Saai is het. bij ons thuis nooit. Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Saai is het. bij ons thuis nooit. Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders"

Transcriptie

1 Saai is het bij ons thuis nooit Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders

2 COLOFON Colofon Uitgave van: Karakter Marketing & Communicatie Redactie: Ingrid Huijser Jessica Kuipers Vormgeving: PXL, Veenendaal Drukwerk: Drukwerkconsultancy, Bunnik Deze uitgave is tot stand gekomen dankzij de medewerking van de kinderen die bij Karakter in behandeling zijn of zijn geweest en hun ouders. Zij vertelden openhartig hun verhaal en dit is veelal een letterlijke weergave van de interviews. Om de privacy van de kinderen en ouders te garanderen hebben wij de namen veranderd. De mensen op de foto s zijn niet de mensen die hun ervaringen vertellen. Daar waar het begrip ouders staat, kunt u ook verzorgers lezen. Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door Drukwerkconsultancy, PXL - Brandlove company en de stichting Vrienden van Karakter

3 Voorwoord 5 Tijmen, 5 jaar 6 Behandeling in het gezin 8 Column Kwetsbaar 10 Jorn heeft MCDD 11 Iemand van Karakter over de vloer? 12 Tips voor ouders 14 Joey, 16 jaar 15 Wat vertelt u de omgeving? 16 Lotte, 15 jaar 17 E-health 18 Finn: van goed praten tot goed gedrag 19 Column Uit de praktijk 20 Van moedermodus naar hulpverlenersmodus 22 Wie doet wat? 24 Bram, 12 jaar 25 Brigitte, 8 jaar 27 Tips voor de dagelijkse praktijk 28 Ik ben Tim 29 In gesprek met jongeren 31 Daan, 12 jaar 32 Ouders, bereid je voor op een intensieve periode 34 Meer kinderen in een gezin met een psychiatrische aandoening 35 Ik ben Manon 36 Uw mening is belangrijk 38 Vrienden van Karakter 39 Inhoudsopgave 3

4 Kim heeft geleerd er te mogen zijn, ook op slechte momenten. Dat ze ook voor zichzelf mag kiezen en hulp mag vragen. Dat kan alleen als er veiligheid en vertrouwen is. Dat hebben jullie geboden. (fragment uit een bedankbrief van ouders) 4

5 Voorwoord De ontwikkeling van uw kind loopt anders dan u had verwacht. Uw kind is aangemeld bij Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie, en u zult vragen hebben over wat uw kind en ook uw gezin te wachten staat: wat gaan ze doen bij Karakter, wat betekent dit voor mijn kind en voor de toekomst? In dit boek bieden wij u verhalen aan van jongeren die in behandeling zijn of zijn geweest bij Karakter en van hun ouders. dr. Bertine Lahuis kinder- en jeugdpsychiater voorzitter raad van bestuur Karakter Voorwoord Goede zorgkwaliteit betekent dat wij ons steeds weer inspannen om de beste diagnostiek en behandeling aan uw kind te kunnen geven. En deze zorg proberen wij steeds weer verder te verbeteren. Goede zorg kwaliteit is daarom ook verbonden met onderzoek en opleiding. Maar bij alles staat het gezin voorop en streven we ernaar dat patiënt en gezin betrokken zijn. Dit doen wij door u in het hele zorgproces intensief te betrekken maar ook bijvoorbeeld via jaarlijkse patiëntwaarderingsonderzoeken en ouderraden. Wij leren graag van u, want het is fijn om te weten wat er goed gaat en zeer verhelderend om te horen waarin wij kunnen verbeteren. Dat laatste gaat soms over de behandeling zelf, en soms ook over kleine zaken die echter belangrijk zijn in de beleving van patiënt en gezin. Dus aarzel niet en blijf met ons in dialoog. Een persoonlijk verhaal zegt vaak meer, het gaat om herkenning en erkenning. Alle verhalen die in dit boekje zijn opgenomen zijn verteld door de jongere en door de ouders zelf. Ervaringen van andere ouders en kinderen zijn veelal herkenbaar en geven jou als patient en u als ouder steun en misschien zelfs opluchting, want u bent echt niet de enige! Wij danken de jongeren en hun ouders van harte voor het delen van hun ervaringen. Dat geeft aan dat er wederzijds vertrouwen is en dat het mogelijk is om samen met u te kunnen werken aan de toekomst van uw kind: meedoen in het gezin, op school en met anderen! 5

6 Tijmen, 5 jaar De moeder van Tijmen voelt al vroeg aan dat het niet goed is. Na een slechte bevalling kwam Tijmen een week lang in de couveuse terecht. Vlak na de geboorte had ik al het gevoel dat er iets niet klopte, maar ach, bij een eerste kind weet je toch niet wat normaal is. Nu ik een dochter van 11 maanden heb, weet ik dat het ook anders kan zijn. Tijmen is enorm druk, impulsief en moeilijk om contact mee te maken. Het balletje ging rollen toen de begeleiders van de peuterspeelzaal aan de bel trokken. Ons gezin werd verwezen naar een instantie en thuis en bij de peuterspeelzaal werd de toen 3-jarige Tijmen geobserveerd. Uiteindelijk zijn we doorverwezen naar Karakter en ging alles in een stroomversnelling. Dat het zo snel ging, vonden we fijn. Het was een druk en zwaar jaar, maar we hadden gewoon geen tijd om na te denken. Tijdens het eerste gesprek bij Karakter kwam de familiegeschiedenis ter sprake. In de familie van vaders kant komt ADHD, PDD NOS en Gilles de la Tourette voor. Gedurende het diagnosetraject van Tijmen werd duidelijk dat ook zijn vader Marcel kenmerken had en uiteindelijk is ook hij gediagnosticeerd. Marcel herkent nu wat er aan de hand is met Tijmen en kan daar beter mee omgaan maar de relatie tussen vader en zoon blijft problematisch. Mijn relatie met Tijmen is moeilijk, het ene moment is het een hele lieve jongen en het volgende moment haat hij mij. Ik vraag me wel eens af hoe dat zal gaan in de toekomst als Tijmen kwaad is, hij is nu al een potig ventje. Het is twee stappen vooruit en drie terug. Onze dochter van 11 maanden heeft nog geen kenmerken en zij brengt evenwicht in het gezin. Ik ben positief over de behandeling van Tijmen bij Karakter. Toen de diagnose, ADHD type 3, bekend werd stond onze wereld toch wel op de kop, maar we zijn goed opgevangen. De behandeling bestond uit intensieve gezinsbehandeling. Een gezinsbehandelaar kwam bij ons thuis en gaf ons, maar zeker ook Marcel, tips om toe te passen bij Tijmen. Daarnaast volgden wij een cursus over ADHD samen met andere ouders en zijn bij een informatieavond over ADHD en de feestdagen geweest. Toen Tijmen met medicatie begon, kregen wij medicatiebegeleiding. Na het beëindigen van de behandeling regelt de huisarts de medicatie. En ja, ik maak me zorgen over de toekomst: zijn sociaal- emotionele ontwikkeling, school en later werk. 6

7 7 Tijmen, 5 jaar

8 BEHANDELING IN HET GEZIN Dieuwertje, 16 jaar Onze dochter Dieuwertje werd vorig jaar steeds dunner. Dit ging zo geleidelijk dus wij hadden dat als ouders eigenlijk niet zo in de gaten. Ze at ook gewoon goed en gezellig mee. Vervolgens ging ze naar haar kamer om huiswerk te maken, slikte ze laxeerpillen en gooide ze stiekem het eten er weer uit. Het was voor ons dan ook een enorme schok toen we erachter kwamen. Ook werd duidelijk dat Dieuwertje automutileerde: ze verwondde zichzelf. Er moest iets gebeuren en voor behandeling zijn we naar Karakter gegaan. 8

9 In de eerste periode na de ontdekking dat ze anorexia had, liepen de spanningen tussen ons en Dieuwertje vaak hoog op. Het vertrouwen was even helemaal weg. De behandelaren stelden toen voor dat het voor Dieuwertje en ons gezin het beste zou zijn als ze kort opgenomen zou worden bij Karakter. De behandeling kon meteen van start en er kwam weer wat rust voor alle partijen. Het voelde voor ons alsof we gefaald hadden. Je geeft je kind toch uit handen en dat wil je als ouder helemaal niet, hoe moeilijk de situatie ook is. Ook voor onze andere twee kinderen was het heftig. Gelukkig kwam Dieuwertje na een paar weken weer thuis en startten we met Intensieve Psychiatrische Gezinsbehandeling (IPG). Uiteindelijk moesten de problemen met Dieuwertje natuurlijk binnen het gezin opgelost worden. Dieuwertje ging twee keer per week naar Karakter voor poliklinische behandeling. Daarnaast kwamen Zo n opname heeft een enorme impact op je gezin. Behandeling in het gezin twee ipg-ers één keer per week in de avonduren bij ons thuis als alle leden van het gezin aanwezig waren en was er 24 uur per dag bereikbaarheid voor telefonische consultatie. Dat is heel prettig want je hebt dan een goed vangnet. De gezinsbehandelaren hebben ons laten zien hoe we het beste met de problematiek van Dieuwertje om kunnen gaan. Zo leerden ze ons dat als Dieuwertje erg in haar emotie zat, wij het soms beter even konden loslaten. Dieuwertje ging dan naar haar kamer en een van de gezinsbehandelaren ging met haar mee. Dat was geruststellend voor ons. De andere behandelaar bleef bij ons zitten. Door de aanpak en begeleiding van de ipg-ers zagen wij de situatie in huis in een paar weken tijd helemaal kenteren. De rust kwam weer terug. Het stelde ons in staat om weer gewoon ouder te zijn en dat is wat je toch wilt. 9

10 Kwetsbaar column Column Kwetsbaar Als iemand iets onaangenaams over mij zegt, kan dat hard aankomen. Maar het is meestal herkenbaar en ik kan er mijn voordeel mee doen. Als iemand iets over mijn partner zegt dan roept dat vaak meer ergernis dan herkenning op. Als iemand iets kritisch, zelfs ook maar heel mild, over een van onze kinderen zegt dan voel ik mij als een zwaan die over zijn kleintjes waakt. Mijn vleugels wapperen en ik moet mij inhouden om niet van mij af te blazen. In onze kinderen zijn wij het meest kwetsbaar. Hoe veel meer geldt dat als je je als ouders zorgen maakt over de ontwikkeling, het gedrag en/of de sociale inpassing van je kind. Toch ben je dan aangewezen op hulp door een instelling voor (geestelijke)jeugdzorg. Hoe nauw luistert het dan hoe je bejegend wordt. Alle details tellen: hoe je te woord wordt gestaan, hoe je wordt ontvangen, hoe je wordt meegenomen in diagnostiek en behandeloverwegingen. Zelf heb ik ook te kampen met ziektes. Dat is naar, maar ik lijd eigenlijk veel meer onder wat ik in de huisartsenpraktijk en bij mijn ziekenhuisspecialisten aan slechte organisatie en arrogantie tref, dan onder mijn kwalen. Wat ik merk is hoe gevoelig je als patiënt bent voor de wijze waarop je bejegend wordt, voor (on)duidelijkheid maar vooral ook voor de wijze waarop behandelaars van een ziekenhuis met elkaar omgaan. Zo stoor ik mij enorm aan medewerkers die hardop prof. dr. Rutger Jan van der Gaag, hoogleraar klinische kinder- & jeugdpsychiatrie Radboudumc & Karakter hun privéleven met elkaar delen terwijl ik in de wachtkamer zit. Of losjes namen en gegevens van mede patiënten rondslingeren als ze achter de balie telefoneren. In veel van de folders staat dat de instelling of het ziekenhuis er voor jou is en haar best doet om je zorg op maat te leveren. Heerlijk als dat klopt en wanneer het onderzoek van je (kind) verloopt zoals in de folder beloofd is. Hoe prettig als de onderzoeker begrip toont voor je onzekerheid. En hoe belangrijk het mee mogen kijken en denken is. Natuurlijk loopt het weleens mis. Ook bij Karakter, want zorg blijft mensenwerk. Maar bedenk dat jullie er niet zijn voor Karakter, nee Karakter is er voor jullie! Karakter staat ergens voor, en jullie zijn kwetsbaar, maar ook dat telt. Medewerkers zijn hier in getraind en je mag verwachten dat ze er professioneel, kundig en respectvol mee om gaan. Maar het kan altijd beter. Schroom niet om je te uiten. Zorg is een leerproces, van hoe om te gaan met lastige situaties, gedragingen en machteloosheid, en dat met nadruk: over en weer! 10

11 Jorn heeft MCDD De moeder van de 17-jarige Jorn vertelt. Jorn maakte een bijzonder slechte start in zijn leven. Hij huilde heel veel in de eerste negen maanden van zijn leven. In eerste instantie werd daar ook een lichamelijke oorzaak voor gevonden: zijn nekwervels zaten te dicht op elkaar (Kiss-syndroom) waardoor hij pijn had. Ondanks dat die oorzaak was weggenomen, bleef zijn motorische ontwikkeling toch erg achter. Hij begon laat met lopen (op tweejarige leeftijd) en ook in zijn spraak ontwikkelde hij zich traag. Wat verder opviel was dat hij erg snel gestrest was en onverwacht heftig kon reageren op andere kinderen. Verder kwam hij nauwelijks tot spelen. Jorn kwam terecht op een medisch kinderdagverblijf. Daar werd een voorlopige diagnose gesteld, PDD NOS. Wij vonden het belangrijk om nog eens goed te laten onderzoeken wat er met Jorn aan de hand was en hoe we hem konden helpen. Zo zijn we uiteindelijk bij Karakter terecht gekomen. Daar werd duidelijk dat hij MCDD (Multi Complex Development Disorder) heeft. Jorn heeft speltherapie en cognitieve therapie gevolgd op de polikliniek. Omdat wij beiden werken als hulpverlener in de jeugdzorg was veel van wat er werd verteld en uitgelegd ons al wel bekend. Dit gold echter niet voor het omgaan met het dwangmatige gedrag van Jorn. Specifiek hiervoor kregen we ouderbegeleiding en dat heeft ons en Jorn erg goed geholpen. Jorn heeft soms hele angstige gedachten of vindt dat hij heel vaak hetzelfde moet controleren. Dat kost hem uiteraard erg veel energie. We hebben geleerd om daar niet te veel op in te gaan, hem gerust te stellen en samen met hem helpende gedachtes te formuleren. Onze zoon zit nu in een nieuwe fase in zijn leven. Hij gaat naar het speciaal middelbaar onderwijs en wordt volwassen. Hij zal moeten leren omgaan met zijn beperkingen, en dat is niet altijd makkelijk. Hij zit eigenlijk op een te laag onderwijsniveau, qua intelligentie kan hij meer aan en gaat cognitief als het ware achteruit. Tegelijkertijd kan hij niet tegen druk, zoals huiswerktaken die binnen een bepaalde tijd af moeten. Dat maakt dat Jorn helaas niet verder komt in het onderwijs. Ook de aansluiting met andere jongeren is een probleem voor hem. Natuurlijk merkt hij dat zelf en het maakt hem verdrietig. Voor dit soort problemen zijn er helaas niet altijd pasklare oplossingen. We kijken terug op een goede begeleiding bij Karakter. We voelden ons als ouders goed gehoord. We komen nu nog ongeveer twee keer per jaar om met onze vaste ouderbegeleider door te nemen hoe het met Jorn gaat. Jorn heeft MCDD 11

12 IEMAND VAN KARAKTER OVER DE VLOER? De ouders van een jongen, 5 jaar, met PDD-NOS beschrijven hun ervaringen met Intensieve Psychiatrische Gezinsbegeleiding (IPG). Sinds de geboorte van onze zoon weten we al dat er iets met hem aan de hand is. Toen hij 3 jaar was zijn er testen en onderzoeken geweest: diagnose PDD-NOS. Een heleboel valt dan op z n plaats en hoe meer we erover leren en lezen, des te meer de bevestiging dat hij autistisch is. Maar, weten wat is nog maar het begin: hoe krijgen we handvatten om ermee te leren leven, waar moeten we rekening mee houden vandaag, morgen en in de toekomst? Karakter raadde ons IPG aan. We waren sceptisch en bezorgd want er komt iemand twee dagdelen per week voor een bepaalde periode bij je thuis die je vertelt wat je moet doen, je komt helpen maar die ook ineens heel dicht bij komt en ziet wat er in het gezin gebeurt. Het maakte ons onzeker, wat als de conclusie is dat we niet goed op kunnen voeden, wat denkt zij van ons? Maar het werd al meteen duidelijk: ze kwam met het doel om ons te helpen met onze zoon, om hem te helpen en ons gezin weer in balans te brengen. Doelen werden gesteld, afspraken gemaakt en er werd gewerkt op basis van wederzijds respect en vertrouwen. Openheid en eerlijkheid staat centraal: spreek het uit als iets je niet zint, van beide kanten. Stap voor stap werden de doelen uitgerafeld tot concrete acties. De IPG gaat zeker niet zonder slag of stoot, het vergt discipline en geduld! Als je het belangrijkste doel voor ogen houdt (eens kan ik dit zelf ook) dan lukt het. We hebben waardevolle dingen geleerd die we nog steeds toepassen. De handvatten die we hebben gekregen hebben onze zoon, onszelf, ons gezin en de omgeving geholpen met PDD-NOS te leven en te leren omgaan. 12

13 13 Iemand van Karakter over de vloer?

14 Tips voor ouders Tips voor ouders Maak afspraken met uw kind over alledaagse activiteiten als beginnen met huiswerk, tanden poetsen en naar bed gaan. Maak van te voren een dagprogramma. U kunt hiervoor gebruik maken van planborden met magnetische picto s, maar er zijn ook software en apps op de markt die hierin ondersteunen. Vergeet broertjes of zusjes niet, zij verdienen ook uw aandacht. Maak bewust tijd vrij voor uw andere kinderen, bijvoorbeeld elke zaterdag tussen 14:00 en 15:00 uur. Structuur en duidelijkheid doen wonderen. U bent de ouder, het is uw taak om grenzen te stellen. Kondig een nieuwe activiteit ruim van te voren aan, dus niet: We gaan nu naar huis maar We gaan over 15 minuten naar huis en later nog eens: We gaan over 5 minuten naar huis. Kinderen met autisme of AD(H)D zijn vaak visueel ingesteld. Iets voordoen werkt beter dan uitleggen. Spreek voor het slapengaan nog samen even de dag door. Dat is vaak ook een rustmoment en maakt het hoofd van uw kind leeg. Vraag uw kind één ding te noemen die hij niet fijn vond aan vandaag en twee dingen die hij wel fijn vond. Creëer een rustmoment voor het slapengaan, laat uw kind even een boek lezen of naar zijn/haar favoriete muziek luisteren. 14

15 Joey, 16 jaar Een sociotherapeut vertelt over een jongere met licht verstandelijke beperking. Joey kwam bij Karakter en had moeite met het maken van keuzes: van wat doe ik op mijn brood tot aan welke afspraak maak ik na school. Hij was onzeker in de omgang met leeftijdsgenoten en had weinig vrienden. Hij was vaak misselijk als hij naar school moest, omdat hij erg tegen school op zag. Ook had hij hulp nodig bij het verzorgen van zijn lichaam en bij het opstaan. Hij mopperde als er iets ander ging dan hij wilde en was bang. Bang om te fietsen, bang om iets te vragen aan mensen van een andere groep. Kortom: Joey zat helemaal niet lekker in zijn vel. Toen Joey er net was gingen we met de groep naar de Efteling en hij wilde in de vogelrock, maar durfde niet. Toch zette hij door en was apetrots toen hij uit de vogelrock kwam en wilde direct nog een keer. Hij merkte toen hoe fijn het is om iets te doen wat best eng is en vertelde ook dat het achteraf veel minder eng bleek te zijn. Fietsen op een fiets met twee wielen was spannend want hij was in het verleden een keer erg hard gevallen en durfde daarna niet meer te fietsen. En ook lukte het Joey om weer te leren fietsen. We hebben Joey geleerd om vragen te stellen aan mensen die hij niet goed kent, om te gaan met zijn boosheid en om activiteiten te doen waar hij van te voren tegen op zag. En wie had ooit gedacht dat hij zoveel plezier zou beleven aan het voetballen met groepsgenoten en andere sportieve activiteiten als hardlopen, springen op het springkussen en tennissen. Hij kreeg steeds beter contact met groepsgenoten en maakte vrienden. Hij werd zelfs enorm populair op de groep: Joey heeft humor, is aardig voor anderen, rustig en betrokken en kan anderen goed troosten. Hij werd steeds zelfstandiger, ging met de fiets ergens heen, stond zelfstandig op en had geen begeleiding meer nodig om goed te douchen. En als hij nu een nee kreeg te horen wanneer hij iets wilde dan zei hij: jammer, misschien een andere keer. Een half jaar nadat Joey weer thuis is gaat het nog steeds goed met hem en hij blijft zich ontwikkelen. Hij is nog steeds enorm enthousiast over Karakter en zou het liefst nog wel terug willen! Hij heeft veel gehad aan de weerbaarheidstraining: hij komt nu voor zichzelf op! Joey, 16 jaar 15

16 Wat vertelt u de omgeving? Wat vertelt u de omgeving? Mensen weten niet altijd wat een psychiatrisch probleem is. Onwetendheid leidt tot onbegrip. Praat er zo open mogelijk over als u dat kunt en wilt, dat werkt bij aan begrip van uw sociale omgeving. Kijk eens op Bespreek het open, vooral met familie. Leg uit wat er met uw kind aan de hand is, wat dat in de dagelijkse praktijk betekent voor uw kind, uw gezin maar ook voor de omgeving. Bespreek met de school wat er aan de hand is met uw kind en wat uw kind kan helpen in de klas. Bijvoorbeeld huiswerkplanning, concrete werkafspraken voor een lesjaar/lesuur. Het kan ook helpen als uw kind een spreekbeurt houdt over psychiatrische problematiek. Bereid dit dan samen met uw kind goed voor en wijs ook op eventuele vragen die er komen. Geef uw omgeving aan waar goede informatie te vinden is. Laat vrienden van uw kind eens kijken op de site Wilt u niet iedereen steeds opnieuw uitleggen wat er aan de hand is? U kunt bijvoorbeeld een kort, informatief briefje maken waarop u uitlegt wat de aandoening precies inhoudt, welke gevolgen dat heeft voor uw kind (en de rest van het gezin) en waar de omgeving eventueel rekening mee moet houden. Zo n briefje in de brievenbus kan duidelijkheid en begrip kweken bij buren en kennissen. Als u bij een kerk hoort, kan ook deze gemeenschap vaak iets voor u betekenen. En helaas, hoe goed u ook uitlegt wat er aan de hand is, er zijn altijd mensen die het gewoonweg niet willen snappen en hun vooroordeel klaar hebben. 16

17 Lotte, 15 jaar Ineens ging er een knop om en flipte ik niet meer. Toen ik 12 jaar oud was kreeg ik een hersenschudding met gym. Ondertussen ging het in mijn familie ook niet goed. Ik ging door al die dingen veel tobben en piekeren. In die periode begonnen mijn psychische problemen. Ik ging bijvoorbeeld mijn vinger in mijn keel steken om eten uit te spugen. Op school had ik een fijne vriendengroep maar ik had last van de leraren. Die waren erg prestatiegericht. Daar kon ik slecht tegen, ik ben namelijk heel erg perfectionistisch. Ik ging mij steeds slechter voelen en deed net voor de zomervakantie een zelfmoordpoging. Na de zomervakantie ging ik weer naar school maar ik stortte helemaal in. Ik ging mijzelf pijn doen, zette nagels in mijn armen en verwondde mezelf met een schaar. Ik kreeg medicijnen om beter te kunnen slapen en werd doorgestuurd naar een instelling in Utrecht voor hulp en werd twee weken opgenomen. Ze dachten dat ik een bipolaire stoornis had of PDD NOS. Dat bleek niet zo te zijn. Toen ik weer naar huis ging, ging het al snel slechter me. Ik deed nogmaals een zelfmoordpoging en werd opgenomen bij Karakter op de crisisafdeling. Na uitgebreid onderzoek zeiden ze tegen me dat ik Borderline heb, depressief ben en kleine psychotische trekjes heb. Ik vond het best erg om te horen, maar ik accepteerde het. Uiteindelijk ben ik naar een afdeling van Karakter gegaan waar ze veel ervaring hebben met jongeren met Borderline. Ik werd er eerst niet eens aangenomen omdat ik niet voldoende gemotiveerd zou zijn. Dat was wel belangrijk voor die behandeling. Ik kreeg Dialectische Gedragstherapie waarbij ik leerde mijn gevoelens en gedachten beter onder controle te krijgen. Eerst ging het nog niet goed met me. Ik bleef mezelf maar pijn doen, ging weglopen en flipte regelmatig. Maar na een paar maanden ging er ineens een knop om en ben ik niet meer geflipt. Ik weet niet helemaal zeker waardoor dat kwam. Ik denk toch dat het te maken heeft met die Dialectische Gedragstherapie. Alles ging beter. Ik stopte met mezelf pijn doen. Het ging zelfs zo goed dat ik weer naar huis kon en thuis word begeleid. Best gek, maar ook heel fijn om na zo n lange periode weer naar huis te mogen, mijn vrienden weer te zien en te merken dat mijn leven nu rustiger is geworden. Lotte, 15 jaar 17

18 E-Health Online behandelen bij Karakter E-Health Internet valt niet meer weg te denken in het dagelijks leven. Ook binnen de zorg in ziekenhuizen wordt al volop gewerkt met het gebruik van de online mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan een app die dagelijks de bloeddruk meet of de mogelijkheid om via beeldbellen direct contact te hebben met de behandelaar. Ook in de kinder- en jeugdpsychiatrie neemt e-health een grote vlucht. Daarmee volgt de kinder- en jeugdpsychiatrie de maatschappelijke ontwikkelingen naar meer digitaal leven. Zo heeft Karakter samen met zes grote KJP instellingen het patiëntenplatform JouwOmgeving ontwikkeld. Via JouwOmgeving kunnen jongeren samen met hun ouders hun behandeling voor een deel online volgen. In de praktijk betekent het dat jongeren een behandelsessie zelf thuis doen en als zij vragen hebben, hun behandelaar kunnen mailen. Daarnaast vinden er gewone gesprekken plaats tussen de jongere, zijn of haar ouders en de behandelaar in de spreekkamer bij Karakter. Een goed voorbeeld is de oudertraining voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar met ADHD, ASS en gedragsproblemen. Het doel van de training is het verminderen van de gedrags problemen van de kinderen. De ouders volgen het online programma en krijgen informatie en advies en leren hoe ze kunnen inspelen op het gedrag van hun kind. Vragen kunnen ze per mail stellen of tijdens een afspraak met de behandelaar. Een ander voorbeeld is de behandeling van angst via het programma Dappere Kat. Daarbij maakt het kind of de jongere eerst kennis met de behandelaar in de spreekkamer, volgt er uitleg over hoe angst werkt en wat hij/zij er het beste aan kan doen. Daarna gaat het kind stap voor stap oefenen met lastige situaties op zijn/haar eigen tempo. Door het oefenen wordt de angst steeds wat minder. Ook leert het kind trucs om met de angst om te gaan. Aan het eind bespreekt het kind met zijn/haar behandelaar hoe hij/zij kan zorgen dat het goed blijft gaan, ook als de behandeling is afgelopen. Wij kiezen voor deze vorm van behandelen omdat wij geloven dat de combinatie van fysieke contacten en online contacten tot betere zorg leidt. De jongeren en hun ouders kunnen zo in hun eigen tijd en op hun eigen plek een deel van hun behandeling volgen. Karakter hoopt daarmee samen met de jongere hulp op maat te kunnen aanbieden. 18

19 Finn: van goed praten tot goed gedrag De moeder van Finn vertelt hoe Karakter het werkelijke probleem ontdekte. Toen Finn 8 jaar oud was maakte ik me al een tijdje zorgen over hem: hij kon soms extreem reageren en flipte helemaal als ik hem corrigeerde. Finn vertoonde twee uitersten: de ene keer reageerde hij buitensporig en een andere keer juist helemaal niet. Het balletje begon te rollen toen school een gesprek met mij aanvroeg. Ook daar zagen ze gelijksoortige problemen. Besloten is toen om Finn eerst een sociale vaardigheidstraining te laten doorlopen. Dit werd via school gedaan. De orthopedagoge die dat leidde adviseerde om psychiatrisch onderzoek te laten doen. Zo ben ik bij Karakter terechtgekomen. van Karakter kwam men erachter dat Finn een forse taalachterstand had van drie jaar. Hoe hij daaraan is gekomen is niet duidelijk. Mogelijk kan zijn frustrerende en buitensporige gedrag worden verklaard uit het feit dat hij zich verbaal zo slecht kon uiten. Besloten is toen om Finn intensieve logopedische behandeling te geven. Daarnaast hebben we Intensieve Psychiatrische Gezinsbehandeling gehad. Ik vond het prettig om van de behandelaar te horen dat ik opvoedkundig Finn op een goede manier benaderde. Dat geeft je zelfvertrouwen als ouder. Finn heeft gedurende zes maanden logopedie gevolgd. Dat gebeurde bij een praktijk buiten Karakter. Ik ondersteunde dat door verbaal alles aan Finn uit te leggen als ik iets ondernam. Eigenlijk zoals je dat ook als ouder doet bij een kind van twee. Binnen een half jaar had Finn die forse achterstand helemaal ingelopen. En de gedragsproblemen waren en bleven weg. Ik ben heel erg blij dat we via Karakter erachter zijn gekomen waar het probleem zat. Het gaat nu uitstekend met Finn. We kunnen weer verder. Finn: van goed praten tot goed gedrag Allereerst heeft men bij Karakter de ADOS test uitgevoerd. Met deze test kan worden bekeken of er mogelijk sprake is van een autisme spectrum stoornis. Gelukkig bleek dat niet het geval. Maar door onderzoek bij de logopedist Ik maakte me al een tijdje zorgen over hem. 19

20 Uit de praktijk column Column Uit de praktijk Sem is 15 jaar oud en zit in de vierde klas van het VWO. Ik ken hem al sinds zijn 8e jaar en zie hem ongeveer twee keer per jaar om te kijken hoe het gaat. Sem gebruikt medicijnen die hem helpen minder last te hebben van prikkels. Toevallig loopt er vandaag een co-assistent mee op het spreekuur. Sem vindt dat wel interessant. Nog voordat de co-assistent heeft kunnen vragen of het goed is dat ze meekijkt, steekt Sem van wal: Ik ben Sem en ik heb autisme. Dat betekent in mijn geval dat ik gevoelig ben voor prikkels. De co-assistent knikt begrijpend. Sem vervolgt: Maar welke prikkels dan, moet jij dan vragen. Het wordt een paar tellen stil. Ik besluit aan Sem te vragen voor welke prikkels hij gevoelig is. Sem noemt er een aantal op: harde geluiden, parfum van zijn tante, maar ook dat irritante luchtverversingssysteem dat je altijd aan hebt, het geluid van het toilet als je doortrekt en natuurlijk kleding met knopen. dr. Wouter Staal, kinder- en jeugdpsychiater Karakter hoofdopleider Karakter De co-assistent vraagt of Sem nog van andere dingen last heeft. Jazeker wel! antwoordt Sem. Weer wordt het even stil. Ik vraag Sem te vertellen waar hij dan nog meer last van heeft. Dat zijn wel 23 dingen, zegt Sem. Oké Sem, geef me dan maar de drie belangrijkste, zeg ik. Sem kijkt me even wat bozig aan: Eerst de vervelendste van de drie of eerst de minst vervelende van de drie? Laten we beginnen met de ergste, dus wat ik nummer 1 zou noemen, Sem, zeg ik. Sem antwoordt: Het meest irritant is dat mensen niet duidelijk zijn, zoals jij net. Dan moet ik weer vragen of je wat preciezer kan zeggen wat je bedoelt. En wat zijn je nummers twee en drie dan? Sem antwoordt: Ach, die en de overige 20 zijn niet belangrijk, dus laat maar. Na het gesprek vertel ik de co-assistent dat ik na al die jaren nog steeds verwonderd kan zijn over Sem. Ben ik flexibel genoeg voor hem of is hij inflexibel? 20

21 21

22 Van moedermodus naar hulpverlenersmodus Elena, moeder van twee lieve donderstenen van 8 en 11 jaar, blogt op intranet van Karakter. Van moedermodus naar hulpverlenersmodus Onze oudste heeft ADHD en Autisme. Het is hier thuis never a dull moment met hem. Er hangen thuis aan het prikbord twee posters: eentje met Sterke kanten van Autisme en de ander met Pluspunten van ADHD. Daarnaast is hij fan van Jochem Myjer die heel vrolijk doet over zijn ADHD. Wij be nadrukken het positieve. De buitenwereld benadrukt het negatieve al genoeg! STOOM UIT MIJN OREN Het allerbeste advies dat ik ooit gekregen heb was van een sociotherapeut bij Karakter: als ouder moet je soms uit je rol moet stappen van (emotioneel betrokken) ouder, en in de rol van hulpverlener (met een professionele distantie) kruipen. Deze kort-door-de-bocht - stelling waarbij je niet te veel in hokjes moet denken, helpt mij enorm om rustig te blijven door in mijn hoofd de klik van moedermodus naar hulpverlenersmodus te maken op het moment dat de stoom uit mijn oren dreigt te komen. zoals maandagochtend. Zijn broertje werd toen hij beneden kwam voor zijn ontbijt al letterlijk besprongen door de zelfverklaarde Koning en moest meteen allerlei bevelen opvolgen. Herrie in de tent. Ook ik als moeder werd niet geacht de Koning tegen te spreken. Een goed moment voor een gesprek dus START SCHOOL: WENNEN De eerste week is erg moeizaam verlopen. Voor onze zoons was het wennen: van de nieuwe taxichauffeur en kinderen tot aan een ander kind naast zich, andere dag gym in de week... zal ik doorgaan? Dat wennen gaat letterlijk niet zonder slag of stoot maandag en dinsdag werd er een bureau gesloopt door een boze klasgenoot en vrijdag is er "slechts" een kruk naar zijn grootje gegaan... Reken maar dat wij dit thuis terug zagen in het gedrag van onze zoon. Op school is het horen- zien- zwijgen en thuis loopt hij dan over...zijn broertje te grazen nemen; tot in het oneindige doorzeuren en -drammen tegen moeder; en als vader, die voor vier dagen voor zijn werk in het buitenland is, belt rond etenstijd, wordt de telefoon er zonder pardon of uitleg "opgeknald". GATLETIEK Donderdag een flyer meegekregen van school voor een G-atletiekvereniging. Ik vroeg hem wat hij daarvan vindt. Het klinkt als gatver dat GATletiek dus ik wil het niet. Er is dan weinig tegen in te brengen, hij wil niet bij die atletiekvereniging. Ik ben blij dat hij welkom is bij zijn (reguliere) turnvereniging. Het slagen van sport bij een reguliere sportvereniging staat of valt bij de trainer die hij er treft. BESTE VRIEND Ons kind zit niet meer bij zijn beste vriend in de klas. Na een gesprek heeft de school toch geregeld dat er tijd is voor extra ontmoetingen onder schooltijd, en in de eerste schoolweek mochten de kinderen bij elkaar in de klas op visite om daar hun brood op te eten. En soms mogen ze samen pauze hebben. Zo kan het dus ook! 22

Saai is het. bij ons thuis nooit. Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders

Saai is het. bij ons thuis nooit. Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders Saai is het bij ons thuis nooit Ervaringsverhalen van kinderen en hun ouders COLOFON www.karakter.com Colofon Uitgave van: Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie (Marketing & Communicatie) Redactie: Marketing

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Hulpverlening Lijn5 LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Daarnaast geeft Lijn5 ook advies en consultatie aan bijvoorbeeld een

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD MCDD Wat is MCDD? MCDD is een ontwikkelingsstoornis waarbij kinderen moeite hebben om met hun gevoelens om te gaan en moeite hebben met het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid. Hoe wordt MCDD

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van:

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van: NASCHOOLSE DAGBEHANDELING Figaro Welkom! Binnenkort kom je kennismaken op Figaro. In dit boekje leggen we je alvast wat dingen uit. Het boekje is gemaakt voor kinderen die hier voor de eerste keer komen,

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

&Ons Tweede Thuis KINDEREN

&Ons Tweede Thuis KINDEREN &Ons Tweede Thuis KINDEREN & & KINDEREN Inleiding Het liefst zorg je als ouder zelf voor je kind maar soms heb je hulp nodig. Bijvoorbeeld als je kind een achterstand in de ontwikkeling of een verstandelijke,

Nadere informatie

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares Zorgprogramma Amares Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren die behandeling krijgen bij Amares. De folder is ook bedoeld voor ouder(s)/verzorger(s) die binnenkort

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP)

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Inhoud Samenvatting 3 Over welke problemen gaat het? 3 Voorbeelden 3 Welke hulp

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Baby s die veel huilen Informatie voor ouders

Baby s die veel huilen Informatie voor ouders Baby s die veel huilen Informatie voor ouders Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 1177 Inleiding Als uw baby veel huilt gaat u van alles proberen om de oorzaak te vinden. Zeker als uw baby

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2]

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Voorwoord Voor je ligt het e-book: Praktisch en Positief Opvoeden met structuur van de PEPmethode. Op basis

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers THERAPIE Samen werken aan jouw toekomst Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Soms gebeurt er iets naars. Je wilt er wel over praten, maar je weet niet met wie. Of misschien kun je er niet

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Zo gewoon mogelijk verder met ASS Sterker in de samenleving.

Zo gewoon mogelijk verder met ASS Sterker in de samenleving. Zo gewoon mogelijk verder met ASS Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Froukje is een vlotte, jonge meid. Ze staat midden in het leven. Maar soms worden mensen heel boos om haar opmerkingen. Froukje

Nadere informatie

HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK. kinderen

HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK. kinderen HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK kinderen Soms heeft een gezin extra begeleiding nodig. Bijvoorbeeld als uw kind een achterstand in de ontwikkeling of een verstandelijke,

Nadere informatie

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking versie 2009 Informatie over zorgzwaartepakketten voor jeugdigen met een licht verstandelijke beperking 2 Inhoud Samenvatting... 4 Inleiding... 8 Algemene

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs Inleiding Hieronder staan een aantal vragen. De vragen gaan allemaal over de middelbare school. Jij gaat de vragen beantwoorden.

Nadere informatie

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen Informatieblad speciaal voor kinderen Datum; Aalsmeer, jaar 2011 Gemaakt door; Bianca Wegbrands daar, Wat leuk dat je dit informatieblad speciaal voor kinderen wilt lezen. Ik zal me eerst even aan jou

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Huisartsenpraktijk Heino Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Heino zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd.

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Huisartsenpraktijk Dalfsen ARGO BV 2014 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Dalfsen zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

A M E R S F O O R T & O M S T R E K E N

A M E R S F O O R T & O M S T R E K E N Volwassenen Geen paniek! Deze cursus wordt aangeboden door de afdeling Preventie en Generalistische Zorg van RIAGG Amersfoort & Omstreken in samenwerking met Indigo. Informatie en aanmelding Voor meer

Nadere informatie

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door:

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s Foto Britt Straatemeier Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Tips voor grootouders Foto Susanne Reuling Als in het gezin van

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Informatie voor jongeren. Deeltijdbehandeling Radioweg

Informatie voor jongeren. Deeltijdbehandeling Radioweg Informatie voor jongeren Deeltijdbehandeling Radioweg Fornhese Almere, kinder- en jeugdpsychiatrie De deeltijdbehandeling Radioweg is een samenwerkingsproject tussen Fornhese, Nieuw Veldzicht en Eduvier.

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Informatieboekje kinderafdeling

Informatieboekje kinderafdeling Ithaka Informatieboekje kinderafdeling In je handen heb je een boekje met informatie over de kinderafdeling van Ithaka. Je bent hier niet alleen, er zijn nog ongeveer 20 andere kinderen op de afdeling.

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje speciaal bedoeld voor de kraamvader Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje voor de aanstaande vader. Tijdschriften, boeken en internet staan vol informatie over de bevalling en de tijd erna,

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Als opvoeden even lastig is

Als opvoeden even lastig is Als opvoeden even lastig is Hoe pak je dat dan aan? Soms weet ik niet meer wat ik moet doen om hem stil te krijgen. Schattig? Je moest eens weten. Hoezo roze wolk? Mijn dochter kan af en toe het bloed

Nadere informatie

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Vind je jezelf te dik? Wil je op je gewicht gaan letten, maar weet je niet zo goed hoe je dat kunt doen? Wij kunnen

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Door Robbert Raas www.stop-jaloezie.com Voorwoord Dit compacte e-book is geschreven als hulp bij de eerste stap naar een leven zonder vervelende jaloezie. Op stop-jaloezie.com

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

(afbeelding pict005-1) Dia 1 en 2; Mila met 29 wkn. Geboren 1060 gram, doordat moeder acute HeLLp-syndroom heeft gehad.

(afbeelding pict005-1) Dia 1 en 2; Mila met 29 wkn. Geboren 1060 gram, doordat moeder acute HeLLp-syndroom heeft gehad. Ons kind heeft Auditieve Neuropathie (afbeelding pict005-1) Dia 1 en 2; Mila met 29 wkn. Geboren 1060 gram, doordat moeder acute HeLLp-syndroom heeft gehad. (foto 2 Mila) Wat erg moeilijk was in die periode,

Nadere informatie

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is:

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is: Gefeliciteerd. Je bent zwanger en je hebt één of meerdere honden. Het wordt jullie eerste kind. Je bent net bij de verloskundige geweest, het gaat goed met je kindje, en je hebt deze folder meegekregen.

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein brengt zijn dochter Ama naar school. Hij praat met een moeder van een ander kind op het schoolplein. De moeder heet. Waar werkt? Wat leert u in

Nadere informatie

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken.

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. 2 5 Ik hoef niet aangespoord te worden om mijn taken te maken. Niemand hoeft mij te zeggen

Nadere informatie