FORENSISCHE AUDIT info Europees antifraudecongres

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FORENSISCHE AUDIT info Europees antifraudecongres"

Transcriptie

1 Nr. 13 Jaargang 18 weken 26 en Verschijnt tweewekelijks, behalve in de weken 28 t.e.m. 32 Afgiftekantoor Brussel X P2A9362 inhoud FORENSISCHE AUDIT info Europees antifraudecongres 1 Adviespunt Klokkenluiders publiceert Jaarverslag PUBLIEKE SECTOR info Jaarverslag Audit Vlaanderen: voor het eerst audits bij lokale besturen 5 INTERNE AUDIT info AMS hervormt auditopleiding 8 FORENSISCHE AUDIT info Europees antifraudecongres Evert-Jan LAMMERS Het eerste European Anti-Fraud Congress vond plaats op 5 juni jl. in het Sheraton Brussels Airport Hotel. Het programma was samengesteld door het organiserende European Institute of Fraud Auditors (EIFA) en de nationale beroepsfederatie Institute of Fraud Auditors (IFA) Belgium. 1 Openingsrede Wij pauzeren even. De redactie wenst u alvast een prettige vakantie. Het volgende nummer van Audit, Control & Governance mag u verwachten rond 12 augustus EIFA-voorzitter, Frank Staelens, ging in zijn openingsrede terug in de tijd. In 2009 deed Franz-Hermann Brüner, toenmalig algemeen directeur van OLAF, de suggestie aan IFA om hun label Registered Fraud Auditor Europees te maken. In 2014 is het EIFA opgericht als een non-profitorganisatie, geregistreerd in België. EIFA is de confederatie van nationale beroepsfederaties van fraudeauditoren in de EU-lidstaten. EIFA gaat een register van Registered Fraud Auditors in Europa bijhouden. De ledenactiviteiten worden georganiseerd door de lokale chapters. IFA Belgium is het Belgische chapter van EIFA en organiseerde mee het congres. Het European Anti- Fraud Congress is de eerste publieke activiteit van EIFA en IFA Belgium samen. Keynote address Het is dus niet meer dan logisch dat de keynote address werd verzorgd door OLAF. Beatriz Sans Redrado, director Investigation Support bij OLAF, bevestigde dat er meer dan ooit behoefte is aan betere internationale samenwerking in fraudebestrijding. Zij beschouwt het Europese label voor Registered Fraud Auditors als een onmisbare stap op de weg naar meer internationale afstemming en actie. Fraudeauditoren in de lidstaten moeten elkaar gemakkelijk kunnen vinden en kunnen vertrouwen op elkaars kwaliteiten. EIFA voor kwaliteit en voor netwerken is wellicht de kortste samenvatting van de oprichtingsakte. 1 Noot E.J. LAMMERS: In dit artikel leg ik enkele persoonlijke accenten in het rijke aanbod van inzichten en adviezen van deze dag, waarbij ik vooraf opmerk dat ik lang niet alle presentaties volledig heb kunnen volgen.

2 Sprekers uit Europese instellingen Risico data leakage en data hacking Belgische zaal Profiel risicobedrijven Belang van hoogwaardige cijferberoepen Datum van staking van betaling Strafrechtelijke aansprakelijkheid van vennootschappen en bestuurders Zalen Het congres bestond uit drie parallelle tracks, verdeeld over drie zalen: Europe, Technology en België. In de eerste twee zalen waren de sprekers vooral afkomstig uit de Europese instellingen (zoals Eurojust, OLAF en ECA) en van solution providers (zoals Dun & Bradstreet, SAS en Coney). Alle sprekers hebben interessante en soms vernieuwende inzichten gedeeld met de deelnemers. Freddy Dezeure, hoofd van Cert-EU, benadrukte hoe belangrijk het is dat computergebruikers de risico s inzien van data leakage (van binnen naar buiten) en data hacking (van buiten naar binnen). Vandaag is er een vals gevoel van veiligheid vanuit de gedachte dat de meeste data op een pc, tablet of smartphone te oninteressant zijn om te stelen. Die gedachte mag juist zijn, maar men onderkent niet dat het risico nu juist zit in dat ene bestand waarvoor de hacker bereid is om in te breken. Een congres dient niet alleen als training maar zeker ook als bewustmaking. In alle zalen en gangen van het congres ging het over de sense of urgency om bepaalde veranderingen door te voeren. Fraude en faillissement De Belgische zaal stond in het teken van fraude en faillissement met als dagvoorzitter Johan Denolf, lid van het College van de Cel voor Financiële Informatieverwerking en lid van het Toezichtbureau van OLAF. Professor Ann Jorissen, hoogleraar accountancy aan de Universiteit Antwerpen, trapte af. Zij toonde aan dat op basis van wetenschappelijk onderzoek profielen kunnen worden gemaakt van bedrijven met een verhoogd risico op faillissement en fraude. Die profielen kunnen preventief worden ingezet om eerder in te grijpen en zo de maatschappelijke schade van faillissementen en fraude te beperken. Significante profielen ontstaan vooral in de twee jaar voorafgaand aan het faillissement. Professor Jorissen benadrukte evenwel dat er behoefte is aan beschikbaarheid van meer data en aan een betere kwaliteit van deze data om zo tot meer bruikbare profielen te komen. Zo is het een belangrijke beperking dat in België geen centraal aandeelhoudersregister van bedrijven wordt bijgehouden, wat in sommige andere landen wel het geval is. Zonder deze informatie is het moeilijk om de werkelijke belangen achter bedrijven te zien. Het verrijken, ontsluiten en koppelen van databases, ook internationaal, mag meer prioriteit krijgen. Johan Lemmens, accountant, sprak vervolgens over de helling af naar het faillissement. Hij maakte het onderscheid tussen fraude als hoofdoorzaak van faillissement, en fraude die wordt gepleegd om de schade van het faillissement voor de directie of de eigenaar te beperken. En hij onderscheidde de crimineel van de occasionele fraudeur. Hij benadrukte het belang van hoogwaardige cijferberoepen: proactief, professioneel, met rechte rug en bereid om fraude te melden. Het viel hem op dat in de wet betreffende de continuïteit van de ondernemingen (WCO) de boekhoudersfiscalisten geen meldplicht hebben, en accountants bv. wel. Dit verschil zou volgens hem moeten worden opgeheven. Ilse Mertens, advocaat en curator, benadrukte het belang van het terugplaatsen van de datum van staking van betaling, wanneer fraude wordt vastgesteld in de periode voorafgaand aan het faillissement. Door het terugplaatsen van deze datum (tot zelfs enkele jaren!) kunnen frauduleuze transacties en andere verbintenissen nietig worden verklaard. Dit is een belangrijk wapen in de strijd van de schuldeisers tegen criminelen die ondernemingen inzetten als middel om fraude te plegen, en tegen ondernemers die hun eigen belangen stellen boven de belangen van de externe schuldeisers. Een fraudeur kan hieraan moeilijk ontkomen. Patrick Waeterinckx, advocaat ondernemingsrecht, sprak over de strafrechtelijke aansprakelijkheid van vennootschappen en bestuurders in het kader van fraude. Hij benadrukte dat dit deel van het strafrecht zich niet alleen richt op de benoemde bestuurders maar ook op alle andere medewerkers die bestuursdaden hebben gesteld, de zogenaamde de facto bestuurders. Waeterinckx focuste op de bonafide ondernemer en brak een lans voor een goed ontwikkeld risicomanagement en liability management vanuit de bestuurskamer. Hij ontwikkelde de concepten gewilde onwetendheid en deelneming door onthouding waarmee hij bestuurders van vennootschappen aanraadt om actief te managen of anders niet te managen. 2 AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN WOLTERS KLUWER

3 Verschil Nederlandse en Belgische BBI Paneldebat Slotspreker was Frank Philipsen, administrateur-generaal van de Bijzondere Belastinginspectie (BBI). Hij schetste het beeld van een overheid die fraude moet bestrijden, belastingen moet innen en ook andere belangen moet dienen, waarbij het evenwicht altijd wankel is en bovendien verandert in de loop van de tijd en per legislatuur. In dat kader behandelde hij onder meer het charter voor de belastingplichtige, una via, en bv. ook de grote verschillen in Europa zoals tussen de Nederlandse en de Belgische BBI. Hij ging uitvoerig in op recente legistieke initiatieven en somde enkele profielen op van frauduleuze faillissementen. Daaruit bleek een sterke gelijkenis met de profielen van carrouselfraude, een van de grote succesverhalen van de bestrijding van georganiseerde financiële criminaliteit van het afgelopen decennium. Er is hoop dat een goede samenwerking tussen de genoemde partijen wel degelijk een goede fraudebestrijding mogelijk maakt. Het aansluitende paneldebat met de sprekers werd geleid door Johan Vlogaert, die een maand eerder zijn carrière beëindigde als hoofd van de divisie Fraud Investigation bij de Europese Investeringsbank. Hij prikkelde de sprekers nog eens om zich expliciet uit te spreken over de gewenste verbeteringen op het vlak van fraudebestrijding. Daarbij werden de verschillen goed zichtbaar tussen het bedrijfsleven, de ambtenarij, justitie, politiek en het Europese en internationale kader. Kwaliteitsvolle internationale afstemming en actie zijn cruciaal in de strijd tegen fraude in faillissementen. Net als een coherent, op principes gebaseerd, wettelijk kader in België, terwijl decennialange reparatiewetgeving het tegenovergestelde effect heeft gehad. Closing address In zijn closing address blikte de voorzitter van IFA Belgium Evert-Jan Lammers tevreden terug op de congresdag. Hij benadrukte het belang van het terugdringen van versnippering en van het versterken van samenwerking tussen professionals, in de geest van het congres, de organiserende instellingen en de sprekers. Ten slotte verwelkomde hij het initiatief van het Institute for Financial Crime waarmee hij de laatste spreker aankondigde. Innovatieve ondersteuning Institute For Financial Crime Slotspreker op de congresdag was Arthur de Groot, initiatiefnemer van het Institute for Financial Crime (IFFC) 1. Geheel in de geest van het congres sprak hij over dit onafhankelijk kenniscentrum dat een week eerder was opgericht. Het doel van het IFFC is om vanuit een onafhankelijke positie organisaties en personen die fraude en corruptie bestrijden, op innovatieve wijze bij elkaar te brengen en te ondersteunen. Zo zal het instituut seminaries, fora, expertmeetings, onderzoekstrajecten en opleidingen voor fraudeprofessionals organiseren. Het IFFC is gevestigd in The Hague Security Delta, het grootste veiligheidscluster van Europa. Bedrijven, overheden en kennisinstellingen werken er samen aan innovaties en kennisontwikkeling op het gebied van cyber security, nationale en stedelijke veiligheid, bescherming van vitale infrastructuur en het forensische werkveld. De sleutel naar de toekomst van fraudebestrijding is innovatief en samenwerkend. Adviespunt Klokkenluiders publiceert Jaarverslag 2014 Bart DE BIE Op 9 april jl. maakte het Adviespunt Klokkenluiders zijn jaarverslag van het werkingsjaar 2014 bekend. Verlenging tijdelijk besluit Ontstaan Het Adviespunt Klokkenluiders (hierna: AK) is een uniek initiatief dat onze noorderburen op 1 oktober 2012 hebben opgericht middels een zogenaamd tijdelijk be- 1 WOLTERS KLUWER AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN

4 sluit. Het kwam er na een moeilijke bevalling en als een tijdelijke oplossing onder impuls van de ministeries van Binnenlandse Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en mede op verzoek van de sociale partners. Het AK werd aanvankelijk voor drie jaar ingesteld (tot juli 2015). In 2014 heeft evenwel een grondige en positieve evaluatie plaatsgevonden, met als gevolg dat het tijdelijk besluit zal worden verlengd tot het moment dat er een permanente wetgeving is. Ondersteuning klokkenluiders Commissie, bureau en raad van advies Meldingskanalen Stijging adviesverzoeken Ex-werknemers of aangestelden Opdracht en organisatie Het AK adviseert en ondersteunt klokkenluiders in zowel de publieke als de private sector bij de stappen die zij kunnen zetten om hun vermoeden van een integriteitsinbreuk aan te kaarten. Het streefdoel is dat de klokkenluider dit kan doen zonder daarvan zelf negatieve gevolgen te ondervinden. Het AK is onafhankelijk, werkt vertrouwelijk en de dienstverlening is gratis. Het AK bestaat uit een commissie, een bureau en een raad van advies. Het bureau, dat het operationele advieswerk uitvoert telt 5.9 VTE. De commissie bestaat uit drie leden, afkomstig uit het bedrijfsleven, de werknemersorganisaties en de overheid. Zij stippelt samen met het bureau het beleid uit. Daarnaast buigt de commissie zich met het bureau over complexe klokkenluiderszaken. In 2014 kon het AK beschikken over een budget van 1 miljoen EUR. Bereikbaarheid en doorlooptijd Het AK is telefonisch bereikbaar op werkdagen van 9 uur tot 17 uur en de telefoon blijkt het meest gebruikte kanaal te zijn (66% van de gevallen). Daarnaast is er de mogelijkheid een bericht te sturen of een contactformulier in te vullen via de website. Diegenen die schriftelijk contact opnemen (32%), krijgen binnen één werkdag een ontvangstbevestiging. Daarbij wordt aangegeven wanneer met hen contact zal worden opgenomen of wanneer een eerste reactie zal worden gegeven. Eenvoudige vragen worden zoveel mogelijk direct beantwoord. Bij iets uitgebreidere vragen of verzoeken wordt ernaar gestreefd om binnen enkele werkdagen een eerste inhoudelijke reactie te geven. Kerncijfers Medewerkers van ondernemingen en bij de overheid die overwegen om een vermoeden van een misstand te melden, weten het AK steeds beter te vinden. Zo steeg in 2014 het aantal adviesverzoeken naar 390 (of gemiddeld 32,5 verzoeken per maand), een toename van 20% ten opzichte van het jaar daarvoor. Van de adviesverzoeken had 31% betrekking op de publieke sector, 33% op de semi-publieke sector 1 en 28% op de private sector. In de overige gevallen werden algemene maatschappelijke issues aangekaart of ging het om kwesties tegen individuele personen. In slechts 56 gevallen werden verzoekers daarbij ook daadwerkelijk aangemerkt als klokkenluider, eveneens een stijging van bijna 20% ten opzichte van % van voormelde klokkenluiders nam contact op met het AK vooraleer zij enige actie ondernamen tegenover de organisatie. In 38% van de zaken had de klokkenluider zijn vermoedens al wel op de één of de andere manier in de organisatie ter sprake gebracht, doch zonder al een formele melding te hebben gedaan. Dit impliceert m.a.w. dat in 2014 in één op de twee gevallen door de klokkenluider nog geen melding was gedaan op het ogenblik dat advies werd ingewonnen bij het AK. In 25 van de 56 nieuw binnengekomen klokkenluiderszaken, hadden de betreffende personen juridisch advies ingewonnen en in vijf zaken was advies gevraagd aan de vakbond. De meeste klokkenluiders (93%) waren (ex-)werknemers of aangestelden in de organisatie waar de vermeende integriteitsinbreuk zich voordeed. Een klein aantal had een andere zakelijke relatie met de desbetreffende organisatie (leverancier, klant). 1 Daartoe rekent het AK alle instanties en instellingen op het gebied van zorg (van fysiotherapeut tot verpleeghuis tot (academisch) ziekenhuis), alle instellingen op het gebied van onderwijs en de woningcorporaties. 4 AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN WOLTERS KLUWER

5 Kortom, uit bovenstaande cijfers blijkt dat het AK stevig op de kaart staat en het toch in relatief korte tijd een belangrijke positie heeft weten te verwerven op het gebied van klokkenluiden in Nederland. Aard klokkenluiderszaken en positie klokkenluider Mismanagement Nood aan cultuursverandering Veruit de meeste zaken hebben betrekking op de categorieën fraude, verduistering of diefstal (22%), gevaar gezondheid, veiligheid en milieu (21%) en mismanagement (12%). Per zaak worden regelmatig meerdere vermoedens van integriteitsinbreuken vastgesteld. Met name het vermoeden van mismanagement komt vaak voor in combinatie met vermoedens van andere integriteitsinbreuken. Helaas ondervindt nog een ruime meerderheid van melders negatieve gevolgen van hun melding. Het AK stelt vast dat er vooral nood blijkt te zijn aan een cultuursverandering waarbij de respectievelijke organisaties werk maken van een meldvriendelijk klimaat. Steeds meer werkgevers hebben advies ingewonnen over klokkenluidersregelingen. Daarbij wordt belang gehecht aan het goed faciliteren van medewerkers die een melding overwegen. Een relatief nieuw fenomeen is de collectieve aanpak waarbij groepen medewerkers worden geadviseerd. Toekomst Huis voor Klokkenluiders 2015 wordt een belangrijk scharnierjaar voor het AK ingevolge het hangende wetsvoorstel rond het Huis voor Klokkenluiders. Dit wetsvoorstel voorziet in de oprichting van een Huis voor Klokkenluiders dat zowel advies geeft over het aankaarten van vermoedens van integriteitsinbreuken, als feitelijk onderzoek voert naar gemelde vermoedens. Zoals het er nu naar uitziet, krijgt het AK een plaats in het Huis, in de vorm van een afgescheiden adviesafdeling. Situatie in België Federale ondersteuningsstructuur in ontwikkeling In België kent men geen vergelijkend initiatief en ziet het klokkenluiderslandschap bij de overheid - mede door onze bijzondere staatsstructuur - er geheel anders uit. De Vlaamse overheid kan op dit terrein de meeste ervaring voorleggen en de federale overheid is nog volop bezig om haar ondersteuningsstructuur, opgedeeld in een interne en een externe component, verder op te tuigen. Voor de private sector bestaat er geen wettelijke regeling, noch een ondersteuning. Het Nederlandse voorbeeld mag dus zeker navolging genieten in ons land. PUBLIEKE SECTOR info Jaarverslag Audit Vlaanderen: voor het eerst audits bij lokale besturen Lode BARREZEELE, in samenwerking met Eddy GUILLIAMS, Administrateur- Generaal Audit Vlaanderen Op 1 januari 2014 werd het agentschap Audit Vlaanderen opgericht. 1 De 18 ervaren auditoren van Interne Audit van de Vlaamse Administratie (IAVA), die in het verleden reeds de audit bij de Vlaamse administratie uitvoerden, werden aangevuld met 18 nieuwe auditoren die nu ook de lokale besturen zouden auditeren. De nieuwe auditoren volgden een uitgebreide opleiding over interne controle, risicomanagement, de Leidraad interne controle/organisatiebeheersing, interviewtechnieken en de Beleids- en 1 Meer informatie over de werkzaamheden van Audit Vlaanderen in 2014 is terug te vinden in het jaarverslag op WOLTERS KLUWER AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN

6 BeheersCyclus (BBC) en liepen stage bij een gemeentebestuur of OCMW. Organisatiebeheersing Het is de bedoeling van Audit Vlaanderen dat de lokale besturen en de Vlaamse administratie hun organisatiebeheersing of interne controle steeds beter uitbouwen. Audit Vlaanderen wil hierbij een partnerrol vervullen enerzijds door het uitvoeren van audits en het formuleren van aanbevelingen en anderzijds door te investeren in communicatie met en sensibilisatie van het management en de beleidsmakers op het vlak van organisatiebeheersing. De eerste ervaringen bij de lokale besturen zijn positief: er is veel engagement om te investeren in interne controle/organisatiebeheersing. Verscheidene lokale besturen namen deel aan opleidingen en trainingen voor het uitvoeren van een zelfevaluatie. Op basis van audits in een beperkt aantal besturen heeft Audit Vlaanderen lessen getrokken en zet samen met partners initiatieven op zodat andere lokale besturen hieruit ook kunnen leren. Audit Vlaanderen en de lokale besturen Beschikbaarheid sturings- en beheersinstrumenten Auditrapport per bestuur én globaal rapport Optimale functiescheiding in softwarepakketten Organisatie-audit In 2014 zijn 31 organisatie-audits opgestart. Bij organisatie-audits gaat Audit Vlaanderen na of de nodige sturings- en beheersinstrumenten beschikbaar zijn om goed te functioneren. De Leidraad interne controle/organisatiebeheersing is voor de auditoren het referentiekader voor organisatie-audits. Lokale besturen kunnen de leidraad ook gebruiken als een instrument voor zelfevaluatie om te onderzoeken waar ze staan op het vlak van interne controle/organisatiebeheersing. Audit Vlaanderen stelde bij de eerste organisatie-audits vast dat over het algemeen de gemeenten en OCMW s zelden duidelijke beleids- en beheersdoelstellingen hebben bepaald. Voor Audit Vlaanderen is dit nochtans een belangrijke voorwaarde voor een effectieve en efficiënte aansturing en opvolging van een organisatie. Thema-audit over gemeentelijke belastingen en retributies In 2014 ging de thema-audit over gemeentelijke belastingen en retributies van start. Met deze thema-audit wordt onderzocht in welke mate een gemeentebestuur over de nodige beheersmaatregelen beschikt om de gemeentelijke belastingen en retributies op een efficiënte en integere manier correct en volledig te innen. Hierdoor wordt het risico op verlies aan inkomsten beperkt en kan een gelijke behandeling van belastingplichtigen worden gegarandeerd. Audit Vlaanderen voerde deze thema-audit in een twintigtal gemeentebesturen uit tussen september 2014 en juni Voor elk geauditeerd bestuur werd een auditrapport opgemaakt. Bovendien wordt na afloop van de thema-audit ook een globaal rapport opgesteld met aandachtspunten en aanbevelingen die voor alle gemeentebesturen en voor de beleidsmakers relevant kunnen zijn. Detectie-audits: risico s op fraude met betalingen In 2014 voerde Audit Vlaanderen twee detectie-audits bij lokale besturen uit. Bij een detectie-audit analyseert Audit Vlaanderen grote hoeveelheden gegevens op basis van een aantal risicofactoren. Het is de bedoeling ongebruikelijke, afwijkende of merkwaardige patronen aan de oppervlakte te brengen en dan na te gaan of deze patronen verklaarbaar zijn. Bij een van de twee detectie-audits werden in een OCMW ernstige leemten vastgesteld in de toegekende autorisaties aan gebruikers van de financiële software. Door een gebrek aan functiescheiding ontstonden mogelijkheden om onregelmatige en onrechtmatige financiële transacties uit te voeren. Audit Vlaanderen stelde vast dat dit potentiële risico zich ook bij andere OCMW s kon voordoen. Audit Vlaanderen stuurde een mail aan alle OCMW-secretarissen om hen over deze problematiek op de hoogte te brengen en hen te informeren dat een optimale scheiding van functies in de softwarepakketten van groot belang is. Forensische audits Twee forensische audits werden uitgevoerd. Forensische audits zijn fraudegerelateerde onderzoeken. 6 AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN WOLTERS KLUWER

7 Specifieke beleidsdomeinen Vier aanbevelingen Geen vaststelling van belangenvermenging Zes forensische audits opgestart Stand van zaken organisatie- en risicobeheersing Opvolging en rapporteren Audit Vlaanderen en de Vlaamse administratie Naast de audits in de lokale besturen blijft Audit Vlaanderen natuurlijk ook actief bij de Vlaamse administratie. In 2014 werden er 44 audits, bestaande uit themaaudits, procesaudits, organisatie-audits, detectie-audits en forensische audits uitgevoerd. Audit Vlaanderen is bevoegd voor iets minder dan 70 entiteiten, verdeeld over 13 beleidsdomeinen met elk een zeer specifiek takenpakket waardoor Audit Vlaanderen continu moet investeren in de kennis over deze domeinen. Het heterogene landschap van de Vlaamse administratie is bovendien in grote verandering. Thema-audit over informatiebeveiliging Elk jaar voert Audit Vlaanderen bij de Vlaamse administratie een thema-audit uit waarbij een horizontale of transversale materie wordt doorgelicht. In 2014 was het thema Informatiebeveiliging. Het doel was een evaluatie te maken in welke mate de Vlaamse administratie over beheersmaatregelen beschikt om het gewenste niveau van beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie te garanderen. De kwetsbaarheden werden vertaald naar vier aanbevelingen: Á een informatiebeveiligingsstrategie en -beleid op het niveau van de Vlaamse administratie uitwerken; Á een security-governancestructuur opzetten die de rollen en verantwoordelijkheden duidelijk definieert; Á de opvolging en bijsturing van informatiebeveiliging op entiteitsniveau garanderen; Á het veiligheidsbewustzijn van alle medewerkers verhogen. Detectie-audit richt zich op belangenvermenging Elk jaar auditeert Audit Vlaanderen een kwetsbaar proces waarvoor er voldoende onderliggende databases zijn om datamining mogelijk te maken. Nu werd er binnen zes entiteiten, op basis van de gegevens uit het boekhoudpakket en de personeelsgegevens, nagegaan of er leveranciers zijn die dezelfde gegevens (bv. adres) hebben als personeelsleden. Er werden geen gevallen van belangenvermenging vastgesteld, maar wel inbreuken tegen de wetgeving overheidsopdrachten, het Vlaams personeelsstatuut of de deontologische code. Forensische audit In 2014 ontving Audit Vlaanderen 22 meldingen van mogelijke fraude. Audit Vlaanderen startte op basis hiervan zes forensische audits op. Dit lijkt misschien weinig maar niet elke melding leidt tot een audit. Soms kunnen meldingen doorgeschoven worden naar andere integriteitsactoren, kan men zich beperken tot het adviseren van een entiteit of een agentschap of wordt er geen audit opgestart omwille van het ontbreken van onvoldoende aanknopingspunten. Beleidsgerichte rapporten Het jaarverslag schenkt ook aandacht aan de beleidsgerichte rapporten. Op die manier krijgt elke minister inzicht in de stand van zaken of evolutie met betrekking tot de organisatie- en risicobeheersing van alle departementen en/of agentschappen die onder zijn/haar bevoegdheid ressorteren. Realisatiepercentages aanbevelingen Het jaarverslag toont aan hoe Audit Vlaanderen blijft hameren op dezelfde nagel waarmee elke auditor wordt geconfronteerd, met name de opvolging van zijn aanbevelingen. Het opvolgen van en het rapporteren over de realisatiepercentages in het jaarverslag weerhoudt wellicht menig geauditeerde om de aanbevelingen naast zich neer te leggen. De cijfers tonen aan dat het de goede richting uitgaat. WOLTERS KLUWER AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN

8 INTERNE AUDIT info AMS hervormt auditopleiding Flor KEULEMANS Vanaf het academiejaar worden de langlopende opleidingen Master class Internal Auditing en Master class Fraud Auditing hervormd. 1 Met deze hervorming speelt de Antwerp Management School (AMS) handig in op de toenemende behoefte aan flexibiliteit vanwege de deelnemers. Zij kunnen hun studie-inspanningen optimaal afstemmen op hun privé- en professionele situatie. De modulaire aanpak biedt bovendien een uitgelezen kans om elke module continu aan te passen aan de actualiteit of om modules toe te voegen. Master class Internal Auditing Acht modules Specialisatiemodule De belangrijkste hervorming op organisatorisch vlak is het feit dat er telkens acht modules worden voorzien. Elke module omvat drie dagen. Voor de Master class Internal Auditing worden de volgende modules aangeboden: Governance en governancegerelateerde relaties, Interne controle en risicobeheer, Basis interne audit, Financiële audittechnieken, Operationele audittechnieken, ICT-audit, Performanceaudittechnieken en Overheidsaudit. Elke module kan afzonderlijk gevolgd worden. Het certificaat van Master class Internal Auditing wordt bekomen na het volgen van vijf of meer modules en na het afleggen van een eindopdracht. Bij de vijf (of meer) gevolgde modules, zijn de modules Governance en governancegerelateerde relaties, Interne controle en risicobeheer en Basis interne audit evenwel verplicht. Aanvullend op het curriculum van de Master class Internal Auditing biedt de AMS nog een specialisatiemodule Overheidsauditor aan. Deze specialisatiemodule omvat vier dagen waarop de volgende onderwerpen behandeld worden: het algemeen kader van het auditgebeuren in de publieke sector, het normatieve kader van de auditfunctie binnen de publieke sector (Intosai, IIA ), performance audit, financiële audit bij de Belgische overheid en compliance audit. Wie enkel deze specialisatiemodule volgt, verwerft een deelnamecertificaat. Houders van het certificaat Master class Internal Auditing kunnen het certificaat van Master class Overheidsauditor bekomen na het volgen van deze specialisatiemodule en na het indienen van een afstudeerreferaat. Master class Fraud Auditing Verplichte eindopdracht Ook hier werd het programma hervormd tot acht modules van drie dagen. De volgende modules worden aangeboden: Antifraudebeleid, Methoden en Technieken, Fraudeonderzoek, Fraude door bedrijven, Fraude tegen bedrijven en derden, Sociale en fiscale bedrijfsfraude, Antifraudebeleid in de publieke sector en Cybercrime. Het certificaat Master class Fraud Auditing wordt bekomen na het volgen van minimaal vijf modules, waarbij de modules Antifraudebeleid, Methoden en Technieken en Fraudeonderzoek verplicht zijn, en na het afleggen van een eindopdracht. 1 Meer informatie over deze programma s kan bekomen worden de website van de Antwerp Management School: colofon Redactie: L. Barrezeele, F. Keulemans, L. Kordel, T. Lowyck.. Werkten mee aan dit nummer: L. Barrezeele, B. De Bie, E. Guilliams, F. Keulemans. Eindredactie: Marijke Aerts. Nieuwsbrief Audit, Control & Governance is een uitgave van Wolters Kluwer Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk, Ragheno Business Park, Motstraat 30, B-2800 Mechelen. Wolters Kluwer klantenservice: tel (gratis oproep) (vanuit het buitenland), fax , ISSN Wolters Kluwer Belgium NV. Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever. 8 AUDIT, CONTROL & GOVERNANCE NR. 13 WEKEN 26 EN WOLTERS KLUWER

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014 Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril Eddy Guilliams 1 april 2014 Agenda Interne controle/ organisatiebeheersing en audit Wie zijn we? Doelstellingen en monitoring in de leidraad organisatiebeheersing

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ OPGESTELD DOOR DE RAAD VAN BESTUUR INHOUDSOPGAVE Algemeen... 3 1. Samenstelling... 3 2. Verantwoordelijkheden... 3 3.

Nadere informatie

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Een vervolging en een beteugeling langs één weg? Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen tel. 0800 40 300 fax 0800 17 529 www.kluwer.be info@kluwer.be

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

2 Het Adviespunt Klokkenluiders Het

2 Het Adviespunt Klokkenluiders Het Adviespunt Klokkenluiders Klokkenluiders en ondernemingsraad 2 Het Adviespunt Klokkenluiders Het Fanny Tahalele Op 1 oktober 2012 is het Adviespunt Klokkenluiders van start gegaan. Inmiddels is het adviespunt

Nadere informatie

Praktijkboek sociale zekerheid 2014. Voor de onderneming en de sociale adviseur

Praktijkboek sociale zekerheid 2014. Voor de onderneming en de sociale adviseur Praktijkboek sociale zekerheid 2014 Voor de onderneming en de sociale adviseur Praktijkboek sociale zekerheid 2014 Voor de onderneming en de sociale adviseur Johan PUT Editor Gewoon hoogleraar KU Leuven-Instituut

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Waddinxveen, 15 december 2014 Doc.nr.: 1412025 / # Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 1.1 Waarom een klokkenluidersregeling... 3 1.2 Definities...

Nadere informatie

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE CHARTER VAN HET AUDITCOMITE INLEIDING 2 I. ROL 2 II. VERANTWOORDELIJKHEDEN 2 1. Financiële reporting 3 2. Interne controle - risicobeheer en compliance 3 3. Interne audit 4 4. Externe audit: de commissaris

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders

Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders Peter VERSCHELDEN Accountant Moore Stephens Verschelden, Accountants en Belastingconsulenten Bedrijfsrevisor Moore Stephens Verschelden, Bedrijfsrevisoren

Nadere informatie

FOD FINANCIEN - AABBI

FOD FINANCIEN - AABBI FOD FINANCIEN - AABBI De relatie van de lokale besturen met de fiscus Studiedag GD&A Frank Philipsen Antwerpen, 22.09.2015 1 AABBI - ALGEMEEN 01.04.1979 : oprichting 01.09.2013 : strikt autonome algemene

Nadere informatie

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 samen groeien samen oogsten samen proeven Inhoud 1. Historiek 2. Ratio 3. Interne controle 4. Types van audit 5. Drieledig doel 6. Organisatie

Nadere informatie

MASTERCLASS FRAUD AUDITING

MASTERCLASS FRAUD AUDITING DETAILED CURRICULUM MASTERCLASS FRAUD AUDITING ANTIFRAUDEBELEID IN PRIVATE EN PUBLIEKE ORGANISATIES Zowel private als publieke organisaties hebben een toenemende aandacht voor fraude en antifraudebeleid.

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Wat u moet weten van de nieuwe VLAREM-trein 2012. Luc VANDEKERKHOVE

Wat u moet weten van de nieuwe VLAREM-trein 2012. Luc VANDEKERKHOVE Wat u moet weten van de nieuwe VLAREM-trein 2012 Luc VANDEKERKHOVE 2 oktober 2013 Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk 2013 Wolters Kluwer Belgium NV Ragheno Business Park Motstraat 30 B-2800

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek Externe audit, interne controle en IT Steven Van Roosbroek Gestegen verwachtingen Financieel Inhoudelijk Burgers 3 4 Kader voor de externe audit Nieuw systeem van plannen en boekhouden Integratie sectorale

Nadere informatie

40 jaar Belgische btw Verleden, heden en toekomst

40 jaar Belgische btw Verleden, heden en toekomst 40 jaar Belgische btw Verleden, heden en toekomst Met bijdragen van: Piet Battiau Isabelle Desmeytere Marc Govers Ine Lejeune Sven Reynders Danny Stas Jeffrey Owens Patrick Wille Ragheno Business Park

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Externe audit Partner of pijnbank. Eddy Guilliams Steven Van Roosbroek Veerle Vanderlinden

Externe audit Partner of pijnbank. Eddy Guilliams Steven Van Roosbroek Veerle Vanderlinden Externe audit Partner of pijnbank Eddy Guilliams Steven Van Roosbroek Veerle Vanderlinden Agenda Kader Externe audit Leidraad interne controle / organisatiebeheersing 2 Gestegen verwachtingen Financieel

Nadere informatie

Wereldwijd Klokkenluidersbeleid. ABN AMRO Bank N.V.

Wereldwijd Klokkenluidersbeleid. ABN AMRO Bank N.V. Wereldwijd Klokkenluidersbeleid ABN AMRO Bank N.V. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Achtergrond 3 1.2 Onregelmatigheden van algemene, operationele en financiële aard 4 1.3 Lokale wet prevaleert 5 1.4 Persoonlijke

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER Auditcommissie reglement def Pag. 1 Missie / doelstellingen De auditcommissie is een vaste commissie van de Raad van Toezicht. De auditcommissie

Nadere informatie

BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS

BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS COD24_BROCH BlauwOK2deV_NL 26-09-2005 14:33 Page 1 BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS OPSTART - PROCEDURE Preventie ter bevordering van veiligheidsgevoel en sociale betrokkenheid Stap mee

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Centre d Information sur les Médias A.S.B.L. Centrum voor Informatie over de Media V.Z.W.. Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van 06/09/2011. Artikel 1 -

Nadere informatie

Klokkenluidersregelingen in het MBO. Inleiding

Klokkenluidersregelingen in het MBO. Inleiding Klokkenluidersregelingen in het MBO Inleiding 1. Het Adviespunt Klokkenluiders (hierna: Adviespunt ) is een onafhankelijke instelling die in oktober 2012 door de overheid is opgericht om advies en ondersteuning

Nadere informatie

Basiswetboek Wegverkeer. Voor de politie

Basiswetboek Wegverkeer. Voor de politie Basiswetboek Wegverkeer Voor de politie Basiswetboek Wegverkeer Voor de politie Dit wetboek is bijgewerkt tot en met het Belgisch Staatsblad van 30 juni 2011. Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk

Nadere informatie

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce. Cloud Computing, een inleiding ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren 10 december 2013 Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.com 10 december 2013 1 Kenmerken van Cloud

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance De auditfunctie bij trustkantoren Trustkantoren zijn vanaf 1 januari 2015 verplicht om een auditfunctie in te voeren. In deze brochure geven wij een toelichting op de auditfunctie, een overzicht van alle

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Belangenconflictenbeleid

Belangenconflictenbeleid Belangenconflictenbeleid april 2014 Uw veiligheid, onze zorg. www.baloise.be 2 Belangenconflictenbeleid Inhoud 1. Situering...3 2. Belangenconflictenbeleid...3 3. Identificatie van belangenconflicten...4

Nadere informatie

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders Hannah de Jong Transparency International Nederland Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders I. Inleiding Introductie Wie zijn klokkenluiders? Ontwikkelingen klokkenluiden Wet Huis voor Klokkenluiders Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Thús Wonen

Klokkenluidersregeling Thús Wonen Klokkenluidersregeling Thús Wonen Voorwoord Thús Wonen vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van eventuele vermoedens van misstanden binnen de organisatie.

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» 1 Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZG/15/116 ADVIES NR. 08/05 VAN 8 APRIL 2008, GEWIJZIGD OP 6 MEI 2008, OP 4 MAART 2014 EN OP 7 JULI 2015,

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Postadres : Ministerie van Justitie Waterloolaan 115 Kantoren : Regentschapsstraat 61 Tel. : 02 / 542.72.00 Fax : 02 / 542.72.12 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVORMEN, FUSIES EN SPLITSINGEN IN DE SOCIAL PROFIT

SAMENWERKINGSVORMEN, FUSIES EN SPLITSINGEN IN DE SOCIAL PROFIT SAMENWERKINGSVORMEN, FUSIES EN SPLITSINGEN IN DE SOCIAL PROFIT SAMENWERKINGSVORMEN, FUSIES EN SPLITSINGEN IN DE SOCIAL PROFIT Stefaan TUYTTEN Senior consultant social profit SBB Accountants & Adviseurs

Nadere informatie

Vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, editie 2011

Vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, editie 2011 Vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, editie 2011 Joseph Van Olmen Training Manager, DGT (Dangerous Goods Training & Consultancy) AB DO 1008 VEIWET VB 1004 CODVGV DO 1004 ISB 978 90 4653 664 3 D/2011/2664/614

Nadere informatie

Knelpuntboekingen toegelicht De 30 meest gestelde praktijkvragen

Knelpuntboekingen toegelicht De 30 meest gestelde praktijkvragen Knelpuntboekingen toegelicht De 30 meest gestelde praktijkvragen Leen De Boitselier, Irene Timmermans, Peter Verschelden Moore Stephens Verschelden Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen tel.

Nadere informatie

Procedure voor de bescherming van klokkenluiders in KBC Asset Management NV

Procedure voor de bescherming van klokkenluiders in KBC Asset Management NV Procedure voor de bescherming van klokkenluiders in KBC Asset Management NV 1. Basisprincipes KBC Asset Management NV verwacht dat haar medewerkers de voorwaarden van hun arbeidscontracten te goeder trouw

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Ook in het regeerakkoord gaat er veel aandacht uit naar armoedepreventie.

Ook in het regeerakkoord gaat er veel aandacht uit naar armoedepreventie. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 497 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 27 maart 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Faillissementen - Preventief beleid In 2015 startten 5.025

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Theoretische Fundament 5 Module Praktijkproject 5 Rooster 6 Opleidingskosten 6 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

Digital agenda Deel V. juli 2015

Digital agenda Deel V. juli 2015 Digital agenda Deel V juli 2015 Inhoudstafel Deel V - Bescherming en beveiliging van digitale gegevens... 1 V.1 Cybersecurity... 1 V.2 Beveiliging van betalingen... 3 V.3 Vertrouwen van de consumenten

Nadere informatie

Structurele bevindingen uit de eerste reeks organisatie-audits bij lokale besturen

Structurele bevindingen uit de eerste reeks organisatie-audits bij lokale besturen Structurele bevindingen uit de eerste reeks organisatie-audits bij lokale besturen Globaal rapport 14 december 2015 Structurele bevindingen uit de eerste reeks organisatie-audits bij lokale besturen Globaal

Nadere informatie

Profiel. Huis voor klokkenluiders. Voorzitter en vier bestuursleden

Profiel. Huis voor klokkenluiders. Voorzitter en vier bestuursleden Profiel Huis voor klokkenluiders Voorzitter en vier bestuursleden Huis voor klokkenluiders Voorzitter en vier bestuursleden Organisatie Op 1 maart 2016 is de Wet Huis voor klokkenluiders aangenomen door

Nadere informatie

Bouwen aan professioneel vertrouwen

Bouwen aan professioneel vertrouwen PwC doet 21 aanbevelingen voor toezichthouders in semi-publieke sector Bouwen aan professioneel vertrouwen Het is in de semi-publieke sector nog vaak onduidelijk wat de taken en verantwoordelijkheden van

Nadere informatie

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en fiscaliteit - Herstructureringen en overgang van ondernemingen

Nadere informatie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie Nummer 4 16 29 februari 2004 IAB-Info Inhoud 16e jaargang Beroep c Bestuur en aandeelhouderschap van erkende professionele vennootschappen Deze bijdrage strekt ertoe een overzicht te bieden van zowel de

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid

Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid Opdracht en algemene werkingsregels 1 - Het remuneratiecomité heeft aandacht voor het strategische beleid en neemt hierin een adviserende

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

DE ORDONNANTIE VAN 5 MAART 2009 BETREFFENDE HET BEHEER EN DE SANERING VAN VERONTREINIGDE BODEMS

DE ORDONNANTIE VAN 5 MAART 2009 BETREFFENDE HET BEHEER EN DE SANERING VAN VERONTREINIGDE BODEMS DE ORDONNANTIE VAN 5 MAART 2009 BETREFFENDE HET BEHEER EN DE SANERING VAN VERONTREINIGDE BODEMS Jean-Pierre Janssens Met medewerking van: Saı d El Fadili Marie-Franc oise Lemaître Ann Van Craen Verantwoordelijke

Nadere informatie

Regeling procedure en bescherming bij melding van een vermoeden van een misstand

Regeling procedure en bescherming bij melding van een vermoeden van een misstand Klokkenluidersregeling Kennemer Wonen Regeling procedure en bescherming bij melding van een vermoeden van een misstand Kennemer Wonen vindt het belangrijk dat werknemers op een goede maar vooral veilige

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING

KLOKKENLUIDERSREGELING KLOKKENLUIDERSREGELING Juli 2013 Klokkenluidersregeling Poort6 Inleiding Poort6 hecht er veel waarde aan dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen maken van eventuele vermoedens van

Nadere informatie

3 De nieuwe Wet Huis voor klokkenluiders en de rol van de ondernemingsraad

3 De nieuwe Wet Huis voor klokkenluiders en de rol van de ondernemingsraad Klokkenluiders en ondernemingsraad 3 De nieuwe Wet Huis voor klokkenluiders en de rol van de ondernemingsraad Alexander Briejer & Miranda Koevoets 1. Inleiding De klokkenluidersproblematiek heeft in literatuur

Nadere informatie

Vergadering Commissie voor Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering en Stedenbeleid

Vergadering Commissie voor Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering en Stedenbeleid 03-03-2015 Vergadering Commissie voor Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering en Stedenbeleid Voorzitter: de heer Bert Maertens Vraag om uitleg van Paul Van Miert aan Liesbeth Homans, viceministerpresident

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Samenstelling... 6 4. De voorzitter... 7 5. De secretaris... 7 6.

Nadere informatie

Beleid inzake belangenconflicten

Beleid inzake belangenconflicten Beleid inzake belangenconflicten 2 Wat zijn belangenconflicten Bij het verrichten van beleggingsdiensten en activiteiten kunnen zich belangenconflicten voordoen tussen onder andere een financiële instelling

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/08/193 BERAADSLAGING NR. 08/072 VAN 2 DECEMBER 2008 MET BETREKKING TOT DE TOEGANG TOT DE KRUISPUNTBANKREGISTERS

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen Brussel, 14 november 2002. CIRCULAIRE D1/EB/2002/6 AAN DE BELEGGINGSONDERNEMINGEN OVER HUN INTERNE CONTROLE EN OVER DE INTERNE AUDITFUNCTIE EN DE COMPLIANCE-FUNCTIE

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Vraag 1. Antwoord. Vraag 2

Vraag 1. Antwoord. Vraag 2 Leden Van Ojik en Klaver (beiden GroenLinks) en Omtzigt (CDA) aan de minister en staatssecretaris van Financiën over Oekraïense vermogens die in Nederland gestald worden en de rol die de Nederlandse ambassade

Nadere informatie

MiFID Brochure. ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV

MiFID Brochure. ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV MiFID Brochure ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV 30 april 2014 Uw bescherming bij het afsluiten van een verzekeringsovereenkomst conform de MIFID-gedragsregels 1. Inleiding De bescherming van afnemers

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon: Interne Vertrouwenspersoon: Vertrouwenscommissie:

Nadere informatie

ons kenmerk BB/U201201379

ons kenmerk BB/U201201379 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ledenbrief Informatiebeveiligingsdienst (IBD) uw kenmerk ons kenmerk BB/U201201379 bijlage(n) datum 12 oktober

Nadere informatie

In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges

In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges CONGRES π Zaterdag 20 november 2010 π Universiteit Antwerpen Stadscampus π Aula

Nadere informatie

Praktische gids handelshuur

Praktische gids handelshuur PGHAHU_VB_12001.book Page I Thursday, April 5, 2012 2:20 PM Praktische gids handelshuur Luc LINDERS Advocaat Kirsten KOENIGSMANN Advocaat PGHAHU_VB_12001.book Page II Thursday, April 5, 2012 2:20 PM ISBN

Nadere informatie

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Legal insight, inside Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Het beroep van bedrijfsjurist is relatief jong. De wet die dit beroep erkende en het Instituut voor bedrijfsjuristen

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Abnormale of goedgunstige voordelen toch geen minimale belastbare basis?

Abnormale of goedgunstige voordelen toch geen minimale belastbare basis? Abnormale of goedgunstige voordelen toch geen minimale belastbare basis? Aan de hand van bepaalde transacties wordt binnen groepen van vennootschappen soms gepoogd om winsten te verschuiven naar de vennootschappen

Nadere informatie

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter van het Audit Comité van de Raad van Bestuur van Indaver NV 1 Doelstelling van het Auditcomité Het Auditcomité van Indaver

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid)

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon:

Nadere informatie

Dertien nr 44. Personeel. Ik bied een extra kans om uw zaak te herbekijken. Vlaams ombudsman is er ook voor ons. door Filip De Maesschalck

Dertien nr 44. Personeel. Ik bied een extra kans om uw zaak te herbekijken. Vlaams ombudsman is er ook voor ons. door Filip De Maesschalck Dertien nr 44 Personeel Vlaams ombudsman is er ook voor ons Ik bied een extra kans om uw zaak te herbekijken door Filip De Maesschalck Ik ben niet de opperklachtenbehandelaar, de ultieme beschermheer tegen

Nadere informatie

www.kmo-it.be KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012

www.kmo-it.be KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012 KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012 Wat is KMO-IT? Onder het label KMO-IT bundelt het Agentschap Ondernemen de inspanningen die de Vlaamse overheid levert om kmo

Nadere informatie

LEEGSTAND EN ONBEWOONBAARHEID VAN VASTGOED IN HET VLAAMSE GEWEST

LEEGSTAND EN ONBEWOONBAARHEID VAN VASTGOED IN HET VLAAMSE GEWEST LEEGSTAND EN ONBEWOONBAARHEID VAN VASTGOED IN HET VLAAMSE GEWEST LEEGSTAND EN ONBEWOONBAARHEID VAN VASTGOED IN HET VLAAMSE GEWEST MICHIEL DEWEIRDT BARBARA MAMMARELLA Advocaten bij Monard-D Hulst 2013

Nadere informatie

Advies- en ingenieursbureaus DEONTOLOGISCHE CODE

Advies- en ingenieursbureaus DEONTOLOGISCHE CODE DEONTOLOGISCHE CODE 1. INLEIDING De gedragscode heeft tot doel: de kwaliteit van de dienstverlening, de onpartijdigheid, de sociale en milieugebonden verantwoordelijkheid, de eerlijke mededinging, de goede

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Lexalert informeert u gratis en per e-mail over de juridische actualiteit. Schrijf gratis in via www.lexalert.net/registratie

Lexalert informeert u gratis en per e-mail over de juridische actualiteit. Schrijf gratis in via www.lexalert.net/registratie 1 van 5 19-1-2014 16:19 fisconetplus Lexalert informeert u gratis en per e-mail over de juridische actualiteit. Schrijf gratis in via www.lexalert.net/registratie Home > Recente wijzigingen

Nadere informatie

Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon. Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden

Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon. Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden 1 Overzicht presentatie Enkele aandachtspunten vooraf Generiek sjabloon voor schrijven van beheersovereenkomsten

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kalmthout Heuvel 39 2920 Kalmthout Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI KALMTHOUT/RMIB-STOF/2015 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC)

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) ALGEMENE RAAD 25 november 2010 AR-AR-KST-ADV-005 Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219

Nadere informatie

Security manager van de toekomst. Bent u klaar voor de convergentie?

Security manager van de toekomst. Bent u klaar voor de convergentie? Security manager van de toekomst Bent u klaar voor de convergentie? Agenda Introductie Convergentie - De rol en positie van Security in beweging - Wat zien we in de praktijk? - Waar gaat het naar toe?

Nadere informatie

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE Statuut Het Audit- en Toezichtscomité is een raadgevend comité van de Raad van Bestuur, met uitzondering voor de punten waarvoor

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Persoonlijk intakegesprek master 4 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Docenten

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

Functiebeschrijving. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Functienaam: diensthoofd.

Functiebeschrijving. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Functienaam: diensthoofd. Functiebeschrijving Functie Graadnaam: diensthoofd Functienaam: diensthoofd Functiefamilie: managementteam Functionele loopbaan: A1a-A3a Afdeling: Ondersteuning Dienst: Subdienst: Code: Doel van de entiteit

Nadere informatie

ACTUEEL? http://copsincyberspace.wordpress.com/

ACTUEEL? http://copsincyberspace.wordpress.com/ ACTUEEL? http://copsincyberspace.wordpress.com/ ACTUEEL? Bron: deredactie.be ACTUEEL? ACTUEEL? Gerecht onderzoekt cyberspionage bij Belgische topbedrijven Bron: De Tijd 26/08/2014 Bron: De Standaard Actueel?

Nadere informatie

GOOD PUBLIC GOVERNANCE: JAARRAPPORT VAN HET AUDITCOMITÉ 2012 INLEIDING

GOOD PUBLIC GOVERNANCE: JAARRAPPORT VAN HET AUDITCOMITÉ 2012 INLEIDING GOOD PUBLIC GOVERNANCE: JAARRAPPORT VAN HET AUDITCOMITÉ 2012 INLEIDING De RKW streeft de principes van een goed beheer na en wenst zijn legitimiteit en integriteit te maximaliseren. Daartoe heeft hij op

Nadere informatie

BIJZONDERE BESCHERMING TEGEN ONTSLAG

BIJZONDERE BESCHERMING TEGEN ONTSLAG BIJZONDERE BESCHERMING TEGEN ONTSLAG ISBN 978 90 4652 020 8 D 2009 2664 041 BP/R_P-BI9056 Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk Ragheno Business Park Motstraat 30 B-2800 Mechelen Telefoon: 0800-14500

Nadere informatie

OPZEGGING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST

OPZEGGING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST OPZEGGING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ISBN 978-90-4653-621-6 D/2011/2664/488 BP/R_P-BI11063 Verantwoordelijke uitgever : Hans Suijkerbuijk Ragheno Business Park Motstraat 30 B-2800 Mechelen Telefoon: 0800-14500

Nadere informatie

Functiebeschrijving. Afdeling: Algemene Zaken Functienaam: Stafmedewerker

Functiebeschrijving. Afdeling: Algemene Zaken Functienaam: Stafmedewerker Functie Graadnaam: Afdelingshoofd Afdeling: Algemene Zaken Functienaam: Stafmedewerker Dienst: / algemene zaken Functiegroep: Leidinggevend Subdienst: / Functionele loopbaan: A4a-A4b Doel van de entiteit

Nadere informatie

Compliance Charter ERGO Insurance nv

Compliance Charter ERGO Insurance nv Compliance Charter ERGO Insurance nv Inleiding Op basis van de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance aan de verzekeringsondernemingen werd een wettelijke verplichting opgelegd aan de

Nadere informatie

Toelichting bij de nota Opvolging van doelstellingen in de regeerperiode 2014-2019. Dieter Vanhee Departement Bestuurszaken

Toelichting bij de nota Opvolging van doelstellingen in de regeerperiode 2014-2019. Dieter Vanhee Departement Bestuurszaken Toelichting bij de nota Opvolging van doelstellingen in de regeerperiode 2014-2019 Dieter Vanhee Departement Bestuurszaken Infosessie ondernemingsplan 12 januari 2015 Regeerakkoord 2014-2019 We verminderen

Nadere informatie

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl COLOFON 2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon

Nadere informatie