Hoofdstuk 1: Ontwikkeling van de menselijke voedingsgewoonten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 1: Ontwikkeling van de menselijke voedingsgewoonten"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 1: Ontwikkeling van de menselijke voedingsgewoonten Inleiding Dagelijks verbruik vandaag: 1,5kg vast voedsel & 2 liter vloeistof Kwantiteit voedingsmiddelen voldoende beschikbaar Dit itt 100 jaar geleden Aanbod bezit voldoende verscheidenheid voor een nutritionele evenwichtige keuze Vlees, vis, melk, melkproducten, eieren, vetten, olien, suiker, groenten en fruit Oorzaken? Industrialisering vd voedingsproductie & Europese landbouwbeleid Verbetering vd landbouwmethodes opbrengst x Nieuwe bewaarmethoden minder bederf Verhoging vd efficientie internationale aanpak vd bevoorradingsketen De producten worden in grotere hoeveelheden aangekocht en komen van verder Door de grotere opbrengsten worden de producten ook relatief gezien goedkoper Nu: 17,6% van het inkomen gaat naar voeding en drank 1900: grootste deel vh inkomen 1950: 40% Gevolgen grotere beschikbaarheid en betaalbaarheid Algemene toename lichaamlengte: 1,65m (1860) 1,81m (1990) Hogere levensverwachting: (bij vrouwen) ; (bij mannen) Wegwerken verschil lichaamslengte tussen de sociale klassen Algemeen Aantal referenties Jaren 50:500 Nu: Voedingsindustrie speelt meer in op de verwachtingen vd consumenten: ongeacht koopkracht, gezinssituatie Keuze aan voedingsmiddelen nooit zo groot geweest Wikipedia Definitie voedingsleer Kennis vd voedingswaarde van voeding en fysiologische, biologische en chemische processen die in de menselijke stofwisseling plaatsvinden indien het voedsel wordt opgegeten Voedingsleer heeft niet alleen aandacht voor de volledigheid vd voeding maar ook aan de totale hoeveelheid energie die men op eet. Hiervoor zijn dietisten speciaal voor opgeleid voedingspatronen bestuderen en verbeteren Volledige, gezonde voedings is afhankelijk van volgende factoren Geslacht Leeftijd Dagbesteding Allergieen Evolutie vd voedingsleer Ontstaan: 18 e eeuw dankzij vooruitgang in de organische chemie en fysiologie Ontdekking van de belangrijkste voedingsstoffen voor de mensen Eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen, mineralen In de voedingsleer zijn 4 periodes te onderscheiden Eerste periode: klassieke voedingsleer Relatie globaal? Groot verschil in types diëten met een zeer groot gamma aan voedingsmiddelen Grote overeenkomst dieten op nutrientniveau Herleiden van de menselijk en dierlijke voeding tot: eiwit, vet, koolhydraten en zouten KH en zouten zouden elkaar gedeeltelijk vervangen Eiwitten: minimum/dag nodig voor N-evenwicht Tweede periode: Toevoegen van essentiële minorfactoren (vitaminen en sporenelementen) aan hoofdcomponenten Ontdekking: niet alle eiwitten hebben dezelfde voedingswaarde Voeding te verdelen in een vijftigtal besstanddelen Vetten Koolhydraten ± 20 vitaminen ± 10 AZ 20 chemische elementen Stijn Vandelanotte -1-

2 Derde periode: periode optimale voeding Dagelijks dieet met zeer veel componenten nodig voor optimale voeding! Kans op afwijking van optimale voeding is veel groter Wat is optimale voeding bereikt? Kunnen er nog verbeteringen aangebracht worden Welke eisen moeten gesteld worden aan optimale voeding? Besluit: nood aan wetenschappelijk onderzoek!!! Vierde periode: vanaf de eeuwwisseling Wetenschappelijk onderzoek Nieuwe verbanden tussen de voeding en de gezondheidstoestand vd consument Voeding wordt meer dan een verzadiging van behoeften en krijgt andere functies Sommige nutrienten hebben naast hun nutritionele waarde ook een positive waarde op het lichaam Deze nutriënten noemt men: functional foods (of in de VS: health foods) Enkele definities terminologie Voedermiddel, voedsel: hetgeen waarmee men zich voedt (bv brood) Voedingsstof: voedend bestanddeel uit de voeding (bv gluciden) Nutriënten: essentiële componenten Water belangrijkste element Functie: structuur, regulatie Aanwezig in: dranken, levensmiddelen Vetten: triglyceriden, cholesterol, fosfolipiden Functie: energie bron, structuur, regulatie Aanwezig in: vetten, olien, vlees, melkproducten Mineralen Functie: structuur, regulatie Aanwezig in: alle levensmiddelen Vitaminen Vetoplosbaar: ADEK Wateroplosbaar: B vitaminen, C Functie: regulatie Aanwezig in: alle levensmiddelen Koolhydraten: Suikers en zetmeel Functie: energie bron Aanwezig in: granen, groenten, fruit, melkproducten Eiwitten: samengesteld uit aminozuren Functie: energiebron, structuur, regulatie Aanwezig in: vlees, zuivelproducten, groenten, granen Functie: Leveren van energie: KH, EW, LP Bijdrage aan cel- & lichaamsstructuur Reguleren van lichaamsprocessen Eenheid van energie in de voedingswetenschappen J Vroeger calorie weg wegens het isolement tegenover andere wetenschappen waar gebruik wordt gemaakt van SI eenheden. Om van calorie om te gaan naar J is de factor 4,18 van kracht. Vuistregel: gemiddelde energie behoefte van de mens: 2500 kcal/dag Het menselijke gedrag ten overstaan van de voeding Inleiding Relatie: mens milieu voeding Mens: biologische, psychologische en sociale dimensies Milieu: fysisch milieu, sociale structuur en cultureel systeem Voeding: samenstelling, hoeveelheid en eetmoment Stijn Vandelanotte -2-

3 Benaderingen Drie verschillende benaderingen Fysiologische benadering Doel? Onderzoeken vd verschijnselen die het functioneren op het niveau van cellen organismen bepalen Beschikbaarheid van voedingsstoffen bepalen het verloop vh metabolisme Omdat voedingsstoffen substraten zijn vh metabolisme Honger en verzadiging bepalen de voedselopname Honger aanzetten tot opname van voedsel Eetlust aanzetten tot opname van bepaalde voedingsmiddelen Verzadiging geen signalen meer die leiden tot voedselopname Essentiële voedingsstoffen Wat? Absoluut noodzakelijk voor goed verlopen van vele reacties binnen een organisme Verschil met gewone voedingsstoffen? Deze zijn niet aan te maken door het lichaam zelf Onderzoek van andere voedingsbestanddelen en niet voedingsstoffen op alle mogelijke schadelijke eigenschappen. Zoals op: Voedingsvezels, antioxidantia, stoffen die kanker kunnen bevorderen of remmen Voedingstoestand: maat voor effect vd vele stoffen Wat? Geheel van gezondheidsparameters afhankelijk vd voeding, omdat één parameter de voedingstoestand goed weergeeft zijn er meerder nodig Voor jongeren is bv de belangrijkste parameter: groei Hoe bepalen? Aan de hand van de lengt, gewicht, huidplooidikte, soortelijk gewicht, vetmassa Psychologische benadering Doel? Onderzoeken vd verschijnselen die de psyche als achtergrond van handelen hebben Bv: eetgedrag: afwijkingen Anorexia: dwangmatig onderdrukken van eetlust Orthorexia Boulemie: dwangmatige eetlust Relatie tussen voeding en gedrag Bv: voedingsmiddelen beïnvloeden de psyche via het remmen of stimuleren vd secretie van hormonen Bv: genotmiddelen (drank) beïnvloeden de psyche door hun geur of smaak Gastronomie Wat? De kunst om met beschikbare componenten het maximum aan sensorische vreugde uit het gebruik van spijs en drank te halen Bepaald door: kwaliteit, zorg, kookkunst en omgeving! Epidemiologische benadering Doel? Onderzoeken vd relatie tussen het voedingspatroon v/e bevolking en het voorkomen van aan voeding gerelateerde ziekten (bv hart en vaatziekten) Methoden voor meten voedselconsumptie Verbruiksgegevens voor bevolkingsgroepen Meten consumptie individuen Stel: ontdekking van correlatie tussen voorkomen v/e ziekte en consumptie bepaalde voeding moet steeds onderbouwd worden door biochemisch en fysiologisch onderzoek Toepassingen Onderzoeken van voedingsgewoonten van bevolkingsgroepen Aangeven van behoeften en tekortkomingen BV: Bevolkingsonderzoek vh voorlichtingsbeleid met doelstelling: verminderen vetgehalte vd voeding Instinct bij voedselkeuze: voorbeelden Eskimo s: eten rauwe organen en darminhoud van dieren Voedingsstoffen en vitamine C goed vertegenwoordigd Koken van organen: afbraak van vitamine C tekort vit C scheurbuik Mexico: wijze van bakken van tortilla s De mais wordt geweekt in kalkwater en daarna ontdaan van harde bast voor verdere verwerking Zonder kalkwater is er een tekort aan calcium Vrijgeven van nicotinezuur geen pellagra in Mexico Pellagra? Tekort aan niacine (vit B3), komt niet zo vaak voor omdat het lichaam dit kan maken uit het AZ tryptofaan. Symptomen van Pellagra? Diarree met bloed, schilferende huidaandoeningen, hoofdpijn Mens instinctief tot juiste voedselkeuze Instinct is gericht op voldoening vd fysiologische behoefte aan voedsel, is de drijfveer van de mens. De ervaring van deze personen leert hen het bruikbare hieruit te behouden. Daarbij heeft die persoon wel een voorkeur voor bepaald voedsel. Honger, eetlust en het beschikbare voedsel zijn bepalend voor wat hij zal eten. Stijn Vandelanotte -3-

4 De voedingstoestand Wat? Toestand als gevolg van verschillende voedingsprocessen Beinvloed door Kwantiteit en kwaliteit vh opgenomen voedsel Vertering, resorptie en benutting Uitwendige omstandigheden Levenswijze en sociaaleconomische factoren Behoefte aan voedingsstoffen bepaald door Genetische factoren en Fysiologie van lichaam Slechte gezondheid negatieve invloed op fysiologie invloed op voedingstoestand Indeling Aard Ondervoeding of overvoeding Gedeeltelijk oorzaak: gebrek aan specifieke voedingsstof Volledig oorzaak: meerdere voedingsfactoren Parameters die de voedingstoestand bepalen Lengte, gewicht, bloedspiegel, urine Intensiteit Overvloeding Abnormale werking of foutieve door overmatige opname van 1 of meer voedingsstoffen in sommige weefselcellen Obesitas: algemene overvoeding kijk naar je moeder bv :P, wedden dat ze last heeft Normale voeding Nutriëntopname laat goede lichaamsstructuur en lichaamsfunctie toe Onderhoud een passende reserve Subnormale voeding Geen invloed op de structuur en functie vh lichaam Te lage nutriënten opname voor onderhoud voldoende reserve Minder weerstand vh lichaam tegen stresssituaties uitputting Fe-reserve tijdens zwangerschap Latente ondervoeding Te kort aan voedsel leidt tot een verstoring van een of andere functie Dit gebrek is niet merkbaar. Bv Fe-tekort Hemoglobine tekort verstoring vd zuurstofopname Adaptatie is een erg bepalende factor hierin Het lichaam is instaat om bij grote tekorten en uitputting van de reserves, door bepaalde aanpassingen het lichaam toch te voorzien van nutriënt. Bv Fe-tekort na bloedverlies verhoogde Fe-resorptie Het adaptatievermogen vh lichaam voor onderhoud vd homeostase is beperkt en afhankelijk vd ouderdom Klinische ondervoeding Gestoorde structuur door ondervoeding, dit is niet noodzakelijk fysisch vast te stellen Irreversibele fase Duur De tijd is een determinerende factor bij de ontwikkeling van ondervoeding Aanhoudend tekort v/e bepaalde voedingsstof in het dieet: Voedingstoestand doorloopt de verschillende stadia: normaal uitputting van reserve anatomische gebreken Verband voedselopname en voedingstoestand Zie fig zie cursus p11 Licht deficiente voedingstoestand te verhelpen mits geringe extra opname Minimale behoeften Noodzakelijk geringe hoeveelheid voedingsbestanddelen zonder structurele verstoring vd weefsels Fysiologisch minimum Hoeveelheid die overeenstemt met structurele gaafheid doch minimale functie Voor verlaten van de gebieden latente ondervoeding en subnormale voedings is veel meer voedingsstof nodig De homeostase Wat? het vermogen om het lichaam op een standvastige toestand houden Vrij ingewikkeld mechanisme: langdurige opname onevenwichtig dieet te kort schieten van het mechanisme Kinderen hebben zeer nauwe homeostasegrens (Opname staat in voor onderhoud, groei, reserve-aanleg) maar deze vergroot tot men een maximum bereikt, dit is wanneer de persoon het fysiek sterkst is in zijn leven. Naarmate men ouder wordt zal deze grens weer verlagen Stijn Vandelanotte -4-

5 Afwijkingen Fenylketonurie: erfelijke afwijking Malnutritie (wanvoeding): oorzaken: Verkeerd voedingspatroon Gebrek aan bepaalde voedingsstoffen Onwetendheid Maldigestie Wat? Niet of slecht verteren van bepaalde componenten uit de voeding Bv: melksuiker, het enzym dat melksuiker splitst verdwijnt bij mens en dier na zoogperiode Malabsorptie Wat? Normale vertering, maar geen normaal darmtransport Intolerantie Wat? bepaalde voedingsmiddelen niet kunnen verdragen Voorkomen? Aversie, allergie voor voedingsmiddel, een intoilerantie tgv/e enzymdeficientie, een farmalogisch toxicologisch effect of directe irritatie Toxicologische effecten Contaminanten factor bepalend voor het toxicologisch effect Stoffen die voorkomen in de voeding of onbewust ingebracht met een ongunstig effect op metabolisme Additieven factor bepalend voor het toxicologisch effect Stoffen die bewust zijn toegevoegd Bereiding voeding factor bepalend voor het toxicologisch effect Omzetting van niet-toxische stoffen in toxische stoffen Microbiologische verontreiniging: vorming van giftige stoffen door op zich niet schadelijke bacterien Industriele verwerking van de voedingsmiddelen Ontstaan van 1800 Achard (1799): suiker uit bietwortelen Mège-Mouriès (1870): margarinefabricatie Sterke ontwikkeling van industriële verwerking door: Sterke bevolkingsgroei De beginnende industrie rond en in de steden Oorlogen Veel gebruikte technologische processen in de industriële verwerking hittebehandelingen, emulgeren, hydrogeneren, uitkristaliseren, roosteren hierbij worden additieven aangewend met als doel: verbeteren vd bewaring (antioxidantia) aantrekkelijker maken (kleurstof) Stijn Vandelanotte -5-

6 Hoofdstuk 2: De spijsvertering van de mens Inleiding digestie en absorptie vormen een belangrijk onderdeel vd fysiologie v/e dierlijk wezen Dankzij de anatomische structuur vh spijsverteringsstelsel zijn volgende stappen mogelijk Opname Absorptie Voedsel en voedingsstoffen ondergaan transformaties tot nieuwe bouwstoffen en energie voor het lichaam Met deze energie en bouwstoffen kunnen vitale levensprocessen doorgaan Spijsverteringsstelsel is vatbaar voor ziektes en disfuncties Bv Gastro-intestinale klachten Het spijsverteringsstelsel Functies Motiliteit Beweging darminhoud door contractie en relaxatie Secretie Vrijstellen secreten uit exocrien klieren of mucosacellen in lumen Secreet opgebouwd uit: enzymen, emulgatoren, ph modifiers Digestie de enzymatische hydrolyse van organische moleculen in kleinere en elementaire eenheden De enzymen worden geproduceerd door gastheer of bacteriën in darmstelsel Absorptie processen voor opname vd elementaire eenheden Elementaire eenheden? Bv organische moleculen of elementen in mucosacellen, lichaamsvocht Processen? Passieve diffusie water, waterige oplossingen en lagere vetten bewegen onder invloed van een concentratie gradient vereenvoudigde diffusie actief transport mineralen, sommige suikers, aminozuren bewegen tegen een concentratie gradiënt in met behulp van pompen, dit vergt echter wel energie Gastheerbescherming voorkomen van ongewilde / schadelijke componenten die de functie of structuur verstoren Hoe? Met een aantal fysische, motiliteits, immuniteits en fagotische elementen Bouw zie figuur en vorig jaar verteringsfysiologie De mond Functie Voedsel tot kleine brokstukken herleiden, kauwen (massificatie) Na het kauwen is het voedsel bolvormig (=bolus) Vermengen met speeksel Er wordt bij de mens ongeveer 1,5l speeksel / dag gesecreteerd (ph 7) ph 7 speeksel verzadigd aan Ca, wat voordeliger is voor de tanden Functies van speeksel Speeksel bevat ptyaline α-amylase hydrolyse van zetmeel tot maltose Vergemakkelijk van het slikken en spreken Houd de mond vochtig en legt beschermlaagje op de mondholte (bv op de tanden) Is oplossingsmiddel voor tal van substanties Heeft bufferend vermogen tegen zuren afkomstig van voedselresten tussen de tanden 3 paar speekselklieren (deze leveren niet dezelfde soorten speeksel (sereus of muceus) en staat onder controle van bepaalde zenuwsystemen en prikkelingen zoals de reflex van Pavlov) OPM: Slikken gebeurt door de wil, de rest vh spijsverteringsstelsel tot aan de anus gebeurt onafhankelijk vd wil De maag Via de slokdarm (oesophagus) komt het voedsel in de maag terecht cardiasfincter moet zich ontspannen. Maagcontracties : 2 types bewegingen Tonische contractie = kneden vh voedsel Peristaltische contractie = zorgt voor de voortbeweging vh voedsel Bestanddelen van maagsap HCl (0,4-0,5 %) bevorderd oplosbaarheid, denatureert eiwitten, activeert enzymes Anionen: Cl, PO 4, SO 4 Pepsine (uit pepsinogeen) eiwitsplitsend enzym Kathepsine celprotease via maagslijmhuid in de maag Lipase splitsing van neutrale vetten in glycerol en vetzuren (VZ) Mucine beschermd maagweefsel water Stijn Vandelanotte -6-

7 Algemene kenmerken van de maag 3 l maagsap secreet / dag Deze secretie wordt hormonaal geregeld Dagelijks vloeit er 7,5 l doorheen de pylorus Speeksel (1,5) + maagsap (3) + water (1,3) + voedsel (1,7l) De ph van het maagsap 1 à 2 dit is nodig voor de pepsinewerking Ziekten van de maag Aantasting beschermende slijmlaag vd maag oorzaak: HCl (bv bij te veel asperines te nemen) Gevolg: maagzweren Gastritis oorzaak: te hoge maagsecretie Snelheid van de maaglediging is afhankelijk van caloriewaarde van het voedsel Bepaalde prikkelende stoffen (bv alcohol en cafeine) Deze stimuleren de maagzuurvorming Beperkt gebruik tijdens de maaltijd activatie vd vertering De dunne darm Functie Mengen van de inhoud die van de maag komt met Secreties van de slijmcellen Secreties van de pancreas bicarbonaat en enzymen Secreties van de galblaas emulsifeert vetten Absorptie van de meeste verteerde producten Algemene kenmerken Lengte: 2,8m Verdeeld in 3 stukken Duodenum (22cm) Jejunum en ileum (258cm) Bestaat uit vili en microvili absorptieoppervlakte x100 lengte 3m en absorptieoppervlak 250m² Hierdoor is de absorptie van de meeste verteerde producten mogelijk gemaakt Vetoplosbare geabsorbeerde nutriënten naar het lymfe Andere geabsorbeerde nutriënten naar het bloed Pancreas Pancreassecreties (ph 8,5 basisch) naar de dunne darm 2000ml pancreassecreet /dag Gevolg: ph vd darminhoud na de pancreas 6 à 7 functie van pancreassecreties neutralisatie vh voedsel die uit de maag komt enzymatisch afbraak van eiwitten vorming van inactieve enzymen bv trypsinogeen trypsinogeen trypsine door enterokinase katalysator die trypsinogeen activeert in de duodenum samenstelling pancreassap 150mM NaHCO 3 neutralisatie van chyme in duodenum α-amylase omzetting van zetmeel naar maltose Lipase splitsing van neutrale vetten Cholesterolesterase splitsing en synthese van cholesterol Lecithase splitsing lecithine Trypsinogeen en chymotrypsinogeen inactieve vorm van trypsine (geactiveerd in dunne darm) Carboxylpeptidase splitst peptiden Fosfatase splitst organisch gebonden fosfor af De lever Grootste menselijk orgaan Functies Galvorming, stockeren glycogeen, vorming ureum, detoxificatie drugs, regeling KH- en LP-metabolisme Gal Galvorming gebeurt in de lever en komt in de duodenum terecht Tussen 2 maaltijden gaat gal gemaakt in de lever naar de galblaas Vanaf dat er gedeeltelijk verteerd voedsel van de maag naar het duodenum gaat contraheert de galblaas Samenstelling gal en functie Galpigmenten afbraakproducten van hemoglobine in de lever Galzouten emulgeren vet dat dan door lipase kan worden afgebroken Lecithine bevorderen vd resorptie van vetoplosbare vitaminen Cholesterol Vrije vetzuren emulgerend werkend fosfolipide Stijn Vandelanotte -7-

8 De dikke darm Functies: Absorptie van water, natrium en andere mineralen Algemene kenmerken Input: ml materiaal vanuit ileum Output: 150g fecaliën Lengte: 110cm Totale verblijfsduur van voedsel in het spijsverteringsstelsel 3 6 dagen Aanwezigheid van micro-organismen Bv: E. Coli, Aerobacter aerogenes, samenstelling afhankelijk van: herbi-, carni-, omnivoren Functie van deze mo s Synthese van bepaalde vitaminen en essentiële AZ Elke dag komen 70g suikers in de dikke darm Deze worden omgezet tot korte ketenvetzuren (bv acetaat, propionzuur), H 2, CH 4 Deze VZ worden geabsorbeerd in de dikke darm en omgezet tot CO 2 Mo s Synthetiseren vitamine K Eerste levensweken vd mens: daling protrombinegehalte in bloed problemen met bloedstolling Dit risico daalt zodra dat de darmbacteriën vit K synthetiseren Veroorzaken onwelriekende stoffen Samenstelling vd microflora = delicaat ecosysteem Gemakkelijk verstoorbaar Rol bij de immunologie Antibiotica: groeieffect bij mens en dier vermoedelijk heeft dit te maken met de groeiremmingen veroorzaakt door de beïnvloeding vd darmflora Probiotica: Positief effecten op Bifidobacterien Probiotica productie van azijnzuur en melkzuur ph remmend effect op putrifierende microflora Zoals enterobacteriaceae en clostridium Lactobacillus acidophylus Hersteller na antibioticakuur of bij spijsverteringsstoornissen (diarree) De vertering De vertering van KH Belangrijkste KH uit dieetkundig standpunt: Polysachariden (zetmeel, glycogeen) Disachariden (sucrose, lactose) Monosachariden (fructose, glucose, galactose) OPM: in de ppt s staat er nog meer info over de vernoemde KH, maar dit is meer biochemie KH 75% vd droge stof van planten Aanwezig in alle door mens geconsumeerde plantendelen (ook sucrose, maar meer in suikerbiet en riet) Afbraak van koolhydraten in het verteringsstelsel Zetmeel wordt een eerste maal aangetast door ptyaline in het speeksel. Factoren die de volledigheid vd zetmeeldigestie bepalen De voedselbewerking Variabele transitsnelheid afhankelijk van samenstelling vd maaltijd (vetten traag) In de duodenum en jejunum α-amylase (pancreas) zorgt voor verdere afbraak Aminozuursequentie van ptyaline en α-amylase is voor 94% identiek Deze hydrolyseren de 1,4 - α - binding Geen inwerking op de 1,6 - α - bindingen en eindstandige 1,4-α-bindingen naast vertakkingen Eindproducten: maltose, maltotriose en α-limit dextrinen Bij kinderen jonger dan 1 jaar is er een nog lage amylase activiteit in het lumen In het ileum Verdere vertering door isomaltase, maltase en door zure hydrolyse van zetmeel De meeste glucose moleculen worden in het darmstelsel opgenomen De disschariden moeten worden gehydrolyseerd tot monosachariden dit gebeurt mbv 4maltasen, 2 lactasen, 2 sucrasen Als 1 vd enzymen ontbreekt storingen diaree, bloeding, flatulentie Absorptie van hexosen en pentosen ter hoogte vh duodenum en het ileum vaak door diffusie Glucose en galactose actief transport Fructose: passief transport Maximale absorptie: 120g/uur Stijn Vandelanotte -8-

9 Functie van koolhydraten Energiebron Overmaat glu: opslag als glycogeen die wordt opgeslagen in de lever en in de spieren Toename vd opname van complexe KH door opname van granen en groenten Beperken van suikeropname door Verlaag gebruik van toegevoegde suikers Beperken van soft drinks, gezoete ontbijtgranen, snoep Veel fruit eten Diabetes Mellitus Wat? persistent hoge bloedglucose waarden Types 1: geen insulineproductie behandelen met insuline 2: cellen zijn resistent tegen insuline behandelen met aangepast dieet, beweging, medicatie Risicofactoren van type 2 Leeftijd, ethniciteit, obesiteit, familiegeschiedenis, te weinig beweging Metabool syndroom Wat? insulineresistentiesyndroom syndroom X Wat? chronisch stofwisselingsprobleem Gevolg: gestoorde bloedsuikergehalte, hoge bloeddruk, obesitas, stoornissen in bloedstolling Gevolg: leiden tot onder meer cardiovasculaire aandoeningen en diabetes type 2 en zelfs kanker Artificiele zoetstoffen Saccharine, aspartaam, acesulfame K, sucralose Relatie KH en gezondheid Hoge suikeropname Lage nutriënt inhoud Tandbederf Overmaat aan calorien overgewicht Hoge vezelopname Betere controle bloedsuiker Mogelijk verminderd risico op kanker en hartziekten Gezondere gastro-intestinale functie Vertering eiwitten Types aminozuren Essentieel als ze niet aangemaakt worden door het lichaam en moeten worden opgenomen via voedsel Niet essentieel wel aangemaakt door het lichaam en ook aanwezig in voedsel Conditioneel essentieel normaal niet essentieel, maar soms wel door speciale omstandigheden Vertering van eiwitten in de mond Afbraak, verkleinen en bevochtigen - in de maag De digestie van eiwitten. Pepsine zorgt voor de enzymatische hydrolyse van peptidenbindingen ter hoogte van de AZ fenylalanine of tyrosine. Hierdoor ontstaan kortere ppk s. ph optimum van pepsine: 1,6 3,2 (dus goed want de ph vd maaginhoud is 1-2) - in de duodenum Toevoeging van pancreassap ph pepsine wordt inactief. ph trypsine en chymotrypsine, carboxypeptidasen, aminopeptidasen en dipeptidasen worden geactiveerd en hydrolyseren de al reeds verkort ppk s - verdere resorptie AZ in de dunne darm Resorptie van eiwitten is slechts mogelijk in de eerste levensjaren Oorzaak? Doordat de immunoglobulines de darmwand onveranderd passeren passieve immunisatie van de jonggeborene, omdat het serum nog geen antilichamen bevat Resorptie snelheid is omgekeerd evenredig met het molair volume Pyridoxaalfosfaat (vit B6) is ook betrokken bij de resorptie 4 actieve transportketens die voorkomen en onafhankelijk van elkaar functioneren Basische aminozuren histidine, lysine, arginine Neutrale aminozuren arginine Proline en hydroxyproline Zure aminozuren asparaginezuur en glutaminezuur Stijn Vandelanotte -9-

10 Vertering vetten Essentiële vetzuren Linoleinezuur niet aangemaakt door het lichaam Moeilijke resorptie Oorzaak1: onoplosbaarheid in water Oorzaak2: relatieve grootte van de moleculen Samenstelling van de voedingsvetten Triglyceriden Structuur: Glycerol + 3 VZ Functie: energie, reserve, bescherming, drager van vetoplosbare vitaminen Bron van Omega 3 VZ: sojaboon, walnood, makreel, tonijn Bron van omega 6 VZ: plantaardige olie, noten en zaden langketen vetzuren, fosfolipiden structuur: Glycerol + 2 VZ + fosfaatgroep functie; component celmembraan, lipidetransport, emulgatoren bron: eigeel, lever cholesterol en cholesterolesters functie: component celmembraan, precursor van andere substanties bron: alleen dierlijke voeding maar kan ook worden gesynthetiseerd in de lever Vertering van vetten in de maag Vetten worden in de maag uit de voedingslipoproteinen vrijgesteld door proteolyse Vertering in duodenum Grote rol voor pancreas en galsecreten Pancreaslipasen lipolyse ontstaan van vrije VZ, monoglyceriden en lysofosfatidylcholine Galzouten emulsifieren ontstaan van micellen Hierbij ontstaat ook een klare waterige oplossing en worden de vetten naar de darmwand gebracht waarbij monoglyceriden en VZ opgenomen wroden Galzouten worden afgezonderd en naar ileum gebracht, waar zij geresorbeerd worden en via de poortader terug naar de lever gebracht en weer in de gal ingebouwd Slechts 40-50% vd triglyceriden worden tot monoglyceriden gehydrolyseerd dus ook geabsorbeerd De VZ worden eveneens geresorbeerd afhankelijk van de lengte van de VZ Minder dan C-atomen rechtstreeks via de mucosa in de bloedbaan Ze worden dan als vrije VZ in complex met albumine rondgevoerd en naar de lever gebracht worden Dit kan soms ook plaatsgrijpen met langketen VZ indien de herverestering tekort schiet Meer dan 12 C-atomen herverestering tot triglyceriden in de mucosa In enterocyten: transport van geabsorbeerde VZ door VZ-bindend proteine naar ER waar het omgezet wordt mbv CoA-synthase tot een actief CoA derivaaat De VZ worden herveresterd nieuw lipide ontstaat Nieuw lipide omhullen met laagje bestaande uit lipoproteinen, cholesterol en fosfolipiden Hierdoor ontstaan nieuwe chylomicronen (= nieuw gevormd lipoproteine), onder deze vorm komen vetten in de lymfe terecht Samenstelling van chylomicronen in de lymfe Triglyceriden 86-91% Cholesterolester 0,8-1,4% Vrij cholesterol 0,8-1,6% Fosfolipiden 6-8% Proteine 1-1,5% VLDL : Very Lov Density lipoprotein Lever is de syntheseplaats. De lipide wordt gepakt met proteinen en getransporteerd naar andere lichaamsdelen LDL: low density lipoprotein Afgeleid van VLDL, circuleren door het lichaam, beschikbaar voor cellen voor aanmaak nieuwe membranen, hormonen of opslag LDL receptoren op levercellen verijwderen LDL uit circulatie HDL : high density lipoproteins Vervoert cholesterol en andere lipiden van cellen terug naar de lever voor recyclage of verwijdering Stijn Vandelanotte -10-

11 Hoofdstuk 3: energie en energienormen Inleiding De kleine celentiteit is de oorsprong van de energie levering onder de vorm van ATP Berekeningen obv de celactiviteiten? Moeilijk te bepalen Men beperkt zich tot het beschouwen van de energiewisseling over het ganse lichaam Hieruit leidt men uiteindelijk de voedingsnormen Conventionele energie stroom Bruto-energie Totale energie van voedingsmiddel bepalen met een bomcalorimeter Opsplitsen in schijnbare verteerbare energie en de faecale energie Schijnbare energie Energie voor uitwendige verliezen (haar, nagels, zweet) Urinaire energie afkomstig van het endogeen metabolisme en residuen afkomstig van onvolkomen metabolisme voedingsstoffen Gasvormige energie Metaboliseerbare energie: netto-energie en specifiek dynamische werking Specifiek dynamische werking Wat? warmte als gevolg van vertering en absorptie van voedsel Bv: energie voor kauwen, klierwerking, darmwerking, energie in intermediair metabolisme Maximum na voedselopname en gaat terug naar minimum net voor de nieuwe voedselopname Tijd bereiken minimum SDW Mens: 8-12uur Enkelmagigen: 12-24u en Meermagigen: 2-3 dagen Netto-energie Netto-energie voor onderhoud Energie voor basaal metabolisme, activiteiten voor het onderhouden, thermostatische warmte Productie Energie voor productie van melk, ei, foeutus, wol, groei Faecale energie Niet verteerde voedingsmiddelen Inwendige oorsprong (verteringssapen, cellen vd darmmucosa) Biologisch schema voor energie stroming conventionele schema = werkelijke energie verdeling Bepaalde onderdelen zijn weinig of niet analytisch te bepalen Faecale energie: Onverteerde voedingsmiddelen, Warmte verteringsenergie, Gasvormige energie Urinaire energie:residuen onvolkomen metabolisme SDW:Warmte van nutriëntmetabolisme Netto energie voor onderhoud: Endogeen urinaire, metabolisch faecale en uitwendig verlies energie Het basaal metabolisme Wat? de energie afgifte van een mens in toestand van volledige rust, bij een temperatuur rond thermoneutraliteit en nadat vertering en resorptie vh opgenomen voedsel is beeindigd SDW = 0 Wat? onderdeel vd netto-energie voor onderhoud Formule = NE 0 = BM + Akt onderhoud + Thermoneutraliteit Thermoregulatie en thermoneutraliteit en rusttoestand Afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Men onderscheid 3 verschillende temperatuurzones Komfortzone: Constant gehouden lichaamstemperatuur met minimum inspanning Minimale vochtevaporatie Bloedvaten: geen vasoconstrictie of dilatatie Koude zone Stijgen warmteproductie om constante lichaamstemperatuur te behouden Bloedvaten vertonen vasoconstrictie Te lage omgevingstemperatuur warmte afgifte > productie afkoelen van het lichaam Hittezone Vasodillatatie Zweten Bepaalde temperatuur opwarming > afkoeling door warmteafgifte stijgen lichaamstemperatuur Rusttoestand bij basaal metabolisme = geen spierarbeid (gemakkelijk bij de mens) Stijn Vandelanotte -11-

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO H E N R Y N. H A S S A N K H A N S C H O L E N G E M E E N S C H A P L E L Y D O R P [ H H S - S G L ] A R T H U R A. H O O G E N D O O R N A T H E N E U M - V R I J E A

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Wondzorg Symposium 14 oktober 2014 (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset Zo ondersteunt Pure Whey Eiwit uw gezondheid Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor het lichaam. Ze zijn nodig voor groei, herstel en instandhouding van lichaamscellen en weefsels. Niet voor niets

Nadere informatie

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten Koolhydraten gist Onder het begrip koolhydraten verstaan we alle moleculen die opgebouwd zijn uit koolstof, zuurstof en waterstof en die bepaalde chemische eigenschappen gemeenschappelijk hebben. Koolhydraten

Nadere informatie

Metabolisme koolhydraten RozenbergSport.nl 2012 pagina 1 / 5

Metabolisme koolhydraten RozenbergSport.nl 2012 pagina 1 / 5 RozenbergSport.nl 2012 pagina 1 / 5 Inhoud Aerobe glycolyse Glycogenolyse Cori cyclus Aerobe glycolyse aerobe glycolyse NADH, vormen voor respiratoire keten Voorwaarde NAD + moet beschikbaar zijn, NADH

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a)consumenten b) producenten c) producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig voedsel nodig, wat

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Les 6 Spijsvertering en enzymen. Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme. Spijsverteringstaak

Les 6 Spijsvertering en enzymen. Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme. Spijsverteringstaak Les 6 Spijsvertering en enzymen Spijsvertering, voeding, energie, enzym, oesophagus ANZN 1e leerjaar - Les 6 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme Metabolisme

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout De Kracht van Eiwit Hans Wassink EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout Programma Eigen Kracht 10.00 uur De Kracht van Eiwit Hans Wassink 11.15 uur Afslanken met IJzer

Nadere informatie

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen?

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen? Darmklachten zijn een steeds vaker voorkomend probleem. Ondanks de toename van het aantal klachten is er nog steeds geen passende oplossing gevonden voor het probleem. In mijn praktijk Detoxenzo kloppen

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Honden worden (nog sterker dan. Vetten

Honden worden (nog sterker dan. Vetten Vetten Honden worden (nog sterker dan katten) van nature aangetrokken tot vetrijke voeding.als de hond weinig aan lichaamsbeweging doet, moet de opname van vetten echter beperkt worden. Als er geen nauwkeurig

Nadere informatie

Toetsingsvragen Natuurvoedingsleer

Toetsingsvragen Natuurvoedingsleer Toetsingsvragen Natuurvoedingsleer I. Anatomie en Fysiologie van het spijsverteringsstelsel 1) B) Benoem op onderstaande tekening de delen die met een pijl zijn aangeduid (Nederlands). 2) A) Benoem op

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Pagina 1 / 5 Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Energie Energie De basaal stofwisseling neemt tijdens de zwangerschap geleidelijk toe. Aan het eind van de zwangerschap is de basaal

Nadere informatie

Naar: D.O. Hall & K.K. Rao, Photosynthesis, Studies in Biology, Cambridge, 1994, blz. 106.

Naar: D.O. Hall & K.K. Rao, Photosynthesis, Studies in Biology, Cambridge, 1994, blz. 106. Examentrainer Vragen Fotosynthese Vanuit tussenproducten van de fotosynthese worden niet alleen koolhydraten gevormd, maar ook vetten, vetzuren, aminozuren en andere organische zuren. Dag- en seizoensgebonden

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Sportcafé. (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel

Sportcafé. (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel Sportcafé (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel Opzet Voeding Vocht Koolhydraten Eiwitten Eten en drinken rondom inspanning Vragen Belang sportvoeding Gezondheid / energie Optimale prestatie

Nadere informatie

4. deleted. 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat

4. deleted. 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat a. bij de hydrolyse van ATP warmte vrijkomt b. de hydrolyse van ATP de entropie doet toenemen c. ATP sterk bindt aan het substraat van enzymen d. ATP thermodynamisch

Nadere informatie

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD?

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? 1 Verteren is oplosbaar maken Voedingsstoffen moeten uiteindelijk in de cellen van je lichaam terechtkomen. Ze worden naar de cellen vervoerd via je bloed. Maar voordat het

Nadere informatie

Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011

Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011 Celstofwisseling I Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011 Inleiding 1-12 Deze module gaat over de omzetting van voedsel in energie

Nadere informatie

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING De lever neemt een centrale plaats in in de regulering van de cholesterol huishouding. I: De lever speelt een belangrijke rol in de handhaving

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Eiwitten zijn een belangrijke voedingsstof die nodig zijn voor de groei en het herstel

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a) consumenten b) producenten en consumenten c) alleen producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Les 7 Spijsvertering 2. Spijsvertering Maag. Maagwand. Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader

Les 7 Spijsvertering 2. Spijsvertering Maag. Maagwand. Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader Les 7 Spijsvertering 2 Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader ANZN 1e leerjaar - Les 7 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Spijsvertering Maag ventriculus gaster maag leeg ongeveer

Nadere informatie

Celademhaling & gisting

Celademhaling & gisting Celademhaling & gisting Tekst voor de leerlingen V. Rasquin - 1 - DISSIMILATIE - TEKST VOOR DE LEERLINGEN celademhaling & GISTING Wij weten dat heel wat processen endergonisch zijn (ze vergen energie).

Nadere informatie

Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit

Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit Prima vertering graanproducten Vezelrijk, bevordert de stoelgang Vermindert opgeblazen gevoel na de maaltijd Iemand met coeliakie kan absoluut

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen?

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Albert Timmerman Hoe kunnen we door middel van voer onze biggen helpen opnemen en verteren en daarmee de weerstand en resultaten

Nadere informatie

Chemische en fysische eigenschappen

Chemische en fysische eigenschappen Cholesterol 057 1 Cholesterol Inleiding Cholesterol is de chemische naam voor een vetachtige stof die berucht is vanwege zijn positieve relatie met het ontstaan van hart- en vaatziekten, ziekten die in

Nadere informatie

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van foto

Nadere informatie

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Spijsvertering NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Examencursus

Voorbereidende opgaven Examencursus Voorbereidende opgaven Examencursus Tips: Maak de volgende opgaven voorin in één van de A4-schriften die je gaat gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, werk hem dan uit tot waar je kunt en

Nadere informatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Fysiologie les 2 BIO-ENERGETICA Celstofwisseling = cel metabolisme Basis metabolisme: stofwisseling in rust Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Katabolisme:

Nadere informatie

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Bijzonderheden spijsvertering paard Het paard: Produceert voortdurend maagzuur Is een lange duureter Heeft een zeer kleine maag Heeft relatief weinig zetmeelsplitsende

Nadere informatie

Vetzuur- en cholesterolsynthese

Vetzuur- en cholesterolsynthese Vetzuur- en cholesterolsynthese Vetzuursynthese De vetzuursynthese is niet het omgekeerde van de beta-oxidatie; Beta-oxidatie Vetzuursynthese Plaats Mitochondriale matrix Cytoplasma en glad ER Enzymen

Nadere informatie

Volwaardige voeding 1

Volwaardige voeding 1 Volwaardige voeding 1 Het dieet dat door onze schepper voor ons is uitgekozen, bestaat uit graan, fruit, noten en groenten. Dit voedsel, zo eenvoudig en natuurlijk mogelijk bereid, is het gezondst en voedzaamst.

Nadere informatie

Rauwe Melksoorten. Therapeutische Potenties bij Osteoporose en Atherosclerose

Rauwe Melksoorten. Therapeutische Potenties bij Osteoporose en Atherosclerose Rauwe Melksoorten Symposium Therapeutische Potenties bij Osteoporose en Atherosclerose Onbewerkte melk: Gezondheidseffecten en (on)mogelijkheden voor vermarkting woensdag 22 april 2009 Ir. Frank Van Boxstael

Nadere informatie

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij V OEDING EN KOOLHYDRATEN Goed nieuws! Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij Houdt u van suiker? Ja? Uitstekend! U hoeft zich hierover niet langer schuldig te voelen. Integendeel

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Examen VWO. Biologie. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 19 mei 13.30 16.30 uur. Boekje met informatie.

Examen VWO. Biologie. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 19 mei 13.30 16.30 uur. Boekje met informatie. Biologie Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 19 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Boekje met informatie 900006 18B Begin informatie 1 Indicatorsoorten van de macrofauna voor

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Thema 8 Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Het inwendig Milieu Bestaat uit je bloed en weefselvloeistof. Daarin zitten allerlei voedingsstoffen. Je lichaam wil altijd constant zijn. *

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

De voedingsmiddelendriehoek.

De voedingsmiddelendriehoek. Hoofdstuk 8 De voedingsmiddelendriehoek. 1. De voedingsdriehoek invullen. 2. De drie maaltijden per dag opnoemen. 3. Zeggen wanneer we best drinken en hoeveel liter we drinken. 4. Tips opnoemen om gezond

Nadere informatie

Les 8 Spijsvertering 3. Vertering vetten vervolg en resorptie water en zouten. Resorptie zouten uit darm

Les 8 Spijsvertering 3. Vertering vetten vervolg en resorptie water en zouten. Resorptie zouten uit darm Les 8 Spijsvertering 3 Vertering, resorptie water en zouten, lever, enterohepatische kringloop, opname geneesmiddelen ANZN 1e leerjaar - Les 8 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Vertering vetten vervolg

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

DE SPIJSVERTERING BIJ DE MENS

DE SPIJSVERTERING BIJ DE MENS 1 DE SPIJSVERTERING BIJ DE MENS Inleiding Victor Rasquin De spijsvertering van de mens komt in het secundair onderwijs verschillende malen aan bod, maar het is vooral in de tweede graad (gemeenschapsonderwijs)

Nadere informatie

Cellulaire voedingsstoffen

Cellulaire voedingsstoffen Cellulaire voedingsstoffen Dr. Rath's adviezen voor cellulaire gezondheid zijn gericht op de belangrijke rol die voedingsstoffen spelen bij de preventie en het ontstaan van vele chronische gezondheidsklachten

Nadere informatie

In deze circulaire zal aandacht worden besteed aan maatregelen om deze ongewenste situaties te voorkomen of te beperken.

In deze circulaire zal aandacht worden besteed aan maatregelen om deze ongewenste situaties te voorkomen of te beperken. SCH-1996-20 DE INTERNE OF VOERGEBONDEN WARMTE VAN VARKENSVOEDERS Inleiding Van de energie die met het voer aan varkens wordt verstrekt komt een aanzienlijk deel vrij als warmte. Dit is de interne of voergebonden

Nadere informatie

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WAAROM EIWITTEN OM AF TE SLANKEN? Koolhydraten en de oorzaak van obesitas Koolhydraten zijn een energiebron voor het lichaam. Als

Nadere informatie

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar...

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Op uw gezondheid! U bent baas over uw eigen lichaam. Gelukkig maar. Dat brengt natuurlijk een zekere verantwoordelijkheid met zich mee. Alles wat u eet en drinkt

Nadere informatie

Examen Voorbereiding Stofwisseling

Examen Voorbereiding Stofwisseling Examen Voorbereiding Stofwisseling Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 1 Stofwisseling Begrippenlijst: Begrip Organische stoffen Anorganische stoffen Enzymen Assimilatie Chemische energie Koolstofassimilatie

Nadere informatie

Bouw. Spijsverteringsstelsel. Tractus digestivus 2 Mond en verder. bestaat uit: Cavum oris (mondholte)

Bouw. Spijsverteringsstelsel. Tractus digestivus 2 Mond en verder. bestaat uit: Cavum oris (mondholte) Tractus digestivus 2 Mond en verder FHV2009 / Cxx54 9+10 / Anatomie & Fysiologie -Tractus digestivus 2 1 Bouw Cavum oris (mondholte) FHV2009 / Cxx54 9+10 / Anatomie & Fysiologie -Tractus digestivus 2 2

Nadere informatie

Spijsvertering. Of wat gebeurt er met onze voeding

Spijsvertering. Of wat gebeurt er met onze voeding Spijsvertering Of wat gebeurt er met onze voeding Het spijsverteringsproces Opname van voedsel Vloeibaar maken Verteren Opname in bloed Verwijderen van onverteerbare resten Het spijsverteringskanaal De

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Alles over KOOLHYDRATEN. E-book

Alles over KOOLHYDRATEN. E-book Alles over KOOLHYDRATEN E-book WAT ZIJN KOOLHYDRATEN? KOOLHYDRATEN ZIJN VOEDINGSSTOFFEN DIE ENERGIE LEVEREN AAN HET LICHAAM, NET ALS EIWITTEN EN VETTEN. KOOLHYDRATEN ZITTEN VOORAL IN GRAANPRODUCTEN ZOALS

Nadere informatie

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Het menu voor de ouders Even voorstellen Voedingspiramide Basissportvoeding Koolhydraten,

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

Voeding. Voeding = eten

Voeding. Voeding = eten Voeding Voeding = eten Alle dieren en mensen moeten eten om in leven te blijven!! Goed voer is belangrijk voor een goede conditie Voeding Vitaminen Vit. A Vit. B 1-12 Vit. C Waar wordt het voer /eten voor

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Spijsvertering

Mitochondriële ziekten Spijsvertering Mitochondriële ziekten Spijsvertering Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de spijsvertering en de spijsverteringsorganen. Inleiding

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Alle levende organismen zijn afhankelijk van energie; zonder energie is er geen leven mogelijk. Uit de thermodynamica is bekend dat energie niet gemaakt kan worden, maar ook niet

Nadere informatie

Waar leven is, zijn ook Enzymen

Waar leven is, zijn ook Enzymen Waar leven is, zijn ook Enzymen De verschillende functies van de Enzymen zijn ontelbaar veelzijdig, net zo als bij Microorganismen, maar Enzymen zijn geen Micro organismen. Het betreft hier dus geen levende

Nadere informatie

Woordenlijst. Aminozuurpreparaat Wordt in dit handboek ook preparaat genoemd. Zie preparaat. Arts metabole ziekten Zie metabool arts.

Woordenlijst. Aminozuurpreparaat Wordt in dit handboek ook preparaat genoemd. Zie preparaat. Arts metabole ziekten Zie metabool arts. Woordenlijst. Aminozuur Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten. Het lichaam maakt zelf veel aminozuren aan, maar andere moeten uit de voeding worden opgenomen: de zogenoemde essentiële aminozuren.

Nadere informatie

Leeftijd: 0-14 jaar 14-30 jaar 30-50 jaar 50-70 jaar > 70 jaar

Leeftijd: 0-14 jaar 14-30 jaar 30-50 jaar 50-70 jaar > 70 jaar Verzuring: hoe werkt het? Dagelijks groeit ons bewustzijn over de werking van ons lichaam. Maar bij veel mensen is nog niet bekend hoe ons voedingspatroon en onze levensstijl de gezondheid op de langere

Nadere informatie

Honden en katten hebben. Eiwitten

Honden en katten hebben. Eiwitten Eiwitten Honden en katten hebben behoefteaangrotehoeveelheden eiwitten.tijdensbepaaldefysiologische fasesstijgtdezebehoefteomdatdeopbouwof vernieuwing van het lichaam tijdens die fase groter is:groei,dracht,lactatie,fysieke

Nadere informatie

Brouwland, 26 mei 2012

Brouwland, 26 mei 2012 Zuurstof, een vloek of een zegen? Jacques Bertens Een vet verhaal Brouwland, 26 mei 2012 Vet Dit verhaal gaat over zuurstof en vet Verzadigde vetzuren worden onder invloed van zuurstof omgezet in onverzadigde

Nadere informatie

Dieet Oké. TU Delft, November 2012

Dieet Oké. TU Delft, November 2012 TU Delft, November 2012 Dieet Oké Janet Vervoorn sportdiëtist Dieet Oké Summit Health Veilingweg 16A 2678 LN De Lier tel. 06-46675281 email: janet.vervoorn@chello.nl Inzicht krijgen in de energiehuishouding

Nadere informatie

Biologie ( havo vwo )

Biologie ( havo vwo ) Tussendoelen Biologie ( havo vwo ) Biologie havo/vwo = Basis Biologische eenheid Levenskenmerk Uitleggen hoe bouw en werking van onderdelen van een organisme bijdragen aan de functies voeding, verdediging

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 25 3. Geneesmiddelen 29 - Medicijnen tegen vermoeidheid 30 4. Medisch

Nadere informatie

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG!

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG! VOEDINGSRICHTLIJNEN Proficiat, je hebt er goed aan gedaan om te kiezen voor extra lichaamsbeweging en dus voor een betere gezondheid. Wil je echter graag overbodig gewicht verliezen dan is het essentieel

Nadere informatie

1. In zoogdieren zal elk van devolgende reacties gebeuren in de Krebscyclus, behalve:

1. In zoogdieren zal elk van devolgende reacties gebeuren in de Krebscyclus, behalve: 1. In zoogdieren zal elk van devolgende reacties gebeuren in de Krebscyclus, behalve: a. vorming van α-ketoglutaarzuur b. vorming van NADH en FADH 2 c. metabolisme van acetaat tot koolstofdioxide en water

Nadere informatie

Voedingsadvies bij short bowel

Voedingsadvies bij short bowel Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek De dunne darm is een belangrijk onderdeel van de spijsvertering. Na een maaltijd komt het voedsel via mond, slokdarm en maag in de dunne darm terecht. In de dunne darm wordt

Nadere informatie

Spijsverteringsstoornissen

Spijsverteringsstoornissen Spijsverteringsstoornissen Indicaties Voor pups tot 12 maanden: Acute en chronische diarree Maldigestie, malabsorptie Bacteriële overgroei Herstel Colitis Contra-indicaties Hyperlipidemie Lymfangiëctasie

Nadere informatie

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren Wat is suikerziekte? Suikerziekte - ofwel diabetes mellitus, de medische naam voor suikerziekte - is een aandoening

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie