NHa~He~LAND. DUTCH MARITIME NETWORK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NHa~He~LAND. r@lj.,j;i' j@l.igi j;li.ljg".j@i., DUTCH MARITIME NETWORK"

Transcriptie

1 NHa~He~LAND DUTCH MARITIME NETWORK

2 De arbeidsmarkt in de Nederlandse Maritieme Cluster Een overzichtsstudie

3 Nederland Maritiem Land serie l. De Nederlandse Maritieme Cluster: literatuuronderzoek en plan van aanpak economische impact studies 2. De Maritieme Arbeidsmarkt: vraag en aanbod van zeevaartkennis 3. De Nederlandse Scheepsbouw- en toeleveringsindustrie: economische betekenis en structuur 4. De Nederlandse Offshoresector: economische betekenis en structuur 5. De Nederlandse Binnenvaartsector: economische betekenis en structuur 6. De Nederlandse Waterbouwsector: economische betekenis en structuur 7. De Koninklijke Marine: economische betekenis en structuur 8. De Nederlandse Visserij sector: economische betekenis en structuur 9. De Nederlandse Watersportindustrie: economische betekenis en structuur 10. De Nederlandse Maritieme Dienstverlening: economische betekenis en structuur 11. De Nederlandse Maritieme Toeleveranciers: economische betekenis en structuur 12. De Nederlandse Zeehavensector: economische betekenis en structuur 13. De Nederlandse Maritieme Cluster: economische betekenis en structuur 14. Het Maritieme Clustermodel: modellering en scenarioanalyse 15. De Nederlandse Maritieme Cluster: beleidsaanbevelingen 16. De Innovativiteit van de Nederlandse Maritieme Cluster 17. Maritieme Websites en E- Business: een verkenning 18. Maritiem Kapitaalforum: onderzoek naar de werking van de kapitaalmarkt in de sector van maritieme toeleveranciers 19. An International Shipping Company in the Netherlands: the tax perspective 20. E-business in de Maritieme Cluster: visies, strategieën, activiteiten 2l. De arbeidsmarkt in de Nederlandse Maritieme Cluster: een overzichtsstudie Stichting Nederland Maritiem Land De Stichting is op 27 juni 1997 opgericht teneinde de Nederlandse maritieme cluster te promoten en te versterken. Het bestuur van de Stichting bestaat uit N. Wijnolst (voorzitter), G.W. Bos (vicevoorzitter), A.P. de Ridder (secretaris/penningmeester) en verder, in alfabetische volgorde, F.G.M. Conyn, K. Damen, C.l van den Driest, C. van Duyvendijk, R. van Gelder, G.l. Kramer, P.M.l. Kreuze, P.l.H.M. Loonen, W.K. Scholten, A. Tienpont, D.P.M. Verbeek.. De directeur van de Stichting is H.P.L.M. lanssens. Het adres van de Stichting Nederland Maritiem Land is Beurs-World Trade Center, Beursplein 37 (bezoekadres, Postbus 30145, 3001 DC Rotterdam. Tel.: , fax.: ,

4 De arbeidsmarkt in de Nederlandse Maritieme Cluster Een overzichtsstudie in opdracht van Stichting Nederland Maritiem Land uitgevoerd door ECORYS-NEI Drs. Ruud van der Aa Dr. Martin van der Ende Drs. Iris de Ridder DUP Satellite 2002

5 Gepubliceerd en gedistribueerd onder auspiciën van de Stichting Nederland Maritiem Land door: DUP Satellite is een inprint van Delft University Press Prometheusplein I 2628 ZC Delft Tel.: Fax: Studie uitgevoerd door: ECORYS-NEI Arbeid & Sociaal Beleid Postbus AD Rotterdam K.P. van der Mandelelaan MB Rotterdam Tel.: Fax.: Internet: CIP-DAT A KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG De arbeidsmarkt in de Nederlandse Maritieme Cluster / R. van der Aa, M.A. van der Ende, I. de Ridder Delft: Delft University Press. -III.-Lit. ISBN NUGI 834 Trefwoorden: zeevaart, scheepsbouw, maritieme toeleveranciers, offshore, binnenvaart, waterbouw, zeehaven, mantieme dienstverlening, visserij, watersportindustrie, Koninklijke Marine, maritieme cluster, arbeidsmarkt, beleid, onderwijs.

6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Pagina Voorwoord Summary Recommendations Samenvatting Aanbevelingen Inleiding 1.1 Menselijk kapitaal als concurrentiefactor 1.2 Arbeidsmarktbeleid 1.3 Onderzoekdoel en probleemstelling 1.4 Conceptueel kader 1.5 Methodologie Bestaande arbeidsmarktstudies Aanvullende dataverzameling 1.6 Vergelijkbaarheid van de gegevens 1.7 Leeswijzer 2 Omvang en samenstelling van de werkgelegenheid 2.1 Inleiding 2.2 Omvang van de werkgelegenheid 2.3 Flexibele arbeid en inschakeling van buitenlanders 2.4 Typering van de werkgelegenheid in de maritieme cluster 2.5 Maritieme werkgelegenheid 2.6 Leeftijdsopbouw en opleidingsachtergrond Leeftijdsopbouw Opleidingsachtergrond van het personeel 2.7 Herkomst van personeel 2.8 Samenvatting en conclusies 3 Personeelsverloop en personeelsbehoud 3.1 Inleiding 3.2 Omvang en bestemming personeelsverloop 3.3 Redenen van personeelsverloop 3.4 Maatregelen om personeelsverloop te beperken 3.5 Samenvatting Vil IX XV xvii xxiii

7 Inhoudsopgave Pagina 4 Personeelsvoorziening: knelpunten en oorzaken 4.1 Inleiding 4.2 Vacatures 4.3 Moeilijk vervulbare vacatures 4.4 Oorzaken van knelpunten in de personeelsvoorziening 4.5 Werving van personeel 4.6 Samenvatting en conclusies 5 Opleiding en scholing 5.1 Inleiding 5.2 Deelname aan cursussen 5.3 Knelpunten om in scholing te investeren 5.4 Samenvatting 6 Aanbevelingen 6.1 Inleiding 6.2 Sectorale aanbevelingen 6.3 Integrale analyse van sectorale aanbevelingen 6.4 Aanbevelingen op clusterniveau 6.5 Samenvatting Literatuurlij st Bijlage: Maritieme Opleidingen

8 Voonvoord Voorwoord De omvang van de arbeidsmarkt in de maritieme cluster is op basis van de studies uit voorgaande jaren bepaald op ongeveer personen. Een voldoende instroom en kwaliteit van werknemers met maritieme kennis is een kritische succesfactor voor de cluster, nu, maar zeker ook in de toekomst. Teneinde een goed kwantitatief inzicht te hebben in de structuur van de maritieme arbeidsmarkt en de behoefte aan maritiem geschoolden, heeft Nederland Maritiem Land een studie laten uitvoeren door het NEl, waarin de samenstelling van de werkgelegenheid en vele andere belangrijke factoren op branche- en clustemiveau zijn onderzocht. Dit gedetailleerde beeld levert belangrijke inzichten op rond de toekomstige behoefte aan personeel en de aard van de scholing. Dat sluit op zich weer aan op de resultaten van de Tweede Rondetafel Conferentie Maritieme Arbeidsmarkt en Onderwijs, die op 10 oktober 2001 plaatsvond. Ministers Netelenbos en Hermans ondertekenden een Convenant tussen werkgevers en overheid, en in een Slotverklaring committeerden de vertegenwoordigers van de nautischmaritieme brancheorganisaties, werknemersorganisaties en het onderwijs zich om gezamenlijk een aantal initiatieven te nemen ter versterking van de nautische arbeidsmarkt en onderwijs. De activiteiten die hier uit voortvloeien worden door een stuurgroep van verantwoordelijke bestuurders uit deze geledingen geïnitieerd. Versterken van het nautische en maritieme onderwijs heeft een hoge prioriteit in Nederland, want het kan de bottleneck vormen voor een verdere groei van de maritieme cluster. Een aantal opleidingen staat onder druk, dit ondanks het feit dat de vraag naar afgestudeerden groter is dan ooit te voren. De onderhavige studie zal kunnen bijdragen aan een beter inzicht en onderbouwde visie bij alle betrokkenen rond het thema Maritieme Arbeidsmarkt en Onderwijs. Tegelijkertijd zal de studie kunnen bijdragen aan een gevoel van urgentie. Dit zijn voorwaarden voor het creëren van een consensus en het nemen van actie om het tij te keren. De maritieme brancheorganisaties hebben alle bijgedragen aan het verzamelen van de basisgegevens voor de onderzoekers. Een aantal van deze branchestudies was al eerder uitgevoerd door de onderzoekers van het NEL De brancheorganisaties maken hiermee duidelijk dat zij op een verantwoordelijke wijze, met een blik op de toekomst, naar hun sector kijken. Dankzij deze pro-actieve attitude kon Nederland Maritiem Land met een relatief geringe inspanning alle inzichten en cijfers laten verzamelen en analyseren. Dat is de rolverdeling tussen de brancheorganisaties en Nederland Maritiem Land die ons voor ogen staat binnen de maritieme cluster. Prof.dr.ir. Niko Wijnolst Voorzitter Rotterdam, 15 mei 2002 Vll

9

10 Summary Summary This book provides an overview of the labour market for the Dutch maritime cluster. It describes the structure and nature of employment, the characteristics of the workforce, levels of participation in education and training, and the different recruitment and retention strategies used by firms in the cluster. The results are based on data collected between 1997 and 200 I. Comparing the available labour market statistics is complicated by:.à. differing periods for which data was collected;.à. differences in data population sets;.à. differences in definitions (in a number of cases). These considerations should be borne in mind wh en interpreting the results. Nevertheless, this study provides a unique comparison of the labour market in the eleven sectors that form the maritime cluster. It is the first fully integrated analysis of the labour market for the cluster, and aims to provide a baseline for future studies and to support the deve10pment of new ideas and policies. Finally, it makes a number of recommendations conceming the role that vocational training and labour market policy can play in strengthening the maritime cluster. Level of employment The maritime cluster consists of approximately 1l.850 firms in el even sectors. These firms employ around people, representing almost two per cent of national employment. Flexible employment The maritime cluster tends to employ a higher proportion of flexible workers, including both agency staff and employees on fixed-term contracts, than found in the national workforce. Relatively high numbers of agency staff and employees on fixed term contracts were found in the offshore, shipping and dredging sectors. Especially inland navigation and to a les ser extent the Roya/ Navy and the dredging and offshore sectors have a high proportion of employees on fixed-term contracts. Tt is customary within the Royal Navy to hire junior employees by means of a fixed contract. Maritime employment Although all employees in maritime sectors contribute to economic output, maritime knowledge is not always needed to execute all functions. Following the definition of Peeters et al (1997) maritime employment refers to those employees who have 'maritime knowiedge', defined as all the necessary knowledge that is required to a/low ships to sail and fulfil their transportation function. More specifically, this knowledge entails: ix

11 Summary... Navigational knowledge and ability... Ship electronics and automatisation... Ship construction... Mechanical engineering... Electrical engineering... Ship design... Stowage and loading of ships... Shipping market... Shipping finance... Economical exploitation of ships... Shipping insurance (ships, cargo and transportation)... Shipping crew... Other shipping activities According to this definition the share of maritime employment in the different sectors of the cluster varies, ranging from 16 per cent in the offshore sector to up to 95 percent in shipping and the fishing industry. Most workers in inland navigation, water sports industry, dredging sector and the Royal Navy are employed in functions that require maritime knowiedge. In contrast, the sectors for maritime services, marine equipment and offshore have a more modest proportion of workers with maritime-specific knowiedge. While the share of maritime employment is a useful indicator, it is important to stress that there are differences in the definition and composition of maritime knowledge across sectors. Age distribution In comparison to the nationallabour force, relatively few people under the age of 25 are employed in shipping, shipbuilding and, to alesser extent, the offshore sector. Convcrsely, relatively more young people are employed in intand navigation. Older workers, over the age of 45 years, are over represented in shipbuilding and, with low numbers of younger workers entering the sector, shipbuitding is thus (in 1998) confronted with an ageing workforce. The age profiles in other sectors of the maritime cluster are similar to those for the national workforce. Educational level and direction The distribution of educational attainment amongst employees varies across the sectors in the cluster. The ofj~hore, shipping and maritime services sectors have a relatively highly educated workforce compared with the fishing industry and, to alesser extent, in land navigation where many workers hold low levels of education. The majority of the workforce in shipbuilding, offshore, inland navigation and the Royal Navy followed a maritime-orientated education. The proportion of maritimeorientated workers is lower in dredging, water sports industry and marine equipment industry, indicating that these sectors are more reliant on the generic, non sectorspecific, skilis of employees. x

12 Summary Origins of personnel The shipbuilding and the fishing sectors are exceptional by the large numbers of people entering employment straight after completing education. Similarly, the Royal Navy tends to employ school leavers, many of whom subsequently follow internships. The opposite is true for the offshore sector and water sports industry, suggesting that these sectors have a weaker link with educational institutions. The shipping, offshore and inland navigation sectors demonstrate high levels of intemal employee mobility; in these sectors most new employees originate from the same sector. In contrast, the marine equipment industry, water sports industry and the offshore, dredging and seaport sectors are to a large extent dependent on attracting new employees from other industries/sectors. For recruiting new employees the maritime cluster makes little use of the pool of unemployed and other labour sourees, such as the re-entry of wo men and partially disabled workers. VVorkforceturnover Staff tumover is particularly high in inland navigation and marine equipment industry, and is much higher than the national average of 12 per cent. Tumover in shipping, offshore, dredging, seaport, fishing sectors and the Royal Navy is at similar levels to the national rate while the shipbuilding, maritime services sector and water sports industry present significantly lower tumover figures. Analyses of these figures indicate that the level of workforce turn over is partly dependent on sector-specific factors, such as company size, age distribution and project-related employment. Exit destinations The level ofworkforce tumover is a relative phenomenon across sectors ofthe maritime cluster. Tt is partly dependent on exit destinations and the reasons for terminating employment. The Royal Navy and the water sports industry loose significant numbers of personnel to companies in other industries. As a result, these sectors experience a 'brain-drain' as experienced staff leaves to work in other areas. Similarly, naval stafj tends to leave to work in non-maritime industries. Typically for inland navigation and the offshore sector is the relatively high proportion of intemal labour mobility (within the sector). This is consistent with the recruitment strategy of firms in which the labour force of competitors in the sector plays an important role. Intemal labour mobility is particularly low in the seaport sector and the maritime services sector. Exit reasons The available data indicate that work force tumover is particularly due to complaints about salaries, (limited) career perspectives and private reasons. Between and within sectors there appear to be large differences. Sea crew are often dissatisfied with wh at they perceive to be a high level of work pressure. This factor, combined with non-optimal working times, also significantly xi

13 Summary contributes to outflows from the offihore sector while working hours and job insecurity are the most important push factors influencing employees in inland navigation. The reasons given for leaving employment in the dredging sector are the same as those above, but this sector also succumbs to further push factors, namely company developments (reorganisations, the composition of personne\ etc.), internationalisation ofthe ships' crew and waste of qualifications. Schemes to counteract workforce turnover NEl has conducted a small number of labour market studies for the maritime cluster, co vering the sectors shipping, dredging and water sports industry, which focus on schemes to counteract workforce tumover. Shipping companies try to limit workforce tumover by offering attractive labour contracts, career opportunities, generous leave and favourable itineraries. However, many companies in this sector reveal that personne\ policy rarely aims to offer sailors a post-sailing career ashore. The dredging sector tends to place emphasis on salaries, the working environment, career opportunities and compiiing appealing job content. Companies in this sector also pay a lot of attention to generous leave entitlement, yet employees do not perceive this to be a key factor influencing their decisions to leave. lnstead, the most common reason given by employees for leaving the sector is due to pers on al circumstances, making it difficuit for employers to influence these choices. Although staff tumover is relatively low in the water sports industry, companies often take measures to reduce further staff tumover. These measures include improving the working environment, working circumstances and offering higher salaries. Remarkably, companies devote little attention to career opportunities while employees place great value on this issue. Based on recommendations of NEl, the water sports industry took several actions to improve the career opportunities of employees. Job vacancies Recent data on job vacancies indicate that the labour market for the maritime cluster is becoming tighter as the number of job vacancies increases. This is particularly true in the offshore sector, inland navigation and the Royal Naval where a high number of unfilled vacancies are prevalent. Persisting and unfulfilled vacancies The level of persisting and unfulfilled vacancies in the maritime cluster has consistently remained above the national ave rage for those years that figures are availablc. Although data for 2001 is not yet available, the indications are that certain maritime sectors are still struggling to attract employees. This is especially the case in the offshore, dredging and seaport sectors. xii

14 Summary The origins of employment bottlenecks Employers perceive the greatest problem in filling persistent vacancies to be the continuallack of (suitable) candidates for job opportunities. The second most important cause cited by employers is candidates' lack of work experience. Over and above these key factors, many sectors suffer from their own, sector-specific bottlenecks. The seaport sector, for example, often experiences excessive salary requests while disadvantageous working times are perceived to pose problems in the fishing industry. Employers in the dredging sector generally attribute persistent vacancies to a lack of awareness about the sector. Personnel recruitment Personnel advertisements are the most applied instrument used to recruit new personnel in the maritime cluster. At the same time, many sectors use temporary employment agencies as a mechanism for hiring personnel, explaining the relatively high level of flexible employment found in the cluster. In addition, more informal channels of recruitment are used, such as recruiting through employees and open solicitations. The significance that employers generally place on each of these instruments matches those expressed by firms nationally. Education and training There is a relatively high level of participation in education and training within the maritime cluster, often exceeding national participation levels of 40 percent. The main exceptions are inland navigation, fishing industry and water sports industry where strikingly low participation levels are apparent. In contrast, educational participation is exceptionally high in the offshore and marine equipment sectors, and the Royal Navy. In genera I, the courses followed by employees have a limited relevance to the development of maritime knowledge and ski lis. Bottlenecks experienced with investing in education Companies in shipping. shipbuilding and dredging experience particular difficulties implementing education and training policies. In fact, up to 80 per cent of the companies in these sectors feel that their ability to invest in education and training is limited. Similarly, up to 50 per cent of companies in o.ff~hore. seaport and maritime services have this limited capacity. Financial or organizational problems are the most important factors limiting companies' ability to invest in education and training, with tinancial problems particularly prevalent in shipping. fishing industry and the water sports industry. Organizational problems mainly re late to the loss of work time and disruption on the work floor caused by the need to replace employees participating in courses. Both of these factors form the most important obstacles for intensifying up-skilling efforts in the maritime cluster. These factors are compounded further in shipping and fishing industry where employees tend to have relatively low levels of attainment and little motivation for furthering their education. xiii

15

16 Recommendations Recommendations This study makes a number of recommendations regarding the maritime labour market. Special attention is given to improvements that can be achieved at the cluster level and the recommendations are grouped under the following headings:... Labour mobility... Education... Monitoring... Financing Labour mobility a. Making an inventory of maritime skills in order to gain a greater insight into the composition of maritime skills. b. Developing ejjective staf! retention strategies to reduce the number of workers leaving the maritime cluster and to ensure that available human capital is optimally utilised. These strategies should include a consideration of cross-industry career prospects to ascertain, and resolve, mobility limitations. c. Reintegrating ex-stafj, including handicapped workers, so that a labour force can be retained for a broad career path within the maritime cluster. d. Installing a vacancy databank whereby (potential) employees can gain an insight into the full range of employment opportunities within the maritime cluster and to reduce the outflow of personnel from the cluster. Options within this context include encouraging (potential) employees to participate in education and establishing career path intennediaries. e. Conducting awareness campaigns through an integrated education and labour market approach for the whole maritime sector. This approach should focus on broad career perspectives for (potential) employees and should weigh the relations between the industry and cluster levels carefujly. Education f. Continual schooling programmes (in secondary and tertiary vocational education) could stimulate the appeal of vocational education and reduce premature outflows (early school leavers). A number of further recommendations are made in this context in order to maintain consistency with cross-industry developments: a. Making an inventory of regional and industry co-operation between educational institutions, business and loc al authorities. b. Strengthening student guidance (including detennining the study choice and assistance throughout the course of a study). c. Improving the correlation between educational supply of the different educational types. xv

17 Recommendations g. On-the-job training could be a favourable linkage between education and the workplace. An assessment needs to be made to determine which combinations between the educational components and working environments offer the best possibilities. h. Intensijj;ing education to improve the quality and the employability of (potential) employees. The co-ordination between industry initiatives and the optimisation of the educational infrastructure are vita I in this process, and could weil be stimulated by 'Nederland Maritiem Land'. 1. Applying information technology in education to improve employee participation. 'Nederland Maritiem Land' can be deployed to develop beyond the limitations within the infrastructure. Monitoring j. Monitoring internal and external jlows of people participating in vocational education to inform a pro-active education and labour market policy. This data needs to be collected annually from the educational institutions by means of a short questionnaire. As an umbrella organisation 'Nederland Maritiem Land' should be able to play a facilitating role. k. Periodic monitoring of labour market developments so that up-to-date quantitative and qualitative in format ion is available conceming personnel demand. The experiences from other industries can be drawn upon to develop an integrated labour market for the entire maritime cluster on an efficient basis. Financing 1. Combining current jinancial jlows in order to attain as many of the abovementioned recommendations as possible, whilst keeping in mind the industry specific interests in relation to generating complementary facilities on the industry and cluster level. m. Developing Training and Development funds in the maritime sectors where these are not yet present. 'Nederland Maritiem Land' can be utilised as a forum to exchange experiences. XVI

18 Samenvatting Samenvatting Dit boek geeft een schets van de arbeidsmarkt in de maritieme cluster in Nederland. Het doel van deze studie is primair om de structuur van de arbeidsmarkt in kaart te brengen. De gegevens zijn verzameld over een periode van vijf jaar ( ). De vergelijkbaarheid van de beschikbare arbeidsmarkt gegevens wordt op onderdelen bemoeilijkt door verschillen in meetmoment, onderzoekspopulatie en gehanteerde definities. Hiermee dient bij de interpretatie van de uitkomsten rekening te worden gehouden. Niettemin biedt deze studie een unieke vergelijking van arbeidsmarktgegevens voor de 11 maritieme sectoren die gezamenlijk de maritieme cluster vormen. Tevens worden aanbevelingen gedaan hoe opleidings- en arbeidsmarktbeleid kunnen bijdragen aan verdere versterking van de maritieme competentiecluster. De studie kan worden gezien als een "nulmeting" waarin voor het eerst de arbeidsmarkt van de maritieme cluster op geïntegreerde wijze wordt geanalyseerd. Op basis hiervan kan in de toekomst op samenhangende wijze een nadere invulling worden gegeven aan de informatieverzameling en daarmee samenhangende gedachtenvorming over de arbeidsmarkt in de maritieme cluster. Omvang werkgelegenheid De totale (directe) werkgelegenheid in de maritieme cluster bedraagt ongeveer personen die, verspreid over II maritieme sectoren, werkzaam zijn bij ongeveer bedrijven. Uitgedrukt in werkzame personen is dit ongeveer 2 procent van de werkgelegenheid in Nederland. Flexibele arbeid In vergelijking met het landelijk gemiddelde maken de maritieme sectoren veel gebruik van flexibele arbeidskrachten, zowel uitzendkrachten als werknemers met een aanstelling voor bepaalde tijd. Vooral de offshore, de zeevaart en de waterbouw maken in ruime mate gebruik van ingehuurd personeel. In de binnenvaart en in iets mindere mate bij de Koninklijke Marine, de waterbouw en de offihore wordt relatief veel met tijdelijke aanstellingen voor het personeel gewerkt. Bij de Koninklijke Marine is een arbeidscontract voor bepaalde tijd de gangbare wijze waarop jongeren aan hun opleiding beginnen. Maritieme werkgelegenheid Hoewel alle werknemers in de mantjeme sectoren een bijdrage leveren aan de economische output van de betreffende sectoren betekent dit niet dat zij werkzaamheden verrichten waarvoor maritieme kennis nodig is. In aansluiting op de definitie van Peeters et al (1997) is maritieme kennis gedefinieerd als alle scheepsgebonden kennis die nodig is om schepen te (kunnen) laten varen en hun transportfunctie mogelijk te maken. Meer in het bijzonder gaat het hierbij om kennis van: xvii

19 Samenvatting... Navigatiekennis en -kunde... Scheepselektronica en -automatisering... Scheepsbouwkunde... Maritieme werktuigbouw... Installatietechniek... Scheepsontwerp... Stuwage en belading van schepen... Scheepvaartmarkt... Financiering van schepen... Economische exploitatie van schepen... Verzekering van schepen, scheepsladingen en scheepstransporten... Bemanning van schepen... Overige direct scheepsgebonden activiteiten Het aandeel maritieme werkgelegenheid volgens deze definitie varieert van 16 procent in de offshore tot 90 à 95 procent in de zeevaart en visserij. In de binnenvaart, waterbouw, watersportindustrie en bij de Koninklijke Marine houdt een ruime meerderheid van het personeel zich bezig met werkzaamheden waarvoor sectorspecifieke kennis nodig is. De maritieme dienstverleners, maritieme toeleveranciers en de offshore vormen meer bescheiden sectoren als het gaat om maritieme werkgelegenheid, alhoewel ook daar een substantieel deel van het personeel maritieme kennis in het werk gebruikt. Benadrukt moet worden dat het hier om indicaties gaat en dat de aard van de "maritieme" kennis per sector sterk kan verschillen. Leeftijdsopbouw In vergelijking met de leeftijdsverdeling van de Nederlandse beroepsbevolking beschikken de zeevaart, de scheepsbouw en, in iets mindere mate, de offshore over relatief weinig jonge werknemers onder de 25 jaar. Daarentegen maakt de binnenvaart juist zeer veel gebruik van jonge medewerkers. De scheepsbouw kent een duidelijke oververtegenwoordiging van oudere werknemers (boven de 45 jaar) en heeft (anno 1998) duidelijk te maken met een vergrijzingsproblematiek. De leeftijdsopbouw bij de overige maritieme sectoren is redelijk vergelijkbaar met die van de Nederlandse beroepsbevolking. Opleidingsniveau en -richting Wat betreft het opleidingsniveau van het personeel (hoogst behaalde schooldiploma) in de maritieme sectoren bestaat een gedifferentieerd beeld. De offshore, de zeevaart en de maritieme dienstverlening beschikken over een relatief hoog opgeleid personeelsbestand. De visserij, en in mindere mate de binnenvaart, beschikken over een relatief lager opgeleid personeelsbestand. In de scheepsbouw, offshore, binnenvaart, en de Koninklijke Marine heeft een ruime meerderheid van het personeel een maritieme of maritiem georiënteerde vooropleiding gevolgd. Onder het wal personeel bij de zeevaartbedrijven, de waterbouw, de watersportindustrie en de maritieme toeleveranciers ligt dit aandeel een stuk lager. Dit xviii

20 Samenvatting betekent dat er voor deze maritieme sectoren een minder sterke inhoudelijke band met het onderwijs bestaat. Deze sectoren zijn voor hun personeelsvoorziening dan ook meer aangewezen op andere, niet sectorspecifieke opleidingen. Herkomst van personeel De scheepsbouw en de visserij springen in het oog door hun relatief grote instroom van schoolverlaters. Het tegenovergestelde geldt voor de offshore en de watersportindustrie, hetgeen wijst op een zwakke binding van deze sectoren met het onderwijsveld. De zeevaart, offshore en binnenvaart onderscheiden zich door een grote interne mobiliteit binnen de bedrijfstak; het nieuwe personeel dat in deze sectoren wordt aangenomen, is voor een groot deel afkomstig van andere bedrijven in de sector zelf. Bedrijven in de maritieme toelevering, watersportindustrie, offshore, waterbouw en de zeehavens maken voor de instroom van nieuw personeel intensief gebruik van extern arbeidsaanbod (werknemers buiten de eigen sector). Voorts valt op dat de maritieme cluster als geheel weinig gebruik maakt van werkloos arbeidsaanbod of overige arbeidsreserves (zoals herintredende vrouwen of arbeidsongeschikten). Bij de Koninklijke Marine bestaat de instroom overwegend uit schoolverlaters die vervolgens intern worden opgeleid. Personeelsverloop De binnenvaart en de maritieme toeleveranciers kennen een relatief hoog personeelsverloop, veel hoger dan het landelijk gemiddelde van 12 procent. Het personeelsverloop in de zeevaart, offshore, waterbouw, zeehavens, Koninklijke Marine en visserij ligt op of rond het landelijk gemiddelde, terwijl het personeelsverloop in de scheepsbouw, maritieme dienstverlening en de watersportindustrie aanzienlijk lager is. Zoals uit de analyses blijkt, hangt de omvang van het personeelsverloop onder andere samen met sectorspecifieke factoren als bedrijfsgrootte, leeftijdsopbouw van het personeel, projectgebonden werkgelegenheid en dergelijke. Uitstroombestemming Personeelsverloop is een relatief fenomeen, onder meer afhankelijk van de uitstroombestemming van de vertrekkende werknemers en de reden(en) die zij hiervoor hebben. De Koninklijke Marine en de water~portindustrie raken relatief veel personeel kwijt aan concurrenten op de arbeidsmarkt buiten de eigen sector. Hiermee gaat kennis en ervaring voor de eigen bedrijfstak verloren. Van het marinepersoneel is bovendien bekend dat zij grotendeels kiezen voor een baan buiten de maritieme cluster. De binnenvaart en de off~hore kennen een relatief hoge interne arbeidsmobiliteit. Dit is in overeenstemming met het gegeven dat de bedrijven in de binnenvaart en de offshore hun nieuwe personeel vaak bij concurrenten binnen de eigen sector werven. De zeehavensector en de maritieme toelevering kennen een zeer beperkte interne arbeidsmobiliteit. Opvallend is de omvangrijke (vervroegde) uittreding/pensionering in de scheepsbouw en bij de Koninklijke Marine. xix

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Invloed van Carrièreontwikkeling en Werkgerelateerde Kenmerken op. Bevlogenheid bij Werknemers van Commerciële Adviesbureaus

Invloed van Carrièreontwikkeling en Werkgerelateerde Kenmerken op. Bevlogenheid bij Werknemers van Commerciële Adviesbureaus Invloed van Carrièreontwikkeling en Werkgerelateerde Kenmerken op Bevlogenheid bij Werknemers van Commerciële Adviesbureaus Influence of Career Development and Work Characteristics on Work Engagement of

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Naar een Dutch Design voor flexibel én zeker werk

Naar een Dutch Design voor flexibel én zeker werk Naar een Dutch Design voor flexibel én zeker werk Ton Wilthagen Universiteit van Tilburg @wilthagen wilthagen@uvt.nl www.tilburguniversity.edu/reflect Euroguidance Arbeidsmarkt en menselijk kapitaal achilleshiel

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische. Werkomgeving

LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische. Werkomgeving LMX EN LEARNING AGILITY LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische Werkomgeving LMX and Learning Agility: Building Blocks for Sustainable Employability in a dynamic

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Wim Groot & Henriette Maassen van den Brink In samenwerking met Annelies Notenboom, Karin Douma en Tom Everhardt, APE Den Haag

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen The Influence of Self-efficacy

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Modereren Roeping en Spiritualiteit de Relatie Tussen

Modereren Roeping en Spiritualiteit de Relatie Tussen MODEREREN ROEPING EN SPIRITUALITEIT? 1 Modereren Roeping en Spiritualiteit de Relatie Tussen Emotionele Belasting en Emotionele Uitputting? Do Calling and Spirituality Have a Moderating Effect on the Relationship

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen op Mindfulness, Stressbeleving, Interne Locus of Control, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties en Kwaliteit van Leven The

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie