleiding U revalideert in de Sint Maartenskliniek of u gaat binnenkort revalideren in de Sint Maartenskliniek op de Patiënteneenheid (PE) Dwarslaesie. Tijdens

Nadere informatie

Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede

Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede Wat te doen met chronische pijnklachten zich uitend in het houdings- en bewegingsapparaat? Inhoud van deze presentatie

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker REVALIDATIE Revalidatie bij kanker De mogelijkheden BEHANDELING Revalidatie bij kanker U kunt in het St. Antonius Ziekenhuis terecht voor verschillende revalidatieprogramma s bij kanker. Revalidatie bij

Nadere informatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie Behandelprogramma Pijnrevalidatie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij

Nadere informatie

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Revalidatie Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Kanker is een ingrijpende ziekte.

Nadere informatie

Cognitieve problematiek, enkele voorbeelden (en associatie met het niveau van neurologische beperkingen ) informatie

Cognitieve problematiek, enkele voorbeelden (en associatie met het niveau van neurologische beperkingen ) informatie Disclosurebelangen spreker MSMS 25 november 2014, Christine Westerweel, GZ-psycholoog (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld

Nadere informatie

CVA Vitaliteitscoach. Programma. In beweging ondanks vermoeidheid. Vermoeidheid na CVA. Casuïstiek, patiënt 2. Wat zou je doen?

CVA Vitaliteitscoach. Programma. In beweging ondanks vermoeidheid. Vermoeidheid na CVA. Casuïstiek, patiënt 2. Wat zou je doen? Programma In beweging ondanks vermoeidheid CVA Vitaliteitscoach Casuïstiek Wat is vermoeidheid na een CVA? Wie behandelt en hoe? De CVA vitaliteitscoach UKON symposium 15 april 2014, Anja Kuperus Casuïstiek,

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD

GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD RESULTATEN ANALYSE 2014 GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD De Rughuis Methode heeft aangetoond dat de gezondheidstoestand en kwaliteit van leven bij patiënten met chronische rugklachten enorm kan toenemen.

Nadere informatie

Uw persoonlijke Behandelplan

Uw persoonlijke Behandelplan Patiëntenbrochure Welkom bij Revacare Welkom bij Revacare. Revacare is een zelfstandig behandelcentrum dat poliklinische geneeskundige revalidatie aanbiedt. Door de krachten te bundelen tussen artsen,

Nadere informatie

Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten

Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten Stressreductie en stressregulatie Training voor mensen met spanningsklachten In deze folder vindt u informatie over de training Stressreductie en Stressregulatie, die verzorgd wordt door de afdeling Medische

Nadere informatie

Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos

Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren. Ik werd eindelijk serieus genomen. Revalidatiecentrum voor kinderen en jeugd Reigerbos,

Nadere informatie

Niet Rennen maar Plannen

Niet Rennen maar Plannen Niet Rennen maar Plannen Projectgroep: Caroline Van Heugten Anne Visser-Meily Annette Baars-Elsinga Chantal Geusgens Cognitieve revalidatie Consortium cognitieve revalidatie Protocollen voor cognitieve

Nadere informatie

Arbeidsrevalidatie bij NAH

Arbeidsrevalidatie bij NAH Arbeidsrevalidatie bij NAH Traject voor diagnostiek en advies voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel en arbeidsproblemen Informatie voor verwijzers Werknemers met niet-aangeboren hersenletsel, die

Nadere informatie

Revalidatie, Sport en Bewegen. Landelijke bijeenkomst Managers en projectleiders 28 november 2014

Revalidatie, Sport en Bewegen. Landelijke bijeenkomst Managers en projectleiders 28 november 2014 Revalidatie, Sport en Bewegen Landelijke bijeenkomst Managers en projectleiders 28 november 2014 Programma 09.30-10.00 Ontvangst met koffie/thee 10.00 10.15 Welkom, kennismaking 10.15-10.45 Benchmark,

Nadere informatie

NAH-poli Heliomare en E-mental health. Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli

NAH-poli Heliomare en E-mental health. Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli NAH-poli Heliomare en E-mental health Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli Opzet workshop Wat doet de NAH-poli Heliomare? E-mental health: waarom en hoe? Ervaringen patiënten Ervaringen

Nadere informatie

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Uitgangspunten: Beweeginterventies zijn het geheel van activiteiten dat tot doel heeft een bijdrage te leveren aan het voorkomen,

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding. Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos

TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding. Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos TRAJECT: TRansitie naar Arbeidsparticipatie van Jongeren met Een Chronische ziekte

Nadere informatie

Multiple Sclerose. Poliklinische revalidatie

Multiple Sclerose. Poliklinische revalidatie Multiple Sclerose Poliklinische revalidatie Voor wie is deze folder? Bij u is de diagnose Multiple Sclerose (MS) gesteld. De aandoening Multiple Sclerose kan beperkingen met zich meebrengen in uw dagelijks

Nadere informatie

REVALIDATIE. Chronische pijn

REVALIDATIE. Chronische pijn REVALIDATIE Chronische pijn Chronische pijn Pijn is een waarschuwingssignaal dat ons beschermt. Pijn zorgt er bijvoorbeeld voor dat u niet blijft doorlopen met een gebroken been. Bij chronische pijnklachten

Nadere informatie

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg binnen het st. Anna Ziekenhuis en de eerste lijn Input huidig procesverloop: Doorlopen

Nadere informatie

Parkinsoncentrum Leeuwarden

Parkinsoncentrum Leeuwarden Het Parkinsoncentrum Leeuwarden is een kennis- en behandelcentrum voor mensen met de ziekte van Parkinson. Deskundigheid, tijd, aandacht en een goede begeleiding voor de patiënt en zijn naasten staat hierbij

Nadere informatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie Poliklinische medisch specialistische revalidatie Revalidatie verbetert uw leefsituatie Door middel van deze informatiefolder informeren wij u over de poliklinische medisch specialistische revalidatiebehandeling.

Nadere informatie

RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG

RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG Verslag bijeenkomst 21 januari 2011 Erasmus MC RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG Partners Mijnpijn.nl vinden dat chronische pijn prioriteit

Nadere informatie

Chronische vermoeidheid en SOLK bij jongeren

Chronische vermoeidheid en SOLK bij jongeren Chronische vermoeidheid en SOLK bij jongeren mogelijkheden van behandeling door de revalidatiearts. Jongeren Er zijn veel jongeren met langdurige klachten, vaak ook met schoolverzuim! Onderscheid tussen

Nadere informatie

BEHANDELPROGRAMMA CMP

BEHANDELPROGRAMMA CMP Heliomare Relweg 51 1949 EC Wijk aan Zee T 088 920 88 88 E Info-revalidatie@heliomare.nl BEHANDELPROGRAMMA CMP Doel van dit document: Betreft de diagnosegroep(en): Richtinggevend patiënten met chronisch

Nadere informatie

Wat is graded exposure in vivo?

Wat is graded exposure in vivo? Wat is graded exposure in vivo? Geleidelijke blootstelling aan situaties die als angstig worden ervaren Graded exposure in vivo Achtergrond in vivo is effectief bij diverse volwassen pijnpopulaties CRPS

Nadere informatie

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over de poliklinische revalidatie behandeling. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om?

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om? Vermoeidheid bij CNA hoe gaan we ermee om? Inhoud Wat is vermoeidheid? Wat is géén vermoeidheid? Hoe ervaart de cliënt vermoeidheid? Behandeling lichamelijke vermoeidheid Behandeling chronische vermoeidheid

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie Afdeling revalidatie Psychosomatische fysiotherapie Gespannen??? Pijn??? Vermoeid???? UIT BALANS. IN BALANS In deze folder krijgt u informatie over psychosomatiek, over wat psychosomatische klachten zijn

Nadere informatie

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Psychologie Inovum Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Waarom psychologie Deze folder is om bewoners, hun naasten en medewerkers goed te informeren over de mogelijkheden

Nadere informatie

KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie.

KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie. KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie. De Psychosomatisch Fysiotherapeut heeft zich gespecialiseerd

Nadere informatie

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie)

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Deze folder geeft u informatie over de behandeling van Complex Regionaal PijnSyndroom, type 1 (CRPS-1), ook wel bekend als posttraumatische dystrofie.

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Specialistische Cognitieve Revalidatie. Informatie voor patiënt en naastbetrokkenen

Libra R&A locatie Blixembosch. Specialistische Cognitieve Revalidatie. Informatie voor patiënt en naastbetrokkenen Libra R&A locatie Blixembosch Specialistische Cognitieve Revalidatie Informatie voor patiënt en naastbetrokkenen U bent verwezen naar Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch voor de problemen

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie U heeft de diagnose Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) of Progressieve Spinale Musculaire

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Roland Disability Questionnaire

Roland Disability Questionnaire Roland 1983 Nederlandse vertaling G.J. van der Heijden 1991 Naampatiënt...Datum:. Uw rugklachten kunnen u belemmeren bij uw normale dagelijkse bezigheden. Deze vragenlijst bevat een aantal zinnen waarmee

Nadere informatie

Van Revalidatie naar thuissituatie

Van Revalidatie naar thuissituatie Van Revalidatie naar thuissituatie De inzet van mantelzorgers en ambulante begeleiding bij complexe NAH Projekt van Centrum voor Revalidatie De Vogellanden, in samenwerking met Interakt Contour en Professionals

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel Poliklinische cognitieve revalidatie na hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord U start binnenkort

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden

Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden Regionaal Genootschap Fysiotherapie Midden Nederland Zelfmanagement bij kanker De realiteit 100.000 nieuwe diagnoses in 2012 Het aantal

Nadere informatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie Inhoud Nieuw in de NHG Standaard Angst Christine van Boeijen PAO H 2012 Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie En verder Wat hebt u geleerd? Vraag 1 Waarmee presenteert een patient met een angststoornis

Nadere informatie

Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling)

Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling) Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling) Remco Muller MNR, Fysiotherapeut Lid MS Zorgnet RMC Groot Klimmendaal Expertisecentrum voor volwassenen Inhoud Inleiding Evidence based practise Fysiotherapeutisch

Nadere informatie

Revalidatie bij chronische pijn

Revalidatie bij chronische pijn REVALIDATIE Revalidatie bij chronische pijn Poliklinische revalidatie bij chronische pijn In deze folder informeren wij u over het revalidatieprogramma voor mensen met chronische pijnklachten in het Laurentius

Nadere informatie

Oncologische revalidatie 2012-2014. Van richtlijn naar praktijk. Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda

Oncologische revalidatie 2012-2014. Van richtlijn naar praktijk. Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda Oncologische revalidatie 2012-2014 Van richtlijn naar praktijk Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda Leven met Kanker: 3-4% NL bevolking toename zorgvraag 2007/2009 2020 Incidentie: nieuwe patienten

Nadere informatie

Dagbehandeling Grubbeveld

Dagbehandeling Grubbeveld Dagbehandeling Grubbeveld 1 Bij (beginnende) dementie kan het moeilijk zijn om zeven dagen per week 24 uur lang thuis te verblijven. Locatie Grubbeveld van Envida biedt een dagbehandeling voor dementerenden

Nadere informatie