Zon op Zuid Rapportage van een praktijkonderzoek met makers in community arts In het kader van het Pomica-traject. Lies Joosten (juni 2011)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zon op Zuid Rapportage van een praktijkonderzoek met makers in community arts In het kader van het Pomica-traject. Lies Joosten (juni 2011)"

Transcriptie

1 Zon op Zuid Rapportage van een praktijkonderzoek met makers in community arts In het kader van het Pomica-traject Lies Joosten (juni 2011) 1

2 Praktijk onderzoek POMICA - CAL XL Casestudy: ZON OP ZUID Onderzoeker: Lies Joosten Arnhem, juni

3 Praktijk onderzoek POMICA - CAL XL Case: ZON OP ZUID Sociaal artistiek project op 18 locaties in Arnhem Zuid 1. Inleiding Deze case beschrijf ik als onderzoeker en projectleider van het project Zon op Zuid. In mijn functie als cultuurscout voor Midden en Nieuw Arnhem Zuid werd mij in de herfst van 2009 gevraagd een project te ontwikkelen dat 20 heel diverse straten in de zuidwijken zou betrekken bij een kunstmanifestatie op locatie. Het project verwacht resultaten op persoonlijk vlak (de deelnemers), op straat/buurt niveau (ontmoeting, sociale cohesie) en stadsdeel (imago). Hiervoor is een methodologisch stappenplan opgezet met daaraan gekoppeld een M&E plan. Ook is vanaf het begin gewerkt met de scan voor sociaal artistieke projecten. In de herfst van 2010 werd ik gevraagd om deel uit te maken van het POMICA team, waartoe ik besloot, omdat het me de mogelijkheid gaf om als projectleider op de praktijk te reflecteren en dit te vertalen in een onderzoeksverslag. Zon op Zuid is ontwikkeld naar het voorbeeld van Nijmegen Visueel van Pink Sweater producties, Doeko Pinxt heeft me in eerste instantie geholpen het te formuleren en leerervaringen uit Nijmegen met me gedeeld. Zon op Zuid is anders dan Nijmegen visueel op twee aspecten: het is artistiek multidisciplinair in plaats van beeldend/visueel en het speelt zich af op straat niveau in plaats van in een hele wijk per kunstenaar. Ik heb Zon op Zuid uiteindelijk doorontwikkeld op grond van mijn eigen ervaring met sociale kunstprogramma's in Honduras en heb het uitgevoerd vanaf mei 2010 in intensieve samen werking met Francoise Braun als artistiek leider. Samen hebben wij zorg gedragen voor de uitwerking en uitvoering. Voor het POMICA onderzoek draag ik bij volgens afspraak: 1Een kritische analyse de methodiek van Zon op Zuid 2Het M&E schema en de uitkomsten daarvan 3Een reflectie op mijn rol als onderzoeker bijlages: 1Een documentaire (gemaakt door kanaal 13 in opdracht van Zon op Zuid) 2Ingevulde project scan (voor-tijdens-na) Noot: terwijl ik dit rapport schrijf is de manifestatie net voorbij, de evaluatie met de deelnemers moet nog plaatsvinden eind juni) Er zijn wel evaluatie formulieren ingevuld, maar het zelfevaluatie reflectiemoment is nog niet geweest) 2. Beschrijving project Het project heeft 18 straten uit Arnhem Zuid in de schijnwerper te gezet door middel van een bijzondere samenwerking tussen kunstenaars en wijkbewoners gedurende het seizoen juni mei Zon op Zuid had het doel om met kunst en cultuur een positieve input te geven aan de leefbaarheid van de straten en bewoners te inspireren tot actieve deelname in de wijk. 2

4 Specifieke doelen waren: Cultuurparticipatie vergroten door kunst en cultuur naar de wijken te brengen en voor een brede doelgroep beschikbaar te stellen. De leefbaarheid en sociale cohesie in de wijken te vergroten door kunst als middel te gebruiken om bewoners actief te betrekken bij hun straat. Door het tot stand komen van de kunstproducties via straatgerichte activiteiten worden er ontmoetingsmomenten in de wijk gecreerd. Verbindingen tussen de wijken en straten leggen door een wijkoverstijgende manifestatie in de openbare ruimte (beeldende kunstroute plus straatoptredens) Beeldvorming: Het potentieel en de diversiteit van Arnhem Zuid zichtbaarder te maken Het concept is simpel: koppel een kunstenaar aan een locatie met de taak om deze samen met de bewoners om te toveren tot een bijzondere bestemming. Op deze bestemming zullen "toeristen" komen kijken naar unieke kunst uitigen die binding hebben met de locatie. 3. Context De deelnemende straten waren divers, evenals de deelnemende kunstenaars: Arnhem Zuid: Terwijl meer dan de helft van de Arnhemse bevolking ten zuiden van de Rijn woont, is het nog een onbekend gebied voor vele Arnhemmers. Alle grote evenementen spelen zich in Arnhem Centrum of in de oude wijken van Noord. Het zuiden wordt hoogstens gezien als een plek om voetbal te kijken of af en toe uit te gaan (Gelredome) of te winkelen (Winkelcentrum Kronenburg is Arnhems eerste Mall). Het zuiden staat vooral bekend om de vele flats en de uniforme nieuwbouwwijken. Kleurloos en saai. Er is geen theaterzaal, caf bioscoop of andere culturele faciliteit. Met uitzondering van het dorp Elden, dat een bijzondere positie inneemt tenmidden van de nieuwbouwwijken en weinig betrokken wordt bij de wijk initiatieven. Met Midden en Nieuw Arnhem Zuid wordt aangeduid: Vredenburg/Holthuizen Kronenburg, Elderveld, Rijkerswoerd, de Laar en Schuytgraaf. Dit zijn 6 wijken gebouwd vanaf de jaren '70 tot heden, allen met verschillende kenmerken, samenstelling, sfeer, geschiedenis, met elk eigen wijkplatforms, activiteiten commissies en wijkkranten. Er is in alle wijken is een potentieel aan talent en mogelijkheden aanwezig. De wijken Elderveld, Vredenburg/ Kronenburg en de Laar, gelegen in het midden van Arnhem Zuid, worden door de gemeente geschaard onder GSO wijken, ook wel aandachtswijken of preventiewijken genoemd. Er is daar integrale structurele aandacht vanuit opbouwwerk, zorg en gemeentemanagers voor het versterken van de sociaal-culturele samenhang en bewonersparticipatie. Speciale aandacht gaat uit naar jongerenwerk alsmede naar het bevorderen van sociale cohesie in de kille wijk Kronenburg met name rond het Croydonplein en de hofjes. Rijkerswoerd en Schuytgraaf zijn de nieuwste wijken, nog volop in ontwikkeling. Met name Schuytgraaf is een letterlijk onontgonnen gebied vol mogelijkheden en frisse energie. Er zijn nauwelijks voorzieningen. Initiatieven ter versterking van de sociale cohesie staan in de kinderschoenen. In Schuytgraaf is een kunstnaarskolonie gevestigd met oog op een cultuurimpuls. De Gemeente Arnhem en de welzijnsorganisatie Rijnstad spitsen het beleid de komende 2 jaar ( ) toe op 21 straten, in de GSO wijken, met het doel om beleid en aanpak te co?dineren en te concentreren en zodoende deze straten een stap verder op de sociale straatladder te helpen onder de noemer?traat In Beweging Dit betekent dat een actieve toename in sociale integratie en bewonersparticipatie wordt nagestreefd. Het Kunstbedrijf stelde voor om de Straat in Beweging aanpak te verbreden met 20 straten uit de 5 bovengenoemde wijken. De straten konden zelf intekenen op het project. Kunstenaars zouden deze straten begeleiden in het ontwikkelen van een collectieve artistieke productie. De wisselwerking tussen kunstenaar en straatbewoners zou centraal staan, alsmede de presentatie van het eindproduct die het stadsdeel Arnhem Zuid in de schijnwerpers zou zetten. 4. Deelnemende straten en kunstenaars: 3

5 Schuytgraaf (4) : twee straten met koopwoningen, 1 straat met koopwoningen en een begeleid wonen project van Siza, 1 schoolklas die op de Kunstwerkplaats aan de slag gaat De Laar (3): Een jongerencentrum (is afgevallen vanwege gebrek aan deelname en ondersteuning), een seniorenflat, een koop/huurwoningen straat Elderveld (4): Serviceflat, huurwoningen straat en 2 koopwoningen straten Kronenburg (2): plein met huur&koop flats inclusief een seniorenflat, straat met huur & koopwoningen (sociale woningbouw) Vredenburg/Holthuizen (3): centraal wonen project tenmidden van een sociale huurwoningen wijk, huur&koopwoningen straat en een woonwagenkamp Rijkerswoerd (2): ecologisch wonen en een koopwoningen straat De motivatie van de straten om mee te doen liep uiteen: - we zijn een gezellige straat en zijn wel in voor iets nieuws (iets anders dan een barbeque) - we willen graag het saamhorige gevoel van vroeger weer terug in de straat - leuke manier om iets te doen met de buren - wil graag beter contact met de buren - sfeer verbeteren in de straat en in de wijk - ontmoetingen met buren stimuleren - Arnhem zuid op de kaart zetten - omdat het een kunstproject is, dat spreekt aan Deelnemende kunstenaars: Beeldend: Barbara Recourt, Dennis Gunsing, Korneel Jeuken, Rob Sweere, Buro Buurvrouw, Stil Buitenruimtes, Krista Burger, Marjan Renkens, Frederik Rombach Muziek: Daphne Questro & Koen van Baal, Martin Gort, Meia van Houten, Georgios Lazakis, Jorike Kroon, Dans: Paula Walta Theater: Ilse Evers (danstheater), Anouk de Bruin, Albert Hoex Video: Maartje Timmermans Literatuur: Yoeke Nagel (schrijft het boek en teksten voor de website) De motivatie van de kunstenaars om mee te doen was uiteenlopend, onder andere: - pionieren in Arnhem Zuid als onbekend deel van Arnhem - experimenteren met community arts als kunstvorm "ik wil graag eens samenwerken in plaats van alleen in mijn atelier". "community art als een uitdaging in mijn loopbaan" - ervaring met community arts en werkt graag aan dit soort sociale projecten - gemotiveerd om met mensen te werken en hen nieuwe ervaringen te geven, samen iets moois maken, op kunstzinnige reis te gaan - nieuwe ervaring opdoen met andere doelgroep dan gewend 4

6 5. Methodiek Zon op Zuid werkt volgens een van te voren vastgesteld stappenplan. Elke stap werd gaandeweg uitgewerkt. De rode draad lag vast, de details kwamen vanzelf. Dit geeft flexibiliteit om je aan de contact en actualiteit aan te passen. De methodiek is gebaseerd op de projectcyclus van participatieve ontwikkelings projecten. Als sociaal antropoloog ben ik gevormd in actie onderzoek en de methodiek van volwassenen onderwijs, geinspireerd op de bevrijdings pedagogiek van Paolo Freire: Mensen ontwikkelen samen met een tussenpersoon/facilitator (in dit geval de kunstenaar) eigen interventies in hun realiteit, gebaseerd op kritische reflectie, brainstormen en collectieve keuzes (prioriteiten stellen). Ieder werkt vanuit zijn of haar kracht en interesse. Van elke ervaring wordt geleerd en elk resultaat wordt geanalyseerd in functie van toekomstige interventies. Je werkt dus proces matig. Omdat ik naast projectleider ook cultuuraanjager ben, zie ik Zon op Zuid niet als een eenmalig avontuur maar werk ik toe naar brede cultuurparticipatie in de wijken. Vandaar dat de evaluatie sessies aan het einde van het project belangrijk zijn, als stap in de richting van vervolg activiteiten. Zon op Zuid activeert hopelijk een groep mensen op gebied van kunst en cultuur. Hier volgt een overzicht van het stappenplan van Zon op Zuid en de tips en lessen die onderweg geleerd zijn. STAP/ DUUROMSCHRIJVINGTIPS & LESSEN Stap 1 /6 maanden: Formuleren van project Hoe: Concept ontwikkelen, opstellen van begroting. Netwerken en benaderen van samenwerkings partners en sponsors. Project afstemmen op kansen in de context. Project scan invullen 1. Tips & lessen: - Duidelijk thema kiezen en als rode draad vasthouden. Heldere doelen formuleren, enigszins ambitieus en zeer enthousiast. Duidelijkheid omtrent tijdelijkheid/duurzaamheid van effecten. -Realistisch begroten: honoraria, PR, productie, coordinatie en artistieke leiding, materiaalkosten, zaalhuur, transport, eten&drinken, feestjes, verslaglegging en onvoorzien (vergeet de btw niet). - Realistische ruime planning, zonder al te grote spanningsboog (kortere cyclus tussen kennismaking, brainstorm en slotmanifestatie). W? lucht in de planning laten om een proces te laten ontstaan. Stap 2 /2 maanden: Uitnodiging en selectie straten en kunstenaars Hoe: - Kunstenaars van verschillende kunstdisciplines uitnodigen. Motivatie, interesse en originaliteit van de concepten van de kunstenaar zijn bepalend bij sollicitatie. Bij voorkeur woonachtig in of dichtbij dezelfde stad. - Diversiteit aan straten en situaties uitnodigen. Basisvoorwaarde is dat er al enig contact is tussen buren en een zekere mate van interesse/nieuwsgierigheid bestaat voor het project. Actieve contactpersoon (ambassadeur) met sociaal netwerk in de wijk is een pr 1 deze scan is veranderd in de loop van de tijd, de eerste versie (verwachtingen, nul meting) is ingevuld in april

7 Tips & lessen: - Heldere en aantrekkelijke doelen formuleren. Thematiek en verwachtingen en tijdslijn duidelijk communiceren, dat schept een kader waarbinnen mensen mee kunnen doen. - Enthousiasme, interesse en passie als uitgangspunt voor alle activiteiten en ontmoetingen. Mensen doen mee in hun vrije tijd en "het moet vooral leuk zijn". - Goed luisteren tijdens kennismakingsgesprekken bewoners (persoonlijke interviews, huisbezoeken) met het oog op de match met de kunstenaar / kunstdiscipline Bij stratenkeus: locaties waar geen/weinig/slechte communicatie is tussen buren zijn niet geschikt voor dit soort project dat doelt op een collectieve ervaring en dat in korte tijd resultaat verwacht voor een groter publiek. Deze situaties vergen een andere aanpak. Stap 3 / 1 maand: Kennismaking tussen straat en kunstenaar Hoe: Ludiek en feestelijk, je zet de sfeer neer voor het project Tips & lessen: - M&E moment: intentieverklaring (wederzijds motivatie en verwachtingen uitspreken) - Duidelijke rolverdeling afspreken tussen kunstenaars, buurtbewoners en projectteam aangeven. - Introductie bijeenkomsten met kunstenaarsteam organiseren - Op locatie: deelnemers van verschillende leeftijden en afkomst actief betrekken, ieder op eigen manier motiveren. - Duidelijkheid en transparantie over beschikbare middelen (financieel, faciliteiten.e.d) Stap 4 / 2 maanden: Brainstormen en conceptontwikkeling op locatie. Hoe: Met een feestelijke en creatieve activiteit wordt de straat op de hoogte gesteld en uitgenodigd deel te nemen aan het project. Per straat ontwerpen kunstenaar en contactpersoon vervolgens het plan van aanpak Tips & lessen: - Bewoners al in eerste stadium op interactieve wijze met de kunstdiscipline kennis laten maken - Duidelijke afspraken en data prikken. - Samen strategien bepalen voor het betrekken van zoveel mogelijk en verschillende buren - Deadline voor concept en werkplan. - Organiseer tussentijdse bijeenkomsten met kunstenaars (verdieping van de praktijk van community arts, masterclass, concept bespreking) en straatambassadeurs (uitwisseling, tussen evaluatie) 6

8 - Als er na verloop van tijd geen klik blijkt te zijn tussen kunstenaar en straat, of tussen de initiatiefnemers en andere bewoners, moet er overlegd worden wat de strategie is: veranderen, stoppen of doorgaan en hoe dan. Stap 5 / 3 maanden: creatief maakproces op locatie Hoe & Wat: Creatie / Productie / repetities op alle locaties onder leiding van kunstenaars. Ondertussen: PR op wijk en stads niveau. Tips & lessen: Faciliteer het werkproces waar nodig - kunstenaar en straatbewoners gaan intensieve periode tegemoet. Veel ruimte geven aan elk uniek proces. Locale middelen inzetten. Lanceer het project naar de stad met een kick of (pers-moment) en nodig alle betrokkenen erbij uit Maak foto's, bezoek locaties, organiseer uitwisselingen tussen de locaties waar mogelijk (is ons niet gelukt) Stap 6 / simultaan met 5: Eindmanifestatie: Productie & PR Genieten van al het moois dat ontstaat op de locaties! Productionele ondersteuning op elke locatie (balans zoeken tussen eigen initiatief bewoners en ondersteuning projectleiding). Ook het projectteam heeft genoeg menskracht en middelen nodig. Tips & lessen: Goed doordachte balans tussen inzetten van vrijwilligers, stagaires en professionals. Zorgvuldige aandacht voor programmakrant, routebeschrijvingen, publieksinformatie Verzorg PR en collectieve opening en afsluiting waar mogelijk Vergunningen, calamiteiten, plan bij regen e.d. Lessen voor programmering: volgende keer minder simultane activiteiten en minder ver uiteen. Klusteren of over meerdere dagen uitspreiden. Publiek en deelnemers de kans geven overal van te genieten. PR & Communicatie Hoe: Continue enthousiaste communicatie, PR en verslaglegging. Logo, huisstijl dat sfeerbeeld en eenheid creert. Foto en video register maken. Tips & lessen: Website actueel houden. Eigen, goed zichtbare plek geven aan de deelnemers op de website. Lokale media vanaf het begin betrekken en op de hoogte houden (uitnodigen op highlight momenten via persberichten) Informatie teruggeven aan deelnemers: website, documentaire en boek 7

9 Stap 7 / Nazorg & follow up: Hoe: evalueren, bedanken, rapporten schrijven. Tips en lessen: - evaluatie zowel schriftelijk (meteen na uitvoering) als gesproken (met ookg op toekomstprojecten) - data voor evaluatie en afterparty tijdig vaststellen - fondsen ter beschikking stellen voor vervolgtrajecten om spontaniteit en initaitief te belonen en de energie hoog te houden - duidelijke richtlijnen rapportage - Continue evaluatie momenten inbouwen en terugkoppelen op projectcyclus. (zie paragraaf 8) - DVD & Boek presentatie als strategisch moment voor het plannen van cultuurparticipatie trajecten. 6. Kritische analyse van de resultaten: 6.1 Beschouwing op de Eindmanifestatie: De insteek was 20 straten, in totaal hebben 18 locaties "de eindstreep gehaald". Op de 14 locaties was er sprake van een sprankelende kunstmanifestatie met een goed buurtgevoel en interessante artistieke belevenis voor publiek en deelnemers. Op de locaties hing een bijzondere sfeer en werd je verrast op artistieke cadeautjes. Uit het leven gegrepen, ontroerend, verbazend, meeslepend op grappig. Elke locatie uniek en authentiek. Mensen genoten van deze belevenissen. Als bezoeker voelde je je welkom, warm onthaald. Spontane gesprekken ontstonden tussen buurtbewoners of met bezoekers. Er zijn in totaal ruim 2750 bezoekers geturfd over de 2 dagen, waarvan een aantal natuurlijk meerdere locaties hebben bezocht en dus dubbel geteld zijn. Deelname van kinderen en jongeren was actief op de locaties Mahatma Gandhi weg, Koperslagersveste, Aagtekerkesingel en Polderdrift waar hele gezinnen meededen aan het project. Ook bij het woonwagenkamp speelden kinderen mee in het orkest en het kinderkunstmuseum was een kinderproject met weinig actieve betrokkenheid van volwassenen uit de buurt. Multiculturaliteit van de bewoners op de locaties is op vele locaties naar buiten gekomen op natuurlijke wijze, zoals in de film van het Schepen te Boekoppad, in de compositie van de Mahatma Gandhiweg, in de Serviceflat Elderveld, aan het Warmondpad en op de Aagtekerkesingel. Eigenlijk zijn op alle deelnemende locaties mensen van verschillende afkomsten, leeftijden en leefstijlen betrokken. Wegens gebrek aan animo in de buurt, ondanks herhaalde oproepen en huis aan huis brieven, is de wijk Appelgaard afgevallen in een vroeg stadium. Jongerencentrum de Bus is in een later stadium afgevallen wegens gebrek aan participatie van de doelgroep, de kunstenares heeft toen een eigen concept ontwikkeld samen met tieners uit de wijk en een damesnaaiclub uit het wijkcentrum, wat de voorbijgangers blij verrast heeft. Buurtparticipatie verliep ook moeizaam in Kronenburg (Croydonplein en hofjes), Loppersum hof in de wijk Vredenburg alsmede in de Laar bij de seniorenflat aan de Millweg. De betrokken kunstenaars hebben (soms samen met enkele bewoners) 8

10 toch een artistiek concept ontwikkeld en uitgevoerd, wat ondanks artistiek interessante oplossingen op deze locaties tot een lauwe eindmanifestatie leidde op gebied van buurtparticipatie en bezoekersaantallen. Het weer speelde parten: er was regen en guur weer voorspeld, uiteindelijk viel het wel mee, maar het beinvloedde wel de toeloop van publiek. Een stortbui en windvlagen hebben op sommige locaties voor overlast en schade gezorgd. 6.2 Valkuilen in de project cyclus Het project is erg groot, teveel deelnemende straten, waardoor het onmogelijk wordt om als projectleider / pers / publiek alles aandacht te geven. Ook het prikken van data voor collectieve activiteiten wordt moeilijk met zo'n grote groep. De eindmanifestatie was over zo'n groot gebied dat de bezoekers veel moeten fietsen. Aan de andere kant, was deze grote schaal voor deze eerste editie een goede en bewuste insteek om een heel stadsdeel op de kaart te zetten. Het intensief betrekken van straatambassadeurs bij de project coodinatie is niet mogelijk omdat deze op straat niveau al heel actief zijn, dat is ook hun rol. Persoonlijke communicatie (af en toe een telefoontje) is erg nuttig ter motivatie en opheldering van het proces. Deelnemers vinden het jammer dat ze elkaars projecten niet konden bezoeken op de eindmanifestatie. Hiermee moeten we rekening houden in de programmering bij volgende edities. Jammer dat we niks gezien hebben van andere straten en wijken?door bundeling in n weekend konden mensen niet de tijd vinden om bij elkaar te gaan kijken De projectduur ervoeren velen als te lang (periode tussen kennismaking en uitvoering), waardoor gedurende de herfst/ winter een dip onstond. Hiertegenover staat dat op sommige locaties deze tijd weldegelijk nodig was om een vertrouwensband te scheppen zoals bij de Serviceflat Elderveld. de duur van het project was erg lang, mensen haken af omdat ze zich niet ver van te voren willen binden de aanlooptijd was wel erg lang?zorg ervoor dat je het enthousiasme bij de mensen niet verliest door te lange pauzes Voor een eindmanifestatie is een professionele logistieke basis nodig, ook de PR moet professioneel ondersteund worden. De projectleiding heeft hier veel tijd in geinvesteerd dat ten koste ging van intensief contact met de 18 projecten, het coodineren van de geplande uitwisselingen op locatie en andere activiteiten. Dit heeft te maken met de beperkte beschikbare middelen, de project organisatie en de keuzes die worden gemaakt bij het ontwerp van het project. Het is niet gelukt om actief gebruik te maken van de sociale media tijdens het proces. Dit heeft te maken met de leeftijd en belevingswereld van de straat ambassadeurs (meesten 50+ of drukke gezinnen). en was al vaak een opgave. Persoonlijke communicatie was essentieel. Tijdens de eindmanifestatie is er wel actief getwitterd door enkelingen. Zie: twitter #zonopzuid Facebook is door de projectleider gebruikt ter publieksinformatie gedurende het hele proces, dit wordt vooral door de kunstenaars gezien. Wat betreft de PR is gebleken dat de wijkkranten, die huis aan huis worden verspreid in de buurten slecht worden gelezen. Ondanks herhaalde publicaties en verslagjes in deze kranten, bleken veel mensen het project niet te kennen. Dit geldt ook voor de stedelijk weekbladen. Het meest effectief is kennelijk de huis aan huis verspreiding van aparte flyers. 6.3 Succes factoren Het belang van een stappenplan en sneeuwbal effect als onderliggende methodiek: kunstenaar en straatambassadeur betrekken stapsgewijs de straat of wijk. 9

11 De zelfwerkzaamheid van buurtbewoners is een succesfactor voor zowel de deelname als de PR in de directe omgeving van de locatie. Hoe enthousiaster en actiever de deelnemers, hoe meer zwaankleef-aan effect ontstaat. Daarnaast is de toewijding en het enthousiasme van de kunstenaar van essentieel belang bij het laten overslaan van de vonk op de deelnemers. Een goede match tussen kunstenaar en straat ambassadeurs heeft geleid tot prachtige presentaties voor Zon op Zuid De uitgebreide PR om het project heeft goed gewerkt ter versterking van het imago van het stadsdeel. Het was vanwege de omvang, insteek en artisticiteit ook niet moeilijk om partners en pers enthousiast te maken voor het project. Een succes factor op straatniveau is wanner de kunstenaar de deelnemers al snel laat kennismaken met het artistieke ambacht via een interactieve workshop, op deze wijze raken mensen fysiek en emotioneel betrokken, voelen wat kunst maken met ze doet. Deze succes factoren en valkuilen heb ik vertaald in het volgende "recept": 10

12 TIPS VOOR EEN SOCIAAL ARTISTIEK WIJK PROJECT Basis ingredienten: 11 Straat/flat met bewoners die elkaar enigszins kennen en interesse in elkaar hebben. Als er al eerder straatfeestjes, buurtbarbeques of straatspeeldagen zijn georganiseerd is dat een grote pr Of als bewoners actief zijn in de wijk. Enthousiaste contactpersoon in de straat die tijd en zin heeft, buren kan motiveren en die ook al actief is in de wijk (vrijwilligerswerk). Een kunstenaar of kunstenaars team met passie voor zijn/haar ambacht en die dat graag overbrengt op andere mensen. Deze kunstenaar is een persoon met interesse in mensen en hun verhalen. Hij of zij kan en wil samenwerken in een team dat is samengesteld uit heel verschillende personen (dat je van tevoren nog niet kent). Deze basis ingredinten breng je samen. Kijk goed wat het beste bij elkaar past: welke locatie/groep mensen past bij welke kunstdiscipline/kunstenaar? Dan, na de kennismaking, goed mengen en een flinke tijd laten sudderen. Het opbouwen van de relatie tussen kunstenaar en bewoners van de locatie heeft tijd nodig. Af en toe roeren (door middel van een feestje, bijeenkomst, workshop). De ideen moeten kunnen rijzen en groeien, netzoals betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid. (let op...niet te lange radiostiltes!)) Dan maak je een goede saus: het communicatieplan, de PR, een heldere website, leuke sociale media. Deze saus geeft het gevoel dat men deel uitmaakt van een groter geheel / project en presenteert het naar buiten toe. (Zorg wel voor goede balans tussen heldere en frequente communicatie) Kruiden met: passie en creativiteit flexibiliteit enthousiasme geloof in het project open communicatie en transparantie over de beschikbare middelen Daarbij nog wat snufjes: geduld nieuwsgierigheid assertiviteit geluk timing Tips: Maak optimaal gebruik van de talenten van iedereen, het actief betrekken van kinderen in de voorbereiding uitvoer van het project, het betrekken van buren van verschillende culturele achtergronden. Betrekken van wijkorganisaties, wijk-media en netwerk. Creeer ruimte voor eigen initiatief en spontane "nevenactiviteiten" Milieubewust en geldbewust met beschikbare middelen omgaan, recyclen, hergebruiken, ritselen en afdingen horen ook erbij om iets groots neer te zetten. Het actief betrekken van stagaires en vrijwilligers hoort daar ook bij. Voor het serveren: Aantrekkelijk aan publiek presenteren (op een bereikbare plek) Organiseer een speciaal applaus moment voor de deelnemers (een beleving met een begin&eind moment, een voorstelling of een highlight tijdens een expositie) Zorg voor een aangename mix van kunstdisciplines die het publiek verassen Suggestie voor het toetje: Maak fotos en video van het maakproces en de voorstellingen/exposities

13 Organiseer een feestje achteraf: eerst om te feesten en nagenieten, dan evalueren (en een vervolg plannen). Schrijf een boek of maak een documentaire om aan alle betrokkenen te geven zodat er nog lang een tastbare herinnering is We moeten ook de brandstof niet vergeten, dit recept moet gemaakt worden op een degelijk fornuis of in een goed gevulde vuurkuil: Partners/sponsors/opdrachtgevers die in dit project geloven en de middelen ter beschikking stellen. Heldere doelen en afspraken. Projectleiding die de grote lijnen in de gaten houdt maar niet teveel op de details zit, zodat de kunstenaars en deelnemers ruimte hebben hun eigen proces door te maken. Evaluatie / bijstuur momenten inbouwen tijdens het hele proces: evalueren om te leren en het proces te verbeteren, evalueren als aanleiding voor open communicatie tussen deelnemers 12

14 7. Terugkoppeling op de project doelen Zon op Zuid doelde erop om met kunst en cultuur een positieve input te geven aan de leefbaarheid van de straten en bewoners te inspireren tot actieve deelname in de wijk. Specifieke doelen waren: Cultuurparticipatie vergroten Achteraf: Ruim 300 mensen zijn actief betrokken geweest bij de voorbereiding en uitvoering van Zon op Zuid, waarvan 200 op artistieke wijze, de anderen met organiseren, fotografie, catering e.d.. Velen van het hadden voorheen geen enkele binding met kunst of cultuur. Mensen hebben kennis gemaakt met kunst en actief deelgenomen aan een manifestatie wat hen zeer enthousiast heeft gemaakt. Citaten:?eerlijk ondergedompeld in allerlei verassingen toegankelijke muziek voor niet- muziek- kenners zoals ik volgende keer wil ik ook graag trommelen mag onze straat volgende keer weer meedoen? De reactie op het aanbieden van vervolg trajecten zal bepalen in hoeverre dit doel gelukt is (volgende week) De leefbaarheid en sociale cohesie in de wijken te vergroten door kunst als middel te gebruiken om bewoners actief te betrekken bij hun straat. Door het tot stand komen van de kunstproducties via straatgerichte activiteiten worden er ontmoetingsmomenten in de wijk gecreerd. Achteraf: de eindmanifestatie stond in het teken van ontmoeting. Op alle 18 locaties was een goede sfeer, verbazing, ontstonden informele gesprekken tussen buren en andere wijkbewoners. Ook bezoekers uit andere stadsdelen gingen in gesprek met bewoners. De sociale cohesie is versterkt op die plekken waar al redelijke communicatie was en waar het gelukt is om samen te werken met buren. Op 4 van de 18 locaties is sociale participatie minimaal geweest, daar is de impact ook minder zichtbaar op dit vlak. "Dit weekend was n groot feest voor ons met heel veel indrukken. Hele leuke reacties gekregen van mensen. Ook ontstonden er leuke gesprekken in onze open lucht woonkamer. Verhalen van herkenning, of van bewondering voor de Schuytgraafpioniers. Er heerste een hele fijne sfeer zowel tussen bezoekers als tussen de organiserende bewoners onderling". "Met de hele straat 'savonds kamperen naast het glazen huis was erg gezellig. De zondagochtend rustig met de kinderen werken was ook wel erg leuk. Achteraf gezien is de continue aanloop van nieuwe genteresseerden ook een hoogtepunt van het geheel". Verbindingen tussen de wijken en straten leggen door een wijkoverstijgende manifestatie in de openbare ruimte (beeldende kunstroute plus straatoptredens) Achteraf: Wijkbewoners hebben het proces gevolgd via wijkkranten, vooral in de wijken waar actieve redactie en wijkverenigingen bestaan. Mensen van in en om de wijk hebben de locaties bezocht tijdens de manifestatie. Netwerken zijn uitgebreid en versterkt tussen verschillende partners. Het is niet mogelijk gebleken om wijkoverstijgende uitwisselingsbijeenkomsten en workshops te organiseren gedurende het proces vanwege de drukke agenda's van de betrokkenen 13

15 Reacties van bezoekers: Wat een schitterend wijkje hebben jullie? wat hebben jullie veel tekst onthouden wat zijn jullie hier lang mee bezig geweest! "wat een ritme!" "cool, gaaf, tof" Beeldvorming: Het potentieel en de diversiteit van Arnhem Zuid zichtbaarder te maken Achteraf: Zon op Zuid heeft veel positieve media aandacht gekregen van de locale krant, radio en TV zenders. In totaal ruim 3853 bezoekers geturft, de overlap in acht nemend komt dit uit op ongeveer 2500 bezoekers in totaal over het weekend. De manifestatie en de PR heeft een vrolijk en kleurrijk beeld naar buiten gebracht van Arnhem Zuid. Veel bezoekers hebben zich positief verrast getoond over de groene en vriendelijke opzet van de wijken, over de ontmoetingen en mooie kunstuitingen op de locaties. "Mensen uit noord vonden zuid erg groen en vrolijk, niet grauw "Veel verwondering dat er in Arnhem Zuid zo? mooie plek is om te wonen" "Mensen waren verrast over de rust die ze ervoeren op de dijk" "Mensen waren verrast over de mooie locatie verscholen achter de wijk" Het project heeft voldoende media aandacht gehad, 5 grote artikels in de Gelderlander, publicaties in wijk kranten (dankzij bewoners participatie), een serie van 7 weken in de Arnhemse Koerier, artikel in de Weekkrant, Zondagskrant, uitgelicht op websites en tijdschrift van Arnhems Uit Bureau en VVV Arnhem, interviews op RTV Arnhem en Kanaal 13. Het bezoek van Prins Willem Alexander in augustus 2010 heeft tot positieve aandacht geleid alsmede de officile opening door de Arnhemse burgemeester, mevrouw Krikke tijdens de Kick-off in februari in de lounge van Gelredome. 8. Methodiek beschrijving voor zelfevaluatie door deelnemers in community arts -a- Intentie verklaring bewoners en kunstenaars bij eerste kennismaking. heeft mooie uitspraken opgeleverd en heldere verwachtingen van kunstenaars en bewoners Deze verklaring werd voorgelegd aan de kunstenaars en straat ambassadeurs vlak nadat ze via de blind date aan elkaar waren gekoppeld. Ze antwoordden ieder de 2 vragen en voorzagen die van hun handtekening. Deze documenten heb ik hen bij de eindevaluatie teruggeven ter reflectie. Bijzonder om dan te zien dat op een heel aantal locaties de verwachtingen zijn uitgekomen of overtroffen. Niet overal, maar wel in de meerderheid. Ik doe mee omdat... Zon op Zuid is voor mij geslaagd als... -b- Tussentijdse evaluatie (stellingenspel bewoners, woordweb en kunstenaarsbijeenkomsten) is goed voor procesbewaking, communicatie, opheldering en bijsturen en om je deel van het geheel te voelen als deelnemer. Dit soort bijeenkomsten heb ik tot minimum moeten beperken i.v.m. tijdgebrek en moeilijk plannen met grote groep. De eerste tussenevaluatie met ambassadeurs is georganiseerd in oktober door stagiaires CMV. De vragen waren: Stelling 1: mijn enthousiasme voor hen project is nog net zo groot / groter als in het begin Stelling 2: ik vind dat ik voldoende ondersteuning krijg / dat er voldoende ondersteuning wordt aangeboden vanuit het Kunstbedrijf 14

16 Stelling 3: Mijn verwachtingen over de rol van ambassadeur kloppen Stelling 4: De reacties uit de straat zijn zoals ik gehoopt had Stelling 5: De samenwerking met de kunstenaar verloopt goed Stelling 6: ik ben tevreden met hoe het project tot nu toe verloopt. Deze stellingen werden gepresenteerd in een ambassadeurs uitwisselings- en informatie bijeenkomst. Degenen die niet aanwezig waren werden later opgebeld met dezelfde vragen. (door de stagiaire, niet door de projectleider om neutraliteit te waarborgen). Het enthousiasme bleek groot te zijn, met een aantal kritische kanttekeningen die we gelijk konden meenemen in de verdere uitwerking van het project. Een ambassadeur haakte af, mede omdat haar kunstenaar nog geen actie had ondernomen terwijl andere locaties al ver op weg waren. Het was de bedoeling om dergelijke bijeenkomst nog eenmaal te herhalen, dit is niet realistisch geweest omdat de mensen druk waren met de uitvoer van het project, naast hun dagelijkse bezigheden. Tijdens de kick off is aan alle genodigden deelnemers, kunstenaars, partners, sponsoren gevraagd om een woord web in te vullen. Wat vindt u van Zon op Zuid? Vul hieronder 3 woorden in die u kenmerkend vindt. Zie bijlage 3 voor de uitkomsten. Achteraf is niet te achterhalen wie wat heeft gezegd maar het geeft wel een indicatie voor de algemene stemming. Belangrijke, van te voren geplande bijeenkomsten met de kunstenaars waren: - kennismakingsbijeenkomst (vóór de blind-date en match, waar ze onderling kennis hebben gemaakt en voorkeur voor straten konden uitspreken) - verdiepingssessie over community art (vlak voor eerste kennismaking in de straat) - master class met Adriaan Nette over community art (inspirerend - hij legde nadruk op de oprechte interesse in de deelnemende mensen) - presentatie en gezamenlijke bespreking artistieke concepten per straat (zie analyse instrument in bijlage) - presentatie project scan - napraat ontmoeting met kunstenaars (niet op tijd in de agenda gezet, niet gelukt helaas) -c- Intervisie met kunstenaars deze intervisie was georganiseerd door C-O. volgende keer niet uit handen geven want is belangrijk contact moment en voor teambuilding. Er is geen verslag ontvangen van deze gesloten intervisie sessies. Er zijn wel een aantal punten naar buiten gekomen van deze bijeenkomsten waar met de projectleiding aan gewerkt kon worden. Het voelde niet goed voor de projectleiding omdat er geen ruimte werd gegeven voor dialoog ter versterking van het team en het project zelf. -d-persoonlijke gesprekken tussendoor met alle betrokkenen via , bezoekjes op repetities en af en toe een telefoongesprek, heel belangrijk, om interesse te tonen, direct contact te houden met deelnemers en met kunstenaars. enthousiasme over brengen, zaken ophelderen, tips ontvangen Artistiek leider en projectleider hadden in eerste instantie de taken verdeeld: Lies zou de communicatie met de ambassadeurs doen en Francoise met de kunstenaars. Al snel bleek dit tot misverstanden te leiden, toen hebben we de locaties verdeeld: ieder 9 straten en de mail kopiëren we naar elkaar als dat nodig is om het grote geheel te overzien. Het ondersteunen van de processen in de straat het het helpen organiseren van brainstormsessies en eind manifestatie gaf aanleiding tot vele telefoontjes die interessante gesprekken opleverden over beleving, impact, frustraties en enthousiasme. Samen oplossingen zoeken voor uitdagingen werkte goed. Degenen die het meeste steun nodig hadden belden het meeste, de anderen lieten we vrij in het zelfstandig uitwerken van het kunstproject. 15

17 -e- Sociale media zoals twitter en facebook Facebook wordt vooral door kunstenaars gelezen, twitter is eigenlijk alleen tijdens eindmanifestatie actief geweest (met een enkele uitzondering). het zijn wel goede media voor informatie richting derden, pers en culturele wereld Arnhem. Deelnemers zijn vooral 50+ en die gebruiken weinig social media. Voor het bijhouden van Hyves hadden we uiteindelijk ook geen tijd. Alle aandacht is uitgegaan naar de website De bijdrages van de ambassadeurs en kunstenaars werden er onmiddelijk opgezet wat zeer gewaardeerd werd. ook zijn er filmpjes geplaatst op YouTube, waaronder de videoclip van de rap en ook de totale documentaire. Zie #zonopzuid op twitter en de facebook pagina ZonopZuid voor de posts over het project. -f- Gastenboek / antwoordkaarten voor publiek Heeft heel veel mooie uitspraken en goede feedback opgeleverd. heerlijk om na te lezen Zie bijlage in PDF, deze kaarten zijn op (bijna) elke locatie aan de bezoekers gegeven, soms heel actief. Er zijn honderden antwoord kaartjes ingeleverd met mooie uitspraken over de belevenissen van de bezoekers. Ze kunnen worden geclassificeerd op: tips, feedback, algemene opmerkingen en locatie specifieke opmerkingen. Het loont de moeite om deze kaartjes op aantrekkelijke wijze vorm te geven (en boeken te verloten onder inzenders). De meesten zijn overigens heel enthousiast. Kritiek is vooral gericht op PR en routebeschrijving, zoals verwacht. Onder 50 personen degenen die een kaart hebben ingevuld wordt een reisboek verloot! -g-evaluatie formulier vlak na manifestatie leidt tot spontane opmerkingen, enthousiast of teleurgesteld, en goed kritisch van deelnemers en kunstenaars. Dit evaluatieformulier is door nagenoeg iedereen ingevuld en leidt tot een nuttige bron van informatie, zowel numeriek als kwalitatief plus tips en opmerkingen. Zie instrument in bijlage. De informatie is nuttig voor verslaglegging alsook voor het leren van lessen voor vervolg trajecten. Resultaten zijn in dit verslag natuurlijk verwerkt. -h- Terugblik en reflectie deelnemers organiseren We hebben terug gegrepen op intentieverklaringen, inzoemen op ervaringen en impact in de straat, maar ook een discussie openen over vervolg projecten, zowel in de vorm van Zon op zuid als andere kunstprojecten op wijkniveau. Het was de bedoeling dat deze bijeenkomsten tot een culturele denktank / klankbordgroep zullen leiden, een groep mensen die actief betrokken raakt bij het plannen en uitvoeren van kunstprojecten in de wijk. hiervoor moeten dan ook fondsen zijn ;-) De evaluatiebijeenkomsten waren mooie en enthousiaste ontmoetingen met persoon lijke beschouwingen op de impact van het project. Wat opviel is dat de mensen van de locaties waar het niet is aangeslagen niet zijn komen opdagen, dit vertekent wel het beeld. Maar omdat ik de evaluatie brieven heb van iedereen van eind mei, ben ik hier niet verder achteraangegaan. Het feit dat er 140 mensen zich aanmeldden voor de afterparty is ook een succesindicator oftewel een interessant gegeven voor het onderzoek. Daadwerkelijk zijn er ruim 100 mensen geweest. Die mensen zullen achteraf benaderd worden voor vervolgtrajecten. -j-. Project scan: op 3 momenten ingevuld 16

18 De project scan is constant in ontwikkeling, de versie die ik in mei 2010 invulde tijdens de cursus Community Art van InHolland en EduArt is minder complex dan de huidige vragenlijst. zie bijlage voor de scan. 9. Zelf evaluatie: terugblik van de deelnemers Deze bijeenkomsten waren bedoeld om ons te verdiepen in het effect (de impact) van Zon op Zuid op de deelnemers, de wijk en het stadsdeel, zes weken na de eindmanifestatie. Ook is er teruggegrepen op de intentieverklaringen die geschreven zijn bij de start van het project. Ten derde is gesproken over toekomst projecten en vervolg trajecten op Zon op Zuid. Tijdens de bijeenkomsten heeft iedereen uitgebreid te kans gekregen om te vertellen was het project betekend heeft op persoonlijk vlak, voor de straat en voor de wijk. Het waren openhartige gesprekken met veel onderlinge interesse en constructieve kritiek. Samenvatting Visie van de Deelnemers: Persoonlijke betekenis van het project - nieuwe (creatieve/artistieke) aspecten van mezelf leren kennen 7 - artistieke en persoonlijke expressie 6 "ik mocht nooit zingen thuis, nu heb ik heerlijk meegezongen en voel me heel blij!" - buurtgenoten leren kennen en beter contact 6 - nieuwe ervaring: samenwerken met kunstenaar en buren 4 - plezier, gezelligheid, enthousiasme 4 "deelnemers kunnen iets van zichzelf kwijt en leren zelf iets en leren van elkaar - betekenis voor mijn eigenwaarde 3 - nieuwe ervaring: kunst beoefenen 2 - kunstbedrijf leren kennen 1 - meer aansluiting met de wijk en zuid 1 - geen betrokkenheid/impact 1 - ik heb zin in meer/doorgaan met kunst 1 - jammer dat ik de anderen niet heb gezien 1 "je leert jezelf wat vaardigheid en inzicht met het werken met onbekende materialen. daarnaast leer je ook meet kennen van je buurtgenoten." Betekenis voor de straat - meer burenhulp en betrokkenheid, nieuwe onderlinge energie 7 - gemoedelijker geworden en meer contact 6 - heel prettig proces doorgemaakt samen met elkaar en de kunstenaar 6 "we hebben geboft met de kunstenaar" - jammer dat niet iedereen meedeed/had meer impact kunnen hebben 5 - meer onderling begrip 4 - nieuwe contacten gemaakt 3 - we hebben onszelf overtroffen 2 - mooie onderlinge samenwerking 2 - vaste structuren en verhoudingen werden doorbroken 1 - de straat en haar bewoners beter leren kennen 9en hun netwerken en talenten). 1 - de straat als plaats voor een evenement 1 "de doorgaande weg voor auto's en fietsers blijkt nu ook weer een plek waar een evenement plaatsvindt (zoals op straatspeeldag). buren uit andere straten zeggen dat ze ook zoiets in de straat zouden willen." - kinderen spelen actieve rol 1 - ander imago van de buurt door de presentaties 1 - er is wellicht iets in gang gezet dat nu nog onzichtbaar is, mensen ontmoeten elkaar weinig 1 17

19 - het mede eigenaarschap was belangrijk, dat duurde even voor we een balans hadden gevonden met de kunstenaar 1 - na de lange winter kwam het enthousiasme, toen het project tast baar en zichtbaar werd "het bevordert begrip en samenhang onderling meer en meer. Ook geven de prestaties een andere kijk op de buurtbewoners" "veel van de deelnemers waren afwachtend en vrij gesloten. met geduld en inzet werden ze steeds opener naar ons en naar elkaar. De persoonlijkheid van alle deelnemers is naar voren gekomen, met respect voor elkaar. Het is een hartelijke en warme groep geworden binnen de flat" "na aanvankelijke ongeinteresseerdheid namen steeds meer straatbewoners van alle leeftijden deel" Betekenis voor mijn wijk en voor het stadsdeel Zuid - - goede promotie van het stadsdeel en de bewoners, nuttig voor imago 8 (citaten) - geen idee, moeilijk in te schatten 4 - voor herhaling vatbaar voor nog meer impact 2 - het is minder anoniem geworden, voor bezoekers en voor andere wijkbewoners 2 " we hebben laten ziendat Arnhem Zuid ook karakter heeft en geen aanhangsel is. het is globaal gezien op de kaart gezet alhoewel dat moeilijk valt te evalueren De bezoekers uit arnhem noord en familieleden van elders vinden arnhem zuid toch wel heel divers in opbouw van dijken, waters, mensen, creativiteit en enthousiasme" - met meer deelnemers hadden we een grotere impact gehad 2 - nuttig voor de sfeer in de wijk 1 "het was anders dan anders, gezellig, we hebben dolle pret gehad" - er is interesse ontstaan voor kunst onder de deelnemers en bij het publiek 1 - de wijk is wakker gemaakt, geraakt door de kunst 1 - na het project is alles weer weg, het beklijft niet 1 - er was weinig bezoek uit Arnhem noord 1 "Zon op Zuid heeft de achterdeur een beetje open gezet en mensen welkom geheten om nader tot kunst te komen. Kunst brengt je dichter bij de kern van de dagelijkse werkelijkheid. Als de kunstenaar enthousiast is laat hij een vonk overspringen en dat doet de motor opstarten." Kunstenaars: persoonlijke betekenis - verbreding en verdieping van de ervaring als kunstenaar - andere manier van met mensen werken - het was leerzaam om met andere groepen werken dan normaal - deelnemers toelaten in het artistieke maakproces voor zover mogelijk was een nieuwe ervaring - veel positieve feedback voor kunstvorm, mensen hebben kennis gemaakt zijn enthoiusiast - indrukwekkende persoonlijke ervaring - intensieve samenwerking was een mooie ervaring - artistieke uitdaging om tot een gezamenlijk concept te komen - het heeft tot nieuwe contacten en opdrachten geleid - het heeft mijn netwerk uitgebreid - nieuwe inspiratie en ideeen opgedaan ZON OP ZUID vervolg, Conclusies en tips van de deelnemers: DE OPZET IS GOED EN HET IDEE OOK, SMAAKT NAAR MEER Het was verassend maar ook wel fragmentarisch omdat het zo breed was. Graag vervolg omdat: - het is goed voor de straat en het stadsdeel 18

20 - zodat het een wijk wordt waar mensen actief zijn, van kunst en cultuur houden en leren houden, vooral voor de jeugd - het is enorm leuk en mooi om te doen - de naam is neergezet, nu is er bekendheid - als we het niet herhalen, gaan de deuren weer dicht in de straat Graag vervolg, maar/en: - minder lange tijd tussen start en eind manifestatie (kortere cyclus om de energie erin te houden) - niet alles tegelijk op eén dag zodat deelnemers en bezoekers alles kunnen zien - meer PR op wijkniveau (huis aan huis flyers) - bereik meer bewoners in Zuid de volgende keer - een vaste datum elk jaar - nog meer mensen motiveren in de straten om mee te doen - goed kijken naar sociale situatie in de straat/locatie - kies een bevlogen en enthousiaste kunstenaar - artistieke kwaliteit is belangrijk maar het moet wel haalbaar zijn - blijf zoeken naar diversiteit en originaliteit - elk jaar andere straten, meer straten per wijk - kunstenaars rouleren - verschillende kunstvormen combineren op 1 locatie - elke keer een bindend thema kiezen. Bijvoorbeeld: wind - duidelijkere taakverdeling bewoners/kunstenaars, rollen goed benoemen van te voren. - beter honorarium voor de kunstenaars - betere/ meer logistieke ondersteuning op locaties met complexe voorstellingen (niet alleen aan straat overlaten?) Alhoewel er zeer hard gewerkt is aan de PR, van dubbele pagina's in de dagbladen tot aan A0 posters op lantaren palen toe, blijft de vraag: hoe bereik je de hele wijk? Terwijl het uitgebreid in de wijkkranten, lokale dagbladen en weekkranten heeft gestaan, wisten veel mensen toch niet af van de activiteit. Moet er voor elke activiteit een huis aan huis flyer gedrukt en verspreid worden? Het programma moet ook huis aan huis worden verspreid. Wellicht is het zinvol om een happening ter introductie in het winkelcentrum te organiseren op een drukke zaterdag om wijkbewoners te informeren en uit te nodigen. Nieuwsgierig makende informatie verspreiden. Het plaatsen van een groot object in de wijk 2 weken voor de manifestatie kan de nieuwsgierigheid van de buurt prikkelen. Het proces anders opbouwen: een klein brainstormgroepje (5-6 mensen) die het concept samen met de kunstenaar bedenkt en later de rest van de straat erbij betrekken) Er is behoefte aan een centrale plek tijdens de manifestatie, in de wijk. Ter promotie. Volgende week: elk weekend of elke maand een andere wijk. Zon op Zuid II zal waarschijnlijk de eindmanifestatie spreiden over meerdere weekends, zodat elke wijk apart aan bod komt, mensen elkaar kunnen bezoeken en de bezoekers minder ver hoeven te fietsen. Ook zal er voor een kleiner aantal deelnemende locaties worden gekozen zodat het minder complex is voor de projectleiding en productie. Het inzetten van het rad der verbeelding tijdens de manifestatie kan ook bijdragen aan een grotere uitstraling voor een breed publiek. De diversiteit, creativiteit en originaliteit blijven heel belangrijk. 10. Mijn rol als onderzoeker Zoals ik al beschreef in het methodiek hoofdstuk, ben ik antropoloog en gevormd in participatieve technieken. Zelf heb ik actieonderzoek altijd het meest interessante gevonden, maar nooit in pure vorm uitgevoerd. Wel was ik jarenlang betrokken bij het opzetten en doorontwikkelen van de methodologie van Arte Acción in Honduras, in feite was dat het resultaat van een systematisch 19

Kunstroute. Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem. Projectverslag

Kunstroute. Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem. Projectverslag Kunstroute 2014 Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem Projectverslag december 2014 1 Inleiding De Kunstroute is dit jaar voor de vierde keer georganiseerd. De drie voorgaande edities

Nadere informatie

Stappenplan crowdfunding

Stappenplan crowdfunding Stappenplan crowdfunding Voordat je het crowdfundingsproject online zet, is het handig om over bepaalde aspecten na te denken. Denk bijvoorbeeld aan de presentatie van het project, het doelbedrag en de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding

Inhoudsopgave. Inleiding Handboek Inhoudsopgave Inleiding... 1 Thema... 2 1. Aan de slag... 3 2. Waar beginnen?... 4 2.1 WANNEER?... 4 2.2 AANMELDEN ALS ORGANISATOR... 5 2.3 SAMENSTELLEN VAN EEN TEAM... 5 2.4 WAARVOOR MOETEN WE

Nadere informatie

Verhalen van de Wijk Zelfevaluatie van een intergenerationeel kunstproject van scholieren en senioren in Nieuw-Vennep Centrum

Verhalen van de Wijk Zelfevaluatie van een intergenerationeel kunstproject van scholieren en senioren in Nieuw-Vennep Centrum Verhalen van de Wijk Zelfevaluatie van een intergenerationeel kunstproject van scholieren en senioren in Nieuw-Vennep Centrum Projectscan Conclusies en aanbevelingen Juli 2012 1 Verhalen van de Wijk Zelfevaluatie

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Activiteiten Jaarverslag 2013

Activiteiten Jaarverslag 2013 Activiteiten Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave 1 Een bezoek van de wethouder 2 Project Kunst en Cohesie 3 Bewonersdag 4 Bijeenkomst met de wijkbewoners 5 Burendag 6 Culturele thee avonden 7 De tafel van één

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

Gereedschap voor succes

Gereedschap voor succes Gereedschap voor succes magazine voor maximaal buurtgeluk met kunst & cultuur 1 2 Gereedschap voor succes in buurtcultuur Succes! Kunst in de buurt brengt bewoners dichter bij elkaar en verbindt talenten.

Nadere informatie

CONNECT, Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind

CONNECT, Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind Projectplan CONNECT, creatief talent verbinden Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl Voorstelling Kompas, slotapplaus, Junushof Wageningen, 2009 Onbekend maakt onbemind

Nadere informatie

Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind

Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind Projectplan creatief talent verbinden Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl Voorstelling Kompas, slotapplaus, Junushof Wageningen, 2009 Onbekend maakt onbemind De werelden

Nadere informatie

SPOORBOEKJE. Activiteiten met en voor elkaar! Inspiratie, tips en voorbeelden

SPOORBOEKJE. Activiteiten met en voor elkaar! Inspiratie, tips en voorbeelden SPOORBOEKJE Activiteiten met en voor elkaar! Inspiratie, tips en voorbeelden Elke week wandelen we samen. Inmiddels met meer dan twintig mensen. Als het weer te slecht is, doen we binnen een spelletje.

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING (JBR) 2014

VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING (JBR) 2014 VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING (JBR) 2014 LET OP! Lees de voorwaarden goed door. Als je je niet aan een van de voorwaarde houdt, is JBR gemachtigd de bijdrage weer in te trekken. 1.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Stageverslag klas 9 Parcival College 2013 Inhoudsopgave Stages Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Tijdens je stage Doel van de stage Stageprogramma Voorbereiding en afsluiting Waar moet je op letten

Nadere informatie

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Hierbij ontvangt u van mij een samenvatting van de uitkomsten van de tevredenheidsmeting, die begin november is afgenomen. We hebben deze in het team en met de MR

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Tips voor een succesvol evenement

Tips voor een succesvol evenement Tips voor een succesvol evenement Luc David Lien Vanden Broucke Toerisme, WES Zet drie Vlamingen bij elkaar en ze beginnen iets te organiseren. Maar hoe beginnen ze eraan? Een succesvol evenement organiseren

Nadere informatie

Reflectiespiraal: beeldende vakken

Reflectiespiraal: beeldende vakken Reflectiespiraal: beeldende vakken 1 (5) vooraf welke culturele activiteit? 1.1 (5.1) Aan welke culturele activiteit ga je deelnemen? museum / galerie - collectie - thema / beeldende discipline - kunstenaarsgroep

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Nieuwsbrief MTC december 2014

Nieuwsbrief MTC december 2014 Nieuwsbrief MTC december 2014 Afscheid van een tennisvriend Op 8 december 2014 is helaas veel te vroeg, ons sympathieke en altijd vrolijke tennislid Fred Koster overleden. Wij bewaren mooie herinneringen

Nadere informatie

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 ingevuld door 18 van de 26 deelnemers deelnemers waren heel divers eb varieerden in leeftijd van 13 t/m 23 jaar oud Welk cijfer geef je de training?

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Museum De Hermitage in Amsterdam

Museum De Hermitage in Amsterdam Museum De Hermitage in Amsterdam Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Onder de naam De Hermitage voor Kinderen besteedt het museum sinds tien jaar veel aandacht aan educatie en talentontwikkeling

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

Oasis Training, april 2014 Trainingsprogramma

Oasis Training, april 2014 Trainingsprogramma O Oasis Training, april 2014 De Oasisgame, een unieke manier om samen met bewoners, andere professionals en vrijwilligers aan de slag te gaan in een wijk. Het doel van een Oasis game is het realiseren

Nadere informatie

Draaiboek voor de verenigingen Aegon Open Roeidag 2015

Draaiboek voor de verenigingen Aegon Open Roeidag 2015 Draaiboek voor de verenigingen Aegon Open Roeidag 2015 Begin met het formeren van een werkgroep/projectteam en verdeel onderling de werkzaamheden. Inhoud 1. Planning en programma... 2 2. Organisatie...

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT 1. Inleiding Het Team Testing team heeft de WickedTeams Teamanalyse gedaan. Deze teamanalyse geeft inzicht in een aantal kenmerken die van

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen

Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen en reisdoelen. Op 17 oktober vond voor de vijfde keer Loyale Rebellen plaats. Dit schooljaar weer

Nadere informatie

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Leerervaringen uit het ontwikkel- en onderzoeksproject 14 maart 2011 Jolanda Habraken Inhoud presentatie Aanleiding project Structuur Activiteiten Resultaten

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING 2012 THUIS OP STRAAT

VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING 2012 THUIS OP STRAAT VOORWAARDEN EN BEOORDELING JONGERENBIJDRAGEREGELING 2012 THUIS OP STRAAT LET OP: lees de voorwaarden goed. Als je je niet aan een van de voorwaarde houdt is TOS gemachtigd de bijdrage weer in te trekken.

Nadere informatie

In een later stadium is ook via de klankbordgroep een belangrijke input gegeven door het reageren op een ruwe versie.

In een later stadium is ook via de klankbordgroep een belangrijke input gegeven door het reageren op een ruwe versie. Antwoorden op vragen van de jongerenraad ingediend tijdens de informatieve raad op 20 oktober 2011. Beantwoording door wethouder L. van der Meijs in samenspraak met directeur van de Gruitpoort E. van de

Nadere informatie

TStichting Marketing Haagse Binnenstad

TStichting Marketing Haagse Binnenstad TStichting Marketing Haagse Binnenstad de Etalage Den Haag Wanneer samen meer is Is samen een succes En smaakt samen naar meer Wat zijn de uitgangspunten? Gericht op we in plaats van ik Durven zoeken

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld.

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld. rriercoj Gemeenteraad Barneveld Postbus 63 3770 AB BARNEVELD Barneveld, 27 augustus 2015 f Ons kenmerk: Ö^OOJcfc Behandelend ambtenaar: I.M.T. Spoor Doorkiesnummer: 0342-495 830 Uw brief van: Bijlage(n):

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Nieuwe A. Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap

Nieuwe A. Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Nieuwe A Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Mixen in Mokum Nieuwe Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Volwassen Amsterdammers met verschillende culturele achtergronden ontmoeten

Nadere informatie

Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO

Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO 21 januari 2014 Co-creatieteams bezoeken NPO Op 21 januari 2014 bezochten leden van de co-creatieteams de NPO (nederlandse Publieke Omroep) met een programma

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Vanaf 9.15 werd het druk bij Cubiss in Tilburg. Zo n 45 co-creanten verzamelden zich in de vergaderruimte om mee te denken over de Online Academy,

Nadere informatie

Henny Schaapman, kunstenaar, coach, creatief ondernemer

Henny Schaapman, kunstenaar, coach, creatief ondernemer Een leven lang creëren Henny Schaapman, kunstenaar, coach, creatief ondernemer Creativiteit is iets van kunstenaars, vaak warrig en niet altijd te begrijpen voor de buitenwereld. Georganiseerde creativiteit

Nadere informatie

JANUARI 2014. leerlingen nieuwe ervaringen kunnen opdoen. Vrijwilligers zullen vanuit school begeleid worden op vakinhoudelijk en didactisch gebied.

JANUARI 2014. leerlingen nieuwe ervaringen kunnen opdoen. Vrijwilligers zullen vanuit school begeleid worden op vakinhoudelijk en didactisch gebied. UITGAVE NR 2 ATELIER SPECIAAL JANUARI 2014 Eerste Atelier Speciaal een groot succes In november vond de eerste Atelier Speciaal plaats op Olivijn. Mede dankzij een groep van 16 enthousiaste vrijwilligers

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia BELANGRIJK Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar je voor

Nadere informatie

Vivarium 2015: Lucky #7

Vivarium 2015: Lucky #7 Nieuwsbrief nr.1 Maart 2015 Vivarium 2015: Lucky #7 Na de zeer succesvolle terugkeer van Vivarium in 2014, zijn de voorbereiding op de komende editie al weer in volle gang. Wie de gehele historie van Vivarium

Nadere informatie

De Klanteffectvragenlijst. Handleiding

De Klanteffectvragenlijst. Handleiding De Klanteffectvragenlijst Handleiding Deze handleiding is tot stand gekomen met bijdragen van Stimulansz en Tevreden.nl. www.tevreden.nl www.stimulansz.nl Inhoud Inleiding... 1 Voorwoord... 4 Wat is maatschappelijk

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

Kunst op straat. WerKwijzer leerlingen. Locatie Kunst Laren. Pagina 1

Kunst op straat. WerKwijzer leerlingen. Locatie Kunst Laren. Pagina 1 Kunst op straat Locatie Kunst Laren WerKwijzer leerlingen Pagina 1 13 tot 23 mei vindt het project Locatie Kunst Laren plaats. Jullie, leerlingen van de Larense middelbare scholen, gaan, in samenwerking

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor.

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor. NIEUWSBRIEF December Mentorschap Midden-en Noordoost Brabant 2015 Editie 2 Jaargang 1 Hierbij ontvangt u de nieuwe nieuwsbrief van het Mentorschap Midden -en Noordoost brabant. Hiermee houden wij u op

Nadere informatie

Procesverslag. Voeding en Dietetiek jaar 2 blok 3

Procesverslag. Voeding en Dietetiek jaar 2 blok 3 Procesverslag Voeding en Dietetiek jaar 2 blok 3 Tutorgroep 2 Lotte Joosten 10007741 Nathalie Kombolitis 10070478 Vera van Oosten 10040048 Eline Verspoor 10038043 Sanne van Schijndel 10063870 Anouk Riekert

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Programma Kinderen Maken Muziek

Programma Kinderen Maken Muziek Programma Kinderen Maken Muziek Periode 2015-2017 Inleiding Kinderen Maken Muziek wil een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale cohesie door kinderen samen een instrument te leren bespelen.

Nadere informatie

Blok 1 - Voeding en ziekte

Blok 1 - Voeding en ziekte Reflectie jaar 2 Algemeen Nadat ik mijn propedeuse heb behaald kon ik mij in het volgende studiejaar compleet richten op het begin van de hoofdfase. Ik heb in het tweede jaar veel geleerd en mijzelf verder

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Geschreven door: Daan Boers Inleiding Om het Kulturhus Wekerom bekendheid te geven en om de mensen te informeren over de activiteiten in het Kulturhus,

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie Samen de Wereld Kleuren Pedagogische visie 2 SWK-Kinderopvang Samen de Wereld Kleuren Samen de Wereld Kleuren SWK-Kinderopvang: Samen de Wereld Kleuren Onze kinderopvangorganisaties hebben aandacht voor

Nadere informatie

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog.

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Nieuwsbrief Amersfoort in Dialoog Editie: december 2015 Terugblik Dag(en) van de Dialoog 2015 Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Het

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen. Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden!

3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen. Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden! 3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden! Dit jaar organiseert de KNMvD voor de vierde keer de Landelijke Open Dag Dierenartsen.

Nadere informatie

Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en "Groene Tocht door Zuidwest" voorjaar 2013

Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en Groene Tocht door Zuidwest voorjaar 2013 1 Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en "Groene Tocht door Zuidwest" voorjaar 2013 Een nieuwe vorm van wijkraadpleging: combinatie van internet technologie, het houden van een buurtschouw en Community

Nadere informatie

Richtlijnen subsidieaanvraag Internationalisering

Richtlijnen subsidieaanvraag Internationalisering Richtlijnen subsidieaanvraag Internationalisering U dient een subsidieaanvraag Internationalisering in door het volledig ingevulde aanvraagformulier, vergezeld van een plan, een begroting en de gevraagde

Nadere informatie

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Dit stappenplan voor het organiseren van een buurtbijeenkomst is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld

Nadere informatie

MIJLPALENSPEL. Deze tool is ontwikkeld door Between-us

MIJLPALENSPEL. Deze tool is ontwikkeld door Between-us MIJLPALENSPEL Deze tool maakt onderdeel uit van het project Kompas Duurzaam Goederenvervoer. Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling in

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Communicatie onderzoek Team haarverzorging

Communicatie onderzoek Team haarverzorging Communicatie onderzoek Team haarverzorging Introductiebrief behorende bij de enquête over de interne communicatie Beste collega s, Gedurende het schooljaar doen wij ons uiterste best om de taken te vervullen

Nadere informatie

Projectschets [ORGANISATIE]

Projectschets [ORGANISATIE] Projectschets [ORGANISATIE] Editie [DATUM] tot en met [DATUM] [LOCATIE] INHOUD 01. Projectomschrijving 02. Doelstelling 03. Opzet festival 04. Organisatie a. [ORGANISATIE] b. [SAMENWERKENDE PARTNERS] c.

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

(te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2

(te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2 (te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2 20 mei 2015 www.tegekkekerk.nl www.facebook.com/gekkekerk info@tegekkekerk.nl Een weekend vol optredens, workshops, inspiratie, dichters, maaltijden, verdieping en

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

DESIGN THIS 2 MEREL SCHAAP CMD3C - 0837964

DESIGN THIS 2 MEREL SCHAAP CMD3C - 0837964 DESIGN THIS 2 MEREL SCHAAP CMD3C - 0837964 Reflectie De uitdaging die ik mijzelf gesteld had ontwerp een super hero heb ik met beide armen ontarmd. Het onderwerp heb ik dicht bij mij zelfgehouden om met

Nadere informatie

Nederland over Gemeenschapsaccommodaties

Nederland over Gemeenschapsaccommodaties Rapport Nederland over Gemeenschapsaccommodaties Voor: Oranje Fonds, Marinka Peerdemann Door: Mirjam Hooghuis Datum: 20 januari 2010 Project: 91688 Synovate Voorwoord Vanaf januari gooit het Oranje Fonds

Nadere informatie

Introductie 1. Waarvoor hebben de studenten een mentor nodig? 2. Wie kan mentor worden? Iemand die:

Introductie 1. Waarvoor hebben de studenten een mentor nodig? 2. Wie kan mentor worden? Iemand die: Mentor informatie Introductie Het Mentoringprogramma is voor studenten die een begeleidingsvraag hebben. Deze begeleidingsvraag kan zeer divers van aard zijn en heeft te maken met schoolse-, persoonlijke

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Toen en nu. 30 jaar later! Muziek-film-theatervoorstelling in Alkmaar Noord. Alkmaar, 8 oktober 2012.

Toen en nu. 30 jaar later! Muziek-film-theatervoorstelling in Alkmaar Noord. Alkmaar, 8 oktober 2012. Toen en nu. 30 jaar later! Muziek-film-theatervoorstelling in Alkmaar Noord. Alkmaar, 8 oktober 2012. Toen: Rak-bewoners blij met gloednieuw onderkomen in 1983 en nu: Wijkkrant Alkmaar Noord oktober 2012

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Willibrordus: cultuur in ons hart

Willibrordus: cultuur in ons hart 1. Willibrordus: cultuur in ons hart De huidige maatschappij vraagt om creatieve burgers die nieuwe ideeën kunnen bedenken en uitwerken. Daarom mag je op de Willibrordus door spelen wijs(er) worden! Kom

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie