Aan niemand doorvertellen... Ontwikkeling van geheimen voor ouders in de adolescentie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aan niemand doorvertellen... Ontwikkeling van geheimen voor ouders in de adolescentie"

Transcriptie

1 207 An niemnd doorvertellen... Ontwikkeling vn geheimen voor ouders in de dolescentie Loes Keijsers, Susn J.T. Brnje, Tom Frijns, Ctrin Finkenuer, & Wim Meeus SAMENVATTING Deze studie onderzocht de normtieve ontwikkeling vn geheimen die dolescenten heen voor hun ouders. 149 jongens en 160 meisjes (gemiddelde leeftijd T1 = 13.2; SD = 0.5) rpporteerden vier chtereenvolgende jren over de mte wrin ze geheimen voor hun ouders hdden en over de kwliteit vn de ouder-kindreltie. Anlyses toonden dt jongeren steeds meer geheimhouden nrmte ze ouder worden. Deze toenme ws sterker voor jongens dn voor meisjes. Verder lieten nlyses duidelijke vernden zien tussen geheimen en een minder goede ouder-kindreltiekwliteit een jr lter ij meisjes. De discussie richt zich op verschillende etekenissen vn geheimen ij jongens en meisjes en de implicties vn dit onderzoek voor de pedgogische prktijk. Inleiding Zo n 70 procent vn de ouders weet zich soms geen rd met het gedrg vn hun kinderen. Bovendien geven ouders n dt ze de middendolescentie (tussen de 13 en 15 jr) de moeilijkste opvoedperiode vinden (De Jongh & Vlek, 2009). Deze recente evindingen sluiten n ij wetenschppelijke theorieën die de dolescentie ls een levensfse vn storm en stress estempelen. Doordt er veel verndert in de onderlinge verhoudingen tussen ouders en jongeren, kn de ouder-kindreltie onder druk komen te stn. Zo heen dolescenten een toenemende ehoefte n privcy, onfhnkelijkheid en utonomie vn ouders. Deze studie onderzoekt de ontwikkeling vn communictie tussen ouders en jongeren, en dn met nme het heen vn geheimen, omdt dit een elngrijke rol in het ontwikkelingsproces nr meer emotionele utonomie kn spelen en een oorzk kn zijn voor een slechtere ouder-kindreltiekwliteit in de dolescentie (Finkenuer e.., 2008; Finkenuer e.., 2002). Een gedeelte vn de stress die ouders ervren ij het opvoeden vn tieners wordt veroorzkt doordt oude werkmodellen niet meer functioneel zijn en dt ouders dus niet meer kunnen uitgn vn hun ervring ls opvoeder. Wt gisteren werkte, kn morgen resulteren in een ernstig conflict. Omdt ouders gemiddeld genomen chter de ontwikkelingsfeiten nlopen, vinden ze vk dt jongeren niet het recht heen om zken geheim te houden voor hen (Deković e.., 1997; Smetn, 1988). Drom gn ouders vrgen stellen of eisen dt jongeren informtie delen met hen. Dit gedrg vn ouders wordt niet ltijd gewrdeerd door tieners, die vinden dt ze zelf goed in stt zijn om onfhnkelijk eslissingen te nemen en vinden dt ze recht heen op privcy. Dit kn leiden tot conflicten tussen ouders en kinderen en een slech- Tijdschrift voor Orthopedgogiek, 49 (2010),

2 208 LOES KEIJSERS, SUSAN J.T. BRANJE, TOM FRIJNS, CATRIN FINKENAUER, & WIM MEEUS tere reltiekwliteit (Hwk e.., 2008, 2009; Stttin & Kerr, 2000). Deze studie onderzoekt drom ten eerste of het normtief is dt jongeren steeds meer geheim houden voor hun ouders in de dolescentie. Ten tweede zullen we kijken nr het effect vn een dergelijk gerek n communictie op de kwliteit vn de ouderkindreltie in de dolescentie. Ontwikkeling vn geheimen voor ouders Ouder-kindcommunictie verndert in de dolescentie, en de hoeveelheid geheimen die jongeren heen over wt ze doen in hun vrije tijd verndert mee. Om onfhnkelijk en utonoom te worden vn ouders, stellen jongeren grenzen rondom de informtie die ze eschouwen ls privé en die ze niet willen delen met ouders (Petronio, 2002). Twee empirische studies (Smetn e.., 2006; Smetn e.., 2009) lten inderdd zien dt jongeren steeds meer geneigd zijn om informtie ls privé of persoonlijk te eschouwen en dt jongeren het steeds meer gerechtvrdigd vinden om dergelijke informtie niet met hun ouders te delen. Vnuit dit perspectief is dus een toenme in het ntl geheimen dt jongeren voor ouders heen nnemelijk. Het is drom enigszins verrssend dt er tot op heden geen wetenschppelijke studies zijn gedn die heen ngetoond dt geheimen gemiddeld genomen toenemen ij jongeren, en dt het dus normtief is dt jongeren steeds meer chterhouden voor ouders. Deze studie zl drom llereerst de normtieve ontwikkeling vn geheimen gn onderzoeken. Bovendien werd in eerdere studies weinig ndcht geschonken n sekseverschillen. Een studie (Smetn e.., 2006) suggereert echter dt er wel degelijk sekseverschillen estn in de ontwikkeling vn geheimen. Deze Ameriknse studie liet nmelijk zien dt jongens in de 12e kls (vergelijkr met 6e kls middelre school in Nederlnd) meer geheimen hdden over schoolzken dn meisjes op deze leeftijd, terwijl deze sekseverschillen niet werden gevonden toen jongeren in de 9e kls zten. Verder liet deze studie zien dt geheimen rondom schoolctiviteiten ij jongens toenmen met de leeftijd, en ij meisjes niet. Gezmenlijk suggereren deze resultten dus dt een toenme in sekseverschillen in geheimen veroorzkt wordt doordt geheimen ij jongens sneller toenemen dn ij meisjes. Omdt er geen longitudinle studies zijn om dit idee te evestigen, is het eerste doel vn deze studie de normtieve ontwikkeling vn geheimen vn jongens en meisjes in krt te rengen. Een eter egrip vn deze ontwikkelingsprocessen is elngrijk omdt het ouders helpt egrip op te rengen voor de ontwikkelingen die tieners doormken, en omdt niet-normtieve ontwikkeling vn geheimen smenhngt met meer delinquentie en met meer depressie (Finkenuer e.., 2002; Frijns e.., 2010; Lird & Mrrero, 2010). Associties tussen geheimen en reltiekwliteit Gezonde individutie kn worden ereikt ls jongeren onfhnkelijkheid ontwikkelen zonder drij de nden met hun ouders te verreken. Er is dus een prdoxle spnning tussen het feit dt het heen vn geheimen ijdrgt n het ontwikkelen vn onfhnkelijkheid, terwijl het tegelijkertijd de reltie met ouders kn eschdigen (Finkenuer e.., 2008; Finkenuer e.., 2005; Hinde, 1997). Enkele cross-sectionele studies heen getoond dt het heen vn meer geheimen vernd hield met een slechtere kwliteit vn de ouder-kindreltie, in termen vn steun, ccepttie en etrokkenheid vn ouders (Finkenuer e.., 2005; Frijns e.., 2005). We zullen in deze studie drom onderzoeken wt een toenme vn geheimen kn etekenen voor de kwliteit vn de reltie tussen ouder en dolescent. Relties met nderen spelen een essentiele rol in de ontwikkeling vn meiden, terwijl dit minder elngrijk is voor jongens. Meisjes zijn, ten opzichte vn jongens, meer fhnkelijk vn de reltie met hun ouders en heen meer ehoefte n steun vn ouders (ijv. Chodorow, 1978; Geuzine e.., 2000; Ryn

3 AAN NIEMAND DOORVERTELLEN... ONTWIKKELING VAN GEHEIMEN VOOR OUDERS IN DE ADOLESCENTIE 209 & Lynch, 1989). Empirische studies lten dn ook zien dt ouder-kindrelties met dochters gekenmerkt worden door meer reciprociteit en door meer intimiteit dn relties met zoons (Youniss & Smollr, 1985). Het tweede doel vn deze studie is om te onderzoeken wt het effect is vn het heen vn geheimen op de kwliteit vn ouder-kindrelties voor jongens en meisjes. Overzicht studie Smengevt onderzoekt deze 4-jrige longitudinle studie of het norml is dt jongeren steeds meer geheimhouden voor hun ouders, en wt de consequenties hiervn zijn voor de kwliteit vn de ouder-kindreltie. We verwchten dt het ntl geheimen dt jongeren voor hun ouders heen toeneemt in de dolescentie, en dt deze toenme ij jongens sneller verloopt dn ij meisjes. Verder hypothetiseren we dt geheimen de kwliteit vn de ouder-kindreltie op den duur verslechteren. Zonder dt priori hypothesen kunnen worden opgesteld door gerek n eerder onderzoek, exploreren we of dit vernd tussen geheimen en reltiekwliteit verschilt voor jongens en meisjes. Methode Steekproef Dt vn de huidige studie kwmen voort uit een longitudinle studie onder 938 Nederlndse jongeren, CONflict And Mngement Of REltionships (CONAMORE) genmd (Meeus e.., 2002). Adolescenten nmen vijf chtereenvolgende jren deel n vrgenlijstfnmes op school. Drnst werden 656 Nederlndse tweeoudergezinnen uitgenodigd voor dditionele huisezoeken vnf het tweede jr vn de studie. Deze uitnodiging werd door 401 gezinnen geccepteerd. Vnwege finnciële restricties op de studie werden hieruit 323 willekeurige gezinnen geselecteerd. Bij nvng vn de fmilieezoeken wren nog 309 fmilies een tweeoudergezin, en deze fmilies werden in de huidige studie meegenomen. Vier jrlijkse meetronden (T1 tot T4) wren eschikr vn deze gezinnen. Op T1 hdden de dolescenten een gemiddelde leeftijd vn 13.2 (SD = 0.51) en zten ze in het tweede jr vn de middelre school. De steekproef estond uit 149 jongens en 160 meisjes. Procedure Voor de studie kregen dolescenten vn de deelnemende middelre scholen en hun ouders schriftelijke informtie toegezonden over de studie, wrn ze schriftelijk voor deelnme tekenden. Tijdens de jrlijkse school- en huisezoeken nmen getrinde onderzoeksssistenten vrgenlijsten f, voorzien vn geschreven instructies. Jrlijks kregen gezinnen 25 euro voor hun deelnme en jongeren kregen 10 euro voor deelnme n schoolfnmes. Meetinstrumenten De mte wrin jongeren geheimen ewren voor hun ouders werd met dolescenten rpportges gemeten. Drtoe werden twee items uit een 5-item child disclosure schl geruikt (Stttin & Kerr, 2000), nmelijk He je veel geheimen voor je ouders over wt je doet in je vrije tijd? en Vererg je veel voor je ouders over wt je s vonds en in het weekend doet? Vrgen werden gescoord op een 5-punt Likert schl vn 1 (nooit) tot 5 (vk). De correlties tussen deze items lgen tussen de r =.60 en r =.64 over de meetronden (α tussen.67 en.77). De vliditeit vn deze 2-item schl is uitvoerig ediscussieerd door Frijns en colleg s (Frijns e.., 2010). Drnst rpporteerden dolescenten jrlijks over de reltiekwliteit met hun ouders, geruikmkend vn een 12-item suschl vn de Network of Reltionships Inventory (NRI Furmn & Buhrmester, 1985). Op een 5-punt schl (1 = weinig of niet tot 5 = meer kn niet) konden de dolescenten ngeven in welke mte ze steun vn hun vder en moeder kregen. Een vooreelditem is Bewondert en

4 210 LOES KEIJSERS, SUSAN J.T. BRANJE, TOM FRIJNS, CATRIN FINKENAUER, & WIM MEEUS respecteert je moeder/vder je? De correlties tussen rpportges over vders en moeders wren sterk (r =.71 tot r =.77 over de meetronden) en drom heen we scores over vders en moeders gemiddeld. Deze smengestelde mt hd een hoge etrouwrheid in elke meting (α =.82 tot α =.91). Geheimen voor Ouders FIGUUR 1 Uitvl Jongens Leeftijd Meisjes Sekseverschillen ij een lineire toenme vn geheimen voor ouders We heen getoetst of er onwillekeurige uitvl vn respondenten pltsvond, door onze gezinssteekproef (n = 309) te vergelijken met dolescenten uit Nederlndse tweeoudergezinnen die uitsluitend deelnmen n schoolfnmes (n = 347). We vonden geen verschillen in leeftijd, sekse, of opleidingsniveu vn vders. Moeders in onze steekproef wren echter iets hoger opgeleid dn moeders in de referentiesteekproef, wt suggereert dt we een reltief hoogopgeleide steekproef hdden. Resultten Ontwikkeling vn geheimen Tel 1 toont het gemiddelde niveu vn geheimen voor ouders en kwliteit vn de ouder-kindreltie over vier jr. Jongens rpporteerden iets meer geheimen dn meisjes op 16-jrige leeftijd (F(1, 299) = 4.53, p =.03, η 2 =.02). Er wren echter geen sekseverschillen in reltiekwliteit met ouders. De ontwikkeling vn geheimen voor ouders werd getest met een Ltent Groei Model. Figuur 1 lt de ontwikkeling vn geheimen voor ouders zien tussen 13 en 16 jr. Zowel voor jongens ls voor meisjes ws de toenme in het ntl geheimen dt ze voor ouders hdden significnt. De gemiddelde toenme per jr ws 0.18 (p <.001) voor jongens en 0.09 (p <.001) voor meisjes. In de lijn der verwchting vonden we dt de toenme in het ntl geheimen ij jongens significnt sneller ws dn ij meisjes ( χ 2 (1) = 9.91; p <.01). Deze evindingen tonen dus het gemiddeld genomen norml is dt jongens en meisjes een toenemend ntl geheimen heen voor hun ouders in de dolescentie, en dt deze toenme sterker is ij jongens. TABEL 1 Gemiddelden en stndrdfwijkingen vn de vrielen geheimen en reltiekwliteit T1 T2 T3 T4 Vriele Jongens Meisjes Jongens Meisjes Jongens Meisjes Jongens Meisjes Geheimen Gem SD Reltiekwliteit Gem SD

5 AAN NIEMAND DOORVERTELLEN... ONTWIKKELING VAN GEHEIMEN VOOR OUDERS IN DE ADOLESCENTIE 211 Geheimen voor ouders en kwliteit vn ouder-kindreltie Longitudinle vernden tussen geheimen en reltiekwliteit werden getoetst met een structureel vergelijkingsmodel met kruispden (voor een introductie in dergelijke modellen, zie Kline, 2005). Dit model estond uit vier metingen vn dolescentgerpporteerde geheimen en reltiekwliteit en vernden hiertussen (Figuur 2). Zonder te diep in te gn op de excte specificties vn dit model, evt het model zowel ssocities op één tijdstip (T1-T4 vernden) ls effecten over tijd (kruispden). Het T1 vernd kn worden geïnterpreteerd ls een gewone correltie. De kruispden lten zien of er een effect is vn T1 geheimen op T2 reltiekwliteit, gecorrigeerd voor het effect dt T1 reltiekwliteit heeft op T2 geheimen, en vice vers. De kruispden tonen dus effecten over tijd. De resultten vn dit model tonen dt er ij meisjes een significnte ssocitie ws tussen het heen vn meer geheimen op T1 en een slechtere ouder-kindreltiekwliteit op T1. Drnst ws het ntl geheimen een voorspeller vn de reltiekwliteit een jr lter, en voorspelde reltiekwliteit het ntl geheimen dt meisjes een jr lter hdden (Tel 3). Bij jongens vonden we deze vernden drentegen niet. Tezmen tonen deze evindingen dt het heen vn geheimen ij meisjes voorspeld wordt door en een voorspeller is vn een slechtere reltiekwliteit met ouders, terwijl dit vernd ij jongens niet werd gevonden. Discussie Deze 4-jrige longitudinle studie onderzocht de normtieve ontwikkeling vn geheimen voor ouders ij jongens en meisjes tussen de 13 en 16. We vonden een duidelijke toenme in de mte wrin jongeren geheimen heen voor hun ouders, wt evestigt dt het gemiddeld genomen een normtief proces is dt jongeren dingen gn chterhouden voor hun ouders. Deze toenme in het ntl geheimen ws sterker ij jongens dn ij meisjes. Bovendien werden voor meisjes duidelijke vernden ngetoond tussen meer geheimen en een slechtere reltiekwliteit met ouders. Voor jongens werden zulke vernden niet gevonden. De discussie richt zich op differentiële ontwikkelingsprocessen voor jongens en meisjes en de implicties dit die onderzoek kn heen voor de pedgogische prktijk. Normtieve ontwikkeling vn geheimen voor ouders Jongeren heen steeds meer ehoefte n utonomie en onfhnkelijkheid en ze stellen striktere grenzen omtrent welke informtie ze ls privé eschouwen en ze dus niet met hun ouders willen delen (Finkenuer e.., 2008; Keijsers e.., 2009; Petronio, 2002; Youniss & Smollr, 1985). Geen wonder dt veel ouders ngeven dt ze het moeilijk vinden om dolescenten op te voeden (De Jongh & Vlek, 2009). Meer egrip vn normtieve ontwikkelingsprocessen zou ouders kunnen helpen dit proces te egrijpen en de conflicten met jongeren te vermijden of een plek te geven. Deze studie is de eerste longitudinle T1 Geheimen T2 Geheimen T3 Geheimen T4 Geheimen T1 Reltiekwliteit T2 Reltiekwliteit T3 Reltiekwliteit T4 Reltiekwliteit FIGUUR 2 Structureel vergelijkingsmodel met 4 metingen vn geheimen en reltiekwliteit

6 212 LOES KEIJSERS, SUSAN J.T. BRANJE, TOM FRIJNS, CATRIN FINKENAUER, & WIM MEEUS studie die ntoont dt het normtief is dt jongeren meer geheimen gn houden tussen de 13 en de 16 jr. Het is dus elngrijk dt ouders vn dolescenten ewust zijn vn het feit dt het een norml proces is dt jongeren meer geheim gn houden voor hen. Ouders lijken weinig te kunnen doen n deze ontwikkeling, en zouden het zeker niet moeten opvtten ls een gerek n opvoedkundige vrdigheden. Recente studies lten zien dt jongeren en ouders weliswr minder prten met elkr in de middendolescentie, mr dt de reltie zich ook weer herstelt nrmte jongeren meer volwssen worden (De Goede e.., 2009; Keijsers e.., 2009). Ouders zouden dus moeten proeren te ccepteren dt jongeren wel eens geheimen ewren. Tegelijkertijd hngt een te snelle toenme vn het ntl geheimen smen met meer delinquentie en depressie (Frijns e.., 2005; Lird & Mrrero, 2010). Ouders zouden dus moeten proeren te stimuleren dt de dolescent vrijwillig dingen deelt, ijvooreeld door interesse te tonen en gezmenlijke vrije tijdsesteding (zie ook, Keijsers e.., 2009; Stttin & Kerr, 2000). Immers, het wordt niet lnger ls functioneel gezien in de opvoeding om geheime informtie op te eisen. Dit leidt vk tot gevoelens vn over-controle ij dolescenten, wt kn leiden tot conflicten en slechtere reltiekwliteit en tot meer delinquentie in goed functionerende gezinnen (Hwk e.., 2009; Keijsers e.., 2009). Geheimen en slechte ouder-kindrelties Deze studie toonde ook dt het heen vn geheimen door meisjes de reltiekwliteit met ouders negtief eïnvloedt. Dit sekseverschil kn te mken heen met het verschil tussen dochter-ouderrelties en zoon-ouderrelties. Meisjes heen een veel intiemere reltie met hun ouders dn jongens en zijn meer fhnkelijk vn de emotionele steun TABEL 3 Vernden tussen Geheimen en Ouder-Kindreltiekwliteit ij Jongens en Meisjes Jongens Meisjes Prmeter B SE β B SE β T1 tot T4 ssocities T1 Geheimen T1 Reltiekwliteit *** T2 Geheimen T2 Reltiekwliteit * * T3 Geheimen T3 Reltiekwliteit * * T4 Geheimen T4 Reltiekwliteit * * Kruispden (Vernden over Tijd) T1 Geheimen T2 Reltiekwliteit ** T2 Geheimen T3 Reltiekwliteit ** T3 Geheimen T4 Reltiekwliteit ** T1 Reltiekwliteit T2 Geheimen *** T2 Reltiekwliteit T3 Geheimen *** T3 Reltiekwliteit T4 Geheimen *** Noot. Binnen rijen zijn wrden met verschillende suscripts significnt verschillend voor jongens en meisjes. B = ongestndrdiseerde schtting, SE = Stndrd Error, β = gestndrdiseerde schtting (vergelijkr met regressiecoëfficiënt). * p <.05. ** p <.01. *** p <.001

7 AAN NIEMAND DOORVERTELLEN... ONTWIKKELING VAN GEHEIMEN VOOR OUDERS IN DE ADOLESCENTIE 213 vn ouders dn jongens (Geuzine e.., 2000; Ryn & Lynch, 1989). Geheimen zijn reltief onschuldig in fstndelijke relties, mr kunnen juist in intieme relties een fstnd creëren tussen prtners en de reltie eschdigen, omdt het heen vn geheimen in een hechte reltie niet normtief is (Vngelisti, 1994). Het lijkt er dus op dt geheimen ij meisjes kunnen worden eschouwd ls het resultt vn een slechtere reltie met ouders een jr eerder, mr ook ls een voorspeller vn een slechtere reltie een jr lter. Bij jongens lijkt het heen vn geheimen voor ouders echter geen indictie te zijn vn prolemen in de ouder-kindreltie. Voorl ij meisjes zouden ouders dus edcht moeten zijn ls hun dochters veel informtie gn geheimhouden. Het kn de onderlinge reltie eschdigen, en hierdoor kunnen meiden minder geruik mken vn de steun vn ouders. Uit eerder onderzoek is geleken dt ouders die vermoeden dt hun kind veel geheimen voor ze heeft, zich fstndelijker gn gedrgen ten opzichte vn hun kind (Finkenuer, Frijns, Engels, & Kerkhof, 2005). Ouders zouden er, met nme ij hun dochters, dus voor moeten wken dt ze hun kind lijven steunen. Veel steun vn ouders hngt op zijn eurt weer smen met minder depressie en minder delinquentie (Meeus e.., 2004; Petersen e.., 1991). Echter, de resultten tonen ook dt ij meisjes geheimen kunnen worden voorkomen ls ouders lijven investeren in een goede reltiekwliteit. Een etere reltiekwliteit voorspelde immers minder geheimen een jr lter. Limitties Deze vierjrige studie ws nr ons este weten de eerste studie die de normtieve ontwikkeling vn geheimen voor ouders en de gevolgen die geheimen heen voor de kwliteit vn de ouder-kindreltie met ehulp vn longitudinle dt in krt heeft gercht. De studie heeft echter ook zijn eperkingen, die we niet onesproken zullen lten. Ten eerste hdden we in onze dtset de eschikking over slechts twee items voor geheimen. Ondnks dt een eerdere studie (Frijns e.., in druk) liet zien dt deze 2-item schl voldoende divergente vliditeit heeft, is er echter geen goede mnier om de interne vliditeit vn een 2-item schl te eplen. Bovendien ws het domein vn geheimen in deze studie eperkt tot vrijetijdsesteding. Dit is een elngrijk domein in de eleving vn jongeren richting meer utonomie en onfhnkelijkheid. Studies door Smetn en colleg s (Smetn e.., 2006; Smetn e.., 2009) heen echter ook lten zien dt het ntl geheimen kn vriëren tussen verschillende domeinen, zols school, vriendengroep en het persoonlijke domein. In vervolgstudies zou dus een uitgereidere mt voor geheimen moeten worden geruikt, wrij verschillende domeinen worden meegenomen. Ten tweede rpporteerden jongeren over geheimen die ze hdden voor eide ouders, terwijl communictie in een moeder-kindreltie verschilt vn communictie in een vder-kindreltie (Keijsers e.., 2009; Wizenhofer e.., 2004; Youniss & Smollr, 1985). Onze evindingen kunnen dus niet worden gegenerliseerd nr specifieke ouder-kinddydes. Ondnks deze eperkingen zijn we vn mening dt deze studie een goede eerste poging ws om de normtieve ontwikkeling en consequenties vn geheimen te onderzoeken. We vonden dt het zowel voor jongens ls voor meisjes normtief is dt ze meer geheimen voor ouders krijgen tussen de 13 en 16. Geheimen vn jongens nmen sneller toe dn geheimen vn meisjes in de dolescentie. Deze informtie kn ouders helpen ij het egrijpen vn de normtieve ontwikkeling in de dolescentiejren. Bovendien vonden we duidelijke vernden tussen het heen vn geheimen voor ouders en een slechtere kwliteit vn de ouder-kindreltie ij meisjes, mr niet ij jongens. Dit suggereert dt een hoog niveu vn geheimen ij meisjes een voorspeller en gevolg kn zijn voor prolemen in de ouder-kindreltie, terwijl een hoog niveu vn geheimen ij jongens eerder lijkt smen te hngen met gezonde utonomieontwikkeling dn met reltieprolemen. Voorl ij meisjes zouden ouders dus wkzm moeten zijn ij een te snelle toenme in het ntl geheimen.

8 214 LOES KEIJSERS, SUSAN J.T. BRANJE, TOM FRIJNS, CATRIN FINKENAUER, & WIM MEEUS LITERATUUR Chodorow, N.J. (1978). The reproduction of mothering: Psychonlysis nd the sociology of gender. Berkely, CA: University of Cliforni Press. De Goede, I., Brnje, S., & Meeus, W. (2009). Developmentl chnges in dolescents perceptions of reltionships with their prents. Journl of Youth nd Adolescence, 38(1), De Jongh, J. & Vlek, O. (2009). Opvoeden kun je leren. Amsterdm: Ruigrok Netpnel. Deković, M., Noom, M. J., & Meeus, W. (1997). Expecttions regrding development during dolescence: Prentl nd dolescent perceptions. Journl of Youth nd Adolescence, 26(3), Finkenuer, C., Engels, R., & Kuck, K. (2008). Reltionl implictions of secrecy nd concelment in prent-dolescent reltionships. In M. Kerr, H. Stttin, & R. Engels (Eds.), Wht cn prents do? New insights into the role of prents in dolescent prolem ehvior. West Sussex (UK): John Wiley & Sons. Finkenuer, C., Engels, R.C.M.E., & Meeus, W. (2002). Keeping secrets from prents: Advntges nd disdvntges of secrecy in dolescence. Journl of Youth nd Adolescence, 31(2), Finkenuer, C., Frijns, T., Engels, R.C.M.E., & Kerkhof, P. (2005). Perceiving concelment in reltionships etween prents nd dolescents: Links with prentl ehvior. Personl Reltionships, 12(3), Frijns, T., Finkenuer, C., Vermulst, A.A., & Engels, R.C.M.E. (2005). Keeping secrets from prents: Longitudinl ssocitions of secrecy in dolescence. Journl of Youth nd Adolescence, 34, Frijns, T., Keijsers, L., Brnje, S.J.T., & Meeus, W. (2010). Wht prents don t know nd how it my ffect their children: Qulifying the disclosure-djustment link. Journl of Adolescence, 33, Furmn, W. & Buhrmester, D. (1985). Children s perceptions of the personl reltionships in their socil networks. Developmentl Psychology, 21, Geuzine, C., Dery, M., & Liesens, V. (2000). Seprtion from prents in lte dolescence: The sme for oys nd girls? Journl of Youth nd Adolescence, 29, Hwk, S.T., Hle, W.W., Rijmkers, Q.A.W., & Meeus, W. (2008). Adolescents perceptions of privcy invsion in rection to prentl solicittion nd control. Journl of Erly Adolescence, 28, Hwk, S.T., Keijsers, L., Hle, W.W., & Meeus, W. (2009). Tht s none of your usiness! Longitudinl reltions etween dolescents perceptions of privcy invsion nd conflicts with prents. Journl of Fmily Psychology, 23, Hinde, R. (1997). Reltionships: A dilectic perspective. Hove (UK): Psychology press. Keijsers, L., Brnje, S.J.T., Vn der Vlk, I., & Meeus, W. (2009). Mg ik even met je prten? Ouder-kind communictie en delinquentie ij dolescenten. Pedgogiek, 29, Keijsers, L., Frijns, T., Brnje, S.J.T., & Meeus, W. (2009). Developmentl links of dolescent disclosure prentl solicittion nd control with delinquency: Modertion y prentl support. Developmentl Psychology, 45, Kline, R.B. (2005). Principles nd prctice of structurl eqution modeling (2nd ed.). New York: The Guilford Press. Lird, R.D. & Mrrero, M.D. (2010). Informtion mngement nd ehvior prolems: Is non-disclosure of misehvior necessrily sign of troule? Journl of Adolescence, 33, Meeus, W., Akse, J., Brnje, S., ter Bogt, T., Delsing, M., Doorn, M., et l. (2002). CONAMORE: Conflict And Mngment Of Reltionships, unpulished rw dt. Meeus, W., Brnje, S., & Overeek, G.J. (2004). Prents nd prtners in crime: A six-yer longitudinl study on chnges in supportive reltionships nd delinquency in dolescence nd young dulthood. Journl of Child Psychology nd Psychitry, 45, Petersen, A.C., Srigini, P.A., & Kennedy, R.E. (1991). Adolescent depression: Why more girls? Journl of Youth nd Adolescence, 20, 247. Petronio, S. (2002). Boundries of privcy. Dilectics of disclosure. Alny: Stte university New York press. Ryn, R.M. & Lynch, J.H. (1989). Emotionl utonomy versus detch ment: Revisiting the vicissitudes of dolescence nd young dulthood. Child Development, 60, Smetn, J.G. (1988). Adolescents nd prents conceptions of prentl uthority. Child Development, 59, 321.

9 AAN NIEMAND DOORVERTELLEN... ONTWIKKELING VAN GEHEIMEN VOOR OUDERS IN DE ADOLESCENTIE 215 Smetn, J.G., Metzger, A., Gettmn, D.C., & Cmpione-Brr, N. (2006). Disclosure nd secrecy in dolescent-prent reltionships. Child Development, 77, Smetn, J.G., Villloos, M., Tsopoulos-Chn, M., Gettmn, D.C., & Cmpione-Brr, N. (2009). Erly nd middle dolescents disclosure to prents out ctivities in different domins. Journl of Adolescence. Stttin, H., & Kerr, M. (2000). Prentl monitoring: A reinterprettion. Child Development, 71, Vngelisti, A.L. (1994). Fmily secrets: Forms, functions nd correltes. Journl of Socil nd Personl Reltionships, 11, Wizenhofer, R.N., Buchnn, C.M., & Jckson-Newsom, J. (2004). Mothers nd fthers knowledge of dolescents dily ctivities: Its sources nd its links with dolescent djustment. Journl of Fmily Psychology, 18, Youniss, J. & Smollr, J. (1985). Adolescent reltions with mothers, fthers, nd friends. Chicgo, IL: University of Chicgo Press. OVER DE AUTEURS Drs. Loes Keijsers is onderzoeker in opleiding (OIO); e-mil: wesite: keijsers.nl. Dr. Susn Brnje is universitir hoofddocent. Dr. Tom Frijns is post-doc. Prof. dr. Wim Meeus is hooglerr. Zij zijn llen veronden n de onderzoeksgroep Adolescentie vn de Universiteit Utrecht. Dr. Ctrin Finkenuer is universitir hoofddocent, veronden n het deprtement Socile Psychologie vn de Vrije Universiteit te Amsterdm.

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen?

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen? Route K - Volière en fznterie Strt ij de volière; de vrgen 1 t/m 6 gn over een ntl grote Europese vogels. De vrgen over de ndere dieren vn deze route hoeven niet in de juiste volgorde te stn. Dt komt omdt

Nadere informatie

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER OPLEIDING: MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER MET DE SPECIALISATIE SOCIAL MEDIA 2015 1 Mrketing/PR/Communictiemedewerker Specilistie Socil Medi SCHEIDEGGER en CEDOR bieden een unieke opleiding n.

Nadere informatie

Erasmus MC Junior Med School

Erasmus MC Junior Med School Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Ersmus MC Junior Med School 2012-2013 De rts-onderzoekers vn morgen Het progrmm Dit progrmm loopt prllel n VWO-5 en -6 en bestt uit vier onderdelen:

Nadere informatie

8 Kostenverbijzondering (I)

8 Kostenverbijzondering (I) 8 Kostenverijzondering (I) V8.8 Speelgoedfriknt Autoys BV heeft onlngs de Jolls Joye ontwikkeld: een plsti speelgoeduto voor peuters in de leeftijdstegorie vn twee tot vijf jr. De produtie voor 2009 wordt

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 2

Opdrachten bij hoofdstuk 2 Opdrchten ij hoofdstuk 2 2.1 Het vullen vn je portfolio In hoofdstuk 2 he je gezien op welke mnier je de informtie kunt verzmelen. An de hnd vn die informtie kun je de producten mken wrmee jij je portfolio

Nadere informatie

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening Werkld TI-8: Over de hoofdstelling vn de integrlrekening. Inleiding We ekijken chtereenvolgens in onderstnde figuren telkens de grfiek vn een functie f met in het intervl [; ]. f ( ) = f ( ) = + y = 5

Nadere informatie

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015 Bijlge gendpunt 7: Inhoudelijke plnning overlegtfels 2015 In de Ontwikkelgend (ijlge 5 ij de Deelovereenkomst mtwerkvoorziening egeleiding 18+) zijn 7 them s en 31 suthem s opgenomen die in 2015 tijdens

Nadere informatie

Zelfstudie practicum 1

Zelfstudie practicum 1 Zelfstudie prtium 1 1.8 Gegeven is de volgende expressie:. () Geef de wrheidstel vn deze expressie. () Minimliseer de gegeven expressie. () Geef een poort implementtie vn de expressie vn onderdeel ().

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Op zoek nr tlent en mbitie! Geneeskunde studeren in Rotterdm Decentrle selectie 2011-2012 Wt hebben we jou te bieden? Sterke knten vn het onderwijsprogrmm

Nadere informatie

Werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit. Er zal veel belastinggeld nodig zijn om al die problemen op te lossen.

Werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit. Er zal veel belastinggeld nodig zijn om al die problemen op te lossen. vk Mtshppijleer them Multiulturele smenleving onderwerp Het multiulturele drm vn P. Sheffer ntwoorden ij de vrgen over het rtikel kls Hvo 5 dtum jnuri 2014 1 2 3 4 5 6 7 8 De vrg hoe de slehte werk-, woon-

Nadere informatie

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude?

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude? VOORWAARDEN Overlijdensrisicoverzekering Delt Lloyd Levensverzekering NV Amsterdm MODEL 2401 U wilt uw finnciële zken goed geregeld heen. Ook ij overlijden. Drom het u een overlijdensrisicoverzekering

Nadere informatie

De tijdens de training aangeboden ski-imitaties gebruiken we zowel als middel maar ook als doel.

De tijdens de training aangeboden ski-imitaties gebruiken we zowel als middel maar ook als doel. 15 Ski-eroics Hoofdstuk 15, Pgin 1 vn 5 15.1 Inleiding Het is elngrijk om SneeuwFit triningen gevrieerd te houden. Proeer het nod vn ctiviteiten zo verschillend mogelijk te houden. Een vooreeld hiervn

Nadere informatie

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV)

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV) Smenvtting Op 1 pril 2001 trd de wet SOV in werking. Op grond vn deze wet kunnen justitibele verslfden die n een ntl in de wet genoemde voorwrden voldoen, in het kder vn een strfrechtelijke mtregel, voor

Nadere informatie

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging N een CVA (beroerte)... hoe verder?. Een CVA (beroerte) kn uw leven drstisch vernderen! 2009 Een uitgve vn de Nederlndse CVA-vereniging Wt is een CVA? In Nederlnd leven meer dn een hlf miljoen mensen met

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid 8.5 Tectronis Tectronis, een friknt vn elektronic, kn vn een nder edrijf een éénjrige licentie verkrijgen voor de fricge vn product A, B of C. Deze producten

Nadere informatie

INTERVIEWEN 1 SITUATIE

INTERVIEWEN 1 SITUATIE INTERVIEWEN drs. W. Bontenl 1 SITUATIE Een interview vlt te omshrijven ls een gesprek tussen één of meerdere personen - de interviewers - en een ndere persoon (of diverse nderen) - de geïnterviewden -

Nadere informatie

1.3 Wortels. x x 36 6 = x = 1.5 Breuken. teller teller noemer noemer. Delen: vermenigvuldig met het omgekeerde.

1.3 Wortels. x x 36 6 = x = 1.5 Breuken. teller teller noemer noemer. Delen: vermenigvuldig met het omgekeerde. Voorereidende opgven Stoomursus Tips: Mk de volgende opgven het liefst voorin in één vn de A4-shriften die je gt geruiken tijdens de ursus. Als een som niet lukt, werk hem dn uit tot wr je kunt en g verder

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN I - 1 HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN 1.1. Het egrip krcht 1.1.1. Definitie vn krcht Een stoffelijk punt is een punt wrn een zekere mss toegekend wordt. Dit punt is meestl de voorstellende vn een lichm. Zo

Nadere informatie

Nakomelingen van rendieren kunnen een paar uur na de geboorte al met de kudde meerennen. Zijn rendieren nestvlieders of nestblijvers?

Nakomelingen van rendieren kunnen een paar uur na de geboorte al met de kudde meerennen. Zijn rendieren nestvlieders of nestblijvers? Route A 1 Bosrendieren en korstmossen Rendieren zijn de enige herten wrvn zowel mnnetjes ls vrouwtjes een gewei drgen. Vroeger dcht men dt het gewei geruikt werd om sneeuw weg te schuiven zodt ze ij het

Nadere informatie

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel Rpportge Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel VERSIEBEHEER Versie Sttus Dtum Opsteller Wijzigingen Goedkeuring Door Dtum 0.1 onept 4-11-09 VERSPREIDING

Nadere informatie

JOB-monitor 2016 Vragenlijst

JOB-monitor 2016 Vragenlijst JOB-monitor 2016 Vrgenlijst (versie met wijzigingen t.o.v. 2014) JOB in smenwerking met ReserchNed 2015 JOB. Geen vn de mterilen die onderdeel uitmken vn de JOB-monitor 2016 mogen zonder voorfgnde schriftelijke

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Leerlingenmateriaal DELFSTOFFEN IN NEDERLAND. Niveau. Inhoud. Opdracht 2. Inleiding. Opdracht 3. Opdracht 1

Docentenhandleiding. Leerlingenmateriaal DELFSTOFFEN IN NEDERLAND. Niveau. Inhoud. Opdracht 2. Inleiding. Opdracht 3. Opdracht 1 111122952X_Geokrnt 58 05-09-2005 08:24 Pgin 6 6 Docentenhndleiding Inhoud In Nederlnd worden op dit moment rdgs, rdolie en steenzout vnuit grote diepte omhoog gehld. Drnst worden er zogenmde oppervlktedelfstoffen,

Nadere informatie

Getallenverzamelingen

Getallenverzamelingen Getllenverzmelingen Getllenverzmelingen Ntuurlijke getllen Het getlegrip heeft zih wrshijnlijk ontwikkeld op een wijze die overeenkomt met de mnier wrop u zelf de getllen geleerd het. De sis is het tellen.

Nadere informatie

Werken aan resultaat, altijd en overal

Werken aan resultaat, altijd en overal nbroek choemn dviseurs Werken n resultt, ltijd en overl Nr een professionele implementtie vn Het Nieuwe Werken bij de Belstingdienst Michël Geerdink Onder het motto Werken n resultt, ltijd en overl is

Nadere informatie

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten.

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten. 9 2 Eindige utomten In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers vn het college: eindige utomten. 2.1 Deterministische eindige utomten We eginnen met een vooreeld. Vooreeld 2.1 Beschouw het volgende

Nadere informatie

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7 Eenmlige uitgve vn jnuri 2009 DE kinderstem srh zegt KindereN GeVen een CijFER De uitkomst is ls volgt: Het gemiddelde cijfer wt Jouw mening telt! Fier Fryslân helpt vrouwen en kinderen die te mken hebben

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

Praktijkcursus Gezondheidszorg Cursuscoördinator Dr. M.B.M. Soethout / Drs. W. Hopmans Oefentoets met 55 MC en stellingen MET antwoorden

Praktijkcursus Gezondheidszorg Cursuscoördinator Dr. M.B.M. Soethout / Drs. W. Hopmans Oefentoets met 55 MC en stellingen MET antwoorden OefenCAT Cursus Prktijkcursus Gezondheidszorg Cursuscoördintor Dr. M.B.M. Soethout / Drs. W. Hopmns Oefentoets met 55 MC en stellingen MET ntwoorden 1 Wt is de elngrijkste determinnt vn ziektelst in lgeinkomenslnden

Nadere informatie

1a Een hoeveelheid stof kan maar op één manier veranderen. Hoe?

1a Een hoeveelheid stof kan maar op één manier veranderen. Hoe? Oefenopgven over Stoffen en Mterilen Uitwerking en ntwoord op elke opgve stt n de ltste opgve. Gegevens kunnen worden opgezoht in de tellen hterin. Als de zwrteftor niet vermeld is mg je 9,81 N/kg nemen.

Nadere informatie

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5 Prktische Opdrcht Lineir Progrmmeren V5 Bij deze prktische opdrcht g je n het werk met een ntl prolemen die je door middel vn Lineir Progrmmeren kunt oplossen. Je werkt lleen of in tweetllen. De prktische

Nadere informatie

M1 Combinatie van naar voren staande tanden met impacties en een overtallig gebitselement bij een 10-jarig meisje

M1 Combinatie van naar voren staande tanden met impacties en een overtallig gebitselement bij een 10-jarig meisje M1 Comintie vn nr voren stnde tnden met impcties en een overtllig geitselement ij een 10-jrig meisje Trefwoorden: Klsse-II/1 mlocclusie Impctie Overtllig geitselement Eversie Functionele pprtuur Buiteneugel

Nadere informatie

Medicatieveiligheid voor kwetsbare groepen in de langdurige zorg en zorg thuis onvoldoende

Medicatieveiligheid voor kwetsbare groepen in de langdurige zorg en zorg thuis onvoldoende Medictieveiligheid voor kwetsre groepen in de lngdurige zorg en zorg thuis onvoldoende Verpleeghuizen en verzorgingshuizen moeten nog punten vereteren; gehndicptenzorg en thuiszorg moeten snel veiliger

Nadere informatie

Riante bouwkavel met ruime bebouwingsmogelijkheden

Riante bouwkavel met ruime bebouwingsmogelijkheden Rinte ouwkvel met ruime eouwingsmogelijkheden gelegen n de krkteristieke strt Berg te Nuenen Koopprijs 682.000,00 v.o.n. Groot 1.748 m² 1. Algemene eschrijving Op een prchtige plek, nij het centrum vn

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra)

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra) Wt mk jij morgen mee MBO Loonwerk (Groen, grond en infr) Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dt is mr goed ook. We hebben een groene wereld nodig, wrin jij en je omgeving goed

Nadere informatie

Leesvaardigheidsexamens moderne vreemde talen in Europees verband

Leesvaardigheidsexamens moderne vreemde talen in Europees verband Leesvrdigheidsexmens moderne vreemde tlen in Europees vernd De reltie tussen de centrle exmens leesvrdigheid en het Europees Referentiekder José Noijons, Henk Kuijper juni 6 An deze uitgve heen meegewerkt:

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 13. Integreren. Introductie 125. Leerkern 126. Samenvatting 149. Zelftoets 150

Inhoud leereenheid 13. Integreren. Introductie 125. Leerkern 126. Samenvatting 149. Zelftoets 150 Inhoud leereenheid 3 Integreren Introductie 5 Leerkern 6 Integrl ls oppervlkte 6 De functie ls fgeleide vn zijn oppervlktefunctie 3 3 Primitieven 33 4 Beplde en oneplde integrl 35 5 Oneigenlijke integrlen

Nadere informatie

Ontleden? Leuk! Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op Niveau tweede fase

Ontleden? Leuk! Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op Niveau tweede fase Door Henk Jongsm, hoofduteur Op Niveu tweede fse Ontleden? Leuk! Inleiding Lstig soms, dt ontleden. Denk je net een regel te egrijpen, kom je weer een uitzondering tegen. En ls je denkt die uitzondering

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeconomie Meerkeuzevrgen 1.1 Glolisering is een proces vn wereldwijde economische integrtie door een sterke toenme vn de interntionle hndel en investeringen. wrij de wereldproductie

Nadere informatie

Assertiviteit. Agressiviteit

Assertiviteit. Agressiviteit ASSERTIVITEIT drs. M.F. Serrurier Shepper 1 SITUATIE Assertiviteit is een zelfewuste, psyhishe weerrheid wrdoor u in stt ent op te komen voor uw eigen elngen en uiting te geven n uw gevoelens, wensen en

Nadere informatie

Dat kan toch niet waar zijn?

Dat kan toch niet waar zijn? Door Henk Jongsm, hoofduteur Op Niveu tweede fse Dt kn toch niet wr zijn? 1 Inleiding In de Leeuwrder Cournt vn zterdg 16 jnuri 2010 stond dit ericht. Eerder dood door tv kijken? Dt geloof je toch niet?

Nadere informatie

11 Wiskundige denkactiviteiten: digitale bijlage

11 Wiskundige denkactiviteiten: digitale bijlage Wiskundige denkctiviteiten: digitle ijlge Suggesties voor opdrchten wrij de leerlingen uitgedgd worden wiskundige denkctiviteiten te ontplooien. De opdrchten heen de volgende structuur. In de kop stn chtereenvolgend:

Nadere informatie

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a Op weg nr een betrouwbre beoordeling Een eerlijke beoordeling vn cll center gents Cll center-gents worden vk mede beoordeeld op ACT en AHT. Met nme het beoordelen op ACT is niet redelijk, omdt toevl hierin

Nadere informatie

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2...

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2... 113 6.0 INTRO 1 Bekijk de sommen hiernst en g n of ze kloppen. Schrijf de twee volgende sommen uit de rij op en controleer of deze ook ls uitkomst 2 heen. c Schrijf twee sommen op die veel verder in de

Nadere informatie

columbus Onrust in Iran: het begin van het einde of het einde van het begin? HAVO/VWO brengt het beste uit twee werelden samenlesbrief

columbus Onrust in Iran: het begin van het einde of het einde van het begin? HAVO/VWO brengt het beste uit twee werelden samenlesbrief olumus rengt het este uit twee werelden smenlesrief HAVO/VWO Foto: Polo Woods / Anzenerger / Hollndse Hoogte Onrust in Irn: het egin vn het einde of het einde vn het egin? olumus Inleiding Er gt geen dg

Nadere informatie

Route F - Desert. kangoeroerat

Route F - Desert. kangoeroerat Route F - Desert Voor deze route, moet je eerst nr de Bush. Dr moet je even zoeken nr de tunnel die nr de Desert leidt. Geruik onderstnd krtje voor de Desert. Begin ij nummer 1. 1 Kngoeroertten Kngoeroertten

Nadere informatie

Werkkaarten GIGO 1184 Elektriciteit Set

Werkkaarten GIGO 1184 Elektriciteit Set Werkkrten GIGO 1184 Elektriiteit Set PMOT 2006 1 Informtie voor de leerkrht Elektriiteit is één vn de ndhtsgeieden ij de nieuwe kerndoelen voor ntuur en tehniek: 42 De leerlingen leren onderzoek doen n

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Onderzoek doen

Hoofdstuk 1 Onderzoek doen Noordhoff Uitgevers v Hoofdstuk 1 Onderzoek doen Opdrcht 1.1 Lees het rtikel Steeds meer lleenstnden worden steeds grijzer in prgrf 1.2 en entwoord drn de volgende vrgen. Geef n welke orgnisties elng kunnen

Nadere informatie

Welke van de volgende beweringen over de kromme snavel is of welke zijn juist voor jonge flamingo's? Maak het hokje met een juiste bewering zwart.

Welke van de volgende beweringen over de kromme snavel is of welke zijn juist voor jonge flamingo's? Maak het hokje met een juiste bewering zwart. Route I 1 Flmingo's Flmingo's zeven met hun kromme snvel voedsel uit het wter. Jonge flmingo's heen een rehte snvel. De jonge dieren zeven niet zelf voedsel uit het wter, mr worden door de ouders gevoerd.

Nadere informatie

Het Museumregister. Museumregistratie anno 2012

Het Museumregister. Museumregistratie anno 2012 Het Museumregister Museumregistrtie nno 2012 Het Museumregister Museumregister Nederlnd Geregistreerde muse Voorwrden voor registrtie Registrtiecyclus Anmelden Voor welke vrgen ij wie? Auditmodule en interctief

Nadere informatie

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT INFORMATIE hrt WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT COLOFON INHOUD INITIATIEFNEEMSTER Jessy Jnsen www.jessyjnsen.nl Hvelte Inleiding 05 HrtVerwennend voor Jou & Visie 07

Nadere informatie

Handreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie

Handreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie Hndreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie Inleiding In het projet zij-instroom, onderdeel vn het progrmm Areidsmrkt & Opleiding Zuivelindustrie, is in de periode 2011-2012 onderzoek gedn nr mogelijkheden

Nadere informatie

elsbethhorneman e44 grafisch / interactief ontwerper 1016 RR Amsterdam M. 06 53518394

elsbethhorneman e44 grafisch / interactief ontwerper 1016 RR Amsterdam M. 06 53518394 elsbethhornemn e44 grfisch / interctief ontwerper Luriergrcht 116 1016 RR Amsterdm M. 06 53518394 mil@elsbethhornemn.nl www.elsbethhornemn.nl NL 0734.87.983 B01 beste bezoeker, omdt de website nog in ontwikkeling

Nadere informatie

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, eerste editie. Pesten en klikken

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, eerste editie. Pesten en klikken Door Henk Jongsm, hoofduteur Op niveu tweede fse, eerste editie Inleiding Pesten en klikken Dr zou iets n gedn moeten worden, dt zouden ze moeten verieden. Hoe vk hoor je dt niet? Zoiets denk jij vst ook

Nadere informatie

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Nee heb je, j kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES René Bekkers ICS/Sociologie Universiteit Utrecht R.Bekkers@fss.uu.nl INLEIDING

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 bcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 Algemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

Opdrachten Hoofdstuk 7

Opdrachten Hoofdstuk 7 Opdrhten Hoofdstuk 7 7.1 Herinner je een situtie vn je werk of privé wrvn je hterf geonludeerd het 'dt hd ik nders moeten doen'. Dit mg gerust vn tien jr oud zijn. Het hoeft geen grote morele misser te

Nadere informatie

opgaven formele structuren procesalgebra

opgaven formele structuren procesalgebra opgven formele struturen proeslger Opgve 1. (opgve 3.3.7 op p.97 vn het ditt 2005) Een mier moet vn links voor onder nr rehts hter oven op een kuus, met ties (rehts), (hter), en (oven). Uitwerking vn opgve

Nadere informatie

De route van de Ocean start in de Bush. Volg de bordjes naar de Ocean. De vragen staan in chronologische volgorde.

De route van de Ocean start in de Bush. Volg de bordjes naar de Ocean. De vragen staan in chronologische volgorde. Route L - Oen 1 De route vn de Oen strt in de Bush. Volg de ordjes nr de Oen. De vrgen stn in hronologishe volgorde. Kwllen Dt er lngs de Nederlndse kust kwllen voorkomen, is lgemeen ekend. De oorkwl kun

Nadere informatie

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet.

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet. kennismking met i-respect.nl INTRODUCTIE GEMAAKT DOOR: Annèt Lmmers ONDERWERP: Een eerste kennismking met i-respect.nl en het onderwerp publiceren. DOEL: Weten wt de gevolgen en risico s kunnen zijn vn

Nadere informatie

Medicatie HOOFDSTUK. Bloeddrukcontrole

Medicatie HOOFDSTUK. Bloeddrukcontrole UNIT 4 Meditie HOOFDSTUK 4 Bloeddrukontrole Dit projet werd gefinnierd met de steun vn de Europese Commissie. De verntwoordelijkheid voor deze pulitie ligt uitsluitend ij de uteur; de Commissie kn niet

Nadere informatie

Moderne wiskunde: berekenen zwaartepunt vwo B

Moderne wiskunde: berekenen zwaartepunt vwo B Moderne wiskunde: erekenen zwrtepunt vwo B In de edities 7 en 8 ws er in de slotdelen vn VWO B ruimte genomen voor een prgrf over het erekenen vn een zwrtepunt. In de negende editie is er voor gekozen

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 20 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 20 mei 13.30 16.30 uur Wiskunde B Profi Exmen VWO Voorereidend Wetenschppelijk Onderwijs Tijdvk Donderdg 20 mei 3.30 6.30 uur 9 99 Dit exmen estt uit 5 vrgen. Voor elk vrgnummer is ngegeven hoeveel punten met een goed ntwoord

Nadere informatie

1 Uw secretaresse vraagt u wie u voor deze sessie wilt uitnodigen. Aan welke mensen denkt u?

1 Uw secretaresse vraagt u wie u voor deze sessie wilt uitnodigen. Aan welke mensen denkt u? CREATIVITEIT drs. R.B.E. vn Wijngrden 1 SITUATIE Elke dg zijn er momenten die om retiviteit vrgen. Een proleem oplossen, een nieuw idee ontwikkelen, ties edenken, vereterpunten zoeken zken wrvoor het nuttig

Nadere informatie

Examenreglement 2014-2015 30 september 2014 GEERT GROOTE COLLEGE AMSTERDAM. Stichting voor Voortgezet Vrijeschoolonderwijs Noord-Holland

Examenreglement 2014-2015 30 september 2014 GEERT GROOTE COLLEGE AMSTERDAM. Stichting voor Voortgezet Vrijeschoolonderwijs Noord-Holland Exmenreglement vn het GEERT GROOTE COLLEGE AMSTERDAM Vestiging vn de Stichting voor Voortgezet Vrijeschoolonderwijs Noord-Hollnd Vstgesteld door het evoegd gezg septemer 2014-1- 30 septemer 2014 Het Geert

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3 Voorwrden Hypotheek SprVerzekering Model 10052 Delt Lloyd Levensverzekering NV Inhoudsopgve 1 Wt edoelen wij met? 3 2 Wnneer strt uw verzekering? 3 3 Wnneer stopt uw verzekering? 3 3.1 Kunt u de verzekering

Nadere informatie

We moeten praten! Ontwikkeling van ouder-kind communicatie en delinquentie: Moderatie door steun van ouders

We moeten praten! Ontwikkeling van ouder-kind communicatie en delinquentie: Moderatie door steun van ouders We moeten praten! Ontwikkeling van ouder-kind communicatie en delinquentie: Moderatie door steun van ouders Lo e s Ke i j se r s, To m Fr i j n s, Su s a n J.T. B ra n j e, W i m M e e u s URN:NBN:NL:UI:10-1-100841

Nadere informatie

ja, studentaccount is groter dan standaard account en nog steeds gratis. Wel moet je mail adres van school en website van school invoeren ter controle

ja, studentaccount is groter dan standaard account en nog steeds gratis. Wel moet je mail adres van school en website van school invoeren ter controle Werken met Prezi Infolok Prezi: www.prezi.om prijs ipd pp geshikt voor leerling voordeel Stp 1: het nmken vn een ount. - G nr de wesite. - Kies voor 'Sign Up. grtis j presentties en mindmppen j, studentount

Nadere informatie

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers?

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers? fonts: chtergrond PostScript Fonts op computers? Tco Hoekwter tco.hoekwter@wkp.nl bstrct Dit rtikel geeft een korte inleiding in de interne werking vn PostScript computerfonts en hun coderingen. Dit rtikel

Nadere informatie

edatenq is een toepassing die de ondernemingen de mogelijkheid biedt om hun statistische aangiften in te vullen en door te sturen via internet.

edatenq is een toepassing die de ondernemingen de mogelijkheid biedt om hun statistische aangiften in te vullen en door te sturen via internet. Hndleiding edatenq Mndelijkse enquête toerisme en hotelwezen Inleiding edatenq is een toepssing die de ondernemingen de mogelijkheid iedt om hun sttistische ngiften in te vullen en door te sturen vi internet.

Nadere informatie

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam Integrtie en religiositeit onder de Turkse tweede genertie in Berlijn en Amsterdm Een nlyse vn jonge moslims in twee Europese hoofdsteden 1 Fenell Fleischmnn* Smenvtting In dit rtikel wordt de reltie onderzocht

Nadere informatie

Natuurlijke getallen op een getallenas en in een assenstelsel

Natuurlijke getallen op een getallenas en in een assenstelsel Turf het ntl fouten en zet de resultten in een tel. Vlmingen Nederlnders resultt ntl resultt ntl 9 9 en nder tlstelsel U Ontijfer de volgende hiërogliefen met ehulp vn het overziht op p. in het leerwerkoek.........................

Nadere informatie

Keuze van het lagertype

Keuze van het lagertype Keuze vn het lgertype Beschikbre ruimte... 35 Belstingen... 37 Grootte vn de belsting... 37 Richting vn de belsting... 37 Scheefstelling... 40 Precisie... 40 Toerentl... 42 Lgergeruis... 42 Stijfheid...

Nadere informatie

Platte en bolle meetkunde

Platte en bolle meetkunde Hoofdstuk I Pltte en olle meetkunde F. vn der lij Dit hoofdstuk evt een door de redctie gemkte ewerking vn een in Utrecht op 6 oktoer 1993 gegeven Kleidoscoop college vn F. vn der lij. Grg willen we professor

Nadere informatie

REKENEN MACHTEN MET. 5N4p EEBII 2013 GGHM

REKENEN MACHTEN MET. 5N4p EEBII 2013 GGHM REKENEN MET MACHTEN Np EEBII 0 GGHM Inhoud Herhlin: Eponentiele roei... Netieve Mchten... Geroken mchten... Etr Oefeninen... 9 Hoere-mchts functies... 0 Overzicht vn de reels... Herhlin: Eponentiële roei

Nadere informatie

Wens 1: Oriëntatie op de EU. Inleiding. Leerfilosofie. Tot slot staan wij voor activerend en interoctief onderwijs. Onze opzet, materialen en het

Wens 1: Oriëntatie op de EU. Inleiding. Leerfilosofie. Tot slot staan wij voor activerend en interoctief onderwijs. Onze opzet, materialen en het Wens 1: Oriënttie op de EU Inleiding De doelstellingen en de brede doelgroep voor de opleiding Oriënttie op de EU vrgen om een prktijkgerichte cursus met een grote ndruk op de invloed vn de EU op de werkprocessen

Nadere informatie

Symposium In relatie tot kanker

Symposium In relatie tot kanker Symposium In reltie tot knker Mndg 26 mei 2014 Loctie: Ersmus MC - Onderwijscentrum te Rotterdm Het medische behndeltrject kn voor de ptiënt vernderingen teweeg brengen in de reltie en rol nr nsten, werk

Nadere informatie

Formeel Denken. Herfst 2004. Contents

Formeel Denken. Herfst 2004. Contents Formeel Denken Hermn Geuvers Deels geseerd op het herfst 2002 dictt vn Henk Brendregt en Bs Spitters, met dnk n het Discrete Wiskunde dictt vn Wim Gielen Herfst 2004 Contents 1 Automten 1 1.1 Automten

Nadere informatie

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC Zo zijn onze mnieren Integriteit en gewenst gedrg in het Ersmus MC Inhoudsopgve 1. Werken met ptiënten, colleg s, studenten en externe relties Inleiding... 3 2. Integriteit en (on)gewenst gedrg Mtschppelijke

Nadere informatie

Biense Dijkstra Alg. directeur

Biense Dijkstra Alg. directeur g l s r e v r J Het smenstellen vn het jrverslg 2014 is terugkijken, mr drn zo snel mogelijk weer vooruitkijken. Nog steeds vnuit een sterke finnciële positie. In 2014 hebben we de Hermn Wijffels Innovtieprijs

Nadere informatie

Pak jouw passer en maak de afstand tussen de passerpunten 3 cm.

Pak jouw passer en maak de afstand tussen de passerpunten 3 cm. Psser en irkel Verkennen Opgve 1 Op de foto hiernst wordt met ehulp vn een psser een irkel getekend. Pk jouw psser en mk de fstnd tussen de psserpunten 3 m. Teken een punt M en zet drin de stlen punt vn

Nadere informatie

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl Z g AUG Z0lt C \/f2 b,^.c/ -í w-t S t> Retourdres Postbus 88 5000 AB Tilburg OPTIMUS stichting ktholiek, protestnts-christelijk

Nadere informatie

V2.1 Eerlijk verdeeld?

V2.1 Eerlijk verdeeld? Wie verdient wt? v2 Mkt geld gelukkig? L Voor je sisehoeften zols eten, woonruimte en kleding en je l guw dit edrg kwijt. Bedenk mr eens wt de mndhuur is. En hoeveel etl je voor vste lsten 1s gs, liht

Nadere informatie

Z- ß- ßr!2f int tçotg

Z- ß- ßr!2f int tçotg Z- ß- ßr!2f int tçotg A n s I u iti n g sco nve n nt "De Bouw Werkt ln Noordoost Brbnt" Er is een convennt gesloten De Bouw Werkt in Noordoost Brbnt. Eén vn de doelstellingen vn het convennt is het uitbreiden

Nadere informatie

HET VELOCARDIOFACIAAL SYNDROOM : GENETISCHE EN ERFELIJKHEIDSASPECTEN.

HET VELOCARDIOFACIAAL SYNDROOM : GENETISCHE EN ERFELIJKHEIDSASPECTEN. 1 HET VELOCARDIOFACIAAL SYNDROOM : GENETISCHE EN ERFELIJKHEIDSASPECTEN. KOEN DEVRIENDT. Centrum voor Menselijke Erfelijkheid KULeuven Inleiding. Het DiGeorge syndroom werd reeds in 1965 eschreven door

Nadere informatie

De oppervlakte van de rechthoek uit de vorige opgave hangt van dezelfde variabelen af.

De oppervlakte van de rechthoek uit de vorige opgave hangt van dezelfde variabelen af. Opgve 1 Vn twee korte en twee lnge luifers is een rehthoek geleg. Omt je geen fmetingen weet hngt e omtrek vn eze rehthoek f vn twee vrielen, nmelijk lengtekorteluif er en lengtelngeluif er. Welke formule

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 bcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 lgemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

edatenq is een toepassing die de ondernemingen de mogelijkheid biedt om hun statistische aangiften in te vullen en door te sturen via internet.

edatenq is een toepassing die de ondernemingen de mogelijkheid biedt om hun statistische aangiften in te vullen en door te sturen via internet. Inleiding edatenq is een toepssing die de ondernemingen de mogelijkheid iedt om hun sttistishe ngiften in te vullen en door te sturen vi internet. Het etreft een door de FOD Eonomie volledig eveiligde

Nadere informatie

schets 10 Bergrede: tweeërlei fundament (7:24-29)

schets 10 Bergrede: tweeërlei fundament (7:24-29) shets 10 Bergrede: tweeërlei fundment (7:24-29) A Kernpunten * An het einde vn de Bergrede vergelijkt Jezus de mens met de ouwer vn een huis. Het is een eeld voor wt wij vn ons leven mken en vioor de hele

Nadere informatie

Bekijk onderstaand algoritme recalg. Bepaal recalg(5) en laat zien hoe u het antwoord hebt verkregen.

Bekijk onderstaand algoritme recalg. Bepaal recalg(5) en laat zien hoe u het antwoord hebt verkregen. Vooreeldtentmen 1 Tentmen Dtstructuren en lgoritmen (T641 en T6741) OPGAVE 1 c d Bekijk onderstnd lgoritme recalg. Bepl recalg() en lt zien hoe u het ntwoord het verkregen. Wt erekent recalg in het lgemeen?

Nadere informatie

Krommen en oppervlakken in de ruimte

Krommen en oppervlakken in de ruimte (HOOFDSTUK 60, uit College Mthemtis, door Frnk Ares, Jr. nd Philip A. Shmidt, Shum s Series, MGrw-Hill, New York; dit is de voorereiding voor een uit te geven Nederlndse vertling). Krommen en oppervlkken

Nadere informatie

Onder Auditoren. Zestien praktijksituaties door de ogen van. milieuauditors. Stichting Coördinatie Certificatie Milieuzorgsystemen

Onder Auditoren. Zestien praktijksituaties door de ogen van. milieuauditors. Stichting Coördinatie Certificatie Milieuzorgsystemen Onder Auditoren Zestien prktijksituties door de ogen vn milieuuditors Verslg SCCM-Auditordgen 2002 Stihting Coördintie Certifitie Milieuzorgsystemen Inleiding Op 18 en 26 mrt 2002 heeft SCCM een tweetl

Nadere informatie

Nieuwe internet radio eigenschap

Nieuwe internet radio eigenschap XXXXX XXXXX XXXXX /XW-SMA3/XW-SMA4 Nieuwe internet rdio eigenschp EN NL Deze drdloze luidspreker is ontworpen om te genieten vn Pndor*/internetrdio. Om nr Pndor/internetrdio te kunnen luisteren, kn het

Nadere informatie

Verschil zal er zijn mvbo bovenbouw WERKBLAD

Verschil zal er zijn mvbo bovenbouw WERKBLAD Vershil zl er zijn mvo ovenouw WERKBLAD 1. Hoe heet de gemeente wr jij in woont? 2. Hoeveel inwoners heeft je gemeente in 2010? 3. Is het ntl inwoners in jouw gemeente sinds 2010 gestegen of gedld? 4.

Nadere informatie

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong Wt lter ik wil() Foto: Jef Corneillie (89) wil grg bibliothecris worn. LESBRIEF Contct tussen oud en jong worn Deze lesbrief is gemkt door stichting GetOud in smenwerking met Openbre Bibliotheek. DIGITALE

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 bcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 lgemeen nieuws Sloffen! Beste ouders, Het is bij ons op school verplicht om de schoenen in de gng uit te doen, mr het is niet de bedoeling dt de kinderen drn op sokken

Nadere informatie

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak Mytylshool De Trppenberg Peter vn Sprrentk www.m3v.nl Nieuwbouwonept en revlidtieentrum geriht op de toekomst Mytylshool De Trppenberg en het ngrenzende revlidtieentrum in Huizen willen in de toekomst

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Slrisschl Indelingsniveu FUWASYS-dvies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores 44343 43334 43 43 Somscore

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van Papierarchitectuur, PA.

Handleiding voor het maken van Papierarchitectuur, PA. Hnleiing voor het mken vn Ppierrhitetuur, PA. Inleiing PA is het mken vn 3D ojeten uit een plt stuk ppier of krton. Eerst wort een ontwerp gemkt op ppier of krton. Door het snijen en vouwen vn het ontwerp

Nadere informatie

WELK LICHTSCHERM MOET IK GEBRUIKEN VOOR INLOOPBEVEILIGING?

WELK LICHTSCHERM MOET IK GEBRUIKEN VOOR INLOOPBEVEILIGING? ICK KEUZEHULP WELK LICHTCHERM MOET IK GEBRUIKEN VOOR INLOOPBEVEILIGING? Voor inloopeveiliging geldt onder meer de norm EN 13855. Dit is de norm voor het eplen vn de veiligheidsfstnd. Deze fstnd is fhnkelijk

Nadere informatie