Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging"

Transcriptie

1 vakgroep Bliksembeveiliging Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging De techniek waarop Nederland draait 1

2 Voorwoord In opdracht van de Vakgroep Bliksembeveiliging heeft Nick van der Giessen, student van de hogeschool Rotterdam, studierichting Technische Bedrijfskunde, in 2011/2012 een onderzoek gedaan naar de vermelding van de nieuwe bliksembeveiligingsnorm NEN-EN-IEC in bestekken voor gebouwen en complexen in Nederland, met als doel het realiseren van kwalitatief goede beveiliging tegen de gevolgen van blikseminslag. Het onderzoek naar de vermelding van de NEN-EN-IEC in bestekken is gedaan bij de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. Het rapport laat zien dat er nu, drie jaar na het officieel van kracht worden van de NEN-EN-IEC en vijf á zes jaar na de eerste aankondigingen dat deze norm op de inmiddels oude norm NEN 1014 zou gaan vervangen, nog steeds in 22,5 % van de bestekken niet of niet juist wordt voorgeschreven! De actieve lobby vanuit de vakgroep en diverse leden om naast het voorschrijven van de norm, ook de eis op te nemen dat de bliksembeveiligingsinstallatie dient te worden ontworpen, gemonteerd en later geïnspecteerd, door een BRL 1201-gecertificeerd bedrijf, begint langzaam vruchten af te werpen. In 10,5 % wordt deze eis ook schriftelijk in het bestek opgenomen. Het rapport gaat dan ook terecht in op de mogelijkheden om de lobby naar het voorschrijven van de NEN- EN-IEC en de BRL 1201 verder te intensiveren. Het bestuur van onze vakgroep schaart zich hier graag achter maar doet middels dit voorwoord ook een dringend beroep op alle aangesloten leden om nog actiever opdrachtgevers, installateurs en adviseurs te wijzen op omissies op dit punt, dan wel deze door te geven aan de vakgroep zodat partijen hier vanuit de vakgroep op gewezen kunnen worden. In het belang van ons vakgebied, de kwaliteit van bliksembeveiligingsinstallaties en een faire en gezonde concurrentie onderling is het toepassen van de NEN-EN-IEC en het voorschrijven van de BRL 1201 van groot belang. Ik wens u veel leesplezier en reken op uw medewerking, Rinus Rubrech Voorzitter Vakgroep Bliksembeveiliging UNETO-VNI Mei 2012 UNETO-VNI Vakgroep Bliksembeveiliging De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten worden uitdrukkelijk voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van UNETO-VNI worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt. 2 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding 7 Deel 1 - Organisatie en achtegrond 9 2 Bedrijfsomschrijving Branchevereniging UNETO-VNI Vakgroep Bliksembeveiliging Samenvatting 11 3 Achtergrondinformatie Onderzoeksachtergrond Procesbeschrijving 13 Deel 2 - Onderzoek 15 4 Vooronderzoek Aanleiding probleem Formulering van de probleem- en doelstelling Werkwijze Grenzen Bouwprocedure Fasen Bestek Onderaannemers vaststellen Conclusie 21 5 Interviews bliksembeveiligingsbedrijven Interviews Uitkomst interviews Conclusie onderzoek Bliksembeveiligingsbedrijven 24 6 Kwantitatief onderzoek naar de norm Definiëring Data-analyse van de bestekken Conclusie 27 7 Communicatie en samenwerking Vertegenwoordiging te benaderen groepen Hogeschool Rotterdam Ondersteunende groepen Conclusie 35 8 Analyse onderzoek BRL TÜV Rheinland Investeringen Bevindingen 37 3

4 9 Communicatieplan Betrokken partijen Input vanuit UNETO VNI Conclusie Conclusies en aanbevelingen Conclusies van het kwantitatief en kwalitatief onderzoek Aanbevelingen 43 Literatuurlijst 44 Bijlage 1 45 Bijlage 2 46 Bijlage 3 48 Bijlage 4 - Historie NEN Begrippenlijst 54 4 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

5 Samenvatting Enkele jaren geleden is een nieuwe norm, de NEN-EN-IEC 62305, van kracht geworden voor installaties in het vakgebied bliksembeveiliging. De norm die voorafging aan deze norm, de NEN 1014, is niet meer van toepassing op nieuw te bouwen installaties. In een te groot deel van de bestekken wordt nog de oude norm vermeld of wordt er een verkeerde invulling gegeven aan de nieuwe norm. Tekeningen matchen bijvoorbeeld niet met specificaties zoals deze in bestekken zijn omschreven. Een onderzoek naar in hoeverre de oude norm nog steeds wordt voorgeschreven is in dit rapport uitgewerkt. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Vakgroep Bliksembeveiliging, onderdeel van UNETO-VNI. Dit is de ondernemersorganisatie voor installatiebedrijven en technische detailhandel in Nederland. Het onderzoek is in twee delen opgesplitst. In het eerste deelonderzoek is steekproefsgewijs informatie verkregen uit bestekken (document met technische specificaties van een bouwproject) die bedrijven binnen krijgen. Hiervoor is de onderzoeker bij tien lidbedrijven van de Vakgroep Bliksembeveiliging langs geweest. Hier zijn gemiddeld vier à vijf bestekken doorgenomen. Hieruit hebben we kunnen concluderen dat: + + Vooral de oude norm wordt voorgeschreven door technisch adviesbureaus en architectenbureaus + + Bovenstaande groep de grootste groep is waar bliksembeveiligingsbedrijven hun aanvragen van binnen krijgen + + Er nog vaak geen risicoanalyse wordt gemaakt die specifiek gericht op de bliksembeveiligingsinstallatie, terwijl dit juist een kritisch punt is van de nieuwe norm + + Offertes van verschillende bliksembeveiligingsbedrijven teveel van elkaar verschillen omdat er fouten zitten in de bestekteksten en tekeningen. Hierdoor gaan opdrachtgevers appels met peren vergelijken + + Bliksembeveiligingsbedrijven graag de taak om risicoanalyses te maken, zien verschuiven naar het begin van de keten In het tweede deelonderzoek is er een empirisch onderzoek gehouden onder 2 leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. De 20 meest recente bestekken die binnen zijn gekomen bij ieder van de 2 bedrijven zijn onder de loep genomen. Het is van belang geweest dat deze zo recent mogelijk waren, aangezien we de huidige situatie willen weten met betrekking tot de toepassing van de nieuwe norm. Uit dit onderzoek hebben we het volgende kunnen concluderen: + + In 22,5% van de gevallen wordt de norm niet goed voorgeschreven + + In 10,5% van de gevallen wordt op papier geëist dat het bliksembeveiligingsbedrijf in het bezit moet zijn van het BRL 1201-certificaat (Als een bedrijf dit bezit, is zij erkend als een bedrijf dat conform een gestandaardiseerde werkwijze opereert) + + In 13% van de bestekken er gebruik is gemaakt van een STABU-licentie (een licentie die men kan kopen om gemakkelijk invulling aan een bestek te geven) Deze conclusies zijn omgezet in doelstellingen. De doelstelling is dat, drie jaar na de implementatie van de aanbevelingen van dit onderzoek, de NEN 1014 (oude norm) niet meer toegepast wordt in bestekken waar ze niet thuis horen. Voornamelijk zijn dit de nieuwbouwbestekken. Om deze doelstelling te realiseren zal er gereageerd moeten worden op de fouten die nu gemaakt worden. Dit wordt al gedaan, maar na dit onderzoek is het mogelijk om met concrete cijfers aan te tonen dat het nog te vaak fout gaat. Om de juiste groep op de juiste manier te benaderen is er 5

6 onderzocht welke partijen UNETO-VNI hierbij kunnen steunen. Net als UNETO-VNI zijn er diverse brancheverenigingen die de doelgroep van dit onderzoek onder haar vleugels heeft. Voorbeelden hiervan zijn: + + NLingenieurs + + BNA + + NVBK Deze drie, samen met nog vier andere partijen, hebben toegezegd samen te willen werken met UNETO-VNI om een publicatie aan hun leden te verstrekken. Het advies aan UNETO- VNI is daarom ook om deze samenwerking aan te gaan om zo een zo groot mogelijk deel van de doelgroep te benaderen. Een publicatie via internet, brochure of artikel in een vakblad zijn mogelijkheden. 6 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

7 1 Inleiding Dit rapport bevat het onderzoeksverslag van de stagiair Nick van der Giesen uit het derde jaar van de opleiding Technische Bedrijfskunde aan de Hogeschool Rotterdam. Het is gemaakt in opdracht van de Vakgroep Bliksembeveiliging, onderdeel van UNETO-VNI. Voorkennis over onderzoeksmethoden is vereist. Bepaalde begrippen met betrekking tot dit onderwerp kunnen anders onduidelijk zijn voor de lezer. Daarnaast is er een begrippenlijst met betrekking tot bliksembeveiliging achter in dit rapport te vinden. Het is aan te raden om deze lijst door te lezen. Niet alle begrippen komen voor in het rapport, maar kennis ervan is nodig ter ondersteuning van het onderwerp. Sinds de invoering in 2009 van de nieuwe norm voor bliksembeveiliging in Nederland, zijn er een aantal zaken veranderd. De norm heeft ervoor gezorgd dat alle partijen die te maken hebben met de toepassingen hiervan, een nieuwe manier van werken zijn gaan hanteren. De toepassing van deze nieuwe norm blijkt alleen nog wat mankementen te vertonen, voornamelijk aan het begin van de bouwketen. Verheldering op dit punt is van belang, wil de invoering van deze norm succesvol zijn weg vervolgen en zo snel mogelijk gehanteerd worden zoals bedoeld. Het doel van dit rapport is om advies te kunnen geven aan de Vakgroep Bliksembeveiliging maar is vooral ook een signaal aan bliksembeveiligingsbedrijven en hun omgeving om werk te maken van het consequent zien verschijnen van de nieuwe norm in bestekken. De oude norm komt nog teveel voor in de huidige bestekken. Daarnaast moet dit onderzoek uitwijzen waar de bron ligt van dit probleem. Het rapport bestaat uit twee delen. Deel 1 is een algemene omschrijving over de huidige toepassing van normen en richtlijnen. Daarnaast wordt hierin kort omschreven wat UNETO-VNI voor organisatie is en hoe de Vakgroep Bliksembeveiliging hierin past. Deel 1 Hoofdstuk 2 geeft achtergrondinformatie en de aanleiding van dit onderzoek. Daarnaast wordt de toepassing van de normen en richtlijnen omschreven van vroeger en nu. Hoofdstuk 3 geeft een korte omschrijving van UNETO-VNI en de Vakgroep Bliksembeveiliging. Deel 2 Hoofdstuk 4 beschrijft het verrichte vooronderzoek dat gedaan is om voldoende voorkennis op te doen om het werkelijke onderzoek uit te kunnen voeren. Daarnaast wordt de werkwijze van het onderzoek gegeven. Vanaf hoofdstuk 5 wordt de kern van dit onderzoek ingevuld. Hoofdstuk 5 geeft de resultaten van de ondervonden marktwerking weer. Daarnaast wordt weergegeven hoe het onderzoek is gevoerd en wat de resultaten van de interviews zijn. Hoofdstuk 6 bevat de resultaten van het empirisch onderzoek. Hoofdstuk 7 geeft een opsomming van instellingen waarmee mogelijkerwijs samengewerkt kan worden om het doel te verwezenlijken. Daarbij wordt aangegeven of de instellingen wel of niet mee willen werken. Hoofdstuk 8 geeft het onderzoek weer betreffende de BRL In hoofdstuk 9 is een communicatieplan opgesteld om aan te geven hoe en met wie er gecommuniceerd moet worden. Hoofdstuk 10 geeft weer wat UNETO- VNI als input moet leveren om het plan goed te laten verlopen. Uiteindelijk zijn in hoofdstuk 11 de conclusies en aanbevelingen geformuleerd. Graag wil ik mijn dank betuigen aan Dhr. T. Heemskerk, manager van de Vakgroep Bliksembeveiliging van UNETO-VNI voor de interne begeleiding. Daarnaast dank ik ook dhr. J. van Cleeff voor de begeleiding vanuit de Hogeschool Rotterdam. 7

8 8 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

9 Deel 1 Organisatie en achtergrond 9

10 2 Bedrijfsomschrijving In dit hoofdstuk wordt kort weergegeven hoe UNETO-VNI organisatorisch in elkaar zit en hoe dit onderzoek samenhangt met de organisatie. Paragraaf 2.4 geeft samengevat weer welke rol de organisatie in het onderzoek heeft en welk vervolgonderzoek aan de hand hiervan in gang gezet gaat worden. 2.1 Branchevereniging UNETO-VNI is een branchevereniging. Binnen UNETO-VNI zijn diverse onderdelen, zoals afdelingen en vakgroepen, te onderscheiden, maar deze laten we in dit rapport achterwege. UNETO-VNI is een coöperatieve vereniging en behartigt de belangen van haar leden. De leden zijn als het ware de klanten. Leden van UNETO-VNI betalen contributie om tot de vereniging te mogen behoren. De organen binnen een vereniging hebben veel weg van een N.V.: N.V. Algemene vergadering van aandeelhouders Raad van bestuur Verenigingsstructuur Algemeen Bestuur Dagelijks bestuur Binnen de vereniging wordt een directeur benoemd. Zij is geen lid van het bestuur. Bij een vereniging heeft het algemeen bestuur de grootste macht. Zij hebben de bevoegdheid om: + + Bestuurders te benoemen + + Besluiten te nemen over het ontbinden van de vereniging + + Wijzigingen aan te brengen in de statuten 2.2 UNETO-VNI 1 UNETO-VNI is de ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel. Beide sectoren leveren een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie. UNETO-VNI vertegenwoordigt 90% van de omzet van de installatiebranche en biedt werkgelegenheid aan personen. De installatiebedrijven zijn actief binnen de woningbouw, utiliteit, industrie en infra op de gebieden ontwerp, advies, installatie en beheer. Van deze bedrijven zijn er circa aangesloten bij UNETO-VNI. De technische detailhandel bestaat uit winkelbedrijven die apparatuur verkopen en repareren. UNETO-VNI vertegenwoordigt ruim winkels. De totale omzet van deze bedrijven bedraagt circa 3,5 miljard euro per jaar. UNETO-VNI is een van de grootste werkgeversorganisaties van Nederland en een factor van belang in de Nederlandse economie en samenleving. UNETO-VNI onderhoudt contacten met overheid en politiek, onderwijsinstellingen, media, koepelorganisaties, vakbonden en fabrikantenen consumentenorganisaties. De structuur van UNETO-VNI is vrij complex. Dit komt voornamelijk door de verschillende commissies die gevormd worden door (bestuurs-)leden. Voor een uitgebreide organisatieanalyse, waar de structuur in is weergegeven, zult u contact op moeten nemen met Nick van der Giesen. 2.3 Vakgroep Bliksembeveiliging Binnen UNETO-VNI bestaan 16 vakgroepen. Binnen dit onderzoek wordt alleen de focus gelegd op de Vakgroep Bliksembeveiliging. Hieronder is beschreven waar deze vakgroep voor dient. 2 Veel ondernemers beseffen niet dat blikseminslag, naast de fysieke schade (aan gebouwen), door de indirecte gevolgen nog veel grotere financiële consequenties kan hebben. Complete systemen 1 Wat is UNETO-VNI? (sd). Opgeroepen op 7 5, 2011, van 2 Zakelijke markt. (sd). Opgeroepen op 7 5, 2011, van bliksembeveiliging.uneto-vni.nl: 10 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

11 liggen plat. Het bedrijf is op geen enkele manier meer bereikbaar, de interne bedrijfsprocessen zijn niet langer bruikbaar, niet opgeslagen informatie is definitief verdwenen en productieprocessen komen abrupt tot stilstand. En dan te bedenken dat ondernemers zich vrij eenvoudig tegen dit soort risico s kunnen verzekeren door een beroep te doen op de vakkennis van de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. De meerwaarde van de Vakgroep Bliksembeveiliging komt voor opdrachtgevers op verschillende manieren tot uiting. Zo is de vakgroep hét platform waar ondernemers kennis verzamelen. Die kennis over het vak en over elkaar gebruiken de bedrijven om het serviceniveau voor opdrachtgevers constant te verbeteren. De (nieuwe) vakkennis waarmee de aangesloten bedrijven worden gevoed is het resultaat van onder andere speciale thema- en voorlichtingsdagen, het uitgeven van (technische) brochures, het ontwikkelen van opleidingen om vakmatig bij te blijven en de vertegenwoordiging in nationale normcommissies. 2.4 Samenvatting Samengevat is UNETO-VNI een organisatie die de belangen behartigt van haar leden. Brancheorganisaties verschillen van normale bedrijven in commercieel opzicht. UNETO-VNI heeft geen winstoogmerk. Het streven is om elk jaar quitte te spelen met de inkomsten en uitgaven. De inkomsten komen voor het grootste deel van de leden. Het komt voor dat de inkomsten aan het einde van het jaar groter zijn dan de uitgaven. Dan moet er verantwoord worden dat dit overschot het jaar erop ingezet wordt. De Vakgroep Bliksembeveiliging zweeft als het ware boven dit onderzoek. Zij heeft het in gang gezet, maar de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging zijn de primaire informatiebronnen voor dit onderzoek. Aan de hand van deze informatie kan achtergrondinformatie voor het project verzameld worden. 11

12 3 Achtergrondinformatie De naam van het project luidt: KBB. Deze letters staan voor Kwalitatieve Bliksem Beveiliging. Dit project wordt zo genoemd, omdat er gekeken wordt hoe de toepassing van de huidige kwaliteitsstandaard verbeterd kan worden op verzoek van de Vakgroep Bliksembeveiliging. De Vakgroep Bliksembeveiliging is onderdeel van de ondernemersorganisatie UNETO-VNI. Omdat de vraag vanuit de leden van de vakgroep al enige tijd speelde, is de Vakgroep Bliksembeveiliging ermee aan de slag gegaan. In dit hoofdstuk wordt achtergrondinformatie gegeven om de essentie van dit onderzoek beter te begrijpen en relaties tussen onderwerpen beter te kunnen leggen. Uiteindelijk is in dit hoofdstuk de procesbeschrijving weergegeven van het gehele onderzoek. Ook deze achtergrond informatie is bevorderlijk voor de leesbaarheid en begrijpbaarheid van de volgende hoofdstukken. 3.1 Onderzoeksachtergrond Het aantal blikseminslagen neemt de laatste jaren toe. Een vermoede oorzaak hiervan is de opwarming van de aarde. Dit brengt talloze gevolgen met zich mee. Mede dankzij de grote groei van elektronische installaties en de toegenomen afhankelijkheid daarvan, wordt de kans op schade als gevolg van blikseminslagen groter. Deze inslagen kunnen zowel directe als indirecte schade opleveren aan gebouwen, installaties, personen en organisaties. Normen Al sinds 1939 is er een Nederlandse norm voor het installeren van bliksembeveiligingen. Deze werd regelmatig geüpdatet doordat men door de jaren heen steeds nieuwe kennis en ervaringen opdeed. Deze norm, de NEN 1014 is, met een enkele uitzondering, nooit een wettelijk verplichte norm geweest. In deze norm staat omschreven hoe een bliksembeveiliging moet worden aangebracht, welke materialen gebruikt moeten worden en hoe bliksembeveiligingsinstallaties onderhouden moeten worden. In 2006 is er een nieuwe norm in werking gezet, genaamd: NEN-EN-IEC Dit is een mondiale, Europese en nationale norm op het gebied van bliksembeveiligingsinstallaties. Sinds 1 februari 2009 is deze internationale kwaliteitsnorm van kracht geworden. Installaties die worden opgeleverd na 31 januari 2009 dienen ontworpen en geïnstalleerd te worden conform de NEN-EN-IEC In de periode tussen februari 2006 en 31 januari 2009 liepen de NEN 1014 en NEN-EN-IEC dus parallel en kon er, bepaald door de opdrachtgever, gekozen worden tussen de twee normen. De NEN-EN-IEC vervangt de volgende norm en praktijkrichtlijn: + + NEN NPR 8110 In de NEN 1014 en NPR 8110 werd er gewerkt met een kostenafweging en een klassenindeling voor de omvang van de te nemen maatregelen. De mogelijke schades werden begroot en afgewogen tegen de kosten van de investering van de bliksembeveiligingsinstallatie. Bij de NEN-EN-IEC werkt dit anders. Deze is opgebouwd uit vier delen. Eén deel daarvan is het risicomanagement. Hierin wordt een risicoanalyse van tevoren gemaakt. Met deze risicoanalyse wordt op objectieve wijze vastgesteld of een bliksembeveiligingsinstallatie nodig is en zo ja in welke beveiligingsklasse deze zou vallen. Deze risicoanalyse leidt tot een ontwerp op maat en een aanvaardbaar risico per gebouw. Deze analyse is een wezenlijk verschil tussen de NEN 1014 en de NEN-EN-IEC In bijlage 1 is een voorbeeld van een dergelijke risicoanalyse te zien. Deze analyse is vrij summier. Volledige risicoanalyses zijn veel uitgebreider en kosten meestal een hele werkdag om uit te voeren. 12 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

13 Richtlijnen Bedrijven die lid zijn van de Vakgroep Bliksembeveiliging van UNETO-VNI, zijn gecertificeerd volgens de Beoordelingsrichtlijn (BRL) Deze richtlijn is een objectieve certificatieregeling die de processen binnen een bliksembeveiligingsbedrijf waarborgt met een kwalitatief hoge output als gevolg. Sinds 30 april 2010 is het een eis om over dit certificaat te beschikken, wil een bedrijf lid worden of blijven van de Vakgroep Bliksembeveiliging. Met behulp van de BRL 1201 is de kwaliteit van de gecertificeerde bedrijven objectief vast te stellen en controleerbaar. Op deze manier is de Vakgroep Bliksembeveiliging van UNETO-VNI erin geslaagd het vakgebied op een hoog kwalitatief en controleerbaar niveau neer te zetten, waar het de gecertificeerde bedrijven aangaat. Wijzigingen in normen worden vaak niet of niet direct doorgevoerd in de bestekken van opdrachtgevers. Er is gebleken dat veel opdrachtgevers nog gebruik maken van oude normen in hun bestekken. Hierdoor ontstaat verwarring in de markt, wordt een consequente doorvoering vertraagd en moeten de gecertificeerde bliksembeveiligingsbedrijven telkens weer wijzen op de fouten in de bestekken. Bij aanbestedingen leidt dit tot een onrechtvaardige vergelijking en miscommunicatie in de keten. 3.2 Procesbeschrijving Om aan te kunnen tonen dat de methode waarop het onderzoek is uitgevoerd deugt, is deze procesbeschrijving gemaakt. De vraagformulering om uit te zoeken in hoeverre de oude norm nog toegepast werd, bestond al. Deze was ontstaan bij de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. De vakgroep heeft deze taak op zich genomen en heeft de vraag uiteindelijk bij de onderzoeker (Nick van der Giesen) neergelegd. Het ultieme doel van de Vakgroep Bliksembeveiliging is in alle bestekken de huidige norm voorgeschreven te krijgen. In de beginfase is onderzocht welke literatuur en informatie er te vinden is over het onderwerp. Dit zou meer inzicht geven in zowel de technische aspecten van bliksembeveiliging als de juridische kant ervan. Er is eigenlijk maar een (compleet) boek te vinden over Bliksembeveiliging. Gelukkig kon deze al gauw gevonden worden bij een van de leden van de vakgroep. Daarmee was het eerste contact al gelegd. Daarnaast is de Beurs Elektrotechniek bezocht op 4 oktober Hier heb ik informatie kunnen krijgen bij een leverancier van materiaal voor bliksembeveiliging uit Duitsland. De filtering van informatie is belangrijk om het kaf van het koren te scheiden. Daarom is de lading informatie die gedurende de eerste twee weken is binnengekomen, gescheiden in relevant, minder relevant en niet relevant. Er is toen vrij diep ingegaan op de werking van bliksembeveiliging. Dit bleek achteraf niet nodig te zijn. Vervolgens zijn de eigenschappen en eenheden bepaald. De begrippen: norm, bestekken en BRL 1201 zijn gekoppeld aan eenheden. Hierbij heb ik mijzelf de vraag gesteld: Aan wie of wat behoren deze eigenschappen?. Hieruit is de populatie van het onderzoek bepaald. Om de juiste informatie te krijgen, is gekeken via welke weg de informatie het beste verkregen kon worden. Daarbij is gekozen om eerst de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging te benaderen en in te lichten over het onderzoek. Velen waren direct enthousiast en boden hun medewerking. Vier leden van de vakgroep zijn niet bezocht. De informatie uit deze interviews had zowel kwalitatief als kwantitatief alle gegevens op moeten leveren. Naderhand bleek dat het niet verstandig was om alle gegevens kwantitatief te gebruiken, omdat het onderzoek hiervoor niet valide genoeg was. Deze onderzoekssessie is dus meer als kwalitatief beschouwd. Uit dit kwalitatief onderzoek is geconcludeerd wat er fout gaat in de bestekken. Uit deze fouten zijn enkele hypothesen geformuleerd. Exacte cijfers zijn nu nog niet bekend. Daarom is er, na overleg met de vakgroepvoorzitter besloten om aanvullend onderzoek te doen. Dit empirisch onderzoek heeft plaatsgevonden onder twee vakgroepleden. Dit is de kern van het onderzoek geweest. Grotendeels is dit ook het antwoord op de vraag geweest die in de opdracht omschreven stond. 13

14 Een aanvullende opdracht is geweest om een stukje geschiedenis van de oude norm te onderzoeken. Hiervoor is de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag geraadpleegd. Deze informatie was nog niet bekend binnen de Vakgroep Bliksembeveiliging. Uit deze informatie bleek dan ook dat de oude norm bij een enkele uitzondering wettelijk verplicht is geweest. De verwachting dat het probleem voornamelijk bij ingenieurs- en architectenbureaus ligt, is geverifieerd. De verwachting van de toepassing van de oude norm is gefalsifieerd. De verwachting is niet omschreven in het rapport, maar het gevoel was dat de oude norm een stuk meer voorgeschreven werd. Tot aan deze fase was de rol van de stagiair onderzoeker. Toen is de onderzoeker zelf met het voorstel gekomen om met een aantal aanbevelingen te komen. Dit is een vereiste geweest vanuit De Hogeschool Rotterdam. De doelstelling is daarna aangevuld vanwege de uitkomst van het kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Hoe benaderen we de doelgroep die op de hoogte gebracht moet worden van de nieuwe norm? Om oplossingen voor dit probleem te vinden, is teruggegaan naar de aard van het probleem. Dit zit hem in de kennis en motivatie van bestekschrijvers. Vanaf dit moment is gekeken welke partijen onze doelgroep kunnen benaderen. Tot het einde van het onderzoek zijn hier reacties over verkregen van verschillende partijen. Uiteindelijk waren zeven partijen bereid om hieraan mee te werken. Dit zijn voornamelijk brancheverenigingen, stichtingen en een opleidingsinstituut. Deze partijen zijn in staat om een zo groot mogelijke groep tegen lage kosten te benaderen. Uiteindelijk is besloten om een compact communicatieplan op te stellen waarin staat welke partijen benaderd kunnen worden, welke doelgroep je hiermee uiteindelijk kan informeren en wat de risico s zijn tijdens de benadering. De contactpersonen zijn bekend. Dit onderzoek heeft uiteindelijk opgeleverd wat het op moest leveren, en nog meer. De initiële onderzoeksvraag is beantwoord na dit onderzoek en extra conclusies en aanbevelingen zijn onderbouwd met behulp van onderzoeksresultaten. 14 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

15 Deel 2 Onderzoek 15

16 4 Vooronderzoek 4.1 Aanleiding probleem 4.2 Formulering van de probleem- en doelstelling De hoofdaanleiding voor het probleem is in grote lijnen al uitgelegd. Het werken volgens de NEN- EN-IEC is niet wettelijk verplicht. De wet is hier in Nederland ingevoerd om uniformiteit met de rest van de wereld te creëren. Doordat het hebben van een bliksembeveiligingssysteem niet wettelijk verplicht is, zijn bedrijven de dupe wanneer schade ontstaat aan panden of apparatuur door slecht aangelegde systemen. De onderzoeker is halverwege het onderzoek gevraagd om een stukje historie van de NEN 1014 te onderzoeken. Hieruit bleek dat de norm in bepaalde gevallen wettelijk verplicht zou zijn geweest. Meer hierover in bijlage 4. Het werken volgens een bepaalde norm of werkwijze wordt alleen verplicht door de opdrachtgever of verzekeraar. Verzekeraars kunnen eisen om een installatie conform de NEN-EN-IEC aan te laten leggen, anders verzekeren ze niet. Dit komt helaas vrijwel nooit voor volgens het UVVS (de verzekeringsbemiddelaar van UNETO-VNI). Het UVVS heeft hier duidelijk zicht op en heeft contact met veel verzekeringsmaatschappijen (Voor een uitgebreide omschrijving van het UVVS, zie de organisatieanalyse verkrijgbaar bij Nick van der Giesen). De probleemstelling is heel concreet te formuleren als: In de bestekken die bliksembeveiligingsbedrijven binnen krijgen wordt niet consequent de NEN-EN-IEC geëist en de BRL 1201 voorgeschreven. Er is behoefte aan nieuwe informatie. Daarom is er contact opgenomen met de onderzoeker. De probleemstelling is normatief. Consequent is hierbij een normatief begrip. Aangezien zulke begrippen lastig te definiëren zijn, moeten we de normatieve probleemstelling zo feitelijk mogelijk zien te benaderen. We vergelijken de huidige situatie met de gewenste situatie. Deze vraag is voortgekomen uit bevindingen van de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. Hoewel zij dit een probleem vinden, vinden de bestek schrijvende partijen het schijnbaar een minder groot probleem, aangezien de fouten zich continu herhalen. Dit zorgt voor een meer subjectieve probleemstelling. Zowel directe interventie als (voor)onderzoek zal verricht moeten worden. Bij de onderzoeksvraag wordt de focus gelegd op de nieuwe norm: Hoe kan gestimuleerd worden dat deze nieuwe (huidige) norm wordt gehanteerd en uitvoering door BRL 1201 gecertificeerde bedrijven wordt geëist? Kortom: hoe krijgen we partijen zover dat zij de NEN-EN-IEC en de BRL 1201 in de bestekken opnemen? De onderzoeksvraag splitsen we op in twee doelstellingen. Deze zijn concreet te formuleren als: 1. Er moet 0% vermelding van de NEN 1014 (en eigenschappen hiervan) in bestekteksten voorkomen (in de bestekken waar de NEN 1014 niet thuishoort). 2. Er moet 30% vermelding van de BRL 1201 in bestekteksten voorkomen (zie hoofdstuk 8 voor toelichting op percentage) 4.3 Werkwijze Op basis van literatuuronderzoek en interviews met leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging en hun omgeving is de hantering van de NEN-EN-IEC en BRL 1201 onderzocht. Deze komt uitgebreid aan bod in hoofdstuk 5. Er is gekozen voor een selecte groep bedrijven. Allereerst is er gekeken of de bedrijven representatief genoeg zijn. Hiermee wordt bedoeld dat het bedrijf van redelijke omvang moet zijn. Grotere bedrijven komen nu eenmaal vaker in aanmerking voor aanbestedingen (en krijgen dus meer bestekken binnen) dan kleinschaligere bedrijven. Daarnaast is het ook een stuk moeilijker voor kleinschalige bedrijven (eenmanszaken, ZZP ers) om te participeren in het onderzoek. Het aantal intern aanwezige bestekteksten is ook kleiner bij kleinschalige bedrijven. Respons van deze bedrijven is daarom ook weggebleven. Aan de hand van een vragenlijst zijn interviews gehouden met de bedrijven. Er is bewust gekozen voor een interviewmatige wijze van onderzoek, omdat er zo vaak meer informatie vrijkomt dan wanneer er alleen via de mail gereageerd wordt op strak geformuleerde vragen. Het eerste deelonderzoek is kwalitatief geweest. Het tweede onderzoek is empirisch. Er is uitgegaan van 16 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

17 de vragenlijst omschreven in paragraaf 5.1, waarbij ook een aantal open, niet-vooraf opgestelde vragen zijn gesteld. Omdat de meningen en informatie verstrekt zijn door de geïnterviewde bedrijven wordt er vanuit gegaan dat deze waarheidsgetrouw zijn overgebracht. 4.4 Grenzen 4.5 Bouwprocedure Om het onderzoek succesvol af te ronden zullen er grenzen gesteld moeten worden. We beperken ons daarbij tot de bestekken die al terecht zijn bij de bliksembeveiligingsbedrijven. Niet in elk bestek dat in Nederland opgemaakt wordt, komt bliksembeveiliging voor. Uit risicoanalyses blijkt bijvoorbeeld dat dit niet nodig is. Er wordt dus niet onderzocht in hoeveel procent van de gevallen er bliksembeveiliging voor wordt geschreven. Zou dit wel gedaan zijn, dan zou er op bestekschrijversniveau te werk gegaan moeten worden. Dit zou ook een te groot onderzoeksveld zijn voor de beschikbare tijd. We beperken ons tot het einde van het organogram (zoals deze is gegeven in paragraaf 4.4.3). Dit onderzoek bevindt zich onder de leden van de Vakgroep Bliksembeveiliging. Niet-leden zijn niet opgenomen in dit onderzoek. Voordat de daadwerkelijke interviews plaatsvinden, is onderzocht hoe communicatie verloopt van opdrachtgever tot aan de laatste onderaannemer. Op deze manier zien we waar bestekteksten in het proces opgemaakt worden en wie hierbij betrokken zijn. Alleen de fasen die van belang zijn voor dit onderzoek zijn nader verklaard Fasen Er zijn altijd meerdere partijen betrokken bij de aanleg van een dergelijk systeem. Hieronder is schematisch weergegeven welke partijen betrokken zijn in een dergelijk proces en hoe hun verstandhouding (machtsverhouding) is. Om een duidelijke uitleg te kunnen geven zijn een groot deel van de fasen aangegeven waarin een bouwprocedure verloopt. De hoofdfasen zijn over het algemeen: Ontwerpfase, (ruw)bouwfase en afbouwfase. De twee omlijnde blokken zijn in deze voornamelijk van toepassing. 17

18 Ontwerpfase (Ruw-)Bouwfase Afbouwfase Stap 1 Voorlopig ontwerp Aanstellen van directie Oplevering pand Stap 2 Toetsing welstandscommissie Verantwoordelijken voor materiaal vaststellen Maatregelen bij constatering gebreken Stap 3 Definitief ontwerp Onderaannemers vaststellen Gereedmelding bij gemeente Stap 4 Aanvraag bouwvergunning Controlemomenten inplannen Stap 5 Plannen ter inzage stellen Partijen op één lijn krijgen Stap 6 Het Bestek Tijdspanne stellen (deadline) Stap 7 Uitzoeken bouwbedrijf Aantal werkbare dagen vaststellen Stap 8 Bouwbegeleiding Beveiliging van bouwplaats regelen Verzekeringen afsluiten 18 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

19 4.5.2 Bestek Er zijn drie soorten bestekken die regelmatig naar voren zijn gekomen in het onderzoek: + + Nieuwbouwbestekken. Bestekken met dit karakter zijn opgemaakt voor nog niet gebouwde/ bestaande panden. + + Verbouw/renovatiebestekken. Bestekken ter aanpassing/uitbreiding op bestaande gebouwen en monumenten. + + Kort bestek. Hierin wordt in hoofdlijnen aangegeven wat de bedoeling is. De verdere invulling wordt overgelaten aan de aannemer voor/tijdens de bouw. Zo kan de aannemer zijn eigen expertise inzetten. Deze manier wordt toegepast omdat het maken van het bestek dan vaak minder tijd kost voor de initiële bestekschrijver. In een bestek staat de gedetailleerde technische uitwerking van een ontwerp. Het vormt de basis voor aannemers om hun offertes en aannemerscontracten op te kunnen stellen. De bestekken bestaan uit een bestektekst en bestektekeningen Onderaannemers vaststellen De manier waarop onderaannemers vastgesteld worden kan verschillen per project. Overheidsinstanties zijn verplicht dit via aanbesteding te doen. Niet altijd is iedereen toegestaan om zich in te schrijven voor een project. Er zijn 3 soorten aanbestedingen waaruit dit blijkt: + + Openbare aanbesteding: Iedere aannemer kan hieraan meedoen. De aannemers leveren hun prijs in, de architect en opdrachtgever bepalen uiteindelijk wie het werk krijgt. + + Onderhandse aanbesteding: De architect en/of opdrachtgever kiezen een aantal aannemers uit. Zij maken een prijs, waarbij bijna altijd de aanbieder met de laagste prijs gekozen wordt. + + Europese aanbesteding: Overheidsinstanties zoals het rijk, gemeentes, provincies of waterstaat laten soms grote werken uitvoeren. Werken waarbij de kosten hoger dan vijf miljoen euro moeten Europees aanbesteed worden. In dit geval mogen ook Europese landen hun prijs indienen. Het grootste deel van de projecten is niet gestuurd vanuit de overheid. In zo n geval wordt er gewoon een prijsopgaaf gedaan bij een aantal bedrijven door de aannemer. De opdrachtgever staat altijd bovenaan. De vraag om een nieuw gebouw of nieuwe installatie te maken, ontstaat hier. Uiteraard zijn er op het niveau van het bliksembeveiligingsbedrijf nog meer bedrijven die als onderaannemer fungeren. Bijvoorbeeld een loodgieter of dakdekker. Zij zitten voornamelijk in de afwerking. Er zijn aannemersbedrijven die alles doen. Zo zijn onderaannemers niet nodig. Dit komt zelden voor. De bliksembeveiliger kan zelfs nog een onderaannemer zijn van de elektro installateur. Uiteindelijk ziet de structuur bij een bouwproject eruit als hieronder is weergegeven. 19

20 Opdrachgever Architect Adviesbureau Hoofdaannemer Onderaannemer Grondwerk Stucwerk Metselwerk Electra Installatie Uitvoerder Uitvoerder Uitvoerder Uitvoerder Uitvoerder Voorman + werknemers Voorman + werknemers Voorman + werknemers Voorman + werknemers Voorman + werknemers Om te verduidelijken wat de verstandhouding is tussen de partijen, wordt er hieronder aangegeven hoe er gecommuniceerd wordt. Meestal komt/komen er uiteindelijk een of twee partijen uit de aanbesteding per fase (per laag). Er kunnen er bijvoorbeeld twee op een werk gezet worden als het werk te groot is of als de onderaannemer ook weer een deel uitbesteed. 20 Onderzoeksrapport Kwalitatieve Bliksembeveiliging

NEN-EN-IEC 62305. De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd

NEN-EN-IEC 62305. De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd NEN-EN-IEC 62305 De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd NEN-EN-IEC 62305 Sinds 1 januari 2009 is NEN-EN-IEC 62305 voor bliksembeveiliging van kracht, met voor Nederland de aanvulling NPR 1014. De norm

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, januari 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2 1.1

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Begin 2014 zijn de vakgroepleden Dak- en Gevelbegroeners door het bestuur bezocht. De inhoud van deze ledenbezoeken is als volgt samen te vatten:

Nadere informatie

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9 Woord vooraf Het Basisboek Methoden en Technieken biedt je een handleiding voor het opzetten en uitvoeren van empirisch kwantitatief onderzoek. Je stelt door waarneming vast wat zich in de werkelijkheid

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk september 2005 COLOFON Samenstelling Drs. M.H. (Mark) Gremmen drs. A.J.H. (Bert Jan)

Nadere informatie

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke btwverlaging. renovatie en onderhoud in de bouw-, installatie- en groenvoorziening?

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke btwverlaging. renovatie en onderhoud in de bouw-, installatie- en groenvoorziening? Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke btwverlaging voor renovatie en onderhoud in de bouw-, installatie- en groenvoorziening? Belangrijkste resultaten Meting 2 T.b.v. openbare publicatie Henri

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Bouw zelf je eigen droomhuis Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Inhoud 1. Inleiding 2. Van droom naar werkelijkheid: collectief particulier opdrachtgeverschap 3. Je eigen droomhuis

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Social Action Research Plan

Social Action Research Plan Social Action Research Plan Social media project Studenten Dennis Visschedijk 438332 Aileen Temming 474094 Stefan Ortsen 481295 Niels Konings 449822 Renee Preijde 482835 Opdrachtgever Stal te Bokkel Daniëlle

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Communicatieplan Croon CO2 Footprint

Communicatieplan Croon CO2 Footprint Croon Elektrotechniek B.V. Marketing & Business Development Hoofdkantoor Rotterdam Schiemond 20-22 3024 EE Rotterdam Postbus 6073 3002 AB Rotterdam Telefoon 088-923 33 44 www.croon.nl Communicatieplan

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, september 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom

Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom Rapportage oktober 2014 Inleiding Stichting Bi- Zone heeft begin oktober 2014 een vragenlijst uitgezet onder al haar contribuanten (alle bedrijven

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over.

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Introductie U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Het idee omzetten in werkelijkheid is voor velen een grote stap.

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Grensverleggende brancheorganisaties UNETO-VNI. 21 april 2015 VNO-NCW en MKB-NL

Grensverleggende brancheorganisaties UNETO-VNI. 21 april 2015 VNO-NCW en MKB-NL ppen) Grensverleggende brancheorganisaties UNETO-VNI 21 april 2015 VNO-NCW en MKB-NL UNETO-VNI: de ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel, gevestigd in Zoetermeer

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

Voorbeeld stagevoorstel

Voorbeeld stagevoorstel Voorbeeld stagevoorstel BIS (Bedrijfskunde Informatiepunt Stages) Het stagevoorstel moet bestaan uit verschillende onderdelen, welke ook beschreven staan in het instructiedocument (kopje 4.3). In dit document

Nadere informatie

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten Aanbestedingen 1. Aanbestedingen van opdrachten 1.1 Algemeen Steeds vaker worden vervoeropdrachten aanbesteed. Het gaat dan vooral om grote opdrachten, zoals langdurige contracten voor bedrijfsvervoer

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

BRL6000 Installatietechniek

BRL6000 Installatietechniek CERTIFICERING VOOR INSTALLATIETECHNIEK Sinds 2005 kent Nederland een nieuwe certificatieregeling voor bedrijven die zich willen certificeren voor het ontwerpen, installeren en beheren van installaties,

Nadere informatie

1. Decertificering en dematerialisatie van aandelen

1. Decertificering en dematerialisatie van aandelen 1 TOELICHTING BEHORENDE BIJ HET VOORSTEL TOT WIJZIGING VAN DE STATUTEN VAN ALANHERI N.V. ("ALANHERI" OF "DE VENNOOTSCHAP") Behorende bij agendapunt 8 van de op 27 mei 2011 te houden algemene vergadering

Nadere informatie

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011 Gedragscode Persoonlijk Onderzoek 21 december 2011 Inleiding Verzekeraars leggen gegevens vast die nodig zijn voor het sluiten van de verzekeringsovereenkomst en die van belang zijn voor het nakomen van

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1 Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1 T.b.v. openbare publicatie Henri Busker Woensdag 10 juli 2013 Inleiding Dit

Nadere informatie

CONTROLEPLAN 55.00. gasinstallaties. www.controleplannen.nl. Over dit controleplan

CONTROLEPLAN 55.00. gasinstallaties. www.controleplannen.nl. Over dit controleplan CONTROLEPLAN GASINSTALLATIES 55.00 CONTROLEPLAN 55.00 gasinstallaties www.controleplannen.nl Inhoud Over dit controleplan A Organisatie P2 B Techniek P5 C Inspectielijst P6 Gasinstallaties kennen niet

Nadere informatie

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Rekenkamer Gouda - CONCEPT EN VERTROUWELIJK - Versie d.d. 12 mei 2012 Inhoudsopgave 1. Onderzoekskader schuldhulpverlening in Gouda

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Kiwa N.V. 3/12/14. Roy Senden. Partner for progress

Kiwa N.V. 3/12/14. Roy Senden. Partner for progress Roy Senden Partner for progress 1 Brandpreventie Academy Namens Brandpreventie Academy hartelijk welkom Introductie Wat doet Kiwa 3 Data Uitfasering regeling 2002 31-8-2014 (audits) 31-12-2014 (certificaten)

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Rapport. CO2-prestatieladder communicatieplan 2014. projectnaam Communicatieplan 2014 referentie AKA/003

Rapport. CO2-prestatieladder communicatieplan 2014. projectnaam Communicatieplan 2014 referentie AKA/003 Rapport Aveco de Bondt CO2-prestatieladder communicatieplan 2014 bezoekadres postbus postcode telefoon telefax e-mail internet Reggesingel 2 202 7460 AE Rijssen (0)548 51 52 00 (0)548 51 85 65 rijssen@avecodebondt.nl

Nadere informatie

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 9 januari 2006 Contactpersoon: Ir. G.F.W.C.

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

Veiligheidsaarde is meer dan 25/In

Veiligheidsaarde is meer dan 25/In VAKGROEP BLIKSEMBEVEILIGING Veiligheidsaarde is meer dan 25/In De techniek waarop Nederland draait VAKGROEP BLIKSEMBEVEILIGING Veiligheidsaarde is meer dan 25/ln In deze folder vatten we de essenties van

Nadere informatie

Regeling Brandmeldinstallaties. Samenvatting

Regeling Brandmeldinstallaties. Samenvatting Regeling Brandmeldinstallaties 2002 Samenvatting Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze samenvatting mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt,

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie sociale en regionale statistieken (SRS) Sector statistische analyse voorburg (SAV) Postbus 24500 2490 HA Den Haag Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen

Nadere informatie

Toelichting op vraagstuk businessmodel Idensys en SEO rapport voor consultatiebijeenkomst 22 en 23 september 2015

Toelichting op vraagstuk businessmodel Idensys en SEO rapport voor consultatiebijeenkomst 22 en 23 september 2015 Programma Idensys Contactpersoon Huub Janssen Aantal pagina's 5 Toelichting op vraagstuk businessmodel Idensys en SEO rapport voor consultatiebijeenkomst 22 en 23 september 2015 Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

De vragen dd 20 september en 26 september zijn in de beantwoording doorlopend genummerd.

De vragen dd 20 september en 26 september zijn in de beantwoording doorlopend genummerd. Gemeente Amersfoort Vragen 2008, nummer DOCS.nr. 2877292 VRAGEN van de raadsleden van Wegen (BPA) en van t Erve inzake integriteit gemeente Amersfoort / SRO gedaan overeenkomstig artikel 43 van het reglement

Nadere informatie

Nieuws1010 Onafhankelijke uitgave van Meer1010

Nieuws1010 Onafhankelijke uitgave van Meer1010 29-8-2014 16:22 Juni 2014-4 Stekerend installeren (4) Commentaar op NIEUWSBRIEF NEN 3140 van mei 2014 Stekerend installeren een tijdbom? Inleiding Jay Smeekes, die namens UNETO-VNI lid is van de normcommissie

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Managementsamenvatting. Afnemersonderzoek Basisregistraties Adressen en Gebouwen

Managementsamenvatting. Afnemersonderzoek Basisregistraties Adressen en Gebouwen Managementsamenvatting Afnemersonderzoek Basisregistraties Adressen en Gebouwen Managementsamenvatting Afnemersonderzoek BAG Uitvoering 2013 In opdracht van het Ministerie van I en M is door Statisfact

Nadere informatie

UW PARTNER IN SCHOONMAAKONDERHOUD

UW PARTNER IN SCHOONMAAKONDERHOUD UW PARTNER IN SCHOONMAAKONDERHOUD Voorwoord Voor u ligt de brochure van Fm Portal Schoon BV (nader genoemd; FPS). In deze brochure treft u informatie aan over onze dienstverlening. Als uw interesse in

Nadere informatie

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek Galvanistraat 51 6716 AE Ede T 0318-631 670 E info@elektroraad.nl www.elektroraad.nl leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek een initiatief van Elektroraad auteur: Peter Treffers gewijzigd:

Nadere informatie

Antwoorden op de door de onderzoekers gestelde vragen

Antwoorden op de door de onderzoekers gestelde vragen Antwoorden op de door de onderzoekers gestelde vragen Aanbestedingsbeleid gemeente Dinkelland Aanbestedingen Hoe hoog zijn de jaarlijks gemeentelijke uitgaven en hoeveel procent hiervan bestaat uit aanbestedingen?

Nadere informatie

Installatietechniek. Beroepsproduct: Groep: Periode: Blok H1.2. Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00. Projectleden: Ingeleverd door:

Installatietechniek. Beroepsproduct: Groep: Periode: Blok H1.2. Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00. Projectleden: Ingeleverd door: Installatietechniek TISD WH1.2 Plan Van Aanpak Beroepsproduct: Groep: Plan Van Aanpak WH11B2 Periode: Blok H1.2 Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00 Projectleden: Ingeleverd door: Tutor: Luuk

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP Onderzoeksartikel 5 juni 2014 De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP M.R.L. Nass; onderzoekstudent Farmakunde Abstract Doelstelling: Het doel van dit onderzoek was het verkrijgen van

Nadere informatie

De toekomst van handelsmissies

De toekomst van handelsmissies De toekomst van handelsmissies 1 Deze rapportage is een uitgave van het lectoraat International Business. Lectoraat International Business School of Business, Media en Recht Windesheim Campus 2-6 Postbus

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Notulen van de buitengewone Ledenvergadering d.d. 1 december 2011 gehouden in het Zalmhuis, Schaardijk 396, 2909 LA Rotterdam.

Notulen van de buitengewone Ledenvergadering d.d. 1 december 2011 gehouden in het Zalmhuis, Schaardijk 396, 2909 LA Rotterdam. 1 Notulen van de buitengewone Ledenvergadering d.d. 1 december 2011 gehouden in het Zalmhuis, Schaardijk 396, 2909 LA Rotterdam. 1. Opening door voorzitter De vergadering wordt geopend door voorzitter

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

A. Nieuwe Wmo Verordening prestatieveld 6

A. Nieuwe Wmo Verordening prestatieveld 6 Onderzoeksopzet Evaluatie Wmo 2013 Op 1 januari 2013 is de nieuwe Verordening Voorzieningen Maatschappelijke Ondersteuning Drechtsteden 2013 in werking getreden. Tevens is op die datum een nieuwe aanpak

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

VS-rapport nr.: 04-337

VS-rapport nr.: 04-337 RAPPORTAGE LEDENMONITOR 2003 Vereniging van Sloopaannemers VS-rapport nr.: 04-337 Vereniging van Sloopaannemers Stationsweg 2 4191 KK GELDERMALSEN Postbus 275 4190 CG GELDERMALSEN tel. 0345-585038 fax

Nadere informatie

Reglement voor aanbestedingen van de gemeente Ferwerderadiel 2010

Reglement voor aanbestedingen van de gemeente Ferwerderadiel 2010 Reglement voor aanbestedingen van de gemeente Ferwerderadiel 2010 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ferwerderadiel; overwegende dat: - de gemeente een groot aantal taken tijdelijk

Nadere informatie

Ongewenste opwarming koudwaterleidingen in woningen Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 23 december 2010 Status Definitief

Ongewenste opwarming koudwaterleidingen in woningen Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 23 december 2010 Status Definitief Ongewenste opwarming koudwaterleidingen in woningen Verslag uitgevoerde activiteiten 2010 Datum 23 december 2010 Status Definitief Colofon VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Bouwen aan kwaliteit

Nadere informatie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie FPH Ploegmakers BV - Communicatieplan 1 Verantwoording Titel Communicatieplan Invalshoek C: Transparantie Revisie 1.0 (definitief)

Nadere informatie

INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen

INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen Internationale uitwisselingen tussen Aalsterse verenigingen en groepen/verenigingen in andere landen kunnen bij de betrokken

Nadere informatie

Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008

Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008 Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008 Inleiding De veiligheid van het kind is een van de belangrijkste

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Uitkomst van de Enquête

Uitkomst van de Enquête Uitkomst van de Enquête Naar aanleiding van het rapport tussen leden en leiders heeft de commissie Noten een enquête uit gestuurd waarin de aanbevelingen worden voorgelegd aan leden en sympathisanten van

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan Aan de raad AGENDAPUNT 4 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007 Dynamische woningmarktscan Voorstel: 1. De Dynamische woningmarktscan als beleidskader vaststellen. 2. De volgende uitgangspunten voor het woningbouwprogramma

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg Proces klachtbehandeling 2011................................................................... Antidiscriminatievoorziening Limburg Mei 2012...................................................................

Nadere informatie

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP Versie 1.0 Wouter van Kuipers 7 7 2008 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 Inleiding... 2 3 Probleemgebied... 3 3.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen.

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Bijlage 1 Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Opmerkingen: 1. Tekst voorwaarden leerlingbouwplaats (bijlagen 1 en 3 convenant) wordt nog kortgesloten met Fundeon. 2. Definitieve tekst geschiktheidtoets

Nadere informatie

Het labjournaal. Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen. Inleiding

Het labjournaal. Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen. Inleiding Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Het labjournaal Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek 2015

Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Uitgevoerd door de Wetenschapswinkel van de Universiteit Twente Laura van Neck December 2015 1 Colofon Onderzoek uitgevoerd door: Wetenschapswinkel Universiteit Twente

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

De schakel tussen u en techniek.

De schakel tussen u en techniek. De schakel tussen u en techniek. www.saasen.com ELEKTRA VENTILATIE BEVEILIGING TELEMATICA Eén betrouwbare partner voor al uw installatiewerkzaamheden Dan bent u bij J. Saasen B.V. aan het goede adres.

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Elektro & ICT. Rien van Wolfswinkel +31 6 11 59 15 25

Elektro & ICT. Rien van Wolfswinkel +31 6 11 59 15 25 Elektro & ICT de autoriteit in E-installatiemedia Doelgroep: 5.500 beslissers in de E-sector Met Elektro & ICT, kortweg E&I, bereikt u zowel leden als niet leden van UNETO-VNI die als directeur/ eigenaar

Nadere informatie

Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V.

Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V. Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V. Bouwstroom : Alle bouwstromen Aantal respondenten : 4 Periode : Alle resultaten tot op heden Vergeleken met : heel Nederland Aantal respondenten in de regio :

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

Concept Communicatieplan

Concept Communicatieplan Concept Communicatieplan DATUM AUTEUR VERSIE Pagina 1 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Achtergrond... 3 1.2 Doelstelling... 3 1.3 Randvoorwaarden... 3 2 Communicatiestrategie... 4 2.1 Doelgroepen...

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek Wmo & Jeugd 2016

Cliëntervaringsonderzoek Wmo & Jeugd 2016 Cliëntervaringsonderzoek Wmo & Jeugd 2016 Inleiding Zowel in de Wmo als in de Jeugdwet is opgenomen dat gemeenten jaarlijks de ervaringen van cliënten moeten onderzoeken. Daarbij wordt vanaf 2016 voor

Nadere informatie

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN 2016D07727 LIJST VAN VRAGEN De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over

Nadere informatie

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Inleiding Deze rapportage beschrijft de resultaten en conclusies van de uitgevoerde inspecties van de elektrotechnische installatie bij een groep

Nadere informatie

Hoe betrouwbaar drinkwater veilig stellen?

Hoe betrouwbaar drinkwater veilig stellen? Hoe betrouwbaar drinkwater veilig stellen? OASEN Lexmond, maart / april 2010 Eric van der Blom UNETO-VNI Beleidsmedewerker sanitaire technieken UNETO-VNI: ondernemingsorganisatie voor de installatiebranche

Nadere informatie