Subsidieaanvraag / Application Dossier nummer/ Dossier number: DEFINITIEF. Algemene gegevens / General Information

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Subsidieaanvraag / Application Dossier nummer/ Dossier number: 60-61900-98-452 DEFINITIEF. Algemene gegevens / General Information"

Transcriptie

1 Subsidieaanvraag / Application Dossier nummer/ Dossier number: Algemene gegevens / General Information Programma / Programme : Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round : 4e ronde NPO Onderzoeksvoorstellen Projecttitel / Project title : DELFGOUD: een innovatieve strategie om de sociale Projecttaai / Project language Geplande startdatum / Planned start date Geplande duur/ Planned duration Datum indienen / Date of application Projecttype / Project type Vervolg eerder ZonMw-project / Continuation previously funded project ZonMw competentie en gezonde leefstijl van zelfstandig wonende ouderen van > 7 jaar in achterstandswijken te bevorderen Nederlands / Dutch maanden / months Toegepast onderzoek / Applied research Nee / No Aanvrager / Applicant Dr. M.H.G. de Greef T: F: E: Hanzehogeschool Groningen kenniskring Transparantie Zorgverlening Eyssoniusplein CE GRONINGEN Projectieden / Project members Prof. dr. E. Buskes (Projectcommissielid) Functie/Position: Hgl MTA/Klinische Epidemiologie Opleiding/Education: WO Studierichting /Subject: Epidemiologie T: F: \ E: Universitair Medisch Centrum Groningen Disciplinegroep Epidemiologie Postbus RB GRONINGEN Drs. Y. Dijkstra (Projectcommissielid) Functie/Position: Universitair docent Opleiding /Education: WO Studierichting /Subject: Bewegingswetenschappen T: F: \ E: Universitair Medisch Centrum Groningen Centrum voor Bewegingswetenschappen Sector F Postbus AD GRONINGEN Dr. M.H.G. de Greef (Projectleider en penvoerder) Functie/Position: Lector Paramediche ouderenzorg Opleiding /Education: T: F: \ E: Hanzehogeschool Groningen kenniskring Transparantie Zorgverlening Eyssoniusplein CE GRONINGEN Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4

2 H. Kamsma (Projectcommissielid) Functie/Position: Directeur Zorgcentrum Betingestaete Opleiding/Education: T: F: E: Zorggroep Fivelland Multifunctioneel Zorgcentrum Betingestaete Ede Staalstraat KJ DELFZIJL R. Maring (Projectcommissielid) Functie/Position: Ouderenwerker Opleiding /Education: T: F: \ E: Stichting Welzijn & Dienstverlening Noordersingel AK DELFZIJL Dr. G. Schout (Mede projectleider) Functie/Position: Lector Competentieontwikkeling in de OGGZ Opleiding/Education: WO Studierichting /Subject: Academie voor Verpleegkunde T: F: E: Hanzehogeschool Groningen Academie voor Verpleegkunde Postbus CB GRONINGEN Mw. D. Sibbes (Formeel aanspreekpunt) Functie/Position: Coördinator Lokaal Sociaal Beleid Delfzijl Opleiding /Education: HBO T: F: \ E: Gemeente Delfzijl Sociaal beleid Johan van den Kornputplein EA DELFZIJL Mw. G. Steendam (Bestuurlijk verantwoordelijke) Functie/Position: Dean Opleiding/Education: HBO T: F: E: Hanzehogeschool Groningen kenniskring Transparantie Zorgverlening Eyssoniusplein CE GRONINGEN Mw. D. Tuik-van de Wijk (Gebruikerscommissielid) Functie/Position: bewoners platform Delfzijl-Noord Opleiding/Education: T: F: E: WMO Adviesraad Delfzijl Johan van den Kornputplein EA DELFZIJL Subsidieaanvraag /Application Dossier nummer/ Dossier number: Projectgegevens / Project information Samenvatting / Summary Het bevorderen van een gezonde leefstijl van ouderen met een lage sociaal economische status vraagt om een aanpak die aansluit bij de leefomstandigheden en kennis en vaardigheden van deze specifieke doelgroep. Vanuit dit perspectief heeft de Hanzehogeschool, op verzoek van het wijkplatform ouderen in Delfzijl Noord en samen met bewoners van deze wijk het leefstijlprogramma DELFzijl Gezond OUder Worden (DELFGOUD) ontwikkeld. Doel van deze studie is het doen van onderzoek naar het effect van deelname aan het DELFGOUD programma op de kwaliteitvan leven van ouderen met een lage sociaal economische status. Hiertoe wordt een cluster gerandomiseerd onderzoek uigevoerd onder 125 ouderen in Delfzijl Noord (experimentele groep) en 125 ouderen in Winschoten (controle groep). De inclusie criteria voor deelname aan het programma zijn leeftijd > 7 jaar, lichamelijke inactiviteit (SOC 1-3), MMSE > 24, eenzaamheid (De Jong Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 2

3 Dossier nummer/ Dossier number: Gierveld >3) depressie (INSTEL >3 ). Ouderen die in aanmerking komen voor het programma in Delfzijl Noord krijgen het DELFGOUD programma aangeboden, die bestaat uit vier deelinter-venties, te weten een bewegingsinterventie (GALM en COACH programma), een sociale vaardigheids -en weerbaarheidstraining (ACTOR en GROSSO programma), een anti-depressieprogramma (GGZ programma "In de put uit de put") en een voedingsprogramma (het Betingestaete programma). Het DELFGOUD programma duurt 24 maanden en wordt wekelijks aangeboden. De controle groep krijgt geen interventie aangeboden, maar wordt gevraagd om aan de voor- en nameting mee te doen. Voorafgaand en na afloop van het programma wordt als primaire uitkomstmaat kwaliteitvan leven (EQ6D) gemeten. Als secundaire uitkomstmaten worden fysieke fitheid (Senior fitness Test), sociaal contacten (Personal Relations Network Questionnaire), depressie (Diagnostic Inventory for Depression), voedingsgedrag (Eetmeter Voedingscentrum) en angst (sociale angstschaal) gemeten. Bij gebleken effectiviteit zal het DELFGOUD programma worden toegepast binnen het transitie experiment van de regio Noord en bij de landelijke implementatie van het DELFGOUD in het kader van het (NASB) programma. Trefwoorden / Keywords leefstijlinterventie, ouderen, kwaliteitvan leven, SES Samenwerking / Collaboration Samenwerking tussen onderzoek en praktijk / Cooperation between research and practice: Ja/Yes Inhoud / Content Probleemstelling / Problem definition Het onderzoek naar de effecten van het programma DELFGOUD sluit aan bij de centrale doelstelling van het Netwerk Nationaal Programma Ouderenzorg Regio Noord door binnen het netwerk (gezamenlijk) projecten te ontwikkelen die beogen het welzijn en welbevinden onder kwetsbare ouderen te verbeteren. Het bevorderen van kwaliteitvan leven, zelfredzaamheid en functiebehoud staan hierbij centraal Specifiek sluit het onderzoeksproject aan bij het transitie experiment van het Netwerk NPO Regio Noord, dat gericht is op het bevorderen van welbevinden vanuit het perspectief van de oudere. Verreweg de meeste ouderen wonen zelfstandig (d.w.z. niet in bijvoorbeeld een verzorgingshuis) en deze groep vormt een belangrijke doelgroep binnen bovengenoemd experiment. Binnen dit experiment wordt de mate van kwetsbaarheid, zorgcomplexiteit en welbevinden onder deze ouderen geïnventariseerd. De scores op deze variabelen kunnen worden afgezet in een 3-dimensionale matrix waarbij scores die bij elkaar liggen gegroepeerd kunnen worden tot betekenisvolle ouderenprofielen. Per profiel zullen programma's of interventies ontwikkeld worden (bijvoorbeeld in de weizijns- en de preventieve sfeer) die beogen het welzijn van ouderen in het desbetreffende profiel te bevorderen of achteruitgang van het welzijn te voorkomen. Een effectief programma zoals dat wordt onderzocht in het onderhavige DELFGOUD project is een belangrijke aanvulling op het pakket aan weizijns- preventieve interventies dat aan kwetsbare ouderen in achterstandswijken zou kunnen worden aangeboden binnen het transitie experiment. Er wordt in DELFGOUD, samen met ouderen, gewerkt aan het verminderen van eenzaamheid, het verminderen van angst en somberheid/ depressie en het bevorderen van zelfredzaamheid. Kortom, het bevorderen van kwaliteit van leven staat in dit project centraal, is de primaire uitkomstmaat van dit onderzoek en het onderzoek geeft daarmee invulling aan het door de programmacommissie geselecteerde thema 'Kwaliteit van leven' dat centraal gesteld is in deze subsidieronde. Ook sluit het onderzoeksvoorstel aan bij de geformuleerde thema's van de vierde subsidieronde van het Nationaal Programma Ouderenzorg, omdat zich richt op sociaal en fysiek kwetsbare ouderen met een lage sociaal economische status. Het DELFGOUD programma is ingebed in het Healthy Ageing onderzoeksprogramma van de Hanzehogeschool Groningen en het Healthy Ageing Noord Nederland (HANNN) samenwerkingsplatform. Binnen het HANNN samenwerkingsplatform is veel expertise en ervaring beschikbaar ten aanzien van leefstijlinterventies (bewegen, voeding, weerbaarheid, zelfredzaamheid, eenzaamheid) die binnen DELFGOUD worden aangeboden. Relevantie / Relevance Uit de Sociaal Economische Status Score, die gebaseerd is op het gemiddelde inkomen per wijk, het percentage met een laag inkomen, het percentage laagopgeleiden en het percentage werklozen in een postcodegebied blijkt dat Delfzijl Noord tot een van de wijken met de laagste SES score in Nederland gerekend kan worden.5 Het RIVM constateert dat een lage sociaal economische status samenhangt met ongezonde leefstijlkenmerken en gezondheidsachterstanden in termen van een lagere levensverwachting (lagere opgeleide mannen en vrouwen leven gemiddeld 4,9 korter respectievelijk 2,6 jaar korter dan hoger opgeleide leeftijdsgenoten) dat het aantal jaren dat in minder goede gezondheid wordt doorgebracht door mensen met een lage sociaal economische status wordt geschat op 15 jaar. 1,11 Het kabinetsbeleid van 23 was er concreet op gericht om de gezonde levensverwachting van groepen met een lage SES met drie jaar te verhogen van 53 in 2 naar 56 jaar in 22. Om dit bereiken heeft de overheid vier aangrijpingspunten voor beleid geformuleerd, te weten : het verkleinen van verschillen in opleiding, inkomen en sociaal-economische factoren, het verminderen negatieve effecten van SES op gezondheidsproblemen, het verminderen negatieve effecten van een lage SES op gezondheid door beïnvloeding determinanten van gezondheid en het verbeteren van de toegankelijkheid en effectiviteit van gezondheidszorg voor lage SES-groepen. In de praktijk blijken deze beleidsdoelstellingen moeilijk haalbaar te zijn.12,13,14 Uit onderzoek naar het verbeteren van de leefsituatie en het verminderen van gezondheidsachterstanden van mensen met een lage sociaal economische status komen een aantal dilemma's naar voren zoals het individualiseren van een probleem met maatschappelijke oorzaken15, de nadruk op downstream interventies die niet aansluiten bij de behoeften en wensen van Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 3

4 Dossier nummer/ Dossier number: ouderen zelf16,17, en barrières als gevolg van dominantie van het medisch model. 18 Inmiddels wordt duidelijk dat het beïnvloeden van de gezondheidssituatie van ouderen in achterstandsituatie vraagt om een multi-factoriële aanpak, d.w.z. het in samenhang beïnvloeden van meerdere ongezonde Ieefstijlkenmerken19-21 en het gebruik maken van een wijkgerichte aanpak die wordt afgestemd op de wensen en behoeften van de doelgroep.22,23 Op grond van deze werkzame bestanddelen is met de ouderen in de wijk het DELFGOUD programma ontwikkeld. Door het uitvoeren van dit programma hopen we een bijdrage te leveren aan het ontwikkelen van een effectieve interventiestrategie voor het bevorderen van de leef- en gezondheidssituatie van ouderen met een lage sociaal economische status. Kennisoverdracht, implementatie, bestendiging / Knowledge transfer, Implementation Consolidation De kennisoverdracht wordt op drie manieren gerealiseerd. In de eerste plaats wordt met een breed scala aan professsionals in meerdere maatschappelijke sectoren samengewerkt. Zijn worden betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van het project. De opgedane kennis en inzichten worden aan hen ter beschikking gesteld in de vorm van een manual van het DELFGOUD programma en trainingen om het programma uit te voeren. Bij het project zijn verschillende discplines betrokken: gedragswetenschappen/psychologie, openbare GGZ/psychiatrie; dietetiek/voedingsleer, fysiologie/fysiotherapie /bewegingsleer, verpleegkunde en maatschappelijke werk. Daarnaast omvat het project vier beleidsterreinen zoals de gezondheidszorg (thuiszorg, intramurale zorg, geestelijke gezondheidszorg), welzijn (WMO, sociaal beleid); wijkontwikkeling (volkshuisvesting, wijkvernieuwiing) en sociale zekerheid (uitkering, armoede beleid. Naast de professionals zijn ook de ouderen met een lage sociaal economische status nauw betrokken bij het project. Met hen zijn gesprekken gevoerd over de wensen en behoeften van ouderen met betrekking tot het bevorderen van welzijn en gezondheid. De opzet van het DELFGOUD programma is erop gebaseerd. Bovendien zullen oudere worden ebtrokken bij de uitvoering vannhet programma in de vorm van het benaderen van ouderen, het afnemen van fitheidstesten enhet uitvoeren van het programma. Ouderen die dat willen en daarvoor geschikt zijn zullen daarvoor specifiek worden getraind. Ook zullen ouderen worden gebruikt bij de implementatie van het programma in Noord-Nederland. In de derde plaats zal het DELFGOUD programma landelijke worden aangeboden in het Nationale Actieplan Sport en bewegen (NASB). Doelstelling / Objective Het doel van het DELFGOUD programma is het bevorderen van de kwaliteitvan leven van kwetsbare ouderen van (> 7 jaar) in een sociale achterstandssituatie. Op verzoek van wijkbewoners van Delfzijl-Noord wordt in het project aandacht besteed aan het aanpakken van drie ervaren problemen in de leefsituatie van wijkbewoners, namelijk vereenzaming, angst & somberheid en bewegingsarmoede en ongezonde voeding. De keuzen voor deze drie leefbaarheidsproblemen zijn niet alleen gebaseerd op gesprekken met bewoners, maar ook op een analyse van beschikbare inventarisaties van de leefbaarheidsituatie in Delfzijl Noord1-8, die met de ouderen is besproken. Uit deze analyse van de leefsituatie van ouderen (> 7) in dit gebied maakt duidelijk dat ruim 4% alleenstaand is, 63% een laag inkomen heeft en 13% allochtoon is, meer dan 58% problemen met zelfredzaamheid (ADL taken) heeft, ruim 45% problemen angst & depressie rapporteert en ruim 43% van de ouderen aangeeft sociale en/of emotionele eenzaamheid te ervaren. Mede hierdoor is de medische consumptie (bezoek huisarts) is relatief hoog, het aantal ouderen met ADL beperking relatief groot en de gezondheidsbeleving relatief laag. Het leefsituatieprofiel van de inwoners van Delfzijl-Noord in het algemeen en ouderen in het bijzonder komt daarmee overeen met kenmerken van inwoners en ouderen in achterstandwijken elders in Nederland, zoals de 4 Vogelaar wijken.9 Het gaat naar schatting in totaal in Nederland om een doelgroep van 35. ouderen met een lage sociaal economische status waarvoor het DELFGOUD programma relevant kan zijn Naast de effecten op de kwaliteitvan leven wordt in dit NPO project ook een analyse gemaakt van de kosteneffecteviteit van deelname aan het DELFGOUD programma op zorgconsumptie, zoals medicijngebruik, bezoek huisarts, ondersteuning thuiszorg. Omdat in het gebied rondom Skagerak, Kattegat en de Oldiek flat veel ouderen met een laag inkomen wonen en leefsituatieproblemen zich in dit gebied concentreren zal het DELFGOUD programma in dit deel van de wijk uitgevoerd worden. In het project worden twee vraagstellingen beantwoord. Ten eerste," Wat is de effectiviteit van het DELFGOUD programma op kwaliteit van leven gemeten onder ouderen (> 7 jaar) met een lage SES"? en in de tweede plaats,"wat is de kosteneffectiviteit van het DELFGOUD programma gebaseerd op medische consumptie en ervaren leefbaarheid?" Plan van Aanpak / Strategy Onderzoeksdesign Om de vraagstelling te beantwoorden zal een cluster randomised study design worden toegepast. De experimentele groep zal geworven worden in Delfzijl Noord, de controlegroep in de wijk met een lage sociaal economische status in de regio Oldambt (Winschoten) Inclusieprocedure en inclusiecriteria Via een persoonlijke benaderstrategie worden ouderen die wonen in het gebied rondom Skagerak, Kattegat en de Oldiek flat benaderd met de vraag om te participeren in dit onderzoek. In samenwerking met de gemeente Delfzijl worden de adressen van ouderen > 7 jaar in het werkgebied in Delfzijl-Noord uit de gemeentelijke bevolkingsadministratie geselecteerd. Deze ouderen krijgen een brief van de gemeente en het wijkplatform Delfzijl-Noord waarin het project uiteengezet wordt. In de brief wordt uitgelegd dat de betrokken oudere persoonlijk thuis wordt bezocht. Ouderen die niet aan het project willen deelnemen kunnen kosteloos een voorgedrukt kaartje retourneren aan het wijkplatform Delfzijl-Noord. De ouderen, die geen kaart hebben teruggestuurd, worden thuis bezocht door oudere vrijwilligers uit de wijk die worden geworven door het wijkplatform Delfzijl-Noord. Op grond van ervaringen met bewegingstimuleringsprojecten zoals GALM en COACH verwachten we dat 45 ouderen (netto ± 335 adressen) thuis moeten worden bezocht. Door 2 vrijwilligers kunnen deze adressen in 5 dagen worden bezocht. We verwachten dat ongeveer 25 ouderen tot de doelgroep behoren en dat 75 daadwerkelijk mee willen doen. De verwachte respons bedraagt zodoende bijna 3%. De vrijwilligers worden door een medewerker van Bewegingswetenschappen RUG, ondersteund door studenten van studierichting maatschappelijk werk en dienstverlening van Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 4

5 Dossier nummer/ Dossier number: de Hanzehogeschool, getraind. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de gevalideerde huis aan huis bezoek methode van het GALM project.27,28 Tijdens het huisbezoek worden de volgende screeningslijsten afgenomen: de Stage of Change (bewegingsarmoede26 de MMSE25 de ingekorte vragenlijst voor algemene emotionele en sociale eenzaamheid.29 de Interventie Studie Eerstelijn Depressie Screening lijst (INSTEL)3. De ouderen die voldoen aan de volgende inclusiecriteria worden uitgenodigd te participeren: een leeftijd van 7 jaar en ouder, een score van 23/24 of meer op de Mini Mental State Examination (MMSE) categorie 1-3 op de Stage of Change Questionnaire. een score >3 op de verkorte eenzaamheidsvragenlijst de Jong Gierveld. Een score van >3 op de INSTEL depressielijst. woonachtig in in de wijk Delfzijl Noord Nederlands sprekend/lezen Ouderen die niet aan de criteria voldoen kunnen, indien ze daar belangstelling voor hebben, informatie en/of advies van de Stichting Welzijn en Dienstverlening over andere activiteiten in de wijk waarin ze kunnen participeren. Alle ouderen die thuis bezocht zijn, die mee willen doen en die aan de criteria voldoen worden uitgenodigd om deel te nemen aan het DELFGOUD programma. Interventie: het DELFGOUD programma Ouderen die in aanmerking komen voor het programma in Delfzijl Noord krijgen het DELFGOUD programma aangeboden, die bestaat uit vier deelprogramma's, te weten een bewegingsinterventie, een sociale vaardigheids -en weerbaarheidstraining, een anti-depressieprogramma en een voedingsprogramma. De bewegingsinterventie bestaat uit een combinatie van het GALM en COACH programma.27,33,35,36 Het GALM programma is een wekelijks zaalprogramma waarin veelzijdig bewegen voorop staat en dat met name geschikt is voor ouderen met weinig beweegervaring. Het doel van GALM is het bevorderen van energieverbruik, fysieke fitheid en plezier in bewegen. Het COACH programma is een leefstijlprogramma gericht op het bevorderen van lichamelijke activiteit in het dagelijks leven. De deelnemers aan de GALM beweegprogramma krijgen na 6 maanden ook het COACH programma aangeboden. In het COACH programma worden ouderen met behulp van 'exercise counseling' en een stappenteller begeleid om in het dagelijks leven meer te bewegen. Doel van COACH is het veranderen van de beweegroutine. De Nederlandse Norm Gezond Bewegen is hierbij de richtlijn. Het GALM/COACH programma wordt wekelijks 24 maanden aangeboden. Gekoppeld aan het wekelijkse bewegingsprogramma worden drie deelprogramma's in een tweewekelijks frequentie aangeboden. De deelprogramma's duren 6-8 maanden. Als eerste deelprogramma, wordt het programma In de put uit de put aangeboden. 27 In dit programma ligt de nadruk op het leren omgaan met somberheid en depressieve klachten. Na dit deelprogramma wordt een vaardigheids- en weerbaarheidstraining bestaande uit een combinatie van het ACTOR en het GROSSO weerbaarheidsprogramma.38,39 De nadruk ligt hierbij om het leren van sociale vaardigheden om kontakten te leggen en te onderhouden en om het aanleren van emotionele en sociale weerbaarheidsvaardigheden ter verbeteren van het zelfvertrouwen. Het laatste deelprogramma is het voedingsadviesprogramma. Hierin wordt voorlichting gegeven over gezonde voeding voor ouderen en krijgen de ouderen een kookkursus. De uitvoering van dit programma wordt begeleid door de diëtiste van Bettingestate en de afdeling voedingsleer van de HG. Ouderen worden op twee manieren betrokken bij de uitvoering van het programma. Ze vormen een adviesraad voor het programma en krijgen daarvoor invloed op de opzet en uitvoering van het programma. Bovendien worden ouderen die dat willen en daarvoor geschikt zijn betrokken bij de uitvoering. Ze kunnen als assistent bij de uitvoering betrokken zijn. Daarvoor zullen ouderen worden getraind. Uitkomstmaten en meetprotocol Als primaire uitkomstmaat wordt kwaliteitvan leven gemeten, Hiervoor zal gebruik worden gemaakt van een van de meetinstrumenten van de minimale dataset van het NPO, namelijk de EQ6d. Als secundaire uitkomstmaten worden in deze studie gemeten: fysieke fitheid. Fysieke fitheidsmaten die gemeten zullen worden zijn bloeddruk, BMI, Fat Free Mass (FFM), beenen armkracht, uithoudingsvermogen dynamische balans, schouder en bekkenlenigheid, enkelvoudige reactietijd en handvaardigheid47,48,49 Sociale contacten met de Personal Relations Network Questionnaire.44 Depressie met de Diagnostic Inventory for Depression.46 Angst met behulp van de Sociale angstschaal (SAS/SA-schaal).52 Voedingsgedrag (Eetmetervoedingscentrum.nl) de minimale Dataset van het NPO. Medische consumptiegegevens ten behoeve van een kosteneffectiviteitsanalyse Het meetprotocol bestaat uit 2 meetmomenten. to (baseline) is gepland Voorafgaand aan het programma en de nameting ( t1)vindt plaats 24 maanden na de baselinemeting. Tijdens beide meetmomenten Statistische analyse Het aantal benodigde proefpersonen is deze studie bedraagt 25, inclusief een uitval van 25% in zowel de experimentele als controle groep),. Het aantal benodigde deelnemers is gebaseerd op een powercalculatie waarbij ervan is uitgegaan dat deelname aan het DELFGOUD programma leidt tot een significant effect op kwaliteit van leven ten gunste van de experimentele groep (p<.5, β >.8 en ES >.5) Op basis van de uitgangspunten is een steekproef van 98 ouderen in de experimentele en 98 ouderen in de controle groep nodig. Om uitval te corrigeren is de steekgroepomvang met 25% opgehoogd tot in totaal 25 ouderen. Om de gegevens te analyseren zal gebruik worden gemaakt van SPSS 16.. Beschrijvende statistiek wordt toegepast om de kenmerken van de deelnemers in de experimentele en controle groep te vergelijken. Verschillen in de primaire - en secundaire uitkomstmaten tussen de experimentele en controle groep zullen worden geanalyseerd met behulp van een one -way repeated Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 5

6 Dossier nummer/ Dossier number: measures analysis of variance (ANOVA) en bij niet normaal verdeelde data een Mann-Whitney U test. Planning Het DELFGOUD project wordt uitgevoerd in 36 maanden Voor de projectvoorbereiding (METC aanvraag, training vrijwilligers, werving en inclusie) wordt 4 maanden gereserveerd. De uitvoering van het programma en de metingen nemen in totaal 24 maanden in beslag. De uitvoering van het programma neemt 18 maanden in beslag, er zijn ongeveer 3 maanden vakantietijd en het meten neemt 3 maanden in beslag. In de laatste onderzoeksperiode van 8 maanden worden de data geanalyseerd, artikelen geschreven, een implementatieplan gemaakt. Projectmanagement De aan te stellen onderzoeker coördineert de uitvoering van het programma en voert de dataverzameling, data-analyse en rapportage (artikelen, terugrapportage). Ze wordt hierbij dagelijks ondersteund door de lectoren de Greef en Schout. Voor de training van vrijwilligers, de werving en van deelnemers, afname van de fitheidstesten en de beweegprogramma's GALM en COACH alsmede het weerbaarheidsprogramma GROSSO wordt gebruik gemaakt van de expertise van Bewegingswetenschappen RUG, Centrum voor Bewegen en Onderzoek Groningen (CBO) en het Huis van de Sport Groningen. Voor het ACTOR programma en het 'In de put uit de put' programma zal een beroep worden gedaan op de Stichting in Beweging (SIB) Het voedingsprogramma wordt begeleid door de diëtist van Bettingestaete en er kan tevens gebruik worden gemaakt van de keukenfaciliteiten van dit verzorgingstehuis. De kosteneffectiviteit zal worden uitgevoerd door de MTA afdeling van het UMCG. Expertise, voorgaande activiteiten en producten / Expertise, prior activities and products Het DELFGOUD project wordt gecoördineerd door de lectoren De Greef en Schout, die beiden expertise en ervaringen hebben met het uitvoeren van complexe interventies bij ouderen. Onder leiding van De Greef zijn een groot aantal succesvolle bewegingsinterventies (GALM. SCALA, COACH, SMALL, GROSSO, ACTOR) ontwikkeld bij bewegingswetenschappen. GALM wordt inmiddels in 224 gemeenten uitgevoerd en heeft in 2 de Preventie Effectiviteits (PREFFI) prijs van het NIGZ en in 21 de European Health Promotion Award (EU prijs) gewonnen. Het GALM, COACH en ACTOR zijn evidence based programma's en zijn opgenomen in het NASB programma.41 ACTOR heeft de PREFFI prijs in 28 gewonnen. Hij is betrokken bij de coördinatie van de landelijke implementatie van de hiervoor genoemde projecten. Bovendien was hij als copromotor bij meerdere promotiestudies op dit werkterrein. Schout heeft ruimte ervaring bij de ontwikkeling en uitvoering van interventies op het terrein van de Openbare geestelijke Volksgezondheid in Groningen. Publicaties / Publications - Elizabeth Weening-Dijksterhuis, Mathieu H.G. de Greef, Erik J.A. Scherder, Joris P.J. Slaets, Cees P. van der Schans, Frail institutionalized older persons: a comprehensive review on physical exercise, physical fitness, Activities of Daily living, and wellbeing. accepted - Gieneke Hospes, Linda Bossenbroek, Nick H.T. ten Hacken, Peter van Hengel, Mathieu H.G. de Greef. Enhancement of daily physical activity increases physical fitness of outclinic COPD patients: results of an exercise counseling program. Patiënt Education Counseling, 29: 75: Ria Blaauwbroek, Martijn J Bouma, Wemke Tuinier, Klaas H Groenier, Matthieu H de Greef, Betty Meyboom-de Jong, Willem A Kamps, Aleida Postma. The effect of exercise counselling with feedback from a pedometer on cancer related fatigue in adult survivors of childhood cancer: a pilotstudy. Supportive Care in Cancer29; 17(8): Hilde E. Ploeger, Tim Takken, Mathieu H.G. de Greef, Brian W. Timmons.The effects of acute and chronic exercise on inflammatory markers in children and adults with a chronic inflammatory disease: a systematic review. Exercise immunology Review, 29; 15: Nick H.T. ten Hacken, Mathieu H.G. de Greef. Het nut van stappentellers voor het monitoren en bevorderen van het lichamelijk activiteiten niveau. Ned Tijd v Geneesk 28; 152(4): Erik Scherder, Laura Eggermont, Dick Swaab, Marieke van Heuvelen, Yvo Kamsma, Mathieu de Greef, Ruud van Wijck and Theo Mulder. Gait in ageing and associated dementias; its relationship with cognition. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, Volume 3 ( 4);, 27: Bertine M.J. de Blok, Mathieu H.G. de Greef, Johan B. Wempe, Nick HTten Hacken, Klaas Postema, The effects of a lifestyle physical activity counselings program with feedback of a pedometer during pulmonary rehabilitation in patients with COPD: a pilot study. Patiënt Education and Counseling 26; 61(1): Berrie Middel, Heike Goudriaan, Mathieu de Greef, Roy Stewart, Eric van Sonderen, J. Bouma, Mike de Jongste. Recall bias did not affect perceived magnitude of change in health-related functional status. Journal of Clinical Epidemiology 26, 59 (5): Johan de Jong, Martin Stevens, Koen A. P. M. Lemmink, Mathieu H. G. de Greef, Piet Rispens, Theo Mulder Six-month effects of the Groningen Active Living Model (GALM) on physical activity, health and fitness outcomes in sedentary and underactive older adults aged Patiënt Education and Counseling 26; 62(1): De Greef M, Middel B, Popkema D. Kroes G. Physical fitness in sedentary older adults participating in a health enhancing Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 6

7 Dossier nummer/ Dossier number: physical activity project in the Netherlands. In Bergland A, Langhammer B (eds), Adapted Physical Activity and Ageing: An interdisciplinary European Challenge. Oslo 26:1-17. (boekbijdrage) - Marieke J.G. van Heuvelen, Jacqueline B.H. Hochstenbach, Wiebo H. Brouwer, Mathieu H.G. de Greef, Erik Scherder. Psychological and Physical Activity Training for Older Persons: Who Does Not Attend? Gerontology 26;52: Referenties / References 1. Gemeentelijk gezondheidsbeleid Basisnota voor de 9 gemeenten in Noord Groningen. 2.Broer J, Spijkers E (red). Gezondheidsprofiel Groningen 26, Afdeling Epidemiologie GGD Groningen. 3. Structuurvisie Delfzijl Noord 26, gemeente Delfzijl. 4. Bouwen aan sociaal Delfzijl 27, Gemeente Delfzijl. 5. Miedema I, Kruijer J, Kassenberg A, Jaarsma R, Eijk L van. Quick Scan WMO gemeente Delfzijl 27, CMO Groningen. 6.Hamming T (eindred).wijkplan Delfzijl Noord, Wijkplatform Delfzijl Noord, Delfzijl, Kuiper J, Haan F de, Tuinman M, Kruijer J, Kassenberg A, Jaarsma R. Groninger gemeente Monitor Delfzijl, Centrum voor Maatschappelijke ontwikkeling (CMO) Groningen Krimpen en groeien in Delfzijl. Veranderingen in de bevolking, gevolgen, strategie, actieprogramma. Gemeente Delfzijl Bijl R, Boelhouwer J, Pommer E (red.) De sociale staat van Nederland 27. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag Lucht F van der, Verkleij H. Gezondheid in de grote steden. Achterstanden en kansen. Themarapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 22. RIVM rapport nr Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, Lucht F van der. Sociaal economische gezondheidsverschillen samengevat. In: Volksgezondheid Toekomstverkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, Tweede kamer. Preventieve gezondheidszorg. Rapport van de Algemene Rekenkamer. Vergaderjaar 23-24; 293, nr. 2. Den Haag: Sdu Uitgevers, 23.Tweede Kamer. 13. Tweede Kamer. Preventieve gezondheidszorg. Brief van de algemene rekenkamer. Vergaderjaar 25-26; 293, nr. 5. Den Haag: Tweede Kamer, Harting J, Assema P van. Community projecten in Nederland: de eeuwige belofte? Maastricht: Universiteit Maastricht Stroink K, Maatschappij als medicijn. Oratie Universiteit van Amsterdam. Amsterdam, Verweij A, Dam JJM ten. Wat is het aanbod aan preventieve interventies? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, 26a. 17.Verweij A, Dam JJM ten. Wat is het bereik en wat zijn de effecten? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, 26b. 18. Hooijdonk C. van Exceptions to the rule: healthy deprived areas and unhealthy wealthy areas, Social science & Medicine, 27; 64 (6): Stroink K, Mackenbach JP. Evaluating the effect of policies and interventions to address inequalities in health: lessons from a Dutch programme. Eur J Public Health 26; 16: Kloek GC. Improving health related behavior in deprived neighborhoods (thesis). Rotterdam: Erasmus MC, Schuit AJ, Wendel-Vos GC, Verschuren WM, Ronckers ET, Ament A, Assema P van, et al. Effect of 5-year community intervention Hartslag Limburg on cardiovascular risk factors. AM J Prev Med, 26; 3(3): Jansen J, Schuit AJ, Lucht F van der. Tijd voor gezond gedrag. Bevordering van gezond gedrag bij specifieke groepen. Themarapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 22. RIVM-rapport nr Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, Kok H Gelijke Gezondheid Gelijke Kansen. Evaluatie Woerden: NIGZ, Portney LG, Watkins MP. Foundations of Clinical research. Application to practice, Pearson Educational International, Upper Saddle River NJ, 29 (3th ed): Folstein MD: Mini-mental state examination, Marcus BH, Owen N. Motivational readiness, self-efficacy and decision-making for exercise. J Appl Soc Psychol 1992;22: Greef M de, Stevens M, Stevens M., Bult P, Lemmink K, Rispens P, Groninger Actief Leven Model. Een strategie voor sport-'stimulering voor senioren, De Vrieseborch, Haarlem 1999 (2e druk) 28.Stevens M, Greef M de, Dirks C, Haitsma J, Lemmink K, Rispens P. Idenitying sedentary Older adults with the GALM Questionnaire. In Stevens M, Groningen Active Living Model. Development and initial validation, Northern Centre of healthcare Research, University Groningen, 21:49-6 (thesis). 29. De Jong Gierveld, J., van Tilburg, T.G. (28). De ingekorte schaal voor algemene, emotionele en sociale eenzaamheid. Tijdschrift voor gerontologie en geriatrie, 39(1), Goldberg, D., Bridges, K., Duncan-Jones, P., e.a. (1988). Detecting anxiety and depression in general medical settings. British medical Journal, 297, British Columbia Ministry of Health. PAR-Q validation report. Fitness and amateur sport Canada. Canadian standardized test of fitness (CSTF): Operations manual; Steverink, N., Slaets, J.P.J., Schuurmans, H., Van Lis, M. (21). Measuring frailty: development and testing of the Groningen Frailty Indicator (GFI). The gerontologist, 41 (special issue 1), Hofman, M. Sport, Spel, Spirit. Sporten met senioren. De Bark, Jong J.de, Lemmink KAPM, King AC, Huisman M, Stevens M. Twelve-month effects of the Groningen Active Living Model (GALM) on Physical Activity, healthy and fitness outcomes in sedentary and underactive older adults aged Patiënt Education and Counseling 27;66: Sprenger S.R., M.H.G. de Greef, D.Y. Popkema. Effects of the COACH lifestyle program on physical activity pattern and fitness'. In Jones JR, Taylor AW, Eccelstone NN (eds). Research to Action for an Aging Society, London Ontario 25: Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4 J

8 Dossier nummer/ Dossier number: De Greef MHG, Sprenger SR. COACH. Een evidence based methode om sedentaire ouderen te stimuleren om meer te bewegen. Interfacultair Centrum Bewegingswetenschappen RUG, Centrum Beweging en Onderzoek Groningen, Groningen 26 (wetenschappelijke rapportage VWS). 37. Cuijpers, P. (2). In de put, uit de put; effecten en effectpredictoren van een cursus 'omgaan met depressie'. Huisarts en Wetenschap, 43, Dijkstra Y, Bielderman A. Trainingsprogramma mentale en fysieke weerbaarheid bij ouderen. Bewegingswetenschappen RUG, Groningen, Tromp M, Popkema DY, De Greef MHG. ACTOR. Een methode ter bevordering van sociale participatie van vereenzaamde ouderen. Evaluatie pilot fase. Stichting in Beweging & Bewegingswetenschappen Rijksuniversiteit Groningen. Roden/ Groningen Leemrijse CJ, Ooms L, Veenhof C. Evaluatie van kansrijke bewegingsprogramma's om lichaamsbeweging in de bevolking te bevorderen fase 2. NIVEL, Utrecht Tilburg, TG van, Losing and gaining in old age: Changes in personal network size and social support in a four-year longitudinal study. Journal of Gerontology, 1998:53b:S313-S Graaf LE de, Huibers MJM. Introductie van de Diagnostic Inventory for Depression in Nederland. Tijdschrift voor Psychiatrie 51 (29) 9, Rikli R, Jones CJ. Senior Fitness Manual. Champaign II, Human Kinetics, Lemmink KAPM. The Groningen Fitness Test for the Elderly. University of Groningen, 1996.(Thesis) 49. Lemmink KAPM, Kemper H, Greef de MHG, Rispens P, Stevens M. Reliability of the Groningen Fitness Test for the Elderly. J Aging Phys Activity 21 ;9: Willems LFM, Tuender-de Haan HA, Defares PB. Sociale angstschaal (SAS/ SA-schaal). Nederlands Tijdschrift voor Psychologie, 1973;28: The EuroQol Group. EuroQol: a new facility for the measurement of health related quality of life. Health Policy. 199; 16: Financiële gegevens / Financial data ZonMw budget Kostenpost Personeel Materieel Implementatie Apparatuur Overig Totaal / Total 1 54,633 5,9 15, ,864 5,9 113, ,626 5,9 117,526 4 Jaar/Year Totaal / Total 184, ,7 336,823 Co-financiering / Cofinancing Naam co-financier / Name of cofinancier Bedrag /Amount Status Bijzondere gegevens / Additional information Vergunningen / Permits METC DEC WBO Vergunning nodig / Permit required? Ja/Yes Nee / No Vergunning verkregen / Permit obtained? Ja/Yes Nee / No Onderschrijvingen / Assents Code biosecurity / Code Biosecurity Code openheid dierproeven / Code Transparency of Animal Testing Andere vergunningen / Other permits Ja/Yes Nee / No Aangemaakt door ProjectNet/ Generated by ProjectNet: :4

List of publications & curriculum vitae

List of publications & curriculum vitae List of publications & curriculum vitae L Peer-reviewed articles Stevens M, de Greef MHG, Bult P, de Jong J, Lemmink KAPM, Kroes GH, Rispens P. Groningen Active Living Model (GALM): a new concept for sports

Nadere informatie

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN - wetenschappelijke eindrapportage SAMENVATTING Dr. M.H.G. de Greef Interfacultair Centrum Bewegingswetenschappen,

Nadere informatie

Vitaal ouder worden resultaten GROSSO project in Noord west Utrecht

Vitaal ouder worden resultaten GROSSO project in Noord west Utrecht r Vitaal ouder worden resultaten GROSSO project in Noord west Utrecht Mathieu de Greef, Yldau Dijkstra, Bewegingswetenschappen, Rijksuniversiteit Groningen 79 jaar 84 jaar 5 jaar ouder in periode van 35

Nadere informatie

DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2

DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2 DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2 Dr. M.H.G. de Greef, Bewegingswetenschappen van Rijksuniversiteit Groningen. Drs. S.R. Sprenger, Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen. B.J. Houët,

Nadere informatie

Het beïnvloeden van eenzaamheid en weerbaarheid bij ouderen met lage SES

Het beïnvloeden van eenzaamheid en weerbaarheid bij ouderen met lage SES Haarlem 6 maart 2014 Het beïnvloeden van eenzaamheid en weerbaarheid bij ouderen met lage SES Mathieu de Greef www.galm.nl Menukaart sportimpuls Doelstelling en doelgroep Sociaal Vitaal Het bevorderen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

A bio-driven behavioral change strategy for sedentary, low intrinsically motivated employee s. Mathieu de Greef Siska Sprenger, Brechje Houet

A bio-driven behavioral change strategy for sedentary, low intrinsically motivated employee s. Mathieu de Greef Siska Sprenger, Brechje Houet A bio-driven behavioral change strategy for sedentary, low intrinsically motivated employee s Mathieu de Greef Siska Sprenger, Brechje Houet Effecten van bewegen 1. Effectieve strategie tegen fysieke -

Nadere informatie

Loont bewegingsstimulering? Effecten van de COACH en GALM methode op gedragsverandering van sedentaire ouderen (55+)

Loont bewegingsstimulering? Effecten van de COACH en GALM methode op gedragsverandering van sedentaire ouderen (55+) Loont bewegingsstimulering? Effecten van de COACH en GALM methode op gedragsverandering van sedentaire ouderen (55+) Yldau Dijkstra, Marije van Montfoort, Esther de Boer Mathieu de Greef Interfacultair

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking

Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking Aly Waninge Fysiotherapeute Koninklijke Visio De Brink Lector Participatie en gezondheid van mensen met een visuele en verstandelijke

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties,

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties, Het Effect van een Verkorte Mindfulness Training bij Ouderen op Mindfulness, Experiëntiële Vermijding, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties, Zelftranscendentie, en Quality of Life The Effects of a Shortened

Nadere informatie

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1 Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Fysieke Activiteit bij Ouderen Main Effects and Mediators of a

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) 1 Algemene gegevens 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) September 2009 Review: Béatrice Dijcks Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft

Nadere informatie

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid.

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid. Lokale strategie voor gezond ouder worden Voor Elkaar in de Buurt Jeanette Lezwijn J.Lezwijn@ggdgelre-ijssel.nl tel 088-443 3251) In vogelvlucht. Epidemiologie en gezondheidsbevordering Gezond ouder worden

Nadere informatie

Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven

Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven 1. Introductie (1) 1. Introductie (2) Comprehensive Geriatric Assessment

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Multidimensional Fatigue Inventory

Multidimensional Fatigue Inventory Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Smets E.M.A., Garssen B., Bonke B., Dehaes J.C.J.M. (1995) The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Psychometric properties of an instrument to asses fatigue.

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Sport- en beweegaanbod

Sport- en beweegaanbod Coach Organisatie: Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen Contactpersoon: mevrouw Siska Sprenger Contactpersoon 2: mevrouw Brechje Houet Erkenningen: Goed beschreven Sport- en beweegaanbod Achtergrond

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde

Nadere informatie

Belang van het sociale netwerk bij ziekte

Belang van het sociale netwerk bij ziekte Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., Verleun, A., Meulenkamp, T. M. en Jong, J.D. de. We ondersteunen onze naasten graag, maar

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden

De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: een zelfmanagement cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden Daphne Kuiper Vierde regiobijeenkomst 11 november 2011 Netwerk Ouderenzorg

Nadere informatie

Lineaire stijging van 6 uur levensverwachting per dag in het Westen

Lineaire stijging van 6 uur levensverwachting per dag in het Westen GEZOND OUDER WORDEN Lowie Van Doninck Academie voor Gezondheidszorg AVANS Hogescholen Zaterdag 22 september Groenplus! Evolutie levensverwachting In 2006 was de levensverwachting bij geboorte 77,2 jaar

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Gezonde leefstijl van mensen met een verstandelijke beperking: onderzoek en praktijk

Gezonde leefstijl van mensen met een verstandelijke beperking: onderzoek en praktijk Congres NVFVG 9 april 2015 Gezonde leefstijl van mensen met een verstandelijke beperking: onderzoek en praktijk Dr. Aly Waninge, Lector Hanzehogeschool Groningen Fysiotherapeut Koninklijke Visio 1 Inhoud

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Wat werkt voor de oudere werknemers?

Wat werkt voor de oudere werknemers? Wat werkt voor de oudere werknemers? Hoe houdenwe mensenlangergezondaanhet werk Drs Wendy Koolhaas Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, Sociale Geneeskunde

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen)

Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen) Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen) Kwetsbaarheid? Wie is kwetsbaar (m.n. in thuissituatie)? - hoe op te sporen? - en dan? Erik van Rossum Kwetsbaarheid (I) Verstoring balans normale veroudering

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

De COACH methode: State of the Art Doelgroep: werknemers

De COACH methode: State of the Art Doelgroep: werknemers Auteurs: Drs. Siska R. Sprenger (verpleegkundige en bewegingswetenschapper), verbonden aan Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen. Brechje J. Houët (fysiotherapeut),verbonden aan Centrum voor Beweging

Nadere informatie

Sociaal Vitaal Smallingerland

Sociaal Vitaal Smallingerland Sociaal Vitaal Smallingerland Projectplan Auteur Sport Fryslân Datum november 2014-1 - Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Aanleiding 3 3. Doelstelling 3 4. Doelgroep 3 5. Activiteiten 4-2 - Inleiding Voor

Nadere informatie

congres neurorevalidatie Utrecht, 22 september 2009 Beïnvloeding beweegroutine door middel van exercise counseling

congres neurorevalidatie Utrecht, 22 september 2009 Beïnvloeding beweegroutine door middel van exercise counseling congres neurorevalidatie Utrecht, 22 september 2009 Beïnvloeding beweegroutine door middel van exercise counseling Additionele strategie ter versterking effect van (neuro) revalidatieprogramma s Mathieu

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Projectaanvraag Achterstandsfonds. Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht.

Projectaanvraag Achterstandsfonds. Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht. Projectaanvraag Achterstandsfonds Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht. Korte omschrijving van het project (eventueel vervolgen op achterzijde)

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Lung Information Needs Questionnaire (LINQ) Longziekten Informatie Behoefte Questionnaire Juli 2015 Review: 1. Dijcks B 2. Jungen MJH Invoer: Bokhorst ML

Nadere informatie

ReSpAct: Revalidatie, Sport en Actieve leefstijl

ReSpAct: Revalidatie, Sport en Actieve leefstijl ReSpAct: Revalidatie, Sport en Actieve leefstijl (Rehabilitation, Sports & Active lifestyle) Rolinde Alingh & Femke Hoekstra Dr. Rienk Dekker Dr. Floor Hettinga Prof. dr. Cees van der Schans Prof. dr.

Nadere informatie

SamenOud. Anders denken & anders doen

SamenOud. Anders denken & anders doen SamenOud Anders denken & anders doen drs. Folkert Ringnalda Verpleegkundige Bedrijfskundige (RuG) (Internet-)ondernemer LinkedIn: www.linkedin.com/in/folkertringnalda Productontwikkeling Business Development

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Positieve psychologie in de praktijk

Positieve psychologie in de praktijk Welbevindentherapie Positieve psychologie in de praktijk Prof. dr. E.T. Bohlmeijer Dr. L. Christenhusz Dr. P. Meulenbeek VCGT 2015 Programma 1. Achtergrond & relevantie welbevindentherapie en positieve

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring.

SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring. SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring. Nardi Steverink Rijksuniversiteit Groningen en Universitair Medisch Centrum Groningen Achtergrond December 2009 Sinds

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Ontwikkeling en Evaluatie van een vitaliteitsprogramma voor oudere werknemers in de zorg: het Vital@Work onderzoek

Ontwikkeling en Evaluatie van een vitaliteitsprogramma voor oudere werknemers in de zorg: het Vital@Work onderzoek Ontwikkeling en Evaluatie van een vitaliteitsprogramma voor oudere werknemers in de zorg: het Vital@Work onderzoek Dr. Jorien Strijk Dr. Karin Proper Prof. dr. Allard van der Beek Prof. dr. van Mechelen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Inleiding Gezondheid is het belangrijkste dat er is. Ook gemeenten hebben baat bij gezonde en actieve burgers. Ze participeren meer, zijn zelfredzamer,

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Stappen naar het verbeteren van de zorg voor de ouder wordende cliënt

Stappen naar het verbeteren van de zorg voor de ouder wordende cliënt NieuwsBRIEF GOUD Gezond OUD Januari 2013 Nieuwsbrief voor het onderzoek Gezond OUD met een verstandelijke beperking. Uitgebracht door Abrona, Amarant, Ipse de Bruggen en Erasmus MC Opmaak en foto s Michael

Nadere informatie

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1 Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden Mindful (well)being? The mediating role of the self

Nadere informatie

Huishoudinkomen, buurtinkomen en depressieve stoornis; de LifeLines studie

Huishoudinkomen, buurtinkomen en depressieve stoornis; de LifeLines studie 1 Huishoudinkomen, buurtinkomen en depressieve stoornis; de LifeLines studie Bart Klijs, Eva Kibele, Lea Ellwardt, Marij Zuidersma, Ronald Stolk, Inge Hutter, Rafael Wittek, Carlos Mendes de Leon, Nynke

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Koen Lemmink Lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap Instituut voor Sportstudies van de Hanzehogeschool

Koen Lemmink Lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap Instituut voor Sportstudies van de Hanzehogeschool Koen Lemmink (l) en Johan de Jong. Koen Lemmink Lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap Instituut voor Sportstudies van de Hanzehogeschool Een twaalftal studenten zit rond een grote tafel in één van

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk Lex Burdorf, hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Academische Werkplaats Publieke Gezondheid CEPHIR

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Aangenaam kennis te maken Via dit overzicht laten wij u graag nader kennis maken met de medewerkers en activiteiten van de Academische Werkplaats Publieke

Nadere informatie

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Datum 22-06-2015 1 Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Opzet en eerste resultaten Linda Visser Annette van der Putten Gertruud Schalen Bieuwe van der Meulen

Nadere informatie

Pagina 1. Samenvatting

Pagina 1. Samenvatting Samenvatting Dit artikel omschrijft het belang van het ondervangen van valangst bij ouderen. Valangst komt voor na een eerdere val maar ook bij ouderen die nooit eerder gevallen zijn. Valangst kan leiden

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 3 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009

Nadere informatie

Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen. Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc

Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen. Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc Thema s NPO: netwerken, eerstelijns transitie-experimenten Opbrengsten

Nadere informatie

Algemene gegevens / General Information

Algemene gegevens / General Information Vooraanmeldingsformulier / Preliminary Application Form Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round 3e ronde NPO implementatieproject

Nadere informatie

Overzicht. Relaties tussen persoonlijke factoren, activiteiten, participatie en kwaliteit van leven. Wat weten we al? Wat weten we al?

Overzicht. Relaties tussen persoonlijke factoren, activiteiten, participatie en kwaliteit van leven. Wat weten we al? Wat weten we al? Overzicht Relaties tussen persoonlijke factoren, activiteiten, participatie en kwaliteit van leven Christel van Leeuwen Marcel Post Paul Westers Lucas van der Woude Sonja de Groot Tebbe Sluis Hans Slootman

Nadere informatie