Zicht op... muziekeducatie. achtergronden, literatuur, lesmethoden en websites

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zicht op... muziekeducatie. achtergronden, literatuur, lesmethoden en websites"

Transcriptie

1 Zicht op... muziekeducatie achtergronden, literatuur, lesmethoden en websites Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2003

2

3 Inhoud Vooraf 5 Nieuwe initiatieven in het muziekonderwijs 7 Literatuur 13 Geschiedenis en toekomst 13 Repertoire en overdrachtsvormen 14 Jongerencultuur 16 Theorie en onderzoek 17 Muziekscholen 21 Primair onderwijs 23 Voortgezet onderwijs 27 Culturele en Kunstzinnige Vorming 30 Hoger beroepsonderwijs 31 Overig 34 Tijdschriften 38 Lesmethoden 40 Websites 43 Studiecentrum Cultuurnetwerk Nederland 45 Colofon 48

4

5 Vooraf Op 4 en 5 april 2003 vindt de Muziekeducatie 2-daagse plaats in Rotterdam. Reden voor ons om de eerste Zicht op van 2003 aan muziekeducatie te wijden. De Muziekeducatie 2-daagse wordt georganiseerd door de Kunstconnectie (met medewerking van Cultuurnetwerk Nederland) en is een zoektocht naar antwoorden op de vraag: hoe eigentijds, creatief, trendsettend en toegankelijk is ons muziekonderwijs?. Meer informatie over dit evenement en over muziekeducatie in Nederland is te vinden op de website van de Kunstconnectie (www.dekunstconnectie.nl). In het inleidend artikel van deze Zicht op schetst Geneviève van Dijk nieuwe initiatieven in de muziekeducatie. Naast dit artikel vindt u in deze Zicht op uiteraard een literatuurlijst over muziekeducatie, een lijst met websites en met lesmethoden. Cultuurnetwerk Nederland Utrecht, maart ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

6 6 ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

7 Nieuwe initiatieven in het muziekonderwijs Geneviève van Dijk In de muziekeducatie zijn in het afgelopen decennium allerlei nieuwe initiatieven ontstaan. Concertpodia hebben educatieve afdelingen in het leven geroepen, orkesten en ensembles ontwikkelen programma s voor kinderen en jongeren, muziekscholen ondersteunen steeds vaker het reguliere onderwijs en docenten en leerlingen richten zich op een nieuw en breder repertoire. In het kader van deze inleiding komen de volgende veranderingen en vernieuwingen puntsgewijs aan de orde: de nadruk op de leefwereld en de cultuur van de leerling; de toegenomen onderbouwing van het muziekonderwijs met theorie en onderzoek; de stijging van het aantal gestructureerde samenwerkingsverbanden in het muziekonderwijs; de grote rol van de nieuwe media in het muziekonderwijs. Leefwereld en cultuur van de leerling Maatschappelijke veranderingen zoals individualisering, mondialisering en digitalisering hebben vooral invloed op het denken en doen van jonge mensen. Jongeren zijn pragmatischer en resultaatgerichter geworden en dat beïnvloedt hun motivatie; ze willen vaak direct weten waarom ze iets doen en wat dat precies oplevert. Ze zijn kritisch en hebben de beschikking over een groeiend aanbod aan keuzemogelijkheden voor culturele vorming. Bovendien is de bevolkingssamenstelling (ook weer bij de jongeren het meest) diverser geworden: mondialisering is niet alleen op internet, maar ook in het eigen klaslokaal te ervaren. Op muzikaal vlak maakt het publiek tegenwoordig over het algemeen kennis met een groter arsenaal aan muzikale uitingen, technieken en instrumenten. Voor het muziekonderwijs redenen om mee te groeien. Zo wordt de keuze van het repertoire eigentijdser en multicultureel. Tegelijkertijd wordt geprobeerd de jongeren te interesseren in de gevestigde cultuur. De liberalisering van de repertoirekeus (van hardrock naar middeleeuwen) is het meest sprekende bewijs van een mentaliteitsverandering die niet meer uitgaat van vooringenomen culturele waarden maar van de reële aanwezigheid van allerlei muzikale vormen in onze cultuur, meent Haverkate 1. Daarnaast zijn veel muzieklessen en programma s direct gericht op resultaat. Los van het repertoire wordt er gezocht naar wat leerlingen motiveert en welke didactiek en methodiek daaraan kunnen bijdragen. Ook door in te spelen op de muzikale ontwikkelingsstadia van leerlingen wordt de effectiviteit van het onderwijs vergroot en de motivatie gestimuleerd. Theorie en onderzoek Muziekonderwijs wordt meer dan voorheen onderbouwd door theorie en onderzoek. Vragen die worden gesteld zijn: welke muzikale ontwikkelingen maken kinderen door? Welke vaardigheden bezit het individuele kind? Hoe spelen concentratie en motivatie een rol? Antwoorden op dergelijke vragen vindt men veelal bij buitenlandse auteurs. Een voorbeeld van onderzoek naar de muzikale beleving van het kind in verschillende ontwikkelingsfasen is het model van Swanwick & Tillman. In dit model gaat het om de aspecten van de muziek - klank, expressie, vorm, waardering - waarop kinderen zich achtereenvolgens concentreren. Het model zou dus een goed hulpmiddel kunnen zijn bij de opbouw van een curriculum. 1 Haverkate, G. (1999). Muziekdidactiek tussen verleden en toekomst: het primaat van het gevoel. Muziek & onderwijs, 36(4), ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

8 Een wat ouder onderzoek (dat in het kader van de huidige belangstelling voor de individuele vaardigheden van het kind genoemd kan worden) is de test die Arnold Bentley ontwikkelde voor het afzonderlijk meten van de muzikale vermogens: melodisch geheugen, ritmisch geheugen en het vermogen om samenklanken te analyseren. Via deze test krijgt de docent snel een beeld van de sterk en de zwak ontwikkelde vermogens van zijn leerling. Bovendien heeft het uitvoeren van deze test bij verschillende groepen interessante conclusies opgeleverd over de meer algemene ontwikkeling van de muzikale vermogens. De meeste auteurs van de literatuur die bijeengebracht is in deze Zicht op zijn van mening dat binnen het muziekonderwijs de drie aspecten motoriek, cognitie en emotie/affect (doen, denken en voelen) in geïntegreerde vorm en in balans aanwezig dienen te zijn. Bovendien dient er gebruik te worden gemaakt van een didactiek waarin muzikaal gedrag als functie van menselijke ontwikkeling en vakinhoudelijkheid met elkaar verenigd zijn. Gestructureerde samenwerkingsverbanden Het ministerie van OCenW heeft met de instelling van het project Cultuur en School (1996) en met het Actieplan Cultuurbereik ( ) een enorme impuls gegeven aan samenwerkingsverbanden tussen het onderwijs en de culturele wereld. Voorbeelden van stimulerende maatregelen die ontwikkeld zijn in het kader van Cultuur en School zijn: de cultuurbonnen in het voortgezet onderwijs en de facilitering van het ontwikkelen van activiteiten die jongeren aanspreken. Doelstellingen van het Actieplan zijn een groter cultuurbereik en bredere cultuurparticipatie. Via subsidiëring geven provinciale en gemeentelijke overheden uitvoering aan de beleidsdoelen van het Actieplan en zo doende sturing aan de cultuureducatie. Vooral bij de centra voor de kunsten heeft dit geleid tot initiatieven gericht op een ander publiek en meer samenwerking met het binnenschoolse muziekonderwijs. Nieuwe media Door de inzet van nieuwe media bij muziekeducatie zijn de onderwijsmogelijkheden enorm toegenomen. Er zijn computerprogramma s ontwikkeld voor de productie van muziek, zoals arrangeren, muzieknotatie, componeren, transponeren en geluidsbewerking en voor het produceren van lesmaterialen. De muziekdocent kan bij zijn lessen gebruikmaken van programma s voor solfège, notenleer, muziektheorie, analyse, stijlkenmerken, akkoordenleer, arrangeren, componeren, harmonieleer en muziekspelletjes. De computerprogramma s zijn een hulpmiddel tijdens, voor en na de muziekles. Maar ook voor intercollegiale informatie worden de nieuwe media ingezet. Een voorbeeld daarvan is Community Muziek (www.digischool.nl/mu/community/), een digitale ontmoetingsplek op internet voor docenten muziek waar kennis en ervaringen kunnen worden uitgewisseld. Een cumulatieve bron op internet is de website van musici voor musici (www.music4music.info), waarop uitgegeven en niet-uitgegeven composities, educatief materiaal en cd s voor anderen beschikbaar gemaakt worden. Hoe zien we de hierboven geschetste culturele, wetenschappelijke, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen terug in de praktijk? Muziekscholen Naast aandacht voor professionalisering en een meer bedrijfsmatige aanpak, is het onderwijsaanbod van de muziekscholen de laatste jaren meer vraaggestuurd en gedifferentieerd geworden. 8 ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

9 Hiermee wordt ingespeeld op de wensen van de verschillende doelgroepen. Een greep uit de geboden mogelijkheden: een groter aanbod van kortlopende cursussen (naast de gebruikelijke langlopende lessen), speciale aandacht voor jong muziektalent en compositiewedstrijden. Om jongeren te bereiken die normaal gesproken niet zo snel naar een muziekschool zouden gaan, trekken de centra voor de kunsten, waarvan muziekscholen vaak een onderdeel zijn, die wijken in waarvan de bevolking als sociaal minder weerbaar wordt gekenschetst. Het Utrechts Centrum voor de Kunsten (UCK) bijvoorbeeld ontwikkelde op basis van plaatselijk onderzoek een gedegen plan voor kunstzinnige activiteiten in de verwaarloosde wijk Kanaleneiland. Kenmerkend voor deze activiteiten is dat ze een duidelijk beginpunt hebben en leiden tot een concreet resultaat en dat er een koppeling plaats vindt tussen binnen- en buitenschoolse activiteiten. Het UCK heeft onlangs in Kanaleneiland een vestiging geopend. Muziekscholen bieden ook het primair onderwijs een helpende hand. Ze geven invulling aan het onderwijsprogramma en bieden ondersteuning aan de kunstmenu s. In het voortgezet onderwijs verzorgen ze workshops en helpen ze bij de invulling van het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV). Primair onderwijs Uit de periodieke peilingen in het primair onderwijs 2 blijkt dat vooral de praktische muzikale vaardigheden van de leerlingen niet voldoen aan de in de kerndoelen gestelde maat. Door middel van samenwerkingsverbanden (met muziekscholen, podia, vakleerkrachten of kunstenaars in de klas) proberen verschillende scholen de kwaliteit van hun muziekonderwijs te verhogen, het aantrekkelijker te maken en/of beter aan te laten sluiten op de beleving van de leerlingen. Een voorbeeld hiervan is de samenwerking tussen de De la Reyschool en Het Koorenhuis, een centrum voor de kunsten, in Den Haag, hetgeen resulteerde in een muziekplan op maat. Op basisscholen waar gewerkt wordt met een speciaal onderwijskundig uitgangspunt, blijkt het vak muziek goed te passen in de didactische principes. Het pilotproject De Theaterfabriek in Haarlem heeft als doel het bevorderen van de samenhang van kunstzinnige vakken in het ontwikkelingsgerichte onderwijs. Hier wordt uitgegaan van de principes van de basisontwikkeling en gestart vanuit de betrokkenheid van de leerling, vanuit wat er in de klas leeft. In experimenten met teamleren, een didactische methode waarbij de nadruk ligt op samenwerken en op het proces in een team, worden zowel muzikale als sociale doelen gesteld. Communicatie en interactie worden bewust gestuurd. Muziek blijkt niet alleen goed te passen in bepaalde onderwijskundige vernieuwingen, maar wordt zelfs wel eens het uitgangspunt. In het concept van de Wanitaschool, dat als geheel nieuwe vorm van onderwijs op vier openbare scholen in Rotterdam werd geïntroduceerd, wordt muziekeducatie gebruikt als breekijzer voor de totale ontwikkeling van het kind. Het gaat om kinderen in de wijk Feijenoord, die vaak een achterstand hebben in taalontwikkeling, basisvaardigheden en sociale competenties. Voortgezet onderwijs Positieve uitingen over de kwaliteit van het muziekonderwijs in de basisvorming zijn te vinden in het rapport Muziek in de basisvorming: evaluatie van de eerste vijf jaar van de Inspectie van het onderwijs. En dat met een gemiddelde van 1,2 uren muziekles per week, terwijl de kerndoelen gebaseerd zijn op 3 lesuren. 2 Weerden, J. van & Veldhuijzen, N. (2000). Balans van het muziekonderwijs aan het einde van de basisschool 2: uitkomsten van de tweede peiling in Arnhem : CITO. 9 ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

10 Er wordt wel een aantal verbeterpunten genoemd. Volgens de Inspectie zou er meer aandacht kunnen worden besteed aan componeren en improviseren en zou de populaire muziek beter aan moeten sluiten bij de leefwereld van de leerling (leerlingen komen op muzikaal vlak niet als een onbeschreven blad binnen). Opvallend is dat in het onderzoek verschillende randvoorwaarden, zoals middelen en de akoestiek in het muzieklokaal, buiten beschouwing zijn gelaten, terwijl daar bij het vak muziek juist wel eens de schoen wringt. Door de invoering van CKV2 is in de tweede fase van het voortgezet onderwijs meer nadruk komen liggen op de receptie van kunst en cultuur. Toch wordt het zelf musiceren niet uit het oor verloren. Op verschillende scholen worden bijvoorbeeld muziekconcoursen gehouden. Het Meandercollege in Zwolle heeft (naar het voorbeeld van het Bogermancollege in Sneek) een bigband opgericht, organiseert tweejaarlijks een muziekmarathon, heeft een popkoor, een eindexamenkoor en een strijkersensemble. Grote podia en orkesten zoals het Concertgebouw, het Muziektheater in Amsterdam en Het Gelders Orkest bieden educatieve projecten aan waarmee zij professionele ondersteuning bieden aan scholen voortgezet onderwijs. Een voorbeeld van zo n project is Enjoy Yourself van het Nederlands Promenade Orkest, waarin geëxperimenteerd is met een nieuwe formule voor (klassieke) jongerenconcerten met elementen uit de leefwereld van de jongeren. Nieuwe initiatieven en talent In 2001 is de Muziekwerkplaats Brabant (MWB) van start is gegaan. Daar worden de infrastructuur en knowhow van de Brabantse podia en muziekinstellingen gebundeld om tot een beter, vernieuwend muziekaanbod te komen. In de MWB wordt geëxperimenteerd met verschillende soorten muziek en het leggen van interdisciplinaire verbanden. Een belangrijk argument voor de oprichting was het verder ontwikkelen van talent in de provincie. Een ander initiatief op het gebied van muziekonderwijs is de Rockacademie in Tilburg, een hbo-opleiding die studenten opleidt tot 'een zelfstandige beroepsuitoefening binnen de popmuziek'. Dat kan variëren van spelen in een band tot werken bij een platenmaatschappij. Ook het muziekvakonderwijs ontplooit initiatieven om kinderen en jongeren met een uitzonderlijk muzikaal talent opleidingsmogelijkheden te bieden. Het conservatorium van Utrecht heeft de Afdeling Jong Talent. Het Brabants Conservatorium stelt tijdens het Fontys Concours studiebeurzen beschikbaar voor talentvolle jongeren en ook in Den Haag en Amsterdam worden jong-talentopleidingen aangeboden, die in combinatie met het regulier algemeen onderwijs te volgen zijn. Zorg Was men vroeger alleen bezorgd over de kwaliteit van het muziekonderwijs in het primair onderwijs, tegenwoordig vormen eveneens de aanbevelingen van de Commissie Wijnen voor de nieuwe kerndoelen muziek een punt van zorg. Van Eerden 3 formuleert het als volgt: Verschillende competenties die essentieel zijn voor de ontwikkeling van een kind op de basisschool en die binnen het vak muziek ontwikkeld kunnen worden, zijn in het laatste advies (kerndoelen voor 2003) overboord gezet of hooguit verplaatst naar het differentieel deel. In het voortgezet onderwijs staat de toekomst van het vak CKV2/3 ter discussie. Begin dit jaar zijn voorstellen gedaan voor een bijstelling van de invulling van de profielen in havo en vwo 4. Een van deze voorstellen is CKV2/3 niet verplicht te stellen als onderdeel van het profiel Cultuur en Maatschappij. In plaats van CKV2/3 krijgt de leerling de keus uit CKV2, CKV3, geschiedenis en filosofie. 3 4 Eerden, H. van (2000). Kerndoelen herzien!: en waar blijft muziek? De pyramide, 56(2), Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (2003). Ruimte laten en keuzes bieden in de tweede fase havo en vwo. Zoetermeer. 10 ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

11 Modern en traditioneel klinkt tot slot het volgende citaat van Arthur Gieles, inspecteur cultuureducatie: Alle beleidsvoornemens en inspanningen ten spijt gaat het in wezen om de kwaliteit van de les zelf. ( ) De pure bevlogenheid van de docent blijkt toch altijd nog de beste drijfveer te zijn om kinderen en volwassenen tot musiceren te verleiden. 5 Auteur is werkzaam bij Cultuurnetwerk Nederland. 5 Gieles, A. (2002). Waar wachten wij op? Op elkaar?!: over muziekonderwijs in Nederland. Muziek & onderwijs, 56(3), ZICHT OP... MUZIEKEDUCATIE

12 Link naar literatuur en websites Zicht op... Muziekeducatie

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op]

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] +31613021720 Info@muziekschoolmontauban.nl www.muziekschoolmontauban.nl Over Muziekschool Montauban Muziekschool Montauban staat voor de bereikbaarheid van muziekles voor

Nadere informatie

Informatie over Hallo Muziek voor de ouders van De Weidevogel

Informatie over Hallo Muziek voor de ouders van De Weidevogel Informatie over Hallo Muziek voor de ouders van De Weidevogel Stichting Educatieorkest Holland Hallo Muziek Korte Zijlstraat 22 Postbus 413 2000 AK Haarlem E:info@hallomuziek.nl M: 0612905800 KvK: 54500524

Nadere informatie

1 van 6 10/13/10 9:11 AM

1 van 6 10/13/10 9:11 AM Is deze e-mail niet goed leesbaar? Klik hier. 1 van 6 10/13/10 9:11 AM Juli 2010 Nieuwsbrief 11 Publieksverslag Onlangs is het publieksverslag 2009, het Cultuurmagarzijn 2009 verspreid onder een groot

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

U I T N O D I G I N G

U I T N O D I G I N G U I T N O D I G I N G Janusz Korczak Prijs 2012 voor Stichting Leerorkest te Amsterdam Presentatie Maartje van Weegen Janusz Korczak Prijs 2012 De Janusz Korczak Stichting en Stichting Leerorkest nodigen

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Cultuureducatie, geen vak apart

Cultuureducatie, geen vak apart Cultuureducatie, geen vak apart Uitvoeringsplan Theo Thijssen Inleiding Op Educatief Centrum Theo Thijssen wordt gewerkt aan een ononderbroken ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. Het ondernemend leren

Nadere informatie

EN NU? CULTUURKAART 2.0. Jennet Sintenie Projectleider Cultuurkaart CJP

EN NU? CULTUURKAART 2.0. Jennet Sintenie Projectleider Cultuurkaart CJP 01 02 EN NU? CULTUURKAART 2.0 Jennet Sintenie Projectleider Cultuurkaart CJP 03 AGENDA 1. Cultuurkaart in cijfers 2. Chronologie van feiten 3. Plan van aanpak 4. Discussie en vragen CULTUURKAART IN CIJFERS

Nadere informatie

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities.

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. N e e r, 2 6 m e i 2 0 1 0 Visie & Beleid Beste lezer, Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. Indien u opmerkingen, suggesties of vragen heeft, laat ons dit weten.

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Cultuuruitingen spelen een belangrijke rol in de samenleving en in het leven van mensen. Cultuur vertegenwoordigt daarbij zowel een maatschappelijke, een artistieke

Nadere informatie

YAMAHA Blazersklas Muziek voor het leven

YAMAHA Blazersklas Muziek voor het leven YAMAHA Blazersklas Muziek voor het leven Blazersklas is muziekonderwijs waarvan iedereen profiteert: leerlingen, ouders, docenten en de school. Wat is de Blazersklas? De Blazersklas is muziekles hebben

Nadere informatie

Waar woorden tekort schieten spreekt de muziek

Waar woorden tekort schieten spreekt de muziek Muziekbeleid Gemeente Ameland 2014 Waar woorden tekort schieten spreekt de muziek Hans Christian Anderson Vastgesteld door burgemeester en wethouders op 8 juli 2014 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Amelander

Nadere informatie

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs -

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - De philharmonie zuidnederland is in seizoen 2013/2014 begonnen als nieuw orkest dat is ontstaan door het samengaan van Het Brabants

Nadere informatie

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen INHOUDSOPGAVE 1.0 INLEIDING... 3 2.0 UITGANGSPUNTEN ONDERZOEK EN DEFINITIE MUZIKALE EN BEELDENDE VORMING... 3 2.1 UITGANGSPUNTEN... 3 2.2 DEFINITIE

Nadere informatie

Cursusaanbod 2016/17 Expertisecentrum Muziekeducatie Primair Onderwijs

Cursusaanbod 2016/17 Expertisecentrum Muziekeducatie Primair Onderwijs Expertisecentrum Muziekeducatie Primair Onderwijs Muziek aan de basis Het Expertisecentrum Muziekeducatie Primair Onderwijs ( t EMPO) biedt cursussen aan die speciaal zijn ontwikkeld voor groepsleerkrachten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 293 Primair Onderwijs 32 820 Nieuwe visie cultuurbeleid Nr. 216 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

1. Is er een academie voor muziek-woord-dans of een academie voor beeldende kunsten (of een filiaal ervan) in uw gemeente?

1. Is er een academie voor muziek-woord-dans of een academie voor beeldende kunsten (of een filiaal ervan) in uw gemeente? 1. Is er een academie voor muziek-woord-dans of een academie voor beeldende kunsten (of een filiaal ervan) in uw gemeente? = 428 = 52 2. Werkt(e) u op niveau van de kinderen reeds samen met een academie

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs

Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs Een stand van zaken! Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst Utrecht, mei 2014 Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum 24 oktober 2014 Betreft Impuls cultuuronderwijs

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum 24 oktober 2014 Betreft Impuls cultuuronderwijs >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Erfgoed en Kunsten IPC 3300 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Vraag basisschool. Inhoud. Wat betekent dit voor het team. Wij willen muzikale vorming geven in elke groep.

Vraag basisschool. Inhoud. Wat betekent dit voor het team. Wij willen muzikale vorming geven in elke groep. BASIC Vraag basisschool Wij willen muzikale vorming geven in elke groep. Inhoud Muzikale vorming in alle groepen op basis van eigen materiaal van de school aangevuld met materiaal uit het Muziekbord. Op

Nadere informatie

(Zelf)evaluatie-instrument leerlingen Cultuurprofielscholen

(Zelf)evaluatie-instrument leerlingen Cultuurprofielscholen (Zelf)evaluatie-instrument leerlingen Cultuurprofielscholen Ten behoeve van de (zelf)beoordeling door de leerlingen van de scholen voor het lidmaatschap van de Vereniging CultuurProfielScholen. I Gegevens

Nadere informatie

Definities kernbegrippen sector

Definities kernbegrippen sector Definities kernbegrippen sector De begrippen die binnen onze sector gehanteerd worden zijn flexibel en aan verandering onderhevig, vooral omdat het om abstracte begrippen gaat die vaak in een beleidsmatige

Nadere informatie

Centrum voor de kunsten

Centrum voor de kunsten regio Ontdek jezelf bij De Muzehof 2014 2015 Centrum voor de kunsten Muzehof Coehoornsingel 1, Zutphen - info@muzehof.nl - muzehof.nl muzehof Centrum voor de kunsten is dé ontmoetingsplek op het gebied

Nadere informatie

Notitie. Herijking Muziekonderwijs. Datum Afdeling. Publiekszaken en Sociaal Domein. Printdatum: :09:00

Notitie. Herijking Muziekonderwijs. Datum Afdeling. Publiekszaken en Sociaal Domein. Printdatum: :09:00 Notitie Herijking Muziekonderwijs Datum 27-10-2016 Afdeling Publiekszaken en Sociaal Domein Printdatum: 17-11-2016 10:09:00 Samenvatting toekomstig muziekonderwijs Gemeente Bellingwedde Gemeente kiest

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs -

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - Philharmonie zuidnederland zoekt 2 basisscholen uit Brabant die, in zeer nauwe samenwerking, willen werken aan een schoolbreed

Nadere informatie

De lessen bestaan in de basis uit solfège, algemene muziekleer (AML) en praktische harmonieleer.

De lessen bestaan in de basis uit solfège, algemene muziekleer (AML) en praktische harmonieleer. Visie De muzieklessen zijn gericht op het op een toegankelijke manier ontwikkelen van alle aspecten op het gebied van muziek, zowel in de beleving ervan als in het daadwerkelijke spelen. Daarbij worden

Nadere informatie

Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis

Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis Ten behoeve van een duidelijke positionering in de stad van zowel CultuurSchakel als Koorenhuis in de nieuwe structuur van cultuureducatie

Nadere informatie

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 31293 Primair Onderwijs 32820 Nieuwe visie cultuurbeleid Nr. 216 Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 24 oktober

Nadere informatie

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek Wishful Music Education Meer in je mars met muziek Powered by Stichting Wishful Singing November 2014 SAM ENVATTING Wishful Singing wil een impuls geven aan beter klassikaal muziekonderwijs op basisscholen.

Nadere informatie

Centrum voor muziek, dans en cultuureducatie

Centrum voor muziek, dans en cultuureducatie MT Cultuur- Educatie Instrumentaal- Vocaal Dans 75 docenten 3 docenten 4 consulenten 3000 lln 400 lln 36.000 lln (PO/SO) Cultuur- Educatie PO Projecten Kunstmenu 7000 15.000 Projecten ontwikkelen Introductie

Nadere informatie

blazersbende Muziek voor het leven KUNSTHUIS blazersbende is muziekonderwijs waarvan iedereen profiteert: leerlingen, ouders, docenten en de school.

blazersbende Muziek voor het leven KUNSTHUIS blazersbende is muziekonderwijs waarvan iedereen profiteert: leerlingen, ouders, docenten en de school. blazersbende Muziek voor het leven blazersbende is muziekonderwijs waarvan iedereen profiteert: leerlingen, ouders, docenten en de school. KUNSTHUIS open academie lingewaard www.openacademie.nl t is de

Nadere informatie

Teamtrainingen & ouderavond

Teamtrainingen & ouderavond Teamtrainingen & ouderavond Een teamtraining is een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur voor een heel schoolteam. Op actieve en enthousiasmerende wijze verdiep je je samen in een onderwerp. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

onderwijs. Ik geef eveneens les aan jongeren in het voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en aan volwassenen.

onderwijs. Ik geef eveneens les aan jongeren in het voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en aan volwassenen. Den Haag, 11 september 2016 Geachte Heer, Mevrouw,, Onlangs plaatste u een vacature voor een muziekdocent op INDEED. Waarschijnlijk is dit niet het soort van sollicitatiebrief en CV waarvan u er reeds

Nadere informatie

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 RUIMTE TONEN: GANG BINK 36 RUIMTE TONEN: BINK 36 VESTIA EN JOHAN DE WITT SCHOLENGROEP PRESENTEREN: MEDIA OPEN/INSPIREREND GALERIERUIMTES/PRESENTATIES INDUSTRIEEL/WERKEN

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen

HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen HZO en grote namen : Wibi Soerjadi HZO en cultuur in Zeeland : Stenzel & Kivits Nieuwjaarsconcert 2016 Al eeuwenlang kenmerken water, dijken en polders

Nadere informatie

muziek De domeinen zijn: zingen, spelen (op instrumenten), luisteren (naar muziek), componeren en improvise- Kennisbasis muziek op de Pabo

muziek De domeinen zijn: zingen, spelen (op instrumenten), luisteren (naar muziek), componeren en improvise- Kennisbasis muziek op de Pabo muziek Belang van het vak Muziek is in de huidige maatschappij een niet weg te denken verschijnsel. Muziek klinkt overal, is zelfs op elk moment beschikbaar voor volwassenen en voor kinderen en is een

Nadere informatie

Wanita Ontwikkelmatrix

Wanita Ontwikkelmatrix Wanita Ontwikkelmatrix Opgesteld door Peter Mensink i.s.m. Alexandra v.d. Hilst Ontwikkelmatrix Wanita P M 03 1 Ontwikkelmatrix Wanita P M 03 2 Authentiek onderwijs Authentiek leren Vakinhouden worden

Nadere informatie

De Brede School Academie Utrecht

De Brede School Academie Utrecht OOK IN uw wijk! De Brede School Academie Utrecht Er gebeurt iets nieuws in Utrecht. Iets bijzonders. Basisscholen uit de wijken Overvecht, Hoograven, Ondiep/Zuilen, Kanaleneiland en Lombok/Oog in Al werken

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be 1. Stavaza van CIS Nederland 2. Emiel Copini (14-18jaar) en Theisje van Dorsten (4-10 jaar) 3. Astrid Rass

Nadere informatie

Jaarplan schooljaar

Jaarplan schooljaar Jaarplan schooljaar 2013-2014 Arnhem, september 2013 Voor u ligt het jaarplan schooljaar 2013-2014. Dit jaarplan bevat de uitgangspunten en doelen die centraal staan bij de invulling van het betreffende

Nadere informatie

Muziekaanbod 2016-2017 Locatie: kulturhus, Wekerom

Muziekaanbod 2016-2017 Locatie: kulturhus, Wekerom Muziekaanbod 2016-2017 Locatie: kulturhus, Wekerom De dwarsfluitlessen, AMV (algemene muzikale vorming) lessen, aangepaste muziekles en muziektherapie worden verzorgd door docente/therapeute Erika van

Nadere informatie

Samen leren Samen spelen Met elkaar en van elkaar leren

Samen leren Samen spelen Met elkaar en van elkaar leren Samen leren Samen spelen Met elkaar en van elkaar leren Blazersklas: Alternatief voor muziekonderwijs Samen leren spelen is met elkaar leren en van elkaar leren Spelenderwijs leren Goed voor sociale en

Nadere informatie

Wat vinden wij belangrijk?

Wat vinden wij belangrijk? informatieavond Wat vinden wij belangrijk? Kunst is een verrijking voor je leven. Het stimuleert de creativiteit, geeft plezier en zelfvertrouwen en zorgt voor ontwikkeling. Kunst stimuleert kritisch denkvermogen

Nadere informatie

Inkoop van buitenschoolse muziekeducatie seizoen 2014/2015 Uitgangspunten en voorwaarden

Inkoop van buitenschoolse muziekeducatie seizoen 2014/2015 Uitgangspunten en voorwaarden Inkoop van buitenschoolse muziekeducatie seizoen 2014/2015 Uitgangspunten en voorwaarden Mei 2014 Inleiding Onlangs maakte Muziekschool Westland bekend dat zij gaat stoppen met haar activiteiten. Muziekschool

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Jaarverslag activiteiten 2011

Jaarverslag activiteiten 2011 Jaarverslag activiteiten 2011 Na afloop van het slotconcert bij het CKE op24 juni samen met vrijwilligers en docenten Projectbeschrijving en werkwijze Introductie Stichting Hengel is in 2007 opgericht.

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

danstheater Iedereen kan dansen KUNSTHUIS Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen.

danstheater Iedereen kan dansen KUNSTHUIS Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen. danstheater Iedereen kan dansen Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen. KUNSTHUIS open academie lingewaard www.openacademie.nl t is de lazersklas?

Nadere informatie

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Seizoen 2012-2013 Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Liefde voor muziek De Zeister Muziekschool is hèt trefpunt voor muziek in Zeist. Iedereen die iets met muziek wil doen - van spelen tot luisteren,

Nadere informatie

De Fulkaan Talentontwikkeling 2013-2016

De Fulkaan Talentontwikkeling 2013-2016 De Fulkaan Talentontwikkeling 2013-2016 1.inleiding Keunstwurk ontvangt in de beleidsperiode 2013 2016 een budgetsubsidie van de provincie Fryslân. Binnen deze budgetsubsidie is een geoormerkt bedrag voor

Nadere informatie

EEN INSTELLING WAAR MUZIEK IN ZIT

EEN INSTELLING WAAR MUZIEK IN ZIT B E L E 2013 I D S P L A N EEN INSTELLING WAAR MUZIEK IN ZIT Inhoudsopgave Missie 3 Visie 3 Strategische keuzen 3 De uitgangspunten nader beschouwd 3 De klanten 4 Het aanbod 5 De organisatie 6 Financiële

Nadere informatie

muziek aan de basis Zomercursus 6 t/m 11 juli 2015 Elspeet (Mennorode) Kennis en vaardigheden rond muziek-les aan kinderen in (grote) groepen

muziek aan de basis Zomercursus 6 t/m 11 juli 2015 Elspeet (Mennorode) Kennis en vaardigheden rond muziek-les aan kinderen in (grote) groepen muziek aan de basis Kennis en vaardigheden rond muziek-les aan kinderen in (grote) groepen Nascholingscursus voor musici / muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs Zomercursus 6 t/m 11 juli 2015

Nadere informatie

Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites

Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2005 Inhoud Vooraf 5 Van basisvorming tot nieuwe onderbouw

Nadere informatie

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www. MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1 MCO Educatie Voortgezet Onderwijs Muziek moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.mco/educatie MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 2 Muziek moet je

Nadere informatie

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat 08720 Artiest muziek 10-04-2008 08:37 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken als muzikant Artiest Muziek Wat laat je zien? Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht Je zet ideeën om in concepten

Nadere informatie

muziek aan de basis Zomercursus 7 t/m 12 juli 2014 Elspeet (Mennorode) Nascholingscursus voor musici / muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs

muziek aan de basis Zomercursus 7 t/m 12 juli 2014 Elspeet (Mennorode) Nascholingscursus voor musici / muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs muziek aan de basis Kennis en vaardigheden rond muziekles aan kinderen in (grote) groepen Nascholingscursus voor musici / muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs Zomercursus 7 t/m 12 juli 2014 Elspeet

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO (wordt geïntegreerd) vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure

Nadere informatie

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen.

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen. IKEI, MIK en het Leerorkest hebben bij elkaar opgeteld jaren ervaring met het geven van instrumentaal muziekonderwijs op de basisschool. Vanuit de overtuiging dat deze vorm van muziek educatie alleen verder

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

HGZO 2011. HGZO 2011 'de studentarena' Verloskunde Academie Rotterdam

HGZO 2011. HGZO 2011 'de studentarena' Verloskunde Academie Rotterdam HGZO 2011 Verloskunde Academie Rotterdam HBO opleiding Starten 60 studenten per jaar vierjarige opleiding, 50% stage Vanaf 2009-2010: competentiegericht onderwijs ZO congres 2011 de StudentArena Voor 2009-2010

Nadere informatie

Jaarverslag activiteiten 2009

Jaarverslag activiteiten 2009 Jaarverslag activiteiten 2009 Slotconcert Muziekcentrum 12 juni: de zaal stroomt vol met publiek uit Woensel West Projectbeschrijving en werkwijze Introductie Stichting Hengel is in 2007 opgericht. De

Nadere informatie

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties 30 november Jos Thys Instellingen & Leerlingen Basisonderwijs & Deeltijds Kunstonderwijs Ine Vos CANON Cultuurcel Kunst- en cultuureducatie & beleid Beleidstraject

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in de onderbouw

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

In dit document leggen wij onze Kiek op Meziek voor jongeren uit en vertellen we over de ambitieuze plannen van Music Home.

In dit document leggen wij onze Kiek op Meziek voor jongeren uit en vertellen we over de ambitieuze plannen van Music Home. Neer, 1 oktober 2010 Visie & Beleid Inleiding Een nieuwe tijd dient zich aan en daarmee een nieuwe tijdgeest. Veranderingen gaan immers snel en hebben een grote invloed op onze tradities en onze cultuur;

Nadere informatie

De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor!

De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor! De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor! Verbindingen leggen en onderhouden. Dat is de belangrijkste taak van de combinatiefunctionaris.

Nadere informatie

Kenniscentrum voor Muziek in het Onderwijs (KMVO)

Kenniscentrum voor Muziek in het Onderwijs (KMVO) Kenniscentrum voor Muziek in het Onderwijs (KMVO) Voor u ligt de brochure met het aanbod van De Gooische Muziekschool voor muzieklessen in het primair onderwijs voor het seizoen 2015-2016. Voorlichting

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014 2. Beleidsterrein Cultuur Zo groot en breed mogelijk cultuurparticipatie Maatschappelijke effecten Doelstellingen Subdoelstellingen Vergroten zelfredzaamheid Talentontwikkeling en ontplooiing jeugdige

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

muziek aan de basis Zomercursus 4 t/m 9 juli 2011 Elspeet (Mennorode) Nascholingscursus voor musici/ muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs

muziek aan de basis Zomercursus 4 t/m 9 juli 2011 Elspeet (Mennorode) Nascholingscursus voor musici/ muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs muziek aan de basis Kennis en vaardigheden rond muziekles aan kinderen in (grote) groepen Nascholingscursus voor musici/ muziekschooldocenten en leraren basisonderwijs Zomercursus 4 t/m 9 juli 2011 Elspeet

Nadere informatie

Inleiding. Keuzes in:

Inleiding. Keuzes in: Keuzes in: 5 Inleiding Tijdens de ouderavond heb ik u uitgelegd hoe de keuzebegeleiding in klas 3 plaats vindt. In dit artikel zet ik de belangrijkste punten nog even op een rij. Mocht u na het lezen ervan

Nadere informatie

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Inleiding De gemeente Dalfsen wil voor haar jonge inwoners een cultureel en kunstzinnig klimaat scheppen waarin zoveel

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Sport en Recreatie, Zorg en Welzijn, Monumenten en Lokale Media

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Sport en Recreatie, Zorg en Welzijn, Monumenten en Lokale Media Nummer Directie Dienst BD2012-001463 directie sb dienst maatsch ontwikkeling Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Sport en Recreatie, Zorg en Welzijn, Monumenten Ter bespreking en ter kennisneming voor

Nadere informatie

Concours: talenten voortgezet onderwijs

Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: uitnodiging Beste docenten, schoolleiders, Namens Kunstencentrum Kadmium willen wij via u uw leerlingen uitnodigen om mee te doen aan het project Concours,

Nadere informatie

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE Fonds Cultuureducatie Zwolle en kwaliteit cultuuronderwijs De gemeente Zwolle wil dat alle basisschoolleerlingen een stevige culturele basis krijgen. Hiervoor

Nadere informatie

Ja, ik wil! Een creatiever Twente!

Ja, ik wil! Een creatiever Twente! Ja, ik wil! Een creatiever Twente! kaliberkunstenschool.nl/creatievertwente Contactpersoon: Angelina Schoonewille a.schoonewille@kaliberkunstenschool.nl 06-206 185 18 088-486 8704 www.kaliberkunstenschool.nl/creatievertwente

Nadere informatie

Cultuuronderwijs in school

Cultuuronderwijs in school Cultuuronderwijs in school Handreiking voor het schrijven van een beleidsplan cultuuronderwijs Het Motto Een motto of beweegreden is een korte tekst die de bedoeling van iets weergeeft. In dit geval een

Nadere informatie

Een aanzienlijk aantal jonge kinderen die muziekles volgen verliezen na korte tijd de motivatie en stoppen met muzieklessen

Een aanzienlijk aantal jonge kinderen die muziekles volgen verliezen na korte tijd de motivatie en stoppen met muzieklessen Een aanzienlijk aantal jonge kinderen die muziekles volgen verliezen na korte tijd de motivatie en stoppen met muzieklessen Plaats en relevantie van muziekonderwijs De positieve effecten van muziekonderwijs

Nadere informatie

2 Muziek in de onderbouw 24

2 Muziek in de onderbouw 24 : Inhoud Inleiding VIII Deel A Thematisch muziekonderwijs 1 1 Ikzelf als leraar 2 1 Door de ogen van een Pabo-student 2 1.1 Mijn muzikale leefwereld 3 1.2 Mijn idee over het vak muziek 3 1.3 Mijn concept

Nadere informatie

EXAMENPROGRAMMA S VMBO MAATSCHAPPIJLEER EN KUNSTVAKKEN I

EXAMENPROGRAMMA S VMBO MAATSCHAPPIJLEER EN KUNSTVAKKEN I EXAMENPROGRAMMA S VMBO MAATSCHAPPIJLEER EN KUNSTVAKKEN I De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, ingesteld bij wet van 15 mei 1997 (de Wet op de Onderwijsraad). De Raad adviseert, gevraagd

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 24 578 MAVO/VBO/VSO Nr. 26 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 BIJLAGE Tabel 1: profielen vwo Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 maatschappijleer 120 lich. opvoeding 1 160 ckv 1 óf kcv 160 anw 120

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

MOZART(K)RING GELRE - NIEDERRHEIN

MOZART(K)RING GELRE - NIEDERRHEIN MOZART(K)RING GELRE - NIEDERRHEIN VERKORTE VERSIE BELEIDSPLAN 2013 MOZART(K)RING GELRE - NIEDERRHEIN VERKORTE VERSIE BELEIDSPLAN 2013 INHOUD: 1 Oorsprong 2 Uitgangspunten 3 Huidige Situatie 4 Aandachtspunten

Nadere informatie

Cultuur en School. aan toe. Welke initiatieven Cultuur en School genomen heeft of stimuleert, leest u in deze brochure.

Cultuur en School. aan toe. Welke initiatieven Cultuur en School genomen heeft of stimuleert, leest u in deze brochure. Cultuur en School Cultuur en School Met het project Cultuur en School ontwikkelt het ministerie van OCenW sinds 1997 tal van initiatieven om cultuur een belangrijke rol te laten spelen in het onderwijs.

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Convenant Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Het Basispakket Cultuureducatie: Biedt een kader voor het invullen van de landelijke kerndoelen voor cultuur educatie

Nadere informatie