Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Opleiding bachelor in het sociaal werk Campus Sint-Annaplein Sint-Annaplein 31, BE-9000 Gent

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Opleiding bachelor in het sociaal werk Campus Sint-Annaplein Sint-Annaplein 31, BE-9000 Gent"

Transcriptie

1 Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Opleiding bachelor in het sociaal werk Campus Sint-Annaplein Sint-Annaplein 31, BE-9000 Gent Power to the people Versterken van het ondersteuningsprogramma voor ouders, dat gericht is op het stimuleren van de ontwikkeling van jonge kinderen in Franschhoek, Zuid-Afrika Bachelorproef voorgedragen door: Leni VANHAUWAERT Academiejaar: tot het behalen van het diploma Sociaal werk, Maatschappelijk werk; waarvoor de graad van bachelor in het sociaal werk wordt verleend.

2 Voorwoord Dit project kon ik niet waar maken zonder de steun van een groot aantal mensen. Als eerste wil ik het team van het Youth Empowerment Action bedanken voor de levenservaring die ik heb kunnen opdoen in de afgelopen stage. Voor hun bereidwillige medewerking en hun voltallige inzet om dit project te doen slagen. Ook wil ik mijn promoter, Sien Van Boven, in de bloemetjes zetten voor haar onvoorwaardelijke steun tijdens de stage en voor haar bereidwilligheid om de inhoud en de vormgeving van mijn project op te volgen. Mijn ouders voor hun onvoorwaardelijke steun en de kans gegeven die ze mij gegeven hebben om dit buitenlands avontuur te kunnen doen. Mijn vader en mijn zus wil ik extra bedanken voor het nalezen van inhoudelijke stukken. Als laatste wil ik mijn collega-student, Ella Engels, vermelden voor onze prachtige tijd samen in onze stageplaatsen in Franschhoek en voor haar aanmoediging en steun tijdens het maken van dit eindwerk.

3 Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Inleiding Early child development in Zuid-Afrika Het hoe en waarom van Early Child Development? Wat is ECD? Enkele cijfers Waarom ECD? Home-based programma s voor ECD Doelen De basiscompetenties en rollen van de huisbezoeker Voor- en nadelen Conclusie Situering ECD-organisaties Foundation for community work (FCW) Doelen Family in Focus Youth Empowerment Action (YEA) Ontstaan Missie en visie Programma s FIF-programma in het YEA Vaststellingen Nood aan een assessmenttool Nood aan beter functioneren van oudergroepen Voorwaarde tot een mogelijke oplossing: Participatief werken Naar een geïntegreerde aanpak Observeren en assessment Wat is het? Observatieplan Play based assessment Wat Waarom is spelen belangrijk? Voor- en nadelen van play based assessment Link andere organisaties Kusasa ECD-centre Kabouterland Aan de slag!...26

4 Stap 1: Eigen observatie Stap 2: Visie medewerkers via vragenlijst Stap 3: Feedback en brainstorm soort tool Stap 4: Bekijken vragenlijsten crèches aanwezig in Groendal Stap 5: maken van het assessment tool Stap 6: Evaluatie van het assessment tool in de praktijk Conclusie Oudergroepen Wat? Opvoedingsondersteuning Wat is opvoedingsondersteuning Waarom nood aan opvoedingsondersteuning? Uitgangspunten Valkuil Empowerment Wat Richtlijnen voor empowerment Empowerment binnen armoedesituaties Aan de slag! Stap 1: Eigen observatie Stap 2: visie medewerkers via vragenlijst Stap 3: visie van de ouders Stap 4: feedback en brainstorm hoe verbeteren Stap 5: De tea mornings aanpakken Stap 6: Een voorbeeld van een uitgewerkte vernieuwde tea morning Stap 7: Evaluatie Conclusie Besluit...43 Bronnenlijst...45 Bijlagen...47 Bijlage 1: Vragenlijst huisbezoekers van het FIF-programma...47 Bijlage 2: Resultaten vragenlijst huisbezoekers...49 Bijlage 3: Assessment tool FIF-programma...52 Bijlage 4: Maandthema s FIF-programma...56 Bijlage 5: Illustraties tea mornings...57 Bijlage 6: Toestemming gebruiken van de naam van de organisatie in de bachelorproef...58

5 Inleiding Alle kinderen van over de hele wereld hebben rechten. Een basisrecht is dat men moet kunnen opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. Kinderen in Zuid-Afrika kunnen vaak dit recht niet uitoefenen omdat er verschillende factoren aanwezig zijn die hiertoe een hindernis vormen. In een poging om deze hindernissen te ondervangen, besliste de Zuid-afrikaanse overheid na de Apartheid om Early Child Development (ECD)-diensten op te richten om ook deze kinderen een kans te geven tot een goede ontwikkeling. Dit zijn diensten die aan de slag gaan met de ouders en kinderen tussen 0 en 9 jaar om hen te ondersteunen in de vroege ontwikkeling. Één van deze diensten is het Foundation of Community Work (FCW). Een onderdeel in hun werking is Family in Focus (FIF). Dit programma werd opgericht om ouders in armere gemeenschappen ook een basisondersteuning te geven bij de ontwikkeling van hun kind tussen 0 en 6 jaar. Het Youth Empowerment Action (YEA), waar ik de kans kreeg om stage te lopen, heeft dit FIFprogramma geïmplementeerd. Het YEA is een NGO, een niet-gouvernementele organisatie, in Groendal-Franschhoek in Zuid-Afrika. Hun missie is om alle kinderen van Franschhoek te laten opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. Het FIF-programma in het YEA bevindt zich nog in een ontwikkelingsfase, waardoor het team een nood zag om dit programma te versterken. We gingen samen op zoek naar elementen waar het programma, tijdens de huisbezoeken, nog ondersteund kon worden. We hebben er de twee belangrijkste vaststellingen uitgehaald. Een eerste vaststelling is dat tijdens de huisbezoeken er geen gebruik gemaakt wordt van gerichte observatie. Dit is nochtans heel belangrijk om te kunnen zien of het kind zich goed ontwikkelt en of de ouder het kind helpt in de groei van zijn ontwikkeling. De ouder moet het kind leren leren onder andere door middel van spelen. Naast deze eerder individuele ondersteuning van de ouders, zou het ook nuttig kunnen zijn om via oudergroepen een aantal elementaire zaken in groep bij te brengen. In het YEA wordt er gebruik gemaakt van dergelijke oudergroepen, de tea mornings. Bij het volgen van een tea morning stelde ik vast dat bepaalde zaken konden groeien. De koppeling tussen beiden is niet zo sterk aanwezig, wat word aangebracht via oudergroepen kan teruggekoppeld worden aan wat de huisbezoeker vaststelt en omgekeerd. Ik formuleerde aan de hand van deze vaststellingen, volgende probleemstelling: Hoe kan het FIFprogamma in het Youth Empowerment Action versterkt worden, met de focus enerzijds op het integreren van een assessment tool voor de huisbezoekers en anderzijds op het empoweren van de ouders om hun kind te leren leren Aan de hand van deze probleemstelling werd gekozen om de focus te leggen om te werken vanuit het microniveau. Om bottom-up te werken, van onderuit naar boven. Er is heel wat info vanuit de overkoepelende ECD-diensten, maar deze theorieën en visies sijpelen niet altijd door tot in het microniveau en het is merkbaar dat dit niet altijd gemakkelijk is om om te zetten in praktijk. In hoofdstuk één wordt geschetst wat Early child Development is. Hierin worden ook enkele cijfers weergegeven, om de situatie in Zuid-Afrika beter te begrijpen. Hierna volgt een uitleg waarom ECD belangrijk is voor het kind. Daarnaast zoom ik in op home-based programma s, aangezien het FIFprogramma in de huizen van de ouders plaatsvindt. Hier worden de kenmerken, de doelen en de basiscompenties en rollen van een huisbezoeker beschreven. Tenslotte worden de voor- en nadelen van deze home-based progamma s besproken.

6 In het tweede hoofdstuk zoom ik in op de ECD-organisaties die in mijn eindwerk een belangrijke rol spelen. Deze zijn het Foundation for Community Work (FCW) met het Family in Focus (FIF)- programma. Ik beschrijf kort wie deze organisaties zijn en welke doelen ze hebben. Hierna leg ik de focus op mijn eigen stageplaats, het Youth Empowerment Action. In hoofdstuk drie kader ik wat mijn vaststellingen zijn van het FIF-programma in het YEA. Hier focus ik me op twee concrete vaststellingen. Enerzijds de nood aan een assessment tool en anderzijds een nood aan een beter functioneren van de oudergroepen. Maar deze twee vaststellingen zie ik niet los van mekaar. In het volgende hoofdstuk ga ik dieper in op de eerste vaststelling, namelijk de nood aan een assessment tool. Ik verdiep me in de theorie rond observeren en assessment en dit via een observatieplan. Hierna beschrijf ik play-based assessment, aangezien er in het FIF-programma wordt geobserveerd en gemeten vanuit een speelsituatie. Ik sluit het hoofdstuk af met het praktische werk dat ik hier rond heb geleverd en schrijf dit uit in zes stappen die ik heb doorlopen. In hoofdstuk vijf, zoom ik in op hoe de oudergroepen beter kunnen functioneren. Ik zal het hebben over opvoedingsondersteuning en het belang hiervan maar eveneens over de mogelijke valkuilen. Daarna leg ik de link met het concept empowerment wat een oplossing op deze valkuilen kan zijn en het centrale concept is in oudergroepen. Na dit omschreven te hebben vertel ik meer hoe ik het in de praktijk heb aangepakt aan de hand van zeven stappen. Op basis van al de vergaarde informatie, formuleer ik in hoofdstuk zes mijn eigen besluit en aanbevelingen. In dit eindwerk staat empowerment centraal. Deze keuze is gemaakt omdat er gekeken moet worden naar de krachten van de mensen. Dit verklaart ook de slogan in de titel van dit eindwerk: Power to the people. We zijn er van overtuigd dat opgelegde zaken geen duurzame oplossing betekent. Vanuit deze gedachte willen we mensen enkele handvaten meegeven om hun eigen situatie zelf aan te pakken. De klemtoon ligt dus op empowerment en op het vermijden van het creëren van afhankelijkheidsrelaties.

7 1 Early child development in Zuid-Afrika Dit stuk zoomt in op Early Child Development (ECD) in Zuid-Afrika. Dit om eerst een volledig begrip te hebben van dit onderwerp, vooraleer dieper ingegaan wordt op de ECD-organisatie waar mijn stage plaatsvond Het hoe en waarom van Early Child Development? Wat is ECD? Alle kinderen van Zuid-Afrika hebben rechten, net zoals in ieder ander land. Kinderen hebben het basisrecht om te kunnen leven in een veilige en gezonde omgeving, maar dat is niet voor iedereen zo gemakkelijk. Sommige kinderen leven in armoede, andere hebben ziektes als HIV/AIDS. Het departement van sociale ontwikkeling heeft als doel om te verzekeren dat ieder kind zijn rechten niet wordt ontnomen. Dit departement heeft samen met NGO s 1 the guidelines of Early Child Development Services vastgelegd. Deze zijn er om alle ouders te helpen in de vroege ontwikkeling van het kind. 2 Het beleid van Zuid-Afrika rond Early Childhood Development accepteerde in 1994 de volgende definitie van ECD: An umbrella term which applies to the processes by which children from birth to at least 9 years grow and thrive, physically, mentally, emotionally, spiritually, morally and socially. 3 ECD bevat alle zorg- en opvoedingsprogramma s voor kinderen van 0 tot 7 jaar oud, en dus ook Grade-R, 4 het aanloopjaar op de lagere school. De kinderen zijn de hoofdrolspelers in de relatie met ECD. Het is in deze jongste levensfases dat kinderen het meeste leren, hier worden de fundamenten gelegd voor de verdere ontwikkeling. De Bernard van Leer Foundation is een Nederlandse organisatie dat fondsen geeft aan projecten die instaan voor ECD in armere gemeenschappen. Men zegt dat de ontwikkeling van het jonge kind een holistische ontwikkeling moet zijn. Deze holistische ontwikkeling gebeurt op twee niveaus. Het eerste niveau is gezondheid, voeding, motorische vaardigheden, socialisatie, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Het tweede niveau is het kind helpen zien dat hij deel is van een gemeenschap en een bredere samenleving. 5 Het is in deze jaren belangrijk om het kind klaar te maken om naar school te gaan. Kinderen die klaar zijn voor school zullen over meer sociale vaardigheden en vertrouwen in anderen beschikken. Ze zullen betere relaties met leeftijdsgenoten kunnen aangaan, betere taal- en communicatie vaardigheden hebben en zullen minder snel een jaar moeten overzitten. In Zuid-Afrika is Early Child Development een prioriteit die wordt aangemoedigd door de wet en de nationale politiek. 6 1 NGO= Niet gouvernementele organisatie 2 Vrij naar: UNICEF, Guidelines for Early Childhood Development Services. Department of Social Development, republic of South Africa, 2006, blz.11, pdf, internet. 3 KNAAP, M., Sustainability of Early Childhood Development sites in selectel rural areas, thesis University of Stellenbosch, 2000, blz Grade-R: Reception Year: In Zuid-Afrika is dit de kleuterklas zoals wij het in België kennen, maar enkel voor één jaar voor men naar de lagere school gaat. Al de andere voorschoolse educatie gebeurt in crèches. 5 Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: ECD, Early Childhood Development for the all-round development of young children. Internet, (16 april 2012) 7

8 Tot de ECD- interventies behoren het informeren en ondersteunen van de ouders, dienstverlening voor de kinderen, ontwikkelen van de capaciteiten van de ouders en het gebruiken van massacommunicatie om de ouders kennis en praktijk bij te leren. Programma s kunnen ofwel plaatsvinden in een centrum, bijvoorbeeld in een crèche ofwel in het eigen huis. Dit gebeurt zowel formeel als informeel en kan aspecten van ouderopvoeding bevatten Enkele cijfers In Zuid-Afrika leven er ongeveer 16.3 miljoen kinderen, waarvan 6.5 miljoen kinderen onder de leeftijd van 6 jaar. De meeste van deze kinderen leven in een arme gemeenschap. 8 In 1994 had 10% van de zwarte kinderen toegang tot formele ECD-projecten, terwijl 1 op 3 blanke kinderen hiertoe toegang hadden. In januari 2012 zijn volgende cijfers van het afgelopen jaar vastgelegd rond ECD in Zuid-Afrika. 9 De meerderheid van de Zuid-Afrikaanse kinderen (85 %) hebben geen toegang tot kwaliteitsvolle ECD-diensten. De grootste oorzaak hiervan is armoede, immers vele ouders kunnen een crèche niet betalen. Daarom is het belangrijk dat de departementen samenwerken om kwaliteitsvolle ECDdiensten te ontwikkelen die betaalbaar zijn voor iedereen. 10 Het FIF-programma is hier een voorbeeld van. Er zijn ECD-diensten in heel Zuid-Afrika, waarvan slechts toegang hebben tot elektriciteit, water en toiletten. Tot deze diensten hebben kinderen toegang. Dit is slechts 21 % van alle kinderen tussen 5 en 6 jaar en 15 % van de kinderen van 3 tot 5 jaar. Onder de drie jaar zijn er 5 % van de kinderen die toegang hebben. Van de werkers in deze diensten, is slechts 12 % opgeleid en 23 % had helemaal geen training gevolgd. Het is duidelijk dat deze cijfers schetsen hoe weinig kinderen toegang hebben tot crèches of andere diensten buitenshuis. Het doel van ECD is om tegen 2017 er voor te zorgen dat 80% van de kinderen toegang kan hebben tot deze diensten. Ook zie je duidelijk dat de werkers vaak geen opleiding hebben gehad, waardoor de kwaliteit van bepaalde diensten kan dalen Waarom ECD? De vroege ontwikkelingsjaren van het kind zijn cruciaal voor de verdere ontwikkeling. Men leert vaardigheden en attitudes die de basis leggen voor levenslang leren. De periode van geboorte tot en met negen jaar is voor elk kind de periode waar men het snelst groeit op fysisch, psychisch, emotioneel, sociaal en moreel niveau en zich ontwikkelt. Ook worden in deze eerste levensjaren de normen en waarden die belangrijk zijn voor de samenleving, meegegeven. Enkele voorbeelden van deze waarden zijn: mensenrechten, diversiteit, tolerantie, gerechtigheid, 11 7 Vrij naar: WORLDBANK, What is Early Child Development?. Internet, 24 april Vrij naar: RIEDEWHAAN, A., the current ECD database. Interne nota, Cape Town, FCW, 31 januari 2012,blz.2. 9 Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: UNICEF, Guidelines for Early Childhood Development Services. Department of Social Development, republic of South Africa, 2006, blz. 13, pdf, internet. 11 Vrij naar: Ibidem, blz

9 Naast deze gegevens, is het belangrijk om kinderen at risk in een vroeg stadium op te sporen en een programma met hen te ontwikkelen. Dit kan er voor zorgen dat de eventuele ontwikkelingsachterstand ingeperkt kan worden. Verschillende studies tonen aan dat de kwaliteit van voorschoolse ervaringen een impact heeft op de latere ontwikkeling in het schoolmilieu. Myers (1992) deed een studie waar hij kinderen volgde van de pre-school tot en met de beginjaren van de lagere school. Hij concludeerde dat voorschoolse programma s een positief effect hebben op de latere schoolcarrière van het kind. Dit effect kan groot zijn. Dus een goede ervaring in de vroege ontwikkeling maakt het mogelijk voor het kind om zich te ontwikkelen tot een volwaardige persoon die succesvol kan leren. 12 Door aan interventie te doen in de jongste levensjaren van de kinderen kan de status van de moeders in het huis en in de gemeenschap stijgen. Het zorgt er voor dat zij kunnen participeren in de ontwikkeling van hun kind. Medisch onderzoek toont aan dat de mentale groei het rapst ontwikkelt bij mensen gedurende de vroegste jaren. Bij de leeftijd van 4 jaar is de helft van al de intellectuele potentiële ontwikkeling van de mens vastgelegd. 13 Een goede ECD-dienst leert het kind meer over zijn eigen rechten en plichten en is een belangrijk ondersteuningssysteem in de gemeenschap. Er is een gedeelde verantwoordelijkheid bij ouders, families en gemeenschappen om kinderen te laten aansluiten bij een crèche of een andere vorm van ECD. Natuurlijk spelen factoren als armoede, immobiliteit, ontbreken van toegang tot informatie, hierbij een belangrijke, al dan niet verhinderende, rol Home-based programma s voor ECD Dit onderdeel gaat dieper in op home-based family centered services. Deze keuze is ontstaan vanuit het dagelijks werken met het FIF-programma bij de gezinnen thuis, in het kader van mijn stage die plaats vindt binnen een ECD-dienst. Men stelt dat het belangrijk is dat ECD-interventies plaatsvinden in de natuurlijke omgeving, waaronder het eigen huis en de gemeenschap, waarin het kind deel van is of later zal moeten in participeren. De ECD- diensten in de thuisbasis zijn de laatste jaren sterk gegroeid. De grootste taak van deze diensten is om de rol en de verantwoordelijkheid van de ouders samen met de ouders te versterken. Home based programma s staan in contrast met programma s in een centrum zoals bijvoorbeeld in een crèche. Het werken in de thuisbasis focust zich meer op de individuele zorg binnen het huis en wil de ontwikkeling en de groei van het kind versterken door ondersteuning te bieden aan de ouders en familieleden Vrij naar: PADAYACHIE, R., Report of the south african study on Early childhood development: recommendations for action in support young children, Braamfontein, Centre for Education Policy development, 1994, blz Vrij naar: YOUNG, M., Early child development: investing in the future, Washington D.C., World bank, 1996, blz Vrij naar: Standard operating procedures. Brochure, Cape town, FCW, Departement of Social Development, blz Vrij naar: MYERS, R., home-based programmes for early childhood care and development. The consultative group on Early Childhood Care and development, 1987, blz 1-2, pdf, internet. 9

10 Huisbezoeken zijn een onderdeel van deze home-based programma s. Dit is geen nieuwe term want de regering ondersteunt nu al dergelijke programma s die vooral te maken hebben met sociaal werk, gezondheid of economie. Huisbezoeken die zich enkel focussen op Early Child Development zijn relatief nieuw. Vroeger waren huisbezoeken eerder een missionarisdaad door het uitdelen van kleren en voedsel. De aandacht ging vooral of een kind uit een barre leefomgeving moest worden weg gehaald. Nu is er meer een model ontwikkeld dat functioneert op gemeenschapswerkers, semi-professionelen en vrijwilligers. Hun rol is om de families te helpen en vertrouwen te doen scheppen in hun eigen mogelijkheden. Hun taak is dus meer dan enkel info over brengen. Het doel is om de ouders te laten participeren in plaats van hun taken over te nemen. Het is niet omdat sommige ouders in ernstige armoede leven dat er geen goede opvoeding plaatsvindt. Het feit dat er gewerkt wordt met semi-professionelen, vrijwilligers en gemeenschapswerkers, wil niet zeggen dat er geen goede job wordt geleverd Doelen In de laatste jaren is de focus verlegd van de individuele cliënt, het kind, naar het familiesysteem. Een effectief programma kan bereikt worden indien de huisbezoeker, de familie doet herkennen dat ze sterktes hebben, dat ze beslissingen kunnen maken die goed zijn voor heel het gezin en voorzien van een optimale omgeving voor het kind. Het doel van deze verschuiving is het geloof in de krachten van de familie, dat ze zelf kunnen werken naar hun doelen en dat ze op een effectieve manier kunnen omgaan met hun zorgen en noden. De focus komt echter niet alleen te liggen op het gezin, maar ook op de omgeving. Volgens Bronfenbrenner (1979) moet er naar de familie gekeken worden in hun bredere context, zoals de buurt en de gemeenschap waarin ze leven. Tegelijkertijd hebben veranderingen in een ruimer systeem (zowel op macro- als mesoniveau) hun impact op de familie zelf (het microniveau) De basiscompetenties en rollen van de huisbezoeker Volgens McWilliam en Bailey (1993) zijn er drie belangrijke attitudes die een huisbezoeker voorop moet stellen in home-based family centered services. Een eerste is dat de huisbezoeker moet proberen te erkennen dat iedere familie anders is. Vandaag de dag bestaan er verschillende gezinsvormen, ieder gezin heeft zijn eigen waarden en normen. Een tweede attitude is dat men moet geloven dat ieder gezin sterktes en kwaliteiten heeft, ook al verschillen die van de samenleving of van ons eigen waarden- en normenpatroon. Het is uiterst belangrijk dat er niet enkel gefocust wordt op de mogelijke tekorten. Wanneer er toch tekortkomingen zouden worden vastgesteld, worden deze gezien binnen de context, vanuit zaken in de samenleving (werkloosheid, tekort aan sociale factoren, ) Ook is het aangeraden dat de huisbezoeker stilstaat bij zijn eigen waarden en normen. Een laatste basiscompetentie is dat men de familie in hun autonomie respecteert. Samen met hen wordt gekeken wat hun prioriteiten zijn. 18 Naast deze basiscompetenties heeft de huisbezoeker ook verschillende rollen die hij kan opnemen wanneer hij een huisbezoek aflegt. Één van deze rollen is een empathisch luisteraar zijn, waarbij men actief luistert naar de ouders. Een andere rol is een consultant zijn. 16 Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: MULHEARN, P., Early intervention services for infants, todlers and their families, Masachuttes, Allyn and Bacon, 2001, blz Vrij naar: Ibidem, blz

11 De huisbezoeker moet informatie delen met de ouders omtrent hun noden en moet hierover een mening kunnen formuleren. Wanneer hij deze rollen goed tot uitvoering wil brengen, is het eerst en vooral belangrijk om aan open communicatie te doen. Er moet een vertrouwelijke relatie opgebouwd worden met de betreffende familie. Een open visie van de huisbezoeker is een hulpmiddel bij de huisbezoeken. Vaak stelt de ouder de grootste hulpvraag. De huisbezoeker zal moeten openstaan voor die noden en tergelijkertijd een goede leeromgeving scheppen voor het kind. Er moet een tweerichtingsverkeer zijn, het moet duidelijk zijn voor de cliënt wat de huisbezoeker kan betekenen voor hen en wat ze kunnen verwachten. Tegelijkertijd is het ook heel belangrijk dat de huisbezoeker zicht krijgt op wat de verwachtingen zijn van de familie Voor- en nadelen Voordelen Een eerste voordeel van interventies in het thuisfront is dat door de massamedia het gemakkelijker is om ouders te bereiken voor een huisbezoek. Er kan gebruik gemaakt worden van een telefoon om een bezoek aan te kondigen of om te vragen of met thuis is. Een tweede voordeel is dat er een één op één relatie wordt ontwikkeld, wat betekenisvolle communicatie met zich meebrengt. Zo kan er ingegrepen worden in concrete problemen. Door het feit dat het in de context plaatst vind kunnen de familieleden ook vaardigheden bij leren door te luisteren en te observeren. Dit is een derde voordeel. Tijdens de samenwerking van de familieleden en de huisbezoeker is het belangrijk dat er aan directe terugkoppeling wordt gedaan. Op die manier is er ruimte voor open communicatie. Een laatste voordeel is dat een huisbezoek vaak beter past in het dagschema van de ouders dan een groepsessie. 20 Nadelen Het positieve gegeven dat huisbezoeken plaatsvinden in de natuurlijke omgeving, brengt ook een keerzijde met zich mee. Het huisbezoek kan een vast onderdeel worden van de dagelijkse routine, waardoor het gevaar bestaat dat deze specifieke taken enkel plaatsvinden wanneer de huisbezoeker langskomt. Op die manier ontstaat er een soort van afhankelijkheidsrelatie, waarin het al dan niet plaatsvinden van ontwikkelingsgerichte activiteiten kan samenvallen met de aanwezigheid van de huisbezoeker. Tegerlijkertijd ontstaat het gevaar dat het mandaat tot spel van de ouder(s) ondermijnd wordt, doordat deze spelpraktijken altijd samenvallen met de aanwezigheid van de huisbezoeker. Het is zeer belangrijk dat deze laatste geen taken gaat overnemen, maar ouders vooral de zaken laat uitvoeren, zodat er geen bevoogding ontstaat. Maar deze nadelen hangen af van de persoonlijke kwaliteiten, gevoeligheden en training van de huisbezoeker. Een laatste nadeel is dat het kosten voor de organisatie of voor de persoon zelf kan meebrengen, zoals vervoerskosten, materiaalaankopen, Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: MYERS, R., home-based programmes for early childhood care and development. The consultative group on Early Childhood Care and development, 1987, blz 5, pdf, internet. 21 Vrij naar: Ibidem, blz

12 1.3. Conclusie Uit dit hoofdstuk kan ik concluderen dat Early Child Development een bewogen thema is in Zuid- Afrika. Het is geen evidentie om alle kinderen toegang te verlenen tot een ECD-dienst. Er zijn vele hindernissen, maar het Departement of Sociale ontwikkeling wil het toegangscijfer verhogen door ECD-diensten te creëren voor kinderen die geen toegang hebben tot een crèche. Dit cijfer wil men verhogen omdat Early Child Development heel belangrijk is om een kind bij te staan in zijn vroege ontwikkeling, aangezien dit de basis legt voor het verdere leven. Dit wil men doen via huisbezoeken (home-based interventies). De huisbezoeker moet oog hebben voor enkele basiscompetenties en rollen. Het empoweren van de ouders staat hier naast de ontwikkeling van het kind, centraal. Ouders moeten worden aangespoord om hun kind te leren leren. De huisbezoeker moet geloven in de krachten en capaciteiten van het gezin en iedere familie zien als een unieke groep. Maar deze home-based interventies zijn niet allemaal rozengeur en maneschijn, er zijn zowel voor- als nadelen aan deze specifieke programma s. Positief aan dergelijke programma s is dat er een één op één relatie kan opgebouwd worden en andere familieleden kunnen mee volgen. Maar de huisbezoeker moet ook alert zijn voor een aantal valkuilen, zoals het niet ondermijnen van de ouders hun positie. Hij of zij moet niet optreden als een alwetende hulpverlener. 12

13 2 Situering ECD-organisaties In het bovenstaande deel werd Early Child Development in het algemeen besproken. In hetgeen hier volgt wordt er dieper ingegaan op de ECD-organisatie waar ik heel specifiek mee heb samengwerkt. Na het algemeen te hebben over Early Childhood Development, wil ik in dit hoofdstuk de ECD-organisaties schetsen waarmee ik heb samen gewerkt. De hoofdorganisatie is de organisatie Foundation of Community Work (FCW) van de Western Cape in Zuid-Afrika. Deze organisatie heeft een specifiek programma, de Family in Focus (FIF) en is geïmplementeerd in mijn stageplaats, het Youth Empowerment Action (YEA). Dit programma wil ik nu verder beschrijven, evalueren en eventueel versterken. Ik vind het belangrijk dat deze organisaties hier worden geschetst Foundation for community work (FCW) FCW is een Early Child Development (ECD)-organisatie die werkt rond de integrale ontwikkeling van het kind in zijn context (familie, gemeenschap). Dit doen ze door vernieuwende, integratieve interventies en programma s Doelen FCW heeft verschillende doelen: 23 Informatieoverdracht over de integrale ontwikkeling van jonge kinderen tussen nul en negen jaar. Het werken rond deze ontwikkeling is een belangrijke taak. De kinderen proberen te bereiken die geen toegang hebben tot de ECD- diensten. Ofwel hebben ouders geen weet van bestaande ECD-diensten ofwel hebben ze het geld niet om hun kinderen naar zo een dienst te sturen. De ouders of voogden betrekken in de opvoeding en ontwikkeling van hun kinderen. Ouderparticipatie is een belangrijke term binnen FCW. Ouders moeten empowered worden om het leven en toekomst van hun kinderen in handen te nemen. De capaciteiten in de gemeenschap helpen verstevigen om te werken met het Family in focus programma. Dit wil zeggen dat men gemeenschapswerkers wil aanstellen en trainen om het FIF-programma te implementeren in die bepaalde gemeenschap. Het bekendmaken van de empowerment van vrouwen door leiderschapstraining. FCW vind het belangrijk dat vrouwen niet enkel huismoeder zijn, maar dat ze ook empowered worden om een job aan te nemen en het leiderschap op te nemen. Het pleiten voor kinderrechten. Kinderrechten zijn het centrale uitgangspunt van FCW en van elk andere ECD-dienst. Kinderen hebben bepaalde rechten die moeten worden nageleefd. Het recht op een goede ontwikkeling in het begin van hun levensjaren is er één van Family in Focus Het FCW heeft een programma rond ECD ontwikkeld, namelijk het Family in Focus (FIF)- programma. Deze Family in Focus is dus een specifiek programma van de organisatie FCW. 22 Vrij naar: Foundation for Community Work. Folder, Lansdowne, FCW, blz Vrij naar: Ibidem, blz

14 In dit programma traint en ondersteunt men de huisbezoeker om kinderen en diens ouders te bereiken. Deze huisbezoekers moeten de ouders stimuleren om hun kind te helpen ontwikkelen en hun omgeving tot een leerrijke omgeving maken. 24 Werking FIF is gebaseerd op een samenwerking met lokale gemeenschappen. Door consultaties kan de gemeenschap mogelijke en bekwame huisbezoekers identificeren. Deze huisbezoeker werkt met ongeveer 35 kinderen en hun ouders in hun huizen. Elke huisbezoeker bezoekt 5 tot 8 gezinnen per dag en spendeert 1 uur en half per gezin. Van de ouders wordt er gevraagd dat ze twee keer per maand participeren aan de ouderworkshops, dit zijn de teamornings in het Youth Empowerment Action. 25 In het onderstaande schema zie je drie grote onderdelen van het FIF-programma. Deze drie onderdelen zorgen er samen voor dat er kwalitatieve ECD-diensten aangeboden worden in de lokale gemeenschappen. Een éérste groot onderdeel zijn de huisbezoeken zoals in hoofdstuk 1 26 werd uitgediept. Een tweede onderdeel is het ouderprogramma, de tea mornings in het Youth Empowerment Action. Hier worden ouders samen gebracht om te praten over verschillende zaken rond de opvoeding van het kind, maar ook rond bepaalde vragen die ze hebben. Dit beschrijf ik uitgebreid in hoofdstuk 5. Een derde en laatste onderdeel is management en de overheid. In het geheel probeert het FIF-programma preventief te werk te gaan om misdaad, drugs-en alcoholmisbruik, armoede, HIV/aids en kindermishandeling tegen te gaan. Figuur 1: schema FIF-model Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: ibidem, blz Zie: hoofdstuk 1, 1.2. Home-based programma s voor ECD, blz Figuur1: Vrij naar: Ibidem, blz

15 Doelstellingen Het FIF-programma onderscheidt zich van andere klassieke ECD-programma s door een zevental specifieke doelstellingen. 28 Een gelijkaardig ECD-programma leveren in armere gemeenschappen. Dit zijn meestal aan ouders die zich geen crèche kunnen veroorloven. Het begeleiden van ouders en voogden, en voornamelijk vrouwen, om groepen te vormen zodat men elkaar kan ondersteunen. Dit gebeurt door middel van oudergroepen, voor het YEA zijn dit de tea mornings. Een kader creëren van bekwame huisbezoekers die assistentie leveren aan de ouders van de kinderen en andere familieleden. Het is geen prioriteit dat er huisbezoekers worden aangesteld die een opleiding hebben gehad, maar men moet wel een training volgen en met het hart willen werken. Het versterken van de sterktes van de ouders en voogden om zo hun kinderen te kunnen stimuleren. Het is belangrijk om zich te focussen op de sterktes van het gezin. Het stimuleren van buurtwerkingen en het beroep doen op elkaar als basis voor het ontwikkelen van een goede gemeenschap. De gemeenschappen assisteren in het ontwikkelen van strategieën om met kinderopvang, geweld en HIV/AIDS om te gaan. De gemeenschap bewust te maken van de noden die jonge kinderen hebben en dat deze noden moeten vervuld worden. Taken van de huisbezoeker in het FIF-programma De huisbezoeker van het FIF-programma heeft verschillende taken. 29 Een ondersteuner zijn door het brengen van onderzoek en diensten voor de kinderen. Het ontwikkelen van relaties tussen de verschillende ouders door hen te bezoeken in hun huizen. Door huis aan huis te gaan en tijd te spenderen met het kind en zijn ouders zorgt er voor dat er een één op één relatie wordt opgebouwd. Informatie delen met de ouders gerelateerd aan hun specifieke noden. De huisbezoeker moet luisteren naar wat de ouders te vertellen hebben en hierrond werken. Indien nodig de gepaste verwijzingen naar andere diensten te doen Youth Empowerment Action (YEA) Het Youth Empowerment Action is de organisatie waar ik stage gelopen heb. Deze organisatie is gesitueerd in Groendal, een township in Franschhoek. Ik zal het ontstaan van de organisatie schetsen, hierna hun visie en missie en de programma s die geïmplementeerd zijn met de focus op het FIF-programma, wat ik hierboven nader heb uitgelegd Ontstaan In 2002 startte de politie van Franschhoek met het uitdelen van gratis brood aan de kinderen. Dit gebeurde tweemaal per dag, namelijk s ochtends en om 16u. Hiervoor moesten de kinderen naar het centrum komen. Na hun ochtendboterham bleven deze kinderen ter plaatse om te wachten op hun volgende boterham. Tijdens dat wachten, startten ze met bedelen. Deze kinderen waren oorspronkelijk afkomstig van de boerderijen aan de rand van Franschhoek. Men stopte het 28 Ibidem, blz Ibidem, blz

16 uitdelen van het gratis brood, maar niettemin bleef het bedelen doorgaan. Vandaag zijn het niet langer de kinderen van de boerderijen, maar jongeren van Groendal die bedelen. Dit komt grotendeels door het feit dat de scholen in Groendal hun oudere kinderen naar de stad stuurden om geld in te zamelen voor de schoolwerking bij de lokale winkels en bij toeristen. Sommige kinderen maakten kopies van de officiële documenten die ze hierbij meekregen en zamelden geld in voor zichzelf. Minnie Petersen, een mevrouw die zich inzette voor de straatkinderen in Groendal en programma s opgezet als vakantieprogramma s en het assisteren bij de traumakamer van de politie, zag dit bedelen als problematisch. Ze zag een nood om deze straatkinderen terug te integreren in de gemeenschap, hun gezin en de school. Hierdoor startte diezelfde mevrouw in 2002 activiteiten op voor de jeugd van Franschhoek iedere zaterdagnamiddag. In 2003 gaf ze haar organisatie de naam: Youth Empowerment Action, die geregistreerd werd als een Niet-gouvernementele organisatie (NGO). Deze organisatie startte met enkel Minnie als werker. Ze kreeg privé-fondsen van twee mensen die leefden in Franschhoek. Minnie was en een straathoekwerker die controle hield in de straten én trad ook op als een moeder voor deze straatkinderen. Ze merkte een tekort aan naschoolse activiteiten, waardoor ze het Potential Development Programme (PDP) opstartte. Hiernaast werden eerdere bestaande activiteiten geïmplementeerd in de organisatie nl. het vakantieprogramma en de traumakamer. Na twee jaren, in 2005, startte het Youth Empowerment Action met het YES-programma voor kinderen en jeugd die doorverwezen werden door de rechtbank. In 2009 werd dit overgedragen aan het ACVV, Afrikaanse Christelike Vrouevereniging, een organisatie die gespecialiseerd is in het opvolgen van kinderen die gestuurd zijn door de rechtbank. Niettemin wordt het YES-programme nog gebruikt in andere activiteiten. Tot 2006 werd Minnie gesponsord door dezelfde 2 mensen totdat er een subsidie was van de regering, het Departement van Sociale Zaken. Door deze fondsen kon het YEA een nieuwe werkster aannemen. In die periode was er ook slecht nieuws. Alle organisaties die fondsen kregen van de gemeente werden uit de kantoren gezet. Tot nu toe heeft het YEA nog steeds geen kantoor. Het kantoor is Minnie s huis. 30 In 2008 kon het YEA een derde straatwerker aannemen. Ook in dit jaar nam het YEA deel aan the presidents Awards, een internationaal programma in Zuid-Afrika. Een jaar later kwam het YEA in contact met Streetsmart, een organisatie die fondsen geeft aan organisaties zoals het YEA. Een reden waarom het YEA in zee ging met deze organisatie was om een sociaal werker te kunnen aanwerven. In oktober 2010 implementeerde het YEA het FIF-programma. Dit is het programma waar dit eindwerk over gaat. Sinds februari 2011 is er een extra werkster aangenomen, waardoor het werk wat verlicht wordt. Maar nog steeds zijn er handen tekort om de organisatie op een goede manier te doen draaien Missie en visie Het YEA wil duidelijk maken dat bedelende kinderen vaak in gevaar zijn. Deze kinderen lopen misschien iets sneller het risico om in contact te komen met drugs en andere illegale praktijken, doordat zij op de straat leven en er geen enkele controle is op het geld dat de kinderen bezitten. 30 Vrij naar: PETERSON, M., Mondelinge mededeling, via informeel gesprek, d.d. 6 april Vrij naar: PETERSON, M., Mondelinge mededeling, via informeel gesprek, d.d. 6 april

17 Met de slogan Don t make beggars of our people 32 wil het YEA duidelijk maken aan toeristen dat ze de kinderen geen gunst leveren als ze hen geld geven. Dit kan bovenvermelde gevolgen met zich meebrengen. Volgens hun visie is educatie de oplossing van alles. Het YEA wil een veilige en een gezonde omgeving voor kinderen om op te groeien. De organisatie erkent de mensenrechten, accepteert mensen zoals ze zijn en gelooft in een menselijke behandeling voor mensen op straat. Deze 3 centrale waarden vormen de pijlers van de visie van de organisatie. Het hoofddoel van de organisatie is om alle kinderen van de straat te reïntegreren in de samenleving en hun families. De straatkinderen hebben meestal dus een huis en een familie, maar allerlei factoren zorgen ervoor dat de kinderen op straat belanden. Het YEA zal dus met de ouders en de families werken van deze gedesoriënteerde jeugd om hen ouderlijke vaardigheden aan te leren. De originele hoofdfocus is dus op straatkinderen, niettemin wil het YEA zich uitbreiden tot alle jeugd, met de focus op de jeugd in Groendal, waar de organisatie plaats vind. Het YEA wil dus levensvaardigheden overbrengen aan een grotere doelgroep Programma s Het Youth Empowerment Action heeft in het totaal negen programma s. De belangrijkste zijn straathoekwerk, casework, het Potential Development Programme (PDP) en het FIF-programma. 34 Het laatste beschrijf ik in het volgend hoofdstuk. Hieronder worden de andere drie hoofdprogramma s van het YEA beschreven. Straathoekwerk Het YEA heeft getrainde straathoekwerkers. Deze werkers zijn als een moeder voor sommige kinderen waarvan de ouders emotioneel of fysiek afwezig zijn. Het repressieve van de taak van de straathoekwerkers is reeds verminderd, aangezien de politie dit voor een groot deel overneemt. Niettemin gaan deze straathoekwerkers nog steeds aan het werk om het bedelen op de straten te doen stoppen. Men loopt door de straten en probeert de kinderen terug naar school te sturen of men praat of speelt met de kinderen op hen te behoeden tegen bedelen of het nemen van drugs. Het Potential Development Programme Dit programma omvat de namiddagactiviteiten die plaats vinden iedere week van maandag tot donderdag van 14u30 tot 16u30 voor ieder kind dat in de township woont. In dit programma leren de kinderen levensvaardigheden door sessies te volgen rond drugs, alcohol, mishandeling, respect, zelfbeeld, kinderrechten, enz Naast deze sessies wordt er gespeeld en aan sport gedaan gedurende de namiddag. Dit programma zorgt er voor dat kinderen niet op de straten hangen, bedelen en/of drugs nemen. Casework De sociaal werker doet huisbezoeken binnen de gemeenschap en zet programma s op voor kinderen en families met bepaalde problemen en noden. 32 Vrij naar: YOUTH EMPOWERMENT ACTION, Don t make beggars of our people, blz Vrij naar: Ibidem, blz Vrij naar: Ibidem, blz

18 3 FIF-programma in het YEA Naast bovenstaande programma s heeft het YEA nog een ander hoofdprogramma, het FIFprogramma, die ik hier niet meer verder uit de doeken zal doen, aangezien ik dit eerder al beschreven heb in het voorgaande hoofdstuk 35. Youth Empowerment Action heeft al enkele jaren ervaring rond het werken met ouders omtrent het ouderschap. Door in zee te gaan met FCW, kregen ze veel meer ondersteuning. De werknemers hebben kans op training en er kan beroep gedaan worden op boxen met educatief materiaal. In het YEA zijn er vijf FIF-werkers. Ieder van hen begeleidt minimum 35 families met kinderen van 0 tot 6 jaar. Ze gaan twee maal per maand op huisbezoek om het kind op een gelijkaardig niveau te krijgen als kinderen die wel naar een crèche gaan. Twee keer per maand is er een tea morning. Hierbij moet ik wel vermelden dat dit op papier is en niet altijd in realiteit. In werkelijkheid is dit vaak maar één keer. De bedoeling van hun tea mornings is om ouders samen te brengen en om te praten over verschillende thema s. Ook wordt er een praktisch aspect, zoals het maken van educatieve zaken, aan gekoppeld. Doorheen het werken binnen het YEA kwam algauw de vaststelling dat het FIF-programma een programma is die heel wat krachtenversterking van ouders met zich meebrengt. Aangezien mij dit een ongelooflijk mooie benadering lijkt, rees het gevoel dat hierop nog sterker kon ingezet worden. Dit daagde mij dan ook uit om mijn schouders onder deze werking te zetten en deze in samenwerking met enkele andere vaste krachten van het YEA verder te onderbouwen Vaststellingen In mijn eerste weken stage in het YEA, ging ik mee met de huisbezoekers op huisbezoek. Eerst en vooral is het belangrijk om deze huisbezoeken in het referentiekader van Zuid-Afrika te zien en niet in het referentiekader van België. Deze huisbezoeken vinden plaats in Groendal, de township van Franschhoek. De mensen hebben een heel kleine woning met een beperkte aanwezigheid van educatief materiaal voor het kind, dit wegens het gebrek aan mogelijkheden of toegangsbronnen. De bezoeken zijn dus op de basis gericht, om het kind te leren leren en om de ouders leren kennis te maken met het belang van het stimuleren van de ontwikkeling van het kind. In deze eerste weken vond ik niet echt een structuur terug die de huisbezoekers hanteerden. Na een drietal weken kwam er vanuit het FCW een hele reeks toolboxen om mee te nemen naar het huisbezoek. Dit is een heel positieve zaak, want het YEA heeft geen geld om zo een educatief materiaal aan te kopen. Er zijn elf boxen aanwezig om zo iedere maand met één box te werken en zo de evolutie te zien van het kind. Hieronder ga ik me focussen op twee specifieke vaststellingen die ik deed tijdens deze huisbezoeken en waarvan het team ook de noodzaak in zag om hier aan te werken. Deze focus is de verdere leidraad van mijn eindwerk Nood aan een assessmenttool In het FIF-programma bestaan er reeds twee observatielijsten, de pre-test en de post-test. Deze testen zijn nu in een proefperiode. De pre-test wordt afgenomen in het begin van het jaar. De posttest op het einde van het jaar. Deze test gaat voornamelijk over de leefomgeving van het kind en de persoonlijke hygiëne en word maar twee keer per jaar gebruikt. Een vragenlijst om tijdens ieder huisbezoek in te vullen en dat specifiek in gaat op de ontwikkeling van het kind en de ouder-kind interactie, bestaat dus niet. 35 Zie: hoofdstuk 2, Family in Focus, blz

19 Eén van de pijlers van het FCW is het betrekken van de ouders binnen de sessies. Tijdens de huisbezoeken leek het alsof de ouderbetrokkenheid binnen de bestaande werking misschien wel kon verhoogd worden. Tergelijkertijd bleek al snel dat onze westerse manier van rapportering (die binnen onze huidige hulpverlening misschien iets te manifest aanwezig is) misschien toch een meerwaarde zou kunnen bieden aan de huisbezoeken. Op die manier kunnen de evoluties van het kind op papier gezet worden, de ouder-kind interactie gerichter in de gaten gehouden en de verschillen met vorige huisbezoeken gerapporteerd worden. Dit kan zorgen voor een meer gerichte observatie. Zo ontstond het idee, in onderling overleg met mensen van het YEA om een assessment tool uit te werken Nood aan beter functioneren van oudergroepen Door het feit dat de ouder een hele grote rol speelt in de ontwikkeling van het kind, is het dus belangrijk om ook met de ouder aan de slag te gaan en niet enkel de focus te leggen op het kind. In het FIF-programma zijn oudergroepen een belangrijke factor. Men vind het belangrijk om twee keer per maand een oudergroep te houden om de ouders te laten participeren en hen te stimuleren hoe met hun kind om te gaan. Ik had dit nog niet vastgesteld binnen de FIF-werking van het YEA tijdens mijn eerste stageweken, dus deelde ik deze bezorgdheid met de coordinator van het YEA, Minnie. Ze zei dat men wel aan oudergroepen doen, waar de interactie tussen ouder en kind wordt verstevigd. Deze oudergroepen heten bij hen de tea mornings. Zoals hierboven gezegd, gebeuren deze oudergroepen in het Youth Empowerment Action voornamelijk op papier. In realiteit worden deze tea mornings maar hoogstens één keer per maand gehouden. Bij het bijwonen van een tea morning merkte ik op dat er slechts drie ouders aanwezig waren van de 35 families die men begeleidt, wat een lage opkomst is. Ik merkte dat er een structuur aanwezig was, wat goed is, maar over ieder onderdeel werd er kort iets verteld. In mijn opinie kon deze meedelende informatie iets langer, om de ouders effectief iets te leren. Iets anders dat ik opmerkte was dat er nauwelijks aan voorbereiding gedaan werd. Op de dag zelf keek men wat men kon vertellen en een dag op voorhand werden de ouders verwittigd. Het leek ons interessant om oudergroepen op te zetten waarin de ontwikkeling van het kind aan bod komt en hoe de ouders hierin een rol kunnen spelen, namelijk de ouder-kind relatie. Hieraan kan er ook een praktisch gedeelte gekoppeld worden rond educatief materiaal en dit omdat men in deze armere gemeenschappen geen beroep kan doen op veel speelmateriaal. Ook is het zo dat de huisbezoeker maar twee maal per maand langs gaat met educatief materiaal, maar eens men weg is blijven de kinderen over met weinig materiaal. Om te kijken of de oudergroepen effectief zijn en de ouders de zaken, dat ze geleerd hebben, effectief implementeren, kan de huisbezoeker dit in zijn huisbezoeken toetsen. Het assessment tool kan hierin een hulpmiddel zijn. Maar ook omgekeerd kan het een werking hebben. Het assessment tool kan problemen naar boven brengen, die dan kunnen besproken worden in de tea mornings. Zo krijg je een koppeling van beide aspecten waar de focus op liggen in dit eindwerk Voorwaarde tot een mogelijke oplossing: Participatief werken Om te werken aan deze beide vaststellingen is het belangrijk dat zowel de visie van de huisbezoekers als de visie van de ouders betrokken worden bij het proces. Het is dus belangrijk dat er dus participatief gewerkt wordt. 19

20 Participatief werken is een proces dat steeds blijft duren. Het is een proces waar alle actoren een belangrijke rol in spelen. Er wordt samen op zoek gegaan naar oplossingen, waar er een hulpverlener als bemiddelaar optreedt. In het kader van dit eindwerk zal ik de persoon zijn die deze bemiddelaar zal zijn. De andere actoren zijn de huisbezoekers en de ouders. Het kind is ook een actor, maar zal een kleine inbreng hebben, aangezien het nog zo jong is. Ik zal moeten uitgaan van de competentie van de andere actoren en ik zal niet in mijn eentje beslissen. 36 Voor het ontwerpen van een mogelijk assessment tool is het belangrijk om de mening van de huisbezoekers te vragen. De vraag is hoe zij het zien om een observatielijst in te vullen iedere keer ze een huisbezoek afleggen. Het zijn zij die het in werkelijkheid moeten uitvoeren, dus hun stem hierin is onmisbaar. Om de oudergroepen te verstevigen is het heel belangrijk om de ouders hierin te betrekken. De vraag is waar zij meer willen te weten over komen, hoe zij een tea morning zien. Ook de stem van de huisbezoekers is hierin terug zeer belangrijk. Samen moeten we tot een concrete structuur komen en ideeën verzamelen Naar een geïntegreerde aanpak In het FIF-programma van het YEA schuilen nog een aantal uitdagingen. Er zijn nog een aantal groeimogelijkheden waarin ik graag op inspeel in het kader van mijn eindwerk. Na de vaststellingen en onderling overleg met de collega s kwamen twee onlosmakelijk met elkaar verbonden thema s aan bod. Zoals boven reeds vermeld zie ik ruimte voor een assesmenttool die mogelijkheden tot observatie verruimt. Op die manier kan de ontwikkeling van het kind gemakkelijker worden opgevolgt. Hiertoe denk ik aan een observatielijst die de huisbezoeker kunnen gebruiken tijdens of na het huisbezoek. Dit maakt een striktere opvolging van het kind mogelijk en kan eventueel de effectiviteit verhogen. Tegelijkertijd lijkt het me heel belangrijk dat de ouders in hun krachten kunnen versterkt worden en hierin zie ik mogelijkheden binnen de oudergroepen. De bedoeling van zo een oudergroep zou moeten zijn om als ouder meer te weten te komen over hun kind zijn ontwikkeling en hoe zij hierin een rol kunnen spelen. En dit met de focus op ouders in deze armere gemeenschappen. Ik wil kijken of er een mogelijkheid is om deze eventueel te doen groeien. Indien dit mogelijk lijkt zal ik mij hier op focussen en de oudergroepen proberen te verbeteren. Het is belangrijk om hierna dan op te volgen of deze oudergroepen effectief blijken te zijn. Dit kan aan de hand van de observaties in de huisbezoeken. De huisbezoeker kan kijken of de ouder implementeert wat men geleerd heeft in de huisbezoeken. Het assessment tool kan hierin een helpend instrument zijn. Maar het kan ook een omgekeerde werking hebben. In de huisbezoeken kunnen er bepaalde problemen of noden opgemerkt worden, en dit aan de hand van het assessment tool. Deze noden en problemen kunnen het onderwerp worden van de tea morning. Zo staan het assessment tool en de oudergroepen steeds in verbinding met elkaar. Hieronder wil ik deze twee centrale zaken elk op zijn beurt bespreken. In hoofstuk 4 ga ik dieper in op het assesment, terwijl hoofdstuk 5 gewijd wordt aan het beschrijven van de oudergroepen. 36 Vrij naar: VANHAUWAERT L., Participeren: een werk-woord, Afstudeerproject Orthopedagogie, Gent, 2010, blz

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

Charter collectieve rechten en plichten

Charter collectieve rechten en plichten Charter collectieve rechten en plichten Van Begeleid Wonen Zennestreek vzw het voor Personen met een ( VAPH) (erkenningsnummer 409200333) Ons adres: In dit charter leggen we duidelijk uit hoe we werken

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

Financieel jaarverslag 2012

Financieel jaarverslag 2012 Financieel jaarverslag 2012 Financiële ondersteuning aan humanitaire nonprofit organisaties in Zuid-Afrika. Inhoudsopgave Registratie... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Introductie... Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

Het Brugse Model de flow chart

Het Brugse Model de flow chart Het Brugse Model de flow chart De flowchart is een nuttig instrument dat in de eerste plaats ontwikkeld werd om te gebruiken in een therapeutische situatie. Uiteraard kan je dit ook gebruiken tijdens een

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel

Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel De 'Checklist voor afsprakenkader en actieplan Brede School is een instrument om Brede Schoolcoördinatoren en hun partners te ondersteunen

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt, collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling Als coach kan je samen

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet

Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet Programma Opening Presentatie & Interactieve oefening Pauze Worldcafé, in gesprek over leiderschap Terugkoppeling Samenvatting: Wat werkt wel en Wat

Nadere informatie

Leiderschap in planning & control

Leiderschap in planning & control Leiderschap in planning & control A3 netwerkbijeenkomst, 20 januari 2015 Henk Doeleman Leiderschap in planning & control? Minder papier Meer participatief en versterkte betrokkenheid Versterking van de

Nadere informatie

CROSS-OVER 2/12/2014

CROSS-OVER 2/12/2014 CROSS-OVER 2/12/2014 SKILLVILLE: Alcohol, tabak en cannabis Historiek Start Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) september 2012 Impact van het ontwikkelen en inzetten van een educatieve game ter

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

F U N C T I E P R O F I E L

F U N C T I E P R O F I E L F U N C T I E P R O F I E L I. I D E N T I F I C A T I E G E G E V E N S Functiebenaming Weddeschaal Graad Directie - dep - dienst Functiefamilie maatschappelijk werker Sociale Dienst B1-B2-B3 maatschappelijk

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Voorwoord! Wie wil ik helpen?!

Voorwoord! Wie wil ik helpen?! Voorwoord Allereerst dankjewel dat je mijn boek hebt gekocht of gekregen en dat je dit ook leest. Dit toont dat jij vooruit wil in het leven en dat je ook actiegericht bent. En actiegerichte mensen halen

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Stichting Breder is een zorgaanbieder die hulp biedt aan kinderen, tieners, volwassenen en gezinnen.

Stichting Breder is een zorgaanbieder die hulp biedt aan kinderen, tieners, volwassenen en gezinnen. Stichting Breder is een zorgaanbieder die hulp biedt aan kinderen, tieners, volwassenen en gezinnen. Wij bieden verschillende vormen van ondersteuning en zijn altijd bereid om mee te denken over wat bij

Nadere informatie

Vanuit UDL aan de slag in de klas

Vanuit UDL aan de slag in de klas Bachelor Buitengewoon onderwijs Studiegebied Onderwijs Academiejaar 2014-2015 Vanuit UDL aan de slag in de klas UDL kijkwijzer Boeckx Annelies Michielsen Loes 1 1. Formuleer in eigen woorden wat UDL inhoudt

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Zie (je) wat ik kan!?

Zie (je) wat ik kan!? Zie (je) wat ik kan!? Op verschillende plaatsen in deze module maken we duidelijk dat breed evalueren een manier is om zicht te krijgen op de verschillende competenties, noden en interesses van de leerlingen

Nadere informatie

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS MODULES: EIGEN KRACHT VAN DE CLIËNT EN ZIJN SYSTEEM INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN COMBINEREN VAN FORMELE

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka: Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Arnoud: Ik ben opgegroeid in Bilzen, een stad in Belgisch Limburg. We waren een gelukkig gezin. Mijn

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Stageverslag Michaël Deslypere

Stageverslag Michaël Deslypere Stageverslag Michaël Deslypere MANPOWER Stagementor: Valerie Milissen Stagebegeleider: Pieterjan Bonne 2 Inhoudsopgave 1.Voorwoord... 3 2.Situering/voorstelling van de stageplaats... 4 3.Beschrijving van

Nadere informatie

Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces

Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces OMGAAN MET DE ZORGVRAGER 1 Attitudes 12 1.1 Attitude 13 1.2 De specifieke beroepsattitudes van de verzorgende 14 1.2.1 De specifieke beroepsattitudes van

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG VRIJDAG 13 MAART 2015 STUDIEDAG SO YOU THINK YOU CAN PLAY? STUDIEDAG JONGE KINDEREN LEREN EN LATEN SPELEN IS EEN VAK. ERGOTHERAPIE HANDIGE TIPS VOOR SPELBEGELEIDING VOOR THERAPEUTEN. BIJ ROUW EN PALLIATIEVE

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context.

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De hieronder beschreven casus behandelt de uitwerking van een heel specifiek probleem op microniveau.

Nadere informatie

Maak de juiste keuze. Coaching. Selectie/Promotie. Management Ontwikkeling. Loopbaanbegeleiding. Copyright 2005 Alert Management Consultants

Maak de juiste keuze. Coaching. Selectie/Promotie. Management Ontwikkeling. Loopbaanbegeleiding. Copyright 2005 Alert Management Consultants Maak de juiste keuze - Selectie/Promotie Coaching Management Ontwikkeling Loopbaanbegeleiding Waarschijnlijk vindt u het net als de meeste mensen in uw vakgebied wel eens moeilijk om iemands persoonlijkheid

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009

Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009 Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009 Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid 17 juni 2009 Inleiding Onderwijs en gezondheid hebben een

Nadere informatie

Schoolbeleid en ontwikkeling

Schoolbeleid en ontwikkeling Schoolbeleid en ontwikkeling V. Maakt gedeeld leiderschap een verschil voor de betrokkenheid van leerkrachten? Een studie in het secundair onderwijs 1 Krachtlijnen Een schooldirecteur wordt genoodzaakt

Nadere informatie

De gordijnen gaan weer open Maart 2011

De gordijnen gaan weer open Maart 2011 De gordijnen gaan weer open Maart 2011 Bij alle beleidnoties, evaluaties e.d. over Multiproblem gezinnen komen de termen als zelfredzaamheid of empowerment altijd sterk naar voren toe. Over het algemeen

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Modules Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor 1. Psychologie en Psychopathologie 2. Sociale psychologie

Nadere informatie

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap in de reflectie zie je de bron Effectief Leiderschap.. een persoonlijke audit U geeft leiding aan een team, een project of een afdeling. U hebt veel kennis, u

Nadere informatie

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat hgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht benaderen visie op de cliënt inleiding1.5 1 > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht

Nadere informatie

Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1

Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1 Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1 Bij het werken rond het thema talentontwikkeling in organisaties, kristalliseren

Nadere informatie

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag VERSIE WIJZIGING GOEDGEKEURD RMW GEPUBLICEERD 0-23-06-2015 1. Doel OCMW Maldegem respecteert de integriteit van de gebruiker en neemt maatregelen om deze te waarborgen. OCMW Maldegem neemt in het bijzonder

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: David Dol, Kurt Kerkaert, Tina van de Loo, Sigrid Appeltans, Johan Neyt en Els Peters Verontschuldigd: Rik Loenders, Sara Kadering project Verduidelijking van de rol

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Jacqueline van Rijn Jolyn Berns www.nji.nl Marion van Bommel Sandra Hollander Oktober 2013 Triple P Triple P is een evidence based opvoedondersteuningsprogramma,

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

uitgave december 2011 beroepsgeheim

uitgave december 2011 beroepsgeheim uitgave december 2011... met thet beroepsgeheim ... met het beroepsgeheim Sommige problemen, ziektes, kan je niet in je eentje oplossen. Om deze problemen aan te pakken, heb je hulp nodig van mensen die

Nadere informatie

Contextueel bijbellezen. Bijbellezen met andere ogen

Contextueel bijbellezen. Bijbellezen met andere ogen Contextueel bijbellezen Bijbellezen met andere ogen Het levert regelmatig verrassende ontdekkingen op in een bijbeltekst. Jolanda Petter Bijbellezen met andere ogen Contextueel bijbellezen is een manier

Nadere informatie

Duurzaamheidsbeleid Doingoood

Duurzaamheidsbeleid Doingoood Duurzaamheidsbeleid Doingoood Over Doingoood Doingoood bestaat uit 2 delen: Doingoood volunteer work (sociale onderneming) en Doingoood foundation (stichting). In al onze werkwijzen en procedures gaan

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Interventie aan de keukentafel

Interventie aan de keukentafel Interventie aan de keukentafel Gezinsgerichte interventie voor kinderen en jongeren met NAH Ingrid Rentinck Inleiding Initiatiefnemers van project: Ingrid Rentinck Arend de Kloet Carolien van Heugten Opzet

Nadere informatie

Schoolprofiel Zorg en Preventie. (naam bao school)

Schoolprofiel Zorg en Preventie. (naam bao school) Schoolprofiel Zorg en Preventie (naam bao school) Naam school Adres Postcode plaats Tel. Email Website Datum: Uitvoerende organisatie:ggd Versie (2014) GGD Rotterdam Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemene

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

KHLeuven. Internationale competenties. Forum ADINSA, 15 mei 2012. Klaas Vansteenhuyse Leen Hellinckx

KHLeuven. Internationale competenties. Forum ADINSA, 15 mei 2012. Klaas Vansteenhuyse Leen Hellinckx KHLeuven Internationale competenties Forum ADINSA, 15 mei 2012 Klaas Vansteenhuyse Leen Hellinckx 1 KHLeuven 7.200 studenten 13 bachelor programma s 7 banaba programma s 4 departmenten campus Teacher Education

Nadere informatie

INFO & VOORSTEL ZANZIBITS AUGUSTUS 2013

INFO & VOORSTEL ZANZIBITS AUGUSTUS 2013 INFO & VOORSTEL ZANZIBITS AUGUSTUS 2013 Voorstel Gevraagde bijdrage Eenmalige sponsoring voor Stichting Zanzibits Het gesponsorde bedrag zal worden verdubbeld door Stichting de Wilde Ganzen Stichting Zanzibits

Nadere informatie

KRAUTHAMMER YOUNG PROFESSIONAL PROGRAMMA

KRAUTHAMMER YOUNG PROFESSIONAL PROGRAMMA KRAUTHAMMER YOUNG PROFESSIONAL PROGRAMMA HERKEN JE DIT? Weet je nog hoe opwindend het is om aan het begin van een carrière te staan? Daarom wil je ook jouw young professionals helpen bij hun ontwikkeling.

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Deel 7: Project Opvoedingsondersteuning

Deel 7: Project Opvoedingsondersteuning Deel 7: Project Opvoedingsondersteuning 7.1. Organogram 7.2. Inleiding 7.3. Statistische gegevens ~ 93 ~ 7 Project opvoedingsondersteuning 7.1 Organogram project opvoedingsondersteuning Het project opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes

Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes masterclass contextueel leiderschap Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes Masterclass Contextueel leiderschap Veel leidinggevenden

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener. Hilde Delameillieure Foton

Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener. Hilde Delameillieure Foton Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener Hilde Delameillieure Foton Begrip uit contextuele therapie Meerzijdige partijdigheid of meerzijdig gerichte partijdigheid, of veelzijdige partijdigheid

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Jaarplan Stichting Present Assen 2015

Jaarplan Stichting Present Assen 2015 Jaarplan Stichting Present Assen 2015 1 Inhoud 1. Stichting Present Assen...3 1.1 Algemene doelstelling 2015.3 1.2 Speerpunten 2015 3 1.2.1 Operationeel Team en Bestuur..4 1.2.2 Samenwerking met Partners

Nadere informatie

Mind the Gap Impact voor je jeugdwerk?!

Mind the Gap Impact voor je jeugdwerk?! Mind the Gap Impact voor je jeugdwerk?! Een onderzoek van de Evangelische Alliantie naar het jeugdbeleid binnen evangelische en pinksterkerken in Nederland in samenwerking met Youth Alive, LEF, Youth for

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Het Vlaamse kwalificatieraamwerk. Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon

Het Vlaamse kwalificatieraamwerk. Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon Het Vlaamse kwalificatieraamwerk Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon Inhoud Doelstellingen Raamwerk Niveaudescriptoren Kwalificaties Ontwikkelproces Ervaringen Uitdagingen Doelstellingen

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak 1 2 1. Samenvatting Inleiding Kinderen hebben recht op bescherming tegen kindermishandeling, zo staat in het VN- Kinderrechtenverdrag (IVRK). Toch komt kindermishandeling in Nederland nog steeds op grote

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V. MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.2000) Artikel 1. De sectorspecifieke minimale kwaliteitseisen voor de opleidingscentra

Nadere informatie

ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER

ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER DEELNEMEN AAN EEN ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER U wordt binnenkort bij Quintessence verwacht voor een evaluatie volgens de assessment center methode. In deze brochure vindt u

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

1 Service Learning Centre (Hoa Sen University), Ho Chi Ming City Vietnam

1 Service Learning Centre (Hoa Sen University), Ho Chi Ming City Vietnam 1 Service Learning Centre (Hoa Sen University), Ho Chi Ming City Vietnam OPM: AJ 2015 2016 is de eerste keer dat hier stages plaats vinden; dit wordt geëvalueerd, daarnaast kunnen nav de ervaringen stagetaken

Nadere informatie

Kindspoor Fier Fryslân

Kindspoor Fier Fryslân Kindspoor Fier Fryslân Het kind centraal stellen Denken vanuit het perspectief van het kind Fier Fryslân is een expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheids- relaties 1 Wij

Nadere informatie

Postmaster opleiding veiligheid in gezinnen met risico s

Postmaster opleiding veiligheid in gezinnen met risico s me nse nkennis Postmaster opleiding veiligheid in gezinnen met risico s Veiligheid in gezinnen staat of valt met goede samenwerking in de keten, daarom hebben wij samenwerking tot de kern van deze opleiding

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Interactieve werkvormen in de klaspraktijk Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Lia Blaton, medewerker Onderzoek naar onderwijspraktijk In het kader van de opdracht van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie