INTERNATIONALE DIVERSIFI- CATIE VOOR NEDERLANDSE VASTGOEDBELEGGERS Prof. dr. P. Eichholtz, drs. R. Huisman, drs. H. Op t Veld en drs. L.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INTERNATIONALE DIVERSIFI- CATIE VOOR NEDERLANDSE VASTGOEDBELEGGERS Prof. dr. P. Eichholtz, drs. R. Huisman, drs. H. Op t Veld en drs. L."

Transcriptie

1 VASTGOED DIVERSIFICATIE INTERNATIONALE DIVERSIFI- CATIE VOOR NEDERLANDSE VASTGOEDBELEGGERS Prof. dr. P. Eichholtz, drs. R. Huisman, drs. H. Op t Veld en drs. L. Schuin * 72 Inleiding Door de economische blokken die zich vooral binnen Europa (Europese Unie) en Noord-Amerika (NAFTA) vormen, zullen de verschillen in diverse economische variabelen, zoals rente, inflatie, werkgelegenheid en de groei van de binnenlandse economie, steeds kleiner worden. Deze convergentieverschijnselen hebben grote gevolgen voor de samenhang van rendementen op diverse beleggingscategorieen. Door de toenemde integratie zal de correlatie tussen rendementen uit de verschillende landen binnen hetzelfde economische blok toenemen. Als gevolg daarvan zullen bijvoorbeeld beleggers uit de Europese Unie, die binnen dat blok opereren, moeten uitwijken naar beleggingsmogelijkheden buiten de EU voor een goed gediversificeerde portefeuille. Het lijkt er echter op dat de continentale samenhang van rendementen nog weinig aandacht heeft gekregen bij de institutionele beleggers in Europa. Uit De Rijk (1996) blijkt dat gemiddeld 89 procent van de totale internationale portefeuille van Europese pensioenfondsen is belegd binnen de Europese Unie; slechts 11 procent dus buiten het Europese continent. Van de totale internationale vastgoedportefeuille is zelfs 95 procent binnen de Europese Unie; dus slechts 5 procent daarbuiten. SAMENVATTING Ook voor Nederlandse institutionele vastgoedbeleggers geldt een sterke concentratie van de portefeuille binnen de Europese Unie, maar in mindere mate dan op gaat voor hun Europese collega s. Volgens een recent onderzoek bestaat 53 procent van de internationale vastgoedportefeuille van de Nederlandse vastgoedbeleggingsmaatschappijen uit onroerend goed binnen het eigen continent 1. Voor pensioenfondsen en verzekeraars is dit 56 procent. Gezien de toenemende economische integratie binnen Europa is deze allocatie te hoog. Het overige deel van de internationale vastgoedportefeuille wordt met name belegd in de Verenigde Staten. De vastgoedmarkten in het Verre Oosten worden wel gevolgd, maar concrete stappen om ook daar te beleggen zijn tot nu toe niet veel genomen. Naar verwachting zal de economische integratie binnen de economische blokken zich in de toekomst nog verder ontwikkelen (denk aan de komst van de Euro). Hierdoor wordt het steeds belangrijker om de blik buiten het eigen continent te richten. In dit artikel proberen wij de effecten van de toenemende integratie voor vastgoedbeleggingen in kaart te brengen en gaan we dieper in op diversificatiemogelijkheden vanuit het perspectief van een Nederlandse vastgoedbelegger. Onderzoek heeft aangetoond dat de vastgoedmarkten in Europa, Noord- Amerika en het Verre Oosten zich als duidelijke economi- Een groot deel van de internationale beleggingen van Nederlandse vastgoedbeleggers wordt ondergebracht binnen Europa. Als gevolg van de toenemende economische integratie zullen vastgoedrendementen in Europa naar verwachting echter steeds meer samenhang gaan vertonen. Dit betekent een afnemend nut van diversificatie binnen Europa. De auteurs tonen aan dat in Noord-Amerika en met name in het Verre Oosten voldoende mogelijkheden voor diversificatie aanwezig zijn. *Prof. dr. P. Eichholtz is werkzaam bij Global Property Research, Limburg Institute of Economics (LIFE) aan de Universiteit Maastricht en aan de Universiteit van Amsterdam. Drs. R. Huisman is verbonden aan de Universiteit Maastricht. Drs. H. Op t Veld is werkzaam bij Global Property Research. Drs. L. Schuin is werkzaam bij Randstad.

2 DIVERSIFICATIE VASTGOED Rendement op indirect vastgoed Portefeuille Nederland Europa Noord Amerika Verre Oosten Rendement op maandbasis 0,61% 0,84% 0,67% 1,61% Standaarddeviatie 4,05% 4,11% 4,59% 8,23% % Markt.kap. - 36,38% 14,87% 46,45% Bron: GPR Global Real Estate Securities Database Tabel 1. Nederland en continentale factorafhankelijkheid sche blokken gedragen en dat met name de vastgoedmarkten in het Verre Oosten zich min of meer onafhankelijk bewegen van die in Europa en Noord-Amerika, zodat diversificatie potentieel duidelijk aanwezig is (Eichholtz et al en 1997; Goetzmann en Wachter, 1995). De intercontinentale diversificatiemogelijkheden voor Nederlandse vastgoedbeleggers zullen worden onderzocht door te kijken naar de de mate van samenhang tussen de vastgoedrendementen in Nederland en die van de drie continenten Europa, Noord-Amerika en het Verre Oosten. We vragen ons daarbij af welke factoren de Nederlandse vastgoedrendementen beïnvloeden en in welke mate. Deze factoren worden gedefinieerd als de invloeden uit de drie verschillende continenten. Onze resultaten geven aan dat de Nederlandse vastgoedrendementen zeer sterk bepaald worden door Europese invloeden en dat diversificatiemogelijkheden zich duidelijk buiten Europa bevinden en dan met name in het Verre Oosten. Dit maakt het des te opmerkelijker dat uit het onderzoek van De Rijk (1996) naar voren komt dat de institutionele beleggers hun aanwezigheid buiten Europa willen verminderen en dus relatief meer vastgoed binnen hun eigen continent wensen aan te houden. Data Wij baseren ons onderzoek op gegevens uit de GPR Global Real Estate Securities Database. Deze databank bevat informatie over alle beursgenoteerde vastgoedondernemingen in de wereld. Wij gebruiken indices voor indirect vastgoed voor dertien Europese landen, negen landen uit het Verre Oosten, en vier Amerikaanse regio s plus Canada voor Noord-Amerika. Het gebruiken van data aangaande indirect vastgoed impliceert dat we de rendementen op aandelen van beleggingsfonden die in vastgoed beleggen met elkaar vergelijken. Het gebruiken van gegevens over directe vastgoedbeleggingen, zoals ontwikkelingen in huur- en leaseprijzen en dergelijke is voor onze onderzoeksvraag ongeschikt daar het bijna onmogelijk is om deze gegevens internationaal te kunnen vergelijken gezien de enorme verschillen in de wijze hoe de vastgoedmarkt gereguleerd is in de verschillende landen. Rendementen op aandelen van vastgoedfondsen zijn internationaal wel vergelijkbaar. In totaal worden gegevens gebruikt van ruim 300 vastgoedfondsen met een minimale marktkapitalisatie van 50 miljoen Amerikaanse dollars per fonds. Voor de meeste landen worden de data van januari 1984 tot en met december 1995 gebruikt. Tabel 1 geeft een eerste indruk van de rendementen van vastgoedaandelen in verschillende regio s. Het gaat daarbij om totale rendementen, dus koers- plus dividend-rendement. De rendementen zijn berekend aan de hand van de GPR Global Real Estate Securities Database. Uit de tabel blijkt dat het Verre Oosten het hoogst scoort voor wat betreft het te behalen rendement: 1,61 procent op maandbasis tegenover 0,84 procent voor Europa. In Noord-Amerika is dit percentage zelfs nog lager (0,67 procent). Nederlandse vastgoedbeleggers, die zoals gezegd met name in Europa en in Noord-Amerika vertegenwoordigd zijn, missen dus een aanzienlijk stuk rendement door bijna niet te beleggen in het Verre Oosten. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat het nog onstabiele klimaat in het Verre Oosten wordt weerspiegeld in een hoge standaarddeviatie van de rendementen. Het is echter mogelijk om dit risico door een gerichte internationale spreiding van de beleggingen te beheersen. In het nu volgende zullen wij onderzoeken hoe en in welke mate dit te realiseren is. We concentreren ons in deze paragraaf op de vraag naar welk continent een Nederlandse vastgoedbelegger zijn binnenlandse portefeuille moet uitbreiden om te profiteren van de aanwezige diversificatiemogelijkheden. De methode die we toepassen is dezelfde als gebruikt door Eichholtz et al. (1997). We proberen te verklaren in welke mate de Nederlandse vastgoedrendementen worden verklaard door vastgoedrendementen die elders in Europa tot stand komen en door vastgoedrendementen uit Noord-Amerika en het Verre Oosten. Gezien de toenemende Europese integratie verwachten we dat de Europese factor zeer dominant zal zijn, in vergelijking met Noord- Amerika en het Verre Oosten. Om een indruk te krijgen van de continentale factorafhankelijkheden van de Nederlandse vastgoedrendementen voeren we voor elk land een regressie uit van de nationale indirecte vastgoedindex op de indices van Europa, Noord-Amerika en het Verre Oosten. De Europese index is gebaseerd op het marktgewogen (uitgedrukt in US Dollars) gemiddelde totale ren- 73

3 VASTGOED DIVERSIFICATIE dement (dus koersstijging en dividend) op vastgoedbeleggingen over alle West-Europese landen (incl. Engeland) behalve Nederland. Dit laatste is gedaan om een zo zuiver mogelijk beeld te verkrijgen; Nederlandse rendementen vergelijken met een index waarin ook de Nederlandse rendementen opgenomen zijn, zal afhankelijkheden sterker suggereren dan die in werkelijkheid zijn. De rendementen zijn uitgedrukt in lokale valuta om niet afhankelijk te zijn van invloeden van één valuta (zoals bijvoorbeeld de Duitse Mark of de Amerikaanse Dollar) 3. De indices voor Noord-Amerika en het Verre Oosten zijn op een vergelijkbare wijze geconstrueerd. De resulterende regressie ziet er als volgt uit: (1) R Nl,t = α Nl + ß Nl,k R Eur/Nl,t + ß i,nam R NAm,t + ß i,vo R VO,T + ε Ni,t waarbij RNl,t het log-rendement op de indirecte vastgoedindex voor Nederland is en REur/Nl,t het log-rendement op de index voor Europa is, waarvan Nederland is uitgesloten. RNAm,t en RVO,t zijn de log-rendementen van continenten Noord-Amerika en het Verre Oosten, en ε i,t is een storingsterm. De hoogte en significanties van de gevonden beta s geven aan hoe belangrijk de continentale factoren zijn voor het Nederlandse vastgoedrendement en vormen dus het voornaamste aandachtspunt in onze analyse. Een significante ß geeft aan dat Nederlandse rendementen sterk afhankelijk zijn van het continent waartoe deze ß behoort. We hebben de parameters in regressie (1) geschat met behulp van de kleinste kwadraten methode. Het bovenste gedeelte van tabel 2 geeft deze parameterschattingen. Om te beginnen is het opvallend dat de in tabel 2 weergegeven R 2 van de regressie niet erg hoog is, wat aangeeft dat internationale afhankelijkheden niet sterk zijn. Dit betekent dat de internationale invloed op de Nederlandse vastgoedmarkt niet groot is, hetgeen op zijn beurt betekent dat internationale diversificatie in het algemeen effectief kan zijn voor vastgoedportefeuilles. Verder blijkt uit onze resultaten duidelijk het belang van Europa voor Nederlands vastgoed. Nederland heeft een positief significant verband met de overige Europese vastgoedrendementen, vertaald in een regressie-coëfficiënt van 6, met een t-waarde van 3,21. De Noord-Amerikaanse en Aziatische vastgoedmarkten blijken geen significante invloed uit te oefenen op Nederlands indirect vastgoed. Dit weerspiegelt de integratie van de vastgoedmarkten binnen Europa. De consequenties voor een optimaal internationaal beleid voor Nederlandse vastgoedbeleggers zijn duidelijk: voor de beste internationale diversificatiemogelijkheden dient een Nederlandse belegger buiten Europa te kijken. We hebben de regressievergelijking ook geschat voor drie sub-periodes, om te onderzoeken hoe stabiel de resultaten zijn. Het onderste gedeelte van tabel 2 geeft de resultaten daarvan te zien. Hieruit wordt duidelijk dat het belang van Europa voor Nederlands indirect vastgoed vooral groot is in de laatste sub-periode. In de eerste twee sub-periodes was er geen sprake van significante afhankelijkheid, zodat in die periode nog voldoende diversificatievoordelen te behalen waren binnen Europa. Daar is recentelijk verandering in gekomen, zoals de laatste sub-periode aangeeft en weerspiegelt wat we door de toenemende Europese integratie zouden verwachten. De Europese factor heeft in de derde subperiode een regressie-coëfficiënt van 0,89, met een t-waarde van 4,87. De regressiecoëfficiënten voor Noord-Amerika en het Verre Oosten zijn niet meer significant in de derde periode. Tabel 2. Internationale afhankelijkheid van Nederlands vastgoedrendementen Europa Index Noord-Amerika Index Verre Oosten Index R 2 Hele periode 1/84-12/95 6 0,05 0,05 0,19 (3,21) (1,00) (1,84) Subperiodes 1/84-2/88 0,02 0,09 0,04 0,19 (0,30) (1,73) (1,53) 3/88-4/92-0,06 0,08 0,10 0,17 (-0,50) (1,18) (2,09) 5/92-12/95 0,89-0,09-0,01 4 (4,87) (-0,60) (-0,19) Vetgedrukte getallen zijn significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 5%; t-waarden zijn weergegeven tussen haakjes 74

4 DIVERSIFICATIE VASTGOED ,8 0,6 0 Dec-88 Jun-89 Dec-89 Jun-90 Dec-90 Jun-91 Dec-91 Jun-92 Dec-92 Jun-93 Dec-93 Jun-94 Dec-94 Jun-95 Dec-95 De grafiek toont het verloop van de gemiddelde regressie coëfficient ß i,k voor de Europese landen. Deze ß weerspiegelt de mate waarin de vastgoedmarkt van een Europees land afhankelijk is van de andere Europese landen. De waarden worden gepresenteerd tussen een 95% betrouwbaarheids interval. Figuur 1. Continentale afhankelijkheid Europa Continentale factor dynamiek Bovenstaande regressies leveren een duidelijk eerste beeld op over de aanwezigheid van continentale factoren en hun belang voor Nederlands vastgoed. Dit zegt echter weinig over de toekomst en bij het bepalen van een diversificatiestrategie gaat het daar juist om. In een wereld waarin integratie aan dynamiek onderhevig is, kan men niet volstaan met een statische analyse van de internationale samenhang tussen beleggingsmarkten. Integratie is een continu proces en het is daarom meer inzichtelijk om het verband tussen vastgoedrendementen en continentale afhankelijkheden op continue basis in beeld te brengen. Om de dynamiek van de continentale factoren te laten zien, voeren we bovenstaande regressie nogmaals uit, maar nu op basis van voortschrijdende tijdreeksen. We concentreren ons niet op de Nederlandse situatie en beschouwen de dynamiek vanuit het perspectief van de totale continenten. We beschouwen daartoe gemiddelde afhankelijkheid van een continent op de verschillende landen binnen hetzelfde of een ander continent. De afhankelijkheid voor een land i uit continent k van de rendementen uit zijn eigen continent en de twee andere continenten k en m, worden analoog aan (1) als volgt gedefinieerd: (2) R i,t = α i + ß i,k R k/i,t + ß il R l,t + ß i,m R m,t + ε i,t waarbij Rk/ I,t het gemiddeld rendement over de landen van continent k zonder land i voorstelt en de andere variabelen analoog aan (1) zijn gedefinieerd. Aangezien we de dynamiek in het verband tussen de continentale afhankelijkheden en de rendementen op vastgoed in beeld willen brengen, onderzoeken we de trendmatige ontwikkeling van de gemiddelde beta s in vergelijking (2). We schatten het bovenstaande model dus niet eenmalig voor de volledige tijdsperiode, maar op basis van een voortschrijdende tijdreeks van 60 maanden. De resultaten van deze aanpak worden weergegeven in de drie grafieken. Figuur 1 geeft de ontwikkeling van de continentale factor voor Europa weer, ofwel het waardeverloop van de gemiddelde ß voor de Europese nationale vastgoedmarkten. Rondom de getrokken lijn is het 95 procent betrouwbaarheidsinterval van de ß weergegeven. Figuur 2 geeft het verloop van de relatie tussen de Noord- Amerikaanse vastgoedindexen en de Noord-Amerikaanse contintale index en figuur 3 doet hetzelfde voor het Verre Oosten. Rondom de grafieken zijn de 95 procent betrouwbaarheidsintervallen aangegeven. De grafieken geven een zeer duidelijk beeld van de dynamiek in de integratie van de nationale vastgoedmarkten. Uit figuur 1 komt naar voren dat er in de Europese vastgoedmarkten inderdaad een sterke afhankelijkheid van het eigen continent aanwezig is. Te zien is dat de gemeenschappelijke ßi,k_voor Europa in het begin van onze steekproefperiode nog 75

5 VASTGOED DIVERSIFICATIE ,8 0,6 0 Dec-88 Jun-89 Dec-89 Jun-90 Dec-90 Jun-91 Dec-91 Jun-92 Dec-92 Jun-93 Dec-93 Jun-94 Dec-94 Jun-95 Dec-95 De grafiek toont het verloop van de gemiddelde regressie coefficient ß i,k voor de Noord Amerikaanse landen. Deze ß weerspiegelt de mate waarin de vastgoedmarkt van een Noord Amerikaans land afhankelijk is van de andere Europese landen. De waarden worden gepresenteerd tussen een 95% betrouwbaarheids interval. Figuur 2. Continentale afhankelijkheid Noord-Amerika 76 niet statistisch significant was, maar dat de ß gedurende de laatste 5 jaar sterk in waarde is gegroeid en tegen het eind van de beschouwde periode een waarde van 0,85 bereikt. De integratie van de Europese vastgoedmarkten is dus sterk toegenomen, hetgeen aangeeft dat het voor Europese vastgoedbeleggers steeds belangrijker is geworden om buiten hun eigen continent te kijken voor goede diversificatiemogelijkheden. Figuur 2 laat zien dat de Noord-Amerikaanse continentale factor gedurende de gehele steekproefperiode significant is geweest en een redelijk stabiel patroon vertoont. De ß i,k varieert tussen 0,3 en 0,5. In tegenstelling tot Europa zijn de Noord Amerikaanse markten al veel langer geïntegreerd. Dit leidt tot vergelijkbare conclusies als voor Europa: ook Noord-Amerikaanse vastgoedbeleggers kunnen voor optimale risicospreiding het best hun eigen continent verlaten. Wanneer we kijken naar figuur 3, die de resultaten voor het Verre Oosten weergeeft, dan blijkt dat de situatie daar heel anders is. In het grootste gedeelte van de beschouwde periode was de continentale invloed op vastgoedmarkten in het Verre Oosten niet significant. Toch lijkt er ook in het Verre Oosten sprake van toenemend belang van continentale invloeden, aangezien de ß i,k ook hier een stijgende ontwikkeling laat zien en in het laatste gedeelte van onze steekproefperiode zelfs significant verschilt van nul. Het niveau van de ß i,k voor het Verre Oosten blijft vooralsnog echter laag. Praktische consequenties voor Nederlandse vastgoedbeleggers Uit ons onderzoek naar continentale invloeden op vastgoedrendementen komt naar voren dat de diversificatiemogelijkheden voor vastgoedbeleggers binnen hun eigen continent over het algemeen laag zijn. De continentale convergentie op macroeconomisch gebied, die voortvloeit uit het steeds toenemende belang van handels- en monetaire blokken, heeft duidelijke gevolgen voor de vastgoedmarkten, hetgeen zal betekenen dat de mogelijkheden voor diversificatie binnen het eigen gebied met de tijd zullen afnemen. Een reden voor de sterke aanwezigheid van Nederlandse beleggers in Europa en niet daarbuiten, kan gelegen zijn in het feit dat het aanhouden van vastgoed in het buitenland grote drempels met zich mee brengt. Zo dient de regelgeving omtrent vastgoed in de verschillende landen bestudeerd te worden, dienen lokale expertise en marktkennis te worden opgebouwd en moeten contacten gelegd en onderhouden worden. Deze zaken zijn binnen Europa nog enigszins te overzien, maar buiten Europa gelden al snel geheel andere regels, gebruiken, normen en waarden. Beleggen in vastgoed via buitenlandse beurzen, in plaats van direct in gebouwen, vormt een manier om deze en andere problemen op te lossen. Het beheer van de portefeuille en de analyse van de lokale markten wordt zo overgelaten aan het manage-

6 DIVERSIFICATIE VASTGOED ,8 0,6 0 Dec-88 Jun-89 Dec-89 Jun-90 Dec-90 Jun-91 Dec-91 Jun-92 Dec-92 Jun-93 Dec-93 Jun-94 Dec-94 Jun-95 Dec-95 De grafiek toont het verloop van de gemiddelde regressie coefficient ß i,k voor de landen uit het Verre Oosten. Deze ß weerspiegelt de mate waarin de vastgoedmarkt van een land uit het Verre Oosten afhankelijk is van de andere landen uit het Verre Oosten. De waarden worden gepresenteerd tussen een 95% betrouwbaarheids interval. Figuur 3. Continentale afhankelijkheid Verre Oosten ment van de lokale vastgoedfondsen. Dit management kan door zijn lokale specialisatie voordelen behalen die onbereikbaar zijn voor een belegger die op grote afstand opereert. De informatieproblemen die gelden voor directe vastgoedbeleggingen in het buitenland, gelden veel minder voor indirect aangehouden vastgoed. Het is veel eenvoudiger om informatie te krijgen over de prestaties van beursgenoteerde vastgoedmaatschappijen dan over de directe vastgoedmarkten waarin ze beleggen. Daarnaast zijn deze beleggingen meer liquide en kunnen ze van aanzienlijk kleinere omvang zijn, waardoor gemakkelijker gespreid belegd kan worden. Bovendien heeft de wereldwijde indirecte vastgoedmarkt de afgelopen 15 jaar een grote vlucht genomen. In 1983, bijvoorbeeld, was de gezamenlijke waarde van alle beursgenoteerde vastgoedfondsen wereldwijd circa 25 miljard Amerikaanse dollars. Nu is dat al ruim 300 miljard dollar. Ook de gemiddelde grootte van de beursgenoteerde vastgoedfondsen is sterk toegenomen, hetgeen de liquiditeit ervan heeft verbeterd. Met andere woorden, wereldwijd beleggen in vastgoed is nu op redelijk grote schaal mogelijk zonder de nadelen die dat voor direct vastgoed met zich meebrengt. Dit betekent dat de resultaten van ons onderzoek, namelijk dat risicospreiding voor Nederlandse vastgoedbeleggers vooral te behalen valt in Noord-Amerika en het Verre Oosten, direct toegepast kan worden. Vooral de laatstgenoemde regio biedt wat dat betreft goede mogelijkheden. Het huidige internationale beleid van veel Nederlandse vastgoedbeleggers, dat vooral op Europa is gericht, is rijp voor herziening. Noten 1. De data waarop dit onderzoek is gebaseerd is afkomstig van Global Property Research. Dit is een onderneming die zich specialiseert in onderzoek, advies en informatie op het gebied van de internationale vastgoed-aandelenmarkten. Global Property Research produceert de GPR-LIFE Global Real Estate Securities Index. 2. Zie Stichting Marktbeleid & Marktonderzoek, We hebben hetzelfde onderzoek uitgevoerd waarbij we alle rendementen hebben uitgedrukt in Amerikaanse Dollars. Dit onderzoek leidde tot dezelfde kwalitatieve conclusies als die hier gepresenteerd zijn. Literatuur Eichholtz, P.M.A., R.J. Mahieu en P.C. Schotman, Real Estate Diversification: By Country or by Continent?, LIFE Working Paper, Maastricht Eichholtz, P.M.A., R. Huisman, C.G. Koedijk en L. Schuin (1997), Continental Factors in International Real Estate Returns, zal worden gepubliceerd in Real Estate Economics. Goetzmann, W.N. en S.M. Wachter, The Global Real Estate Crash: Evidence from an International Database, Yale and Wharton working paper, Rijk, K. de, European Federation for Retirement Provision, European Pension Funds, Their Impact on European Capital Markets and Competitiveness, Stichting Marktbeleid en Marktonderzoek, Het vastgoed-beleggingsbeleid van de grote Nederlandse institutionele beleggers en vastgoedfondsen, Universiteit van Amsterdam, Amsterdam

De internationale vastgoedmarkt

De internationale vastgoedmarkt De internationale vastgoedmarkt Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Graaf, N. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Global Property Research te Maastricht. Eichholtz is daarnaast verbonden aan de

Nadere informatie

Woningen in de pensioenportefeuille

Woningen in de pensioenportefeuille Woningen in de pensioenportefeuille Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Hilverink, H. (auteur) Theebe, M.A.J. (auteur) Respectievelijk verbonden aan de Universiteit Maastricht en de Universiteit van

Nadere informatie

Sectorspecialisatie loont

Sectorspecialisatie loont Sectorspecialisatie loont Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Koedijk, C.G. (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Kempen Corporate Finance. Tevens zijn ze verbonden aan de universiteiten van Amsterdam,

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers ASRE Talent Seminar Marco Mosselman Juni 2014 Institutioneel vastgoed (31-12-2011) Totaal belegd vermogen Waarvan vastgoed Pensioenfondsen

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode Drs. ing. Norbert Bol Drs. Tjeerd Tromp Agenda 2 Introductie onderzoek Norbert

Nadere informatie

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 5 juni Sectorcommentaar Vastgoed Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor beursgenoteerd vastgoed zijn volgens ons voor zowel

Nadere informatie

Beursgenoteerde versus niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen Verschillende smaken of alleen een andere verpakking?

Beursgenoteerde versus niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen Verschillende smaken of alleen een andere verpakking? In de afgelopen twee decennia is de markt voor beleggingen in vastgoedfondsen wezenlijk veranderd. Het aantal Nederlandse pensioenfondsen, dat anno 2015 nog zelf in gebouwen investeert, is op één hand

Nadere informatie

Projectontwikkelende belegger beter af

Projectontwikkelende belegger beter af Projectontwikkelende belegger beter af Auteur(s): Brounen, D (auteur) Eichholtz, P.M.A. (auteur) De eerste auteur is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de tweede auteur is verbonden aan de

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt IV WONINGCORPORATIES Vastgoeddata woningcorporaties beperkt Geen inzicht in effectiviteit maatschappelijke doelen Jan Veuger Minister Blok van Wonen heeft de woningcorporaties gevraagd met een plan van

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Samenstelling en rendement van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles

Samenstelling en rendement van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles oktober 2013 Drs. Marco Mosselman Samenstelling en van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles Samenvatting Dit IVBN-paper gaat in op de samenstelling en het van de vastgoedportefeuilles van Nederlandse

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Hoe beschermt u uw vermogen?

Hoe beschermt u uw vermogen? Hoe beschermt u uw vermogen? Vastgoedinvesteringen 22 oktober 2011 Niet-beursgenoteerde investeringsopportuniteiten in vastgoed Beperkte risico s Aantrekkelijk rendement Inflatiegebonden rendement Historisch

Nadere informatie

Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee?

Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? 8 Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? 80 8 Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? Arnaud Dupuy en Philip Marey Na hun afstuderen kunnen ingenieurs in verschillende soorten functies aan

Nadere informatie

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk april 2013 2 I. Wie zijn wij? II. Investeren in vastgoed: Een mooi huis in Florida of de beste winkelcentra

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Samenstelling en rendement van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles

Samenstelling en rendement van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles oktober 2013 Drs. Marco Mosselman Samenstelling en van Nederlandse institutionele vastgoedportefeuilles Samenvatting Dit IVBN-paper gaat in op de samenstelling en het van de vastgoedportefeuilles van Nederlandse

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM Inhoud 1. Introductie DoubleDividend Management B.V. 2. Kenmerken DD Property Fund N.V. (voorheen: ActivInvestor Real Estate N.V.) & beleggingsproces

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Een van de slechtste kwartalen in 50 jaar. Obligaties en vastgoed geven positief rendement

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Een van de slechtste kwartalen in 50 jaar. Obligaties en vastgoed geven positief rendement Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-135 2 juli 2002 9.30 uur Aandelen hard onderuit in tweede kwartaal De koersen van Nederlandse aandelen zijn hard onderuit gegaan in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Beste kwartaal op Damrak sinds Amsterdam rendeert beter dan wereldindex

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Beste kwartaal op Damrak sinds Amsterdam rendeert beter dan wereldindex Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB03-122 2 juli 2003 9.30 uur Damrak 15 procent hoger in tweede kwartaal De koersen van Nederlandse aandelen zijn in het tweede kwartaal van 2003 met 14,7

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Hedge funds: het zwarte schaap of de reddende engel?

Hedge funds: het zwarte schaap of de reddende engel? Hedge funds: het zwarte schaap of de reddende engel? Na het uiteenspatten van de internet bubbel in de jaren 2000-2002, werd de behoefte groter om beleggingsstrategieën te ontwikkelen die minder afhankelijk

Nadere informatie

Beleggen in vastgoed

Beleggen in vastgoed Beleggen in vastgoed Een Risico/Rendementvergelijking tussen Private en Beursgenoteerde vastgoedfondsen Siebren Burghgraef 5610893 Bachelorscriptie Begeleider: G.Vos Universiteit van Amsterdam (UvA) Faculteit

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen De meeste institutionele beleggers volgen een top-downbenadering 1 voor hun assetallocatie, waarbij ze kiezen tussen obligaties,

Nadere informatie

Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed

Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed Beleggen FINANCE AVENUE 2012 Herman Du Bois Wie zijn wij? Naam: Quality in Real Estate Services Dienstverlening in vastgoed 4 afdelingen WONEN Residential

Nadere informatie

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010 New Deal in Vastgoedbeleggingen Quares Finance Avenue 23/10/2010 Quares Group Residential Agency Quares Group Quality in Real Estate Services Opgericht in 2006, uit 2 reeds bestaande bedrijven 3 divisies

Nadere informatie

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 Voor wereldwijde aandelenportefeuilles was tot voor kort één van de belangrijkste beleggingsbeslissingen in welk land of in welke regio

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

Slimmer beleggen met Think ETF s. 7 oktober 2016, Den Haag

Slimmer beleggen met Think ETF s. 7 oktober 2016, Den Haag Slimmer beleggen met Think ETF s 7 oktober 2016, Den Haag Even voorstellen Martijn Rozemuller Ruim 20 jaar actie in de financiële wereld In 1995 gestart als arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter en

Nadere informatie

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Profiteert u als de markt straks herstelt? Wie de berichten over de huidige financiële markt volgt, weet dat deze voornamelijk gaan

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Slimmer beleggen met Think ETF s

Slimmer beleggen met Think ETF s Slimmer beleggen met Think ETF s Vrijdag 23 september 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Hiervoor arbitrage handelaar bij Optiver In 2008 oprichter en sindsdien Managing Director Think

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2016-1 oktober 2016 t/m 31 december 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 98,8% naar 105,7%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Persbericht. 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-001 3 januari 2002 9.30 uur 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis Het afgelopen jaar is het op een na slechtste beursjaar geweest in de naoorlogse

Nadere informatie

Supermarktvastgoed op waarde geschat. Beleggen in supermarktvastgoed

Supermarktvastgoed op waarde geschat. Beleggen in supermarktvastgoed Supermarktvastgoed op waarde geschat Beleggen in supermarktvastgoed 20 mei 2011 Onderwerpen Wie is Annexum Waarom beleggen in supermarktvastgoed? Hoe beleggen in (supermarkt)vastgoed? Welke beleggingsvormen

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Derde kwartaal juli 2013 t/m 30 september 2013

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Derde kwartaal juli 2013 t/m 30 september 2013 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2013-1 juli 2013 t/m 30 september 2013 Nominale dekkingsgraad is gestegen van 113,3% naar 120,3% Beleggingsrendement is 1,8% Het belegd vermogen

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Effect van demografische en economische ontwikkelingen op waarde beleggingsvastgoed

Effect van demografische en economische ontwikkelingen op waarde beleggingsvastgoed Effect van demografische en economische ontwikkelingen op waarde beleggingsvastgoed Bert Teuben, 21 mei 2013 2013 Investment Property Databank Ltd. All rights reserved. ipd.com 1 Agenda 2013 Investment

Nadere informatie

Outlook Henk Jagersma Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance 27 oktober 2015

Outlook Henk Jagersma Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance 27 oktober 2015 Outlook 2015 2018 Henk Jagersma Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance Profiel > 15 miljard beheerd vermogen Grootste beheerder van vastgoed en hypotheken in Nederland op de markt van

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN 4 Soorten berekeningen 12 AUGUSTUS 2013 IR. PAUL DURLINGER Durlinger Consultancy Management Summary In dit paper worden vier methoden behandeld om veiligheidsvoorraden te

Nadere informatie

Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV

Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV In het Prospectus wordt u geïnformeerd over beleggen in Vastgoed Fundament Fonds N.V. (het Fonds). Het Fonds is op 10 september 2008 omgevormd tot

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015

Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015 Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015 Bas Endlich Jacob Vijverberg 1 Marktontwikkelingen derde kwartaal 2015 Geen renteverhoging

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2013

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2013 Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht Uitgave 1 / 213 Beleggingsfondsen Allianz Holland Fund 25 24 23 22 21 2 1 18 17 16 mrt 3 mrt 4 mrt 5 mrt 6 mrt 7 mrt 8 mrt 9 mrt 1 mrt 11 mrt 12

Nadere informatie

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Capital Life Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Situatie op 31/10/2014 Capital Balanced Benchmark obligaties: EuroMTS Global Index Datum Performance (%) Sterren NIW Info oprichting 1 maand 3 maanden

Nadere informatie

Als de Centrale Banken het podium verlaten

Als de Centrale Banken het podium verlaten Als de Centrale Banken het podium verlaten Als de centrale banken het toneel verlaten 1. Zichtbaar economisch herstel 2. Het restprobleem 3. Onbekend terrein 4. Wat betekent dit voor asset allocatie? Zichtbaar

Nadere informatie

De povere prestaties van beleggingsfondsen

De povere prestaties van beleggingsfondsen De povere prestaties van beleggingsfondsen Auteur(s): Horst, J. ter (auteur) Nijman, T. (auteur) Roon, F. de (auteur) Ter Horst en Nijman: Katholieke Universiteit Brabant, De Roon: Erasmus Universiteit

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Reële karakteristieken van beleggingscategorieën

Reële karakteristieken van beleggingscategorieën Reële karakteristieken van beleggingscategorieën Henk Hoek ORTEC Postbus 4074 3006 AB Rotterdam Max Euwelaan 78 Tel. +31 (0)10 498 6666 info@ortec.com www.ortec.com 6 november 2008 Inleiding: nominaal

Nadere informatie

Beleggen in valuta. Erasmus Universiteit Rotterdam RiskTec Currency Management. dr Ronald Huisman.

Beleggen in valuta. Erasmus Universiteit Rotterdam RiskTec Currency Management. dr Ronald Huisman. Beleggen in valuta dr Ronald Huisman Erasmus Universiteit Rotterdam RiskTec Currency Management ronaldhuisman@risktec.nl Valutamarkten zijn voorspelbaar In een efficiënte markt - is alle informatie in

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 2 / 2012

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 2 / 2012 Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht Uitgave 2 / 212 Beleggingsfondsen 16 8 7 Allianz Holland Fund 6 Koers per 3 juni 212 5,72 Laatste 6 maanden 2,2% Laatste 12 maanden -5,9% Laatste

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV 2 e EMISSIE Bouwfonds Vastgoedfondsen Beheer BV biedt beleggers de mogelijkheid om certificaten van aandelen te verwerven in Bouwfonds Office Value Fund NV. Waarom Bouwfonds

Nadere informatie

Beleggen als onderdeel van een gezond financieel lange termijnplan? Donderdag 6 oktober 2016

Beleggen als onderdeel van een gezond financieel lange termijnplan? Donderdag 6 oktober 2016 Beleggen als onderdeel van een gezond financieel lange termijnplan? Donderdag 6 oktober 2016 Even voorstellen Martijn Rozemuller Ruim 20 jaar actie in de financiële wereld In 1995 gestart als arbitrage

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Een goede balans tussen rendement en risico Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Fondsen van De Goudse

Fondsen van De Goudse Fondsen van De Goudse Informatie voor de klant In deze brochure vindt u de verkorte jaarverslagen van de beleggingsfondsen binnen Aktief Sparen en het Flexx Vermogensplan. Als u het volledige jaarverslag

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2012

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2012 Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht Uitgave 1 / 212 Beleggingsfondsen Allianz Holland Fund 14 8 7 6 Allianz Holland Pacific Fund 17 16 14 8 7 6 Koers per 31 maart 212 52,36 Laatste

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Beleggen met een goed gevoel

Beleggen met een goed gevoel Beleggen met een goed gevoel Verschenen in Economische Statistische Berichten (ESB), 13 april 2001 Rogér Otten Kees Koedijk In een recente bijdrage aan dit tijdschrift schetsen L.J.R. Scholtens en P. Sprengers

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Single, Double or Triple!

Single, Double or Triple! VFB 11ste T.A. - DAG Single, Double or Triple! Door P. Gins Mark Schils Directeur CompuGraphics Uitgever van beursgrafiek.be CompuGraphics & TransStock Reeds gegeven onderwerpen Het belang van de Stop-Loss

Nadere informatie

Dit is een emissiebrochure (2006). Voor de meest recente markt- en/of productinformatie zie het kwartaalverslag.

Dit is een emissiebrochure (2006). Voor de meest recente markt- en/of productinformatie zie het kwartaalverslag. ROBECO DUTCH OFFICES INDEX BOND JUN 06/16 Dit is een emissiebrochure (2006). Voor de meest recente markt- en/of productinformatie zie het kwartaalverslag. ROBECO DUTCH OFFICES INDEX BOND JUN 06/16 GOED

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: november 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: juni 2016 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft een

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie