POLITIEKE WIL EN MOED ONMISBAAR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "POLITIEKE WIL EN MOED ONMISBAAR"

Transcriptie

1 Nummer juni 2007 Uitgave Directie Voorlichting en Communicatie Ministerie van Defensie Pagina 5 Marechaussee in Euregio van vele markten thuis Pagina 6 F-16 s krijgen tweede leven in Chili Pagina 8 Op voetpatrouille in de groene zone van Deh Rawod Pagina 8 Elke manier van schrijven is toegestaan DEFENSIE INNOVATIE KRIJGT NIET DE WAARDERING DIE HET VERDIENT POLITIEKE WIL EN MOED ONMISBAAR SOESTERBERG - Van de plank kopen, is een goede optie om in een materiële behoefte te voorzien. Maar daarbij mag ook militaire innovatie niet worden veronachtzaamd, zo betoogde admiraal b.d. Cees van Duyvendijk onlangs tijdens een symposium over dit onderwerp. Als een van de weinige ministeries heeft Defensie een solide kennisbasis. Het zou zonde zijn die af te breken, stelde de oud-marineman, die tegenwoordig aan TNO is verbonden als voorzitter van de Raad van Onderzoek. Defensie, wees zuinig op uw verworvenheden en laat u niet meeslepen door de waan van de dag. TEKST: ANDRÉ TWIGT Met een oorverdovend applaus na afloop liet de zaal merken dat het exposé van de oud-bevelhebber bepaald niet aan dovemans- LANDMACHTDAGEN WAARDIG AFGESLOTEN WEZEP - De laatste van drie Landmachtdagen is goed bezocht. Op de Prinses Margrietkazerne in Wezep bekeken ruim mensen de demonstraties en namen deel aan de vele activiteiten. Ondanks de hitte deden zich geen problemen voor. Door zwaar onweer in andere delen van Nederland konden de helikopters voor de demonstratie van 11 Luchtmobile Brigade het evenemententerrein niet bereiken. Als alternatief volgde een uitgebreid gemechaniseerd optreden. Aan het einde van de gevechtsacties brachten de militairen een eregroet aan de vorige week omgekomen sergeant 1 Michel Meijers. Na één minuut stilte brak er spontaan een overweldigend applaus los vanaf de tribune. Tijdens de Landmachtdagen toonde het groene krijgsmachtdeel eveneens de samenwerking tussen civiele en militaire instellingen aan het publiek. Onder meer werden verschillende optredens met brandweer, politie Adios F-16 s en ambulancediensten gehouden. Ook was er een speciaal ingerichte filmset, waarop de civiele coöperatie tot leven kwam. In totaal bezochten circa mensen het open huis. ANTOFAGASTA - De achttien F-16 s van de Koninklijke Luchtmacht, die Chili eind 2005 besloot te kopen, zijn allemaal afgeleverd. De laatste en derde ferry van zes toestellen arriveerde afgelopen vrijdag op Base Aerea Cerro Moreno, in de Zuid-Amerikaanse kustplaats Antofagasta. Na de overdracht stapten de Nederlandse jachtvliegers aan boord van een KDC-10 om, na een stop in Frans Guyana, huiswaarts te keren. Een reportage staat op de pagina s 6 en 7. Foto: Monique van Rijen-Bos oren was gericht. In het Officierscasino in Soesterberg legde Van Duyvendijk de vinger op de zere plek. Met de krimpende budgetten ligt verwaarlozing van het toekomstige innovatief vermogen op de loer. Dat zou op zijn zachtst gezegd zonde zijn. Verenigd in de zogenoemde gouden driehoek, gevormd door de kenniscentra, industrie en overheid, heeft ons land een prima reputatie op onderzoeksgebied en het krijgsbedrijf in het bijzonder. Zo leverde de nauwe samenwerking met TNO de afgelopen zestig jaar talloze innovatieve ontwikkelingen op en vestigde Nederland op het gebied van radars een uitstekende naam. Bovendien genieten sommige producten ook op de civiele markt veel aftrek. Ooit bedacht voor militaire doeleinden wordt bijvoorbeeld al jaren goed verdiend aan Gore Tex kleding en GPS. Foto: Fabiënne Bruys AVDD Vervolg op pagina 3 VASTE KAMERCOMMISSIE DEFENSIE BEZOEKT HR. MS. VAN SPEIJK men van wapensmokkel naar hun land. Daartoe controleert het M-fregat de scheepvaart naar Libanon en brengt die in kaart. De commandant van de Van Speijk, kapitein-luitenant ter zee René Tas, informeerde de kamerleden over de voortgang, de samenwerking tussen de verschillende eenheden en het effect van de missie. Voor het zo- MIDDELLANDSE ZEE - Een delegatie van de Vaste Kamercommissie voor Defensie heeft op 8 juni een bezoek gebracht aan Hr. Ms. Van Speijk, die onderdeel uitmaakt van de Unifil Maritime Task Force. De hoofdtaak van dit internationale vlootverband is het ondersteunen en assisteren van de Libanese autoriteiten bij het voorkomerreces zal de Kamer een besluit nemen over verlenging van Nederlandse deelname aan de missie. Naast voorzitter Hans van Baalen (VVD) namen Angelien Eijsing (PvdA), Raymond Knops (CDA), Joël Voordewind (CU), Kees van der Staaij (SGP), Remi Poppe (SP) en Hero Brinkman (PVV) deel aan het bezoek.

2 14 juni Pagina 2 IN HET KORT VAKANTIEGEZINNEN GEZOCHT MIDDELBURG - De Koninklijke Luchtmacht vliegt komende maand 150 Bosnische kinderen naar Nederland. Op 30 juli komen ze aan op de vliegbasis Eindhoven. Per bus reizen ze door naar de diverse provincies in Nederland om daar vervolgens drie weken lang bij gezinnen te gast te zijn. Voor ongeveer zestig kinderen is Stichting Europa Kinderhulp nog dringend op zoek naar vakantieouders of gezinnen die hen een heerlijke vakantie willen geven. Meer informatie over Stichting Europa Kinderhulp is te vinden op de website: ZEILWINST VOOR MARINE EN MARECHAUSSEE DEN HELDER - Marineman E. Goedel en B. Walta van de Marechaussee mogen zich een jaar lang militair zeilkampioen noemen. Het duo greep de titel onlangs op het Amstelmeer bij Den Helder. Een marine/landmachtploeg met G. de Graaf aan het roer, kwam als tweede uit de bus. De bronzen plak ging naar de landmachters J. Ligthart en J. Lugert. Aan het tweedaagse evenement namen negen ploegen van elk twee á drie zeilers deel. Ze voeren in Centaurs. Het verloop van de wedstrijd (zeven regatta s) mocht zonder meer spannend heten. Met nog vier wedstrijden te gaan, konden op de laatste dag de eerste vijf teams van het klassement nog allemaal winnen. De combinatie Goedel/Watla bleek echter ongenaakbaar. Nieuw: digitaal inschrijven voor sportkampioenschappen PILOT MBV IN HARSKAMP HARSKAMP - In de legerplaats Harskamp heeft onlangs de eerste opleiding Militaire Basisvaardigheden (MBV) plaatsgevonden. Dertig internationaal geplaatste militairen van SHAPE, JFC Brunssum, CC - Maritime Northwood, JFC Napels en CC Land Madrid fristen tijdens een aantal intensieve dagen hun kennis op. Na met goed gevolg te zijn getest, mochten zij het eerste MBV certificaat ontvangen. Het Nederlandse Administratief Korps van JFC Brunssum tekende voor de organisatie (zie foto). ZOETERMEER EERT VETERANEN ZOETERMEER - Zoetermeer viert de Nederlandse Veteranendag op vrijdag 29 juni voor de tweede keer mee met een avondprogramma. Vorig jaar was de eerste Zoetermeerse Veteranenavond op de Markt een doorslaand succes en die centrale plek in het Stadshart is nu ook plaats van handeling. Het begint allemaal met een parade van militaire voertuigen door een groot gedeelte van de groeikern. De route en de tijden zijn te vinden op Het Fanfare Korps Nationale Reserve verzorgt om uur een spetterend concert. Het landelijke thema Praat eens met een veteraan is verwerkt in het feestelijke avondprogramma dat loopt van tot uur. Amfibievoertuigen doen de aangrenzende Dobbeplas rimpelen en in de Driemanspolderzaal en in de raadzaal van het Stadhuis vindt een foto- en filmtentoonstelling plaats over de huidige missies. Een aantal rekwisieten van het KPU-bedrijf maakt de tentoonstelling compleet. MILITAIREN TE PAARD AMERSFOORT - Het Landgoed Maarsbergen vormt de laatste jaren het decor van het militair ruiterkampioenschap. Dit jaar is dat niet anders, al wordt het evenement omgedoopt tot een uitgebreid festijn. Op 7 juli staat immers niet alleen de samengestelde wedstrijd om de Aert van der Goes wisselbeker op de agenda, nieuw is de driekamp die onder auspiciën van de stichting Moderne Vijfkamp plaats heeft. Het betreft de onderdelen hardlopen, schieten en paardrijden. Vanaf uur is het terrein open voor het open militair ruiterkampioenschap in de klassen BB, B, L en M paarden. Ook bestaat de mogelijkheid een proef van het militair ruiterbewijs af te leggen, zowel voor brons als voor zilver. Een compleet hippisch toernooi dus. Meer informatie op inschrijven via de wedstrijdsecretaris: COMMANDO-OVERDRACHT RMC WEST SOESTERBERG - Kolonel Vrenken heeft op 5 juni het bevel over het Regionaal Militair Commando West overgedragen aan zijn opvolger kolonel Van den Bos. Bij de ceremonie op de appèlplaats van het Officierscasino in Soesterberg waren alle eenheden van RMC West present. De Regimentsfanfare Garde Grenadiers en Jagers zorgde voor de muzikale ondersteuning. De nieuwe functie van Vrenken is militair attaché op de Nederlandse ambassade in Berlijn. KANSRIJK Meer Kansrijkinfo op intranet: Defensie Portaal / Startpagina Personeel en internet: Voorlichtingsbijeenkomsten zelfstandig ondernemersschap Kansrijk organiseert weer een voorlichtingsbijeenkomst op 27 juni 2007 om 14:00 uur in Utrecht. Deze bijeenkomst voor defensiemedewerkers die geïnteresseerd zijn in het zelfstandig ondernemerschap en behoren tot een knelpuntcategorie of herplaatsingskandidaat zijn of dat gaan worden. U kunt zich inschrijven tot 22 juni 2007 via het aanmeldformulier De voorlichting gaat door mits er voldoende aanmeldingen zijn! Tijdens de bijeenkomst komt o.m. het ondernemerschap aan de orde, de begeleiding vanuit Kansrijk en de consequenties voor de wachtgeldregeling. Actuele vacatures Kansrijk Kijk voor een actueel overzicht en voorwaarden op de websites van Kansrijk. NOORS BEZOEK AAN OTCOPN AMERSFOORT - Een Noorse delegatie heeft laatst een bezoek gebracht aan het Opleidings- en Trainingscentrum Operatiën te Amersfoort. Dit gebeurde in het kader van het in februari afgesloten Army Co-operation Initiative tussen Nederland en Noorwegen en had als doel het uitwisselen van ervaringen met Provinciale Reconstructie Teams in Afghanistan. De delegatie stond onder leiding van kolonel Leif Petter Sommerseth, die in de tweede helft van vorig jaar de leiding had over het Noorse PRT in Meymaneh. Twee Nederlandse PRT-commandanten, de onlangs teruggekeerde overste Gerard Koot en ranggenoot Wilfred Rietdijk die komende september naar Afghanistan hoopt te vertrekken, woonden grote delen van het programma bij. VENTILATIEVESTEN VOOR TFU3 TARIN KOWT - De programmaleider van het Soldier Modernization Programme, luitenant-kolonel Jan Kerkhof (rechts), heeft 8 juni een ventilatievest overhandigd aan de commandant TFU 3, kolonel Nico Geerts. Deze zomer vindt in Uruzgan een beproeving plaats met ventilatievesten. Uit testen in de klimaatkamer bij TNO is al gebleken dat ze de warmtebelasting reduceren. Een uitgebreide veldbeproeving heeft echter nog niet plaatsgevonden. Eenheden van 13 Infanteriebataljon Stoottroepen zullen voor dit doel verschillende typen naar Afghanistan meenemen. Dus jij weet risico s goed in te schatten? De Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) zoekt ook voor 2007 persoonsbeveiligers. Ken jij het evenwicht tussen veiligheid en privacy? Kijk voor de eisen op de websites van Kansrijk. Vrijblijvend oriënteren op een baan buiten Defensie? Doe dan eerst de loopbaanscan SBK Defensie! DEN HAAG - Het Bureau Internationale Militaire Sport (BIMS) heeft een digitaal systeem voor het inschrijven voor de nationale militaire sportkampioenschappen (nmk s) geopend. Tot nu toe moesten de deelnemers zich via het eigen sportbureau opgeven. Het systeem, ontwikkeld door de Defensie Telematica Organisatie, maakt onderdeel uit van de intranetsite van de sportorganisatie. Het is bereikbaar via Klik in de navigatie aan de linker kant op inschrijven evenement. Wie zich intekent, krijgt automatisch een bevestiging g d. De nieuwe aanpak geldt niet voor teamsporten. Immers, de ploegen van de verschillende krijgsmachtonderdelen bestaan al. Op dit ogenblik kan voor de volgende evenementen worden ingeschreven. Wielrennen; 24 augustus/10 augustus; survivalrun; 19 september/ 5 september; halve marathon; 28 september/11 september; oriënteren 3 oktober/19 september; badminton 12 december/28 november. Achter de datum staat de deadline voor inschrijven. Via de website van het BIMS kunnen ook de programmaboekjes voor de nationale militaire kampioenschappen worden gedownload. Wijziging Arbeidstijdenwet MELDPUNT ONGEWENST GEDRAG Rutgers Nisso Groep BEREIKBAAR OP WERKDAGEN VAN UUR TOT UUR (OOK VANUIT HET BUITENLAND BEREIKBAAR) (GRATIS) +31 (0) DEN HAAG - De Arbeidstijdenwet is per 1 april gewijzigd. Deze verandering heeft het karakter van een vereenvoudiging. Defensie maakt gebruik van de wettelijke overgangsbepaling om tot uiterlijk 1 april 2008 de vóór 1 april 2007 geldende Arbeidstijdenwet in stand te houden. Tot die datum blijft de huidige werkwijze ten aanzien van de vaststelling van werk- en rusttijden bestaan. In de loop van dit jaar wordt meer informatie gegeven over het moment en de wijze waarop het ministerie invulling geeft aan de vereenvoudiging van de Arbeidstijdenwet. Meer info op intranet: Defensie Portaal/Startpagina Personeel.

3 14 juni Pagina 3 DEFENSIE INNOVATIE KRIJGT NIET DE WAARDERING DIE HET VERDIENT Vervolg van pagina 1 SOESTERBERG - Volgens Van Duyvendijk zal deze trend zich onverkort voortzetten. Mede door de terreurdreiging zijn maatregelen tegen chemische en biologische wapens net zo belangrijk voor militairen in Uruzgan als voor reizigers in de metro van Amsterdam. Beschermende kleding en uitrusting bieden evenveel bescherming aan de brandweerman als de militair. Van Duyvendijk toont zich dan ook een voorstander om maatschappelijke veiligheid en defensie zoveel mogelijk in een grote onderlinge samenhang te benaderen. Het ligt voor de hand beide kennisarena s te koppelen, om maximale synergie te bereiken. Dat maakt het effect van innovatie stukken groter. LUIKEN DICHT Waar Van Duyvendijk de problematiek vooral door een nationale bril beschouwde, koos Nick Witney een meer Europese benadering. De chief executive bij het European Defence Agency Nieuwe versie Wegwijzer Sociale Zekerheid Defensie DEN HAAG - De inmiddels negende uitgave van de Wegwijzer Sociale Zekerheid Defensie is uit. De belangrijkste aanpassingen zijn het per 1 januari in werking getreden herziene reïntegratiebeleid en het per die datum opgerichte Dienstencentrum Reïntegratie. De wegwijzer wordt tweemaal per jaar aangepast, de volgende aflevering komt dit najaar uit. De nieuwe versie staat op het MP-net en is direct te benaderen, maar ook op intranet via de Startpagina Personeel of op internet via en dan Personeel. Boekje 1 Logistieke Brigade wint prestigieuze award NEW ORLEANS - De Employment Marketing Association heeft onlangs in New Orleans (VS) het boekje Pienter beloond met de Creative Excellence Award. De uitgave van 1 Logistieke Brigade kent een handig zakformaat en bevat heldere teksten over waar deze eenheid van de Koninklijke Landmacht voor staat. Juist die eigenschappen vielen bij de jury in de pul. De Employment Marketing Association reikt jaarlijks prijzen uit aan de beste internationale defensiecampagnes en drukwerken. Van de ruim zesduizend internationale inzendingen in diverse categorieën won Pienter brons op het onderdeel Global Communications. Het idee voor het boekje kwam na de ontwikkeling van het nieuwe mouwembleem voor de brigade, vorig jaar. Toen de drie disciplines transport, logistiek en militaire administratie werden samengevoegd, moest dat naar de eenheden worden gecommuniceerd. Het idee om dit in boekvorm te doen, was snel geboren. Pienter bevat onder meer een stukje historie, de kerntaken van de logistieke brigade en de toekomstvisie en valt door het zakformaat ook in het veld te gebruiken. De sectie Communicatie 1 Logbrig heeft drieduizend exemplaren in het Engels laten vertalen. Die komen van pas wanneer zich internationale partners aandienen. Hoofd sectie Communicatie en initiatiefnemer achter Pienter, majoor Henri ter Beek is blij met de prijs en roemt de zorgvuldigheid waarmee het boekje werd samengesteld door Ed Barzilaij van arbeidsmarktcommunicatiebureau Maximum. Beide heren waren verbaasd dat Pienter in de prijzen viel. Ter Beek: Tijdens zo n verkiezing worden de meest ingenieuze en hightech reclamecampagnes ingestuurd. Dan verwacht je niet dat de jury aandacht heeft voor een, op het oog, simpel boekje. Waarschijnlijk is dat ook de kracht, pure eenvoud. Overigens vielen de Nederlandse krijgsmacht en bureau Maximum nog een keer in de prijzen. De motivatiefilter waarop belangstellenden ontdekken of ze geschikt zijn voor een functie bij de landmacht, kreeg eveneens brons. stelde zich de vraag wat de kansen van de Oude Wereld zijn op de internationale defensiemarkt als er niet intensiever wordt samengewerkt. Antwoord: bijster weinig. In vergelijking met China, India en de VS presteert Europa onder de maat. Maar gelukkig wordt er hard gewerkt om het tij te keren. Zo hebben 26 Europese ministers onlangs een strategie ontwikkeld om kennisnetwerken te koppelen en de afzonderlijke markten meer voor elkaar open te stellen. Een opmerkelijk initiatief daarbij is het recentelijk uit de grond gestampte investeringsprogramma Force Protection, waarvan Nederland optreedt als portefeuillehouder. Graag ziet Witney dit samenwerkingsverband als wegbereider van een veel intensievere coöperatie. Dat acht hij bittere noodzaak, want ieder bedrijf dat geen spullen verkoopt die de strijdkrachten van morgen nodig hebben, is ten dode opgeschreven. Zover wilde Van Duyvendijk het beslist niet laten komen. Investeren in een weloverwogen, gerichte en solide basis en doelmatige infrastructuur op het gebied van kennis is dan ook van levensbelang, aldus de voormalige vlootvoogd. De directievoorzitter van Thales Nederland B.V., Arno Peels, deelde die mening. Jarenlange Defensie-innovatie heeft bij de Koninklijke Marine geleid tot een revolutionaire serie radars, die toonaangevend in de wereld bleken te zijn. Foto: Rob Gieling AVDD Maar hij maakte duidelijk dat financiële injecties ten behoeve van de krijgsinspanningen niet zomaar uit de lucht komen vallen. Daar waar andere sectoren met schijnbaar moeiteloos gemak kunnen putten uit een waaier van innovatie-ondersteunende initiatieven en fondsen, al dan niet betaald uit de aardgasbaten, heeft defensiegeoriënteerde innovatie het een stuk moeilijker om de waardering te krijgen die ze verdient. Op de een of andere manier gaan de luiken dicht op het moment dat het woord defensie valt. Dan maken economische criteria opeens plaats voor emotionele. Dat is ronduit fout, vind Peels. Door defensie geïnitieerde innovatie is namelijk de aanjager van de kennisinstituten en de defensiebedrijven. Nederland rendeert wanneer defensie innoveert en de industrie exporteert. Als we tenminste in staat zijn om de sentimenten rondom investeringen in defensietechnologie weg te nemen. Daarvoor is politieke wil en moed nodig. Schadeverhaal bij verkeersboetes DEN HAAG - Wanneer een medewerker van Defensie de organisatie schade toebrengt door ervoor te zorgen dat hij een verkeersboete krijgt opgelegd, kan dit op betrokkene worden verhaald. Het beleid dat hiervoor stond, was tot op heden bij elk defensieonderdeel verschillend. In een streven naar uniforme toepassing heeft de hoofddirectie Personeel nu defensiebreed beleid geformuleerd. Dit is terug te vinden in de Beleidsregel inzake schadeverhaal defensiepersoneel op MP Meer informatie op intranet: Defensie Portaal/Startpagina Personeel. Veroordeling altijd bekend bij Defensie CIMIC Centre of Excellence naar Enschede DEN HAAG - Iedere militair die zich schuldig maakt aan wangedrag dat leidt tot een strafrechtelijke veroordeling, moet zich daarover vroeger of later tegenover zijn werkgever verantwoorden. Militairen die zijn verdacht van strafbare feiten verschijnen in beginsel voor de militaire politierechter of de militaire kamer van de rechtbank te Arnhem, schrijft staatssecretaris Cees van der Knaap in antwoord op Kamervragen. Het komt echter voor, dat een verdachte tijdens het verhoor door de politie niets vertelt over zijn baan bij Defensie. Maar al staat de militair dan terecht bij een civiele rechtbank, een eventuele veroordeling belandt wel bij zijn werkgever. Bij het periodieke veiligheidsonderzoek door de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst worden ook justitiële antecedenten, waaronder vonnissen, betrokken. Aangezien vrijwel alle defensiefuncties vertrouwensfuncties zijn, leidt het intrekken van de verklaring van geen bezwaar in feite tot ontslag. Het gaat volgens de staatssecretaris overigens niet om grote aantallen verdachten. ENSCHEDE - Het internationale kennis- en opleidingsinstituut voor civiel-militaire samenwerking tijdens militaire operaties (NAVO CIMIC Centre of Excellence, CCOE) verhuist definitief van Budel naar de voormalige vliegbasis Twenthe. Vorig jaar maakte staatssecretaris Van der Knaap dit voornemen al, onder voorbehoud, bekend tijdens de opening van het Defensie HRM Dienstencentrum, dat net als de vliegbasis ook in Enschede is gevestigd. Naast Nederland zijn Duitsland, Denemarken en Polen partner van het CCOE. In 2008 zal ook Letland vrijwel zeker gaan deelnemen. Het CIMIC Centre of Excellence heeft een vaste staf van ongeveer zestig medewerkers; dit zal oplopen naar tachtig. Daarnaast is er een permanente groep van minimaal zestig en maximaal honderd militaire cursisten. Dit jaar nemen de eerste kwartiermakers hun intrek op de voormalige vliegbasis. In de loop van 2008 en 2009 volgt de rest van het personeel.

4 14 juni Pagina 4 Foto: Peter Wiezoreck SOESTERBERG - Veiligheidscursussen aan vliegtuigbemanningen onder de noemer crew resource management. De luchtmacht biedt de herhaaldelijk geupdate trainingen al sinds 1996 aan en weet dus als geen ander wat er zich zoal in een menselijk brein afspeelt dat effect kan hebben op het functioneren van een groep. Het draait allemaal om het juiste handelen bij communicatiestoornissen, onderlinge irritaties, vermoeidheid, stress of sores aan het hoofd. Allemaal factoren die tot fouten kunnen leiden in de cockpit. Soms met desastreuze gevolgen. Op bijvoorbeeld de spoedeisende hulp van een ziekenhuis weten ze daarvan mee te praten. Ook hier kunnen menselijke fouten uitmonden in missers, met voor de patiënt kans op schade of mogelijk zelfs dodelijke afloop. TEKST: MONIQUE VAN RIJEN-BOS Het Landelijk Expertisecentrum Verpleging en Verzorging, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen en de Orde van Medisch Specialisten sloegen enige tijd geleden de handen ineen om gedrieën een Veiligheids Management Systeem te ontwikkelen. Men ontdekte dat de luchtmacht met het crew resource management (CRM) voor vliegend personeel iets in handen had waar de medische wereld zijn voordeel mee zou kunnen doen. Dus verzocht men de minister van Defensie, toen nog Henk Kamp, om gebruik te mogen maken van de expertise bij de krijgsmacht. De bewindsman reageerde positief en de bal ging rollen. Het CRM vormde een blauwdruk voor de teamtraining in het Veiligheids Management Systeem. Majoor vliegerpsycholoog Leonie Boskeljon-Horst, van het Centrum voor Mens en Luchtvaart in Soesterberg, en drs. Brigit Heemskerk, projectleider Patiëntveiligheid van het landelijk initiatief van de drie partijen, trokken de kar. Boskeljon- Horst goot de formule van de veiligheidscursus in een format die de tweedaagse training bruikbaar maakte voor artsen en verpleegkundigen. Afgelopen februari begonnen de cursussen in twee pilot ziekenhuizen in Den Haag, waar het medisch personeel aanloopt tegen en leert omgaan met de eigen beperkingen Luchtmachttraining moet medische teams behoeden voor missers Foto: Gerben van Es-AVDD en de tekortkomingen binnen een team. Om vast te stellen of de format zou aansluiten bij de praktijk van het medisch personeel verzorgden Boskeljon- Horst en twee van haar luchtmachtcollega s de eerste lessen. Daarna nam Heemskerk het stokje over van de collega s van de vliegerpsycholoog en kreeg de training haar definitieve karakter. De cultuur binnen ziekenhuizen vormde daarbij een soort speerpunt, zegt Heemskerk. Het gaat dan bijvoorbeeld om risico-inventarisatie en het melden van missers, die inmiddels steeds minder in de taboesfeer zitten, maar ook om het werken in teamverband met een bepaalde hiërarchie. Veel overeenkomsten dus met het opereren van een vliegtuigbemanning. Er kunnen situaties ontstaan waarbij regelgeving geen oplossing biedt, maar waarin zich wel verrassingen voordoen waarop men dient te reageren, merkt de vliegerpsycholoog op. Het draait volgens haar dan ook niet om het functioneren op zich, maar vooral om de bewustwording van het samenspel en de omgang met elkaar. Daarbij telt communicatie, vragen durven stellen als iets niet duidelijk is en het creëren van openheid. Hoe ga je om met een dipje, van jezelf of van de chirurg, tijdens een nachtdienst op het moment dat er een spoedoperatie wacht? De training voor de KLu-militairen wordt steeds geactualiseerd. Ook samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld de loadmasters (boven) en de boordschutters (rechts) komen aan de orde. KUDDEDIER Resource management is één van de middelen om medische missers te voorkomen. Hoe ga je om met een dipje, van jezelf of van de chirurg, tijdens een nachtdienst op het moment dat er een spoedoperatie wacht? Vanuit de beste bedoelingen en met een enorme motivatie wil iedereen zoveel mogelijk zelf doen. Die drijfkracht kan op bepaalde momenten echter wel een risico vormen voor de patiënt. Hoe je met dergelijke dilemma s omgaat, valt uit de ervaringen van de luchtmacht te halen. De training voor de KLumilitairen wordt steeds geactualiseerd. In de lesstof komen bijvoorbeeld een ander geweldsspectrum, nieuwe typen vliegtuigen en dus taken, maar ook andere samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld loadmasters en, ingeval van helikopteroperaties, boordschutters aan de orde. Het is steeds weer van belang de eigen beperkingen en capaciteiten aan te geven. Heemskerk: Als team de beperkingen afvangen, daar gaat het uiteindelijk om. En dan aan den lijve te ondervinden dat je samen tot veel meer in staat bent dan individueel. De medische wereld kan daar zijn voordeel mee doen. Na een sceptische houding in het begin, vanuit de veronderstelling dat het draaide om communicatietraining voor het team, erkent men nu de meerwaarde van de training. Dat een verkeerd geïnterpreteerde opmerking effect heeft op een besluit en dat iets wat niet valt te tolereren, uitgesproken moet worden omdat de situatie anders blijft bestaan, zijn twee belangrijke boodschappen uit de cursus. Een individu krijgt tijdens de training te maken met zichzelf, hoe anderen tegen hem of haar aankijken en waarom er irritatie binnen een team kan ontstaan. Maar dat individu wordt ook geconfronteerd met groepsgedrag waarbij een eigen mening ondersneeuwt, zelfs al is die de enige juiste. Zo is de teamtraining niet alleen leuk, leerzaam en bedoeld om incidenten of fouten te voorkomen, maar bevat de training ook de nodige confronterende elementen. Wie bijvoorbeeld zichzelf als een individualist zag, blijkt ineens misschien een kuddedier en vice versa. Er gaan nog heel wat maanden voorbij voordat allerlei medische teams van maximaal vijftien deelnemers per klas, de tweedaagse training hebben doorlopen. Inclusief de militaire? Nee, zegt Boskeljon- Horst. Op dit moment niet. Maar wie weet, komen ook die nog eens aan de beurt. Foto: Fabienne Bruys-wink

5 14 juni Pagina 5 Links: Brigadier Pierre Dirks (links) in gesprek met marechaussee collega adjudant Bernard de Ridder. MARECHAUSSEE IN EUREGIO VAN VELE MARKTEN THUIS Grensoverschrijdende criminaliteit in Limburg MAASTRICHT - De groen glooiende heuvels van Zuid-Limburg zien er lieflijk uit, maar de meest zuidelijke streek van ons land kent een misdaadcijfer dat klinkt als een klok. Woningdiefstallen, drugsoverlast en zelfs moord gaan hand in hand met grensoverschrijdende criminaliteit. De Marechaussee Brigade Zuid Limburg is van vele markten thuis om die te kunnen bestrijden. TEKST: ANDRÉ TWIGT FOTO S: PETER WIEZORECK Grote steden als Aken, Keulen en Luik hebben een flinke uitstraling op het omvangrijke bewakingsgebied. Het ligt ingeklemd tussen Duitsland en België, wat in de hand werkt dat criminelen vaak aan zowel de ene als de andere kant van de grens actief zijn. Daarbij komen ze dan in het vaarwater van de Marechaussee, die niet alleen op de drukke rijkswegen A2 en A67 grenscontroles houdt, maar ook op Maastricht Airport, de trein uit Luik en op de Maas. Om op die locaties slagvaardig op te treden, ontwikkelde men een toegepaste aanpak. Daarbij springt vooral het Euregio Police Information and Cooperation Center (EPICC) in het oog, waarvan het wapen sinds enige tijd deel uitmaakt. Deze nog jonge organisatie bestaat uit Duits, Belgisch en Nederlands personeel, dat praktische informatie verschaft aan de politie-instanties uit de Euregio. Wil een agent de eigenaar van een buitenlandse auto of de nationaliteit en het strafblad van een verdachte achterhalen, dan doet hij een beroep op het EPICC, vertelt adjudant Bernard de Ridder. Dergelijke verzoeken krijgt het in Heerlen gevestigde centrum zo n dertigduizend keer per jaar en de mogelijkheden zijn ongekend. Ook voor het identificeren van vingerafdrukken, foto s of uitgebreide, meer diepgaande grensoverschrijdende onderzoeksinformatie en justitiële rechtshulpverzoeken vormt dit het juiste adres. Deze toegepaste dienstverlening leverde de 45 man tellende club inmiddels heel wat bedankjes op, van binnen en buiten de Euregio, zegt een goedlachse brigadier Pierre Dirks. Tot op heden stond het EPICC aan de basis van menig opgelost misdrijf. Het centrum kwam er laatst ook aan te pas, toen het vermoeden bestond dat een voertuig met terroristen op weg was naar de luchthaven Schiphol. Het EPICC werd onder meer gevraagd de nationaliteit en achtergrond van de inzittenden en het kenteken van een donker gekleurde Audi te achterhalen. Het vermelden waard, is het archiveringssysteem dat de trinationale organisatie erop nahoudt. Alle vragen en antwoorden slaat men op en deze kunnen dan desgewenst weer worden opgeroepen. Het geheim achter het succes van het EPICC is volgens De Ridder met name echter de laagdrempeligheid. In elk van de vijf clusters zit personeel van de drie deelnemende landen, waartussen een hechte synergie ontstaat. Dat systeem werkt perfect en stelt de betrokkenen in staat veel rood tape te omzeilen. GESTUURD OPTREDEN Het EPICC vormt voor de Marechaussee een mooi hulpmiddel om de slagvaardigheid in de Euregio op te krikken. Andere troef zijn de drie gezamenlijke Hit Teams, die zich richten op een specifieke vorm van misdaad, waaronder drugs en mensensmokkel. In het zuiden bezitten ze tevens een Gemeenschappelijk Grens Coördinatiecentrum, dat zich bezighoudt met een energieke informatie-uitwisseling tussen de Duitse en Nederlandse grenspolitie. In de Euregio ontwikkelt zich inmiddels ook het Informatie Gestuurd Optreden. In plaats van lukraak controles uit te voeren, gebeurt dat nu steeds gerichter. Deze aanpak heeft nog lang niet zijn volledige potentie bereikt, maar garandeert al wel een effectiever optreden tegen mensensmokkel, illegale immigratie en organisaties die documenten vervalsen. Sleutel is het leggen van dwarsverbanden in de verzamelde data. Deze manier van werken, heeft al tot concrete inzichten in de sfeer van mirgratiecriminaliteit geleid, vertelt opperwachtmeester Jos Pluymen. De senior medewerker Informatie Coördinator, werkzaam bij het Brigade Informatie Knooppunt (Zuid Limburg) vertelt dat de opzet zwaar leunt op de surveillanten en observatieteams, die verantwoordelijk zijn voor het genereren van gegevens. Samen met allerlei relevante informatie gaan die meteen door naar het analyse- en informatieknooppunt op districtsniveau. Hier bekijken analisten of in breder verband overeenkomsten zijn vast te stellen. In zo n geval komt er een onderzoek en daarna mogelijk een zaak. WANTROUWEN Opperwachtmeester Frans Libbers weet niet of hij die vandaag rond krijgt. Nog maar net op het station van Maastricht aangekomen, vermoedt de teamleider met een gevalletje mensensmokkel van doen te hebben. Op het boemeltje uit Luik treft zijn controleteam een Kongolese vrouw aan die niet beschikt over de juiste papieren om Nederland in te reizen. Op het moment dat de marechaussees aanstalten maken haar naar de brigade af te voeren, dient zich een man aan. Hij beweert de broer van betrokkene te zijn. Dat komt mooi uit, want hij kan ook meteen mee. Later blijkt de soep niet zo heet te worden gegeten. De vrouw heeft een Franse verblijfstitel, waarmee ze wel degelijk binnen de EU mag reizen. Haar broer is geen familie, maar een goede bekende. In ons land zeggen we al gauw broer, verklaart de Kongolees. Ja ja, zegt een ietwat achterdochtige Libbers. Met die eigenschap is niets mis, vindt brigadeadjudant Leon Giesbers, die de zaak op afstand volgt. Wie dag in dag uit aan de grens het kaf van het koren moet scheiden, kan niet zonder een gezonde dosis wantrouwen. Daarmee boeken ze bij de Brigade Zuid-Limburg goede resultaten. Niet alleen treffen de mannen relatief veel falsificaties aan, ook stuit men geregeld op vreemdelingen met een hit. Staat er nog een boete open of een signalering voor een of ander misdrijf, verduidelijkt Giesbers. Eerstgenoemde worden meteen geïncasseerd. Zo n twaalfduizend euro per maand halen we met gemak. Voor dat geld hoeven we niet veel te doen. Alleen onze hand ophouden.

6 14 juni Pagina 6 Links: V.l.n.r: Hoofd PAF, eerste luitenant Jan ten Doeschot, projectofficier Chili- Twenthe kapitein Edwin Valstar en hoofd logistiek bedrijfsbureau, tevens opzichter wapentechniek, sergeant-majoor Joop Engelen. TECHNEUTEN LATEN LEGE HULZEN VLIEG Bij de J-211 en de J-143 is sergeant specialist wapentechniek Han ter Weele een van de mensen die op Gando assisteert alle boutjes na te lopen, totaal maar liefst 1200 stuks, van de vernieuwde flaps van de voorvleugels. Die bewegen tijdens de vlucht, waardoor kans bestaat op speling, wat niet de bedoeling is. F-16 S KRIJGEN TWEE Links: De KDC- 10, leeg geslurpt door de F-16 s, heeft zelf dringend brandstof nodig en haalt dat in het Braziliaanse Natal. Rechts: Nederlandse roundels en registratienummers worden nog even verwijderd en dan zijn de toestellen echt van Chili. ANTOFAGASTA - Mission Accomplished. Met die tekst op de staart landde de J-211, de laatste F-16 van een serie van zes, afgelopen vrijdag op het Chileense vliegveld van Antofagasta. Daar werden al eerder twaalf ex-klu jachtvliegtuigen afgeleverd in twee blokken van zes: op 7 september vorig jaar en 10 april dit jaar. Wat eerste luitenant Jan ten Doeschot betreft, heeft de nieuwe Zuid- Amerikaanse eigenaar een gouden deal gesloten, want die kisten vliegen als een scheermes en zijn hartstikke goed. Als aanvoerder van het Project Afstoting F-16 (PAF) was hij vanaf het prille begin bij de verkoop van de achttien toestellen betrokken. TEKST: MONIQUE VAN RIJEN-BOS FOTO S: FRANK VISSER Het was juni 2004 toen Ten Doeschot de opdracht kreeg een afstotingsteam te formeren. Ik werd op een kantoor op vliegbasis Twenthe neergezet, met bij wijze van spreken alleen een pennenbakje. Maar 315 Squadron was net opgeheven en daar vond ik mensen die zich wel wilden aansluiten bij het team. Al snel beschikte de projectleider over een vijftienkoppige eenheid, waarbij zich vervolgens nog personeel voegde van 313 Squadron dat, vanwege de sluiting van vliegbasis Twenthe naar Volkel ging. De PAF groeide gestaag tot een 25-koppige groep en was compleet toen Chili zich aandiende als kandidaat voor achttien vliegtuigen. Op 16 december 2005 werd de aankoop contractueel vastgelegd. De diverse squadrons moesten wel eerst de her en der gestationeerde toestellen zien op te lappen. Niet dat de vliegtuigen in bedenkelijke staat verkeerden, zegt adjudant Jan Schoten van het bureau Technische Ondersteuning op luchtmachtbasis Twenthe. Maar door veelal langdurige stilstand waren ze ontdaan van de nodige onderdelen. Aan de buitenkant leken de toestellen nog wel op een F-16, maar het gros was eigenlijk niet meer dan een lege huls. TOPCONDITIE Dat al die techneuten erin slaagden die machines weer in vliegende staat te krijgen, was in de ogen van Scholten bijna onwaarschijnlijk. Het leidde bij de adjudant tot veel waardering en maakte het bovendien mogelijk de F-16 s via de lucht naar Twenthe te krijgen. Daar gingen zowel het zogenoemde preventief on equipment onderhoudsteam als de PAF aan de slag. Zo wilde Chili, tegen een meerprijs, bijvoorbeeld naast een volledig gereviseerd landingsgestel ook de Alternate Mission Equipment. Dat AME-pakket bevat onder meer wapenpylons, tanks en launchers. Verder behoorde zowel ground als test service equipment tot de aankoop, alsook heel veel verbruiksartikelen om de F-16 s de komende jaren in de lucht te houden. Iets wat de Chilenen gezien de staat van de toestellen zonder meer zou moeten lukken. Neem nou de laatste zes, die dateren weliswaar allemaal uit de eerste helft van de jaren tachtig, maar qua aantal vlieguren kunnen ze nog wel een tijdje mee. Zo heeft de jongste, de J-143 van 1985, nog geen 2600 vlieguren op de teller. De oudste drie, allemaal uit 1980, maakten respectievelijk bijna 3400, minder dan 2800 en 3670 uur. Volgens Ten Doeschot kunnen de Midlife Update-toestellen na een volgend moderniseringsprogramma nog door tot vele duizenden uren. We leveren de F-16 s, dankzij mijn team, in topconditie af. Dit is echt een mooi project om te doen, maar wel een droevig, merkt hij op. Je hebt jaren gewerkt met deze kisten, er mee geoefend en operaties uitgevoerd. Nu doen we ze weg. Aan de andere kant is het wel fantastisch dat ze blijven vliegen, al is het dan door de Chilenen. HELE TOER Die hadden tot op heden de beschikking over de Mirage 50 en de F-5, en zetten dus een forse stap vooruit met hun nieuwe aanwinst. Voor het zover was, staken de Nederlanders er echter nog heel wat energie in. Zo was majoor-vlieger Charles Dalloyaux - nu squadroncommandant op Woensdrecht, maar toen lid van de sectie operationele ondersteuning bij de afdeling Jachtvliegtuigoperaties, verantwoordelijk voor het verloop van de opleiding van vier Chileense vliegers. Die moesten naar de grondschool F-16, cursussen volgen aan het Vliegveiligheids- en Testcentrum en naar het Centrum voor Mens en Luchtvaart in Soesterberg voor een centrifuge en drukcabinetraining. Daarna volgde bij 306 Squadron de conversie op de F-16. Twee van de vier gingen, na 35 vlieguren op het voor hen nieuwe toestel, nog even verder. Ze kregen aanvullend een mission qualification training en leerden opereren met night vision goggles.

7 14 juni Pagina 7 Links: Majoor Charles Dalloyaux zette met kapitein Nico Vink als passagier de laatste F-16 in Chili aan de grond. Mission accomplished. Hier zitten ze nog met de overige vijf toestellen boven de Andes. EN Rechts: Hangaarchef adjudant Jan Scholten (l.) en sergeant 1 Jurjen van der Most vervangen op Gando de aerial refuel door van de J-622. DE LEVEN IN CHILI Met het extra pakket waren ze tot instructeur klaargestoomd en konden vervolgens zeventig uur ervaring op de F-16 in hun logboek noteren. Al met al te weinig om zelf de toestellen naar Chili te vliegen, zegt Dalloyaux. Daar moest hij voor zorgen. De Chilenen betaalden één miljoen euro per ferry. Daarbij kwamen nog de kosten voor een Iljushin 76 om al het bijbehorende en eventueel onderweg benodigde materieel zoals een complete reservemotor, krikken voor de vervanging van lekke banden, en een koelingkar te verplaatsen. En Dalloyaux moest verder nog even regelen dat hij allerlei landen over mocht vliegen met een KDC-10, om onderweg de F-16 s bij te tanken en 31 paar benodigde handjes zoals technisch personeel ter beschikking te hebben, de Iljushin en natuurlijk de zes jachtvliegtuigen zelf. Een hele toer. Het heeft mijn blik op de wereld letterlijk en figuurlijk verruimd. Sommige naties kunnen je dwingen te landen en dan moet je maar weer zien of je er nog wegkomt. Allemaal zaken waar je niet op zit te wachten en dus rekening mee houdt bij het plannen van de route. Uiteindelijk liep het traject via stops op Gando op Gran Canaria en het Braziliaanse Natal en Salvador. Daar liepen de Brazilianen op de Base Aerea de Salvador, in opdracht van kolonel-vlieger Mareligio Desantis Roque, zich belangeloos de benen onder het lijf vandaan om de Nederlanders waar mogelijk ter wille te zijn. Ook de KDC-10 bemanning genoot van de Braziliaanse gastvrijheid en hulpvaardigheid. s Avonds namen ze ons mee uit eten, zegt sergeant 1 avionicaspecialist Lody Martin Ruzette. Héél gezellig. Na afloop trokken ze ook nog eens hun portemonnee. Dat lieten we natuurlijk niet gebeuren. Wij rekenden af. GEEN VISGARNITUURTJE Vooral de ruim zes uur durende oversteek over de grote plas viel voor de jachtvliegers niet mee. Gehuld in een zweterig plonspak zaten ze uur na uur achter de knuppel. Bij de hand een sea pack, speciaal voor deze bijzondere trip uitgedokterd om te overleven op zee. Daarin wel een waterdicht verpakte radio en andere seinmiddelen, maar dit keer geen visgarnituurtje, om te voorkomen dat een vlieger met onhandige capriolen zijn rubberbootje lek zou prikken. Gelukkig had niemand het nodig, ook niet eerste luitenant Frank Matser die de nukkige J-622 vloog. Eerder, op weg naar Gando, bleek het verbindingsstuk van de aerial refuel door tijdens het bijtanken te zijn gesneuveld. Vervelend, want nu ging zijn tankdop niet meer Generaal-majoor Ed Evers en zijn Chileense collega, luitenant-generaal Julio Escobar Diaz, tekenen de officiële leveringsdocumenten. open. Moederziel alleen week Matser daarom uit naar Madrid om dan maar op de grond brandstof in te nemen en alsnog de reis te vervolgen. Nadat sergeant-majoor Jan Reudink vanuit Nederland halsoverkop een ander deurtje met toebehoren had afgeleverd, kon de vlucht naar Brazilië worden voortgezet. De wet van Murphy sloeg onverbiddelijk toe, want Matser ervoer wederom een probleem met de J-622. Nu speelde zijn fuel flow transmitter, die aangeeft hoe het met het brandstofverbruik zit, op. Dit keer had het heel wat meer voeten in aarde voordat het hele pakket vliegtuigen kon opstijgen voor het laatste stuk van het traject. Vliegend over Paraguay, Argentinië en vervolgens het schitterende Andesgebergte bereikten alle toestellen een kleine zes uur later hun doel: Antofagasta. VEEL ONDERSTEUNING De F-16 s werden daar vanwege de opgelopen vertraging in plaats van 7 juni op 8 juni overgedragen aan het Chileens 8 Squadron met de ondertekening van de leveringsdocumenten. Een activiteit die voor rekening kwam van de directeur Defensie Materieel Organisatie, generaalmajoor Ed Evers en zijn Chileense collega, luitenant-generaal Julio Escobar Diaz. De krabbels werden gezet onder toeziend oog van de Commandant Luchtstrijdkrachten, luitenantgeneraal Hans de Jong, en de bevelhebber van de dertienduizend militairen tellende Chileense luchtstrijdkrachten, generaal Ricardo Ortega. Over de vraag waarom Chili ervoor had gekozen zijn luchtmacht met de Nederlandse toestellen te moderniseren, hoefde hij niet lang na te denken. We konden ze kopen voor de beste prijs en mogen nog steeds rekenen op veel ondersteuning, zei hij doelend op het achtkoppige on-site support team dat sinds september voor een periode van dertien maanden technische bijstand verleent op Base Aerea Cerro Moreno in Antofagasta. Daarnaast gaven de goede politieke contacten volgens Ortega de doorslag om de F-16 s te kopen. En we zijn van plan er minstens nog twaalf jaar mee te vliegen. Zijn belangstelling voor meer F-16 s steekt de Chileense generaal trouwens niet onder stoelen of banken. Uitgesloten is die mogelijkheid zeker niet. Dus misschien vliegen er binnen afzienbare tijd opnieuw Nederlandse F-16 s naar Zuid-Amerika. Als het niet voor verkoop is, misschien ooit nog eens voor training. Ortega Jullie zijn wat mij betreft hartelijk welkom om hier te komen oefenen. Technisch officier kapitein Edwin Valstar is, als projectofficier Twenthe-Chili, opgelucht. Een pak van mijn hart. Ik heb vaak gedacht, waar ben ik aan begonnen. Want het was een hell of a job waar heel wat meer bij komt kijken dan menigeen denkt. Erg gaaf dat dit allemaal is gelukt. En terwijl hij iedereen persoonlijk bedankt, zie je hem denken: Dat hej mooi doan. De volgende klus ligt alweer in het verschiet. Zes tweezitters, optuigen voor Jordanië en opleveren in de eerste helft van Ten Doeschot is alvast begonnen met de voorbereiding. Per 1 juli wordt Twenthe opgeruimd en worden de kisten voor Jordanië elders gereedgemaakt. Waar dat moet gebeuren, is nog onduidelijk. Vlieger Nico Vink (l.), maakt zich klaar voor de vlucht over de plas. Naast hem majoor-vlieger Charles Dalloyaux. Danny van de Zweerde, ingehuurd door de firma Daedalus, en opzichter motoren sergeant-majoor Cor van Weersel (achter) bezig met het Jet Oil Analysing Program. Daarmee valt aan de hand van vervuiling te zien of er schade gaat ontstaan aan de lagers en de tandwielkast. Belangrijk, want met die kennis is dat te voorkomen. Het bijna voltallige team dat is belast met het Project Afstoting F-16 op Base Aerea de Salvador.

8 14 juni Pagina 8 GENERAAL MEULMAN ZIET COMPLEX AFGHANISTAN LANGZAAM VOORUITGAAN Ambitieniveau in lijn houden met wensen bevolking DEN HAAG - Generaalmajoor Freek Meulman vervult sinds februari in Kaboel de vitale post van deputy commander air. Hij geeft leiding aan de inzet van het luchtwapen van de International Security Assistance Force (ISAF) en is er verantwoordelijk voor om de burgerluchtvaart in het land nieuw leven inblazen. Wederopbouw van een grote orde, maar ook met immense uitdagingen. TEKST: JACK OOSTHOEK Luchtmachtman Meulman draagt in Kaboel tevens de pet van plaatsvervanger van de commandant van ISAF, de Amerikaanse generaal Dan McNeill. Vooral de functie van Deputy Commander Air bruist van de dynamiek, omdat luchtvaart zowel militair ter ondersteuning van de operaties op dat vlak, als civiel vanwege de geografische ligging en gebrekkige infrastructuur van Afghanistan, een vitale rol speelt, zegt hij. De plaatsing van Meulman duurt een jaar, een naar Nederlandse maatstaven ongebruikelijk lange periode. Maar vanwege zijn specifieke functie is continuïteit belangrijk, stelt hij. De voor Nederlanders gangbare periode van vier maanden is daarvoor te kort. Je moet een netwerk opbouwen en daarnaast lopen veel zaken, vooral met de Afghanen, op basis van vertrouwen. Meulman wijst erop dat Amerikaanse militairen meestal vijftien maanden worden uitgezonden, en in de toekomst misschien zelfs achttien. Als uitvalsbasis van de generaal dient het hoofdkwartier van ISAF op de luchthaven van de Afghaanse hoofdstad, een kleine en drukke compound van 1500 man, onder wie 1100 militairen. De leefomstandigheden laten weinig te wensen over; veiligheid overheerst. Buiten de hekken loert het gevaar echter. Hoewel Kaboel een relatief rustige stad is, groeit het aantal aanslagen. Aan de andere kant moeten we niet overdrijven. KRITISCHE VRAAG Als Deputy Commander Air leidt Meulman de operaties van de luchtstrijdkrachten van ISAF. Die worden mede ondersteund vanuit het door de Verenigde Staten geleidde multinationale Combined Air Operations Centre in Katar in de Verenigde Arabische Emiraten. Missies van de Nederlandse F-16 s krijgen dáár vorm. De inzet bestaat uit onder meer het beveiligen van konvooien en het in samenwerking met forward air controllers bieden van luchtsteun aan grondtroepen in het nauw, ook van het Afghaanse leger. Verder worden groepen militairen, maar ook Afghaanse autoriteiten door de lucht getransporteerd en de bevoorrading in het veld verzorgd. Bij elke operatie weer stelt Meulman zichzelf de kritische vraag of het om een legitiem doel gaat. Zwaar weegt ook in hoeverre er sprake is van militaire noodzaak en of er beschadigingen aan de civiele infrastructuur dreigen. De vraag luidt altijd welk effect we willen bereiken. We kunnen bijvoorbeeld in plaats van inzet met wapens, ook voor machtsvertoon kiezen. Bij daadwerkelijke inzet wordt alles gedaan om nevenschade en onschuldige slachtoffers te vermijden. De luchtmacht van ISAF stijgt eveneens voor vreedzame doeleinden op. Zo kreeg de bevolking van Uruzgan na de overstromingen van afgelopen winter volop hulp van helikopters. Die redden veel levens. Personeel dat onder vuur heeft gelegen, zal er misschien anders over denken. Maar de humanitaire operaties vormen ons grootste succes. Ze zijn een tastbaar resultaat van het gebruik van het luchtwapen, aldus Meulman. De inzet van toestellen voor alle doelen vormt telkens weer een puzzel. Zitten de ISAF-troepen en de Taliban elkaar vaak in de haren, dan komt het op een naadloze planning aan. We kunnen voor allerlei doeleinden middelen inzetten, al zijn ze zoals altijd wel schaars. Zo zou ik over meer transporthelikopters en -vliegtuigen willen beschikken, vooral ook voor de interne shuttle van ISAF. Dan kunnen we vaker op en neer vliegen tussen bijvoorbeeld Kaboel en Tarin Kowt. REDELIJKE STAAT Naast de inzet van luchtstrijdkrachten, doktert Meulman aan een masterplan voor de ontwikkeling van vliegvelden in Afghanistan. Het belang daarvan weegt zo zwaar als lood, omdat ze de enige toegangspoort tot de rest van de wereld vormen. Zonder luchttransport stokt de toch al uiterst breekbare economische ontwikkeling van het land. Op dit ogenblik wordt koortsachtig gewerkt aan de verbetering van de luchthavens van Kaboel en Herat. De eerste ontstijgt het niveau van regionaal vliegveld niet en voldoet allesbehalve aan de internationale vliegveiligheids- en andere normen. Zo zijn nachtvluchten onmogelijk door onder meer een gebrek aan verlichting. Overigens verkeren de start- en landingsbaan wel in redelijke staat. Zolang Kaboel geen moderniseringsbeurt ondergaat, zullen luchtvaartmaatschappijen wegblijven. Om het masterplan, waaronder ook de luchthaven van Mazar e Sharif valt, te laten slagen, moet veel geld op tafel komen en dient de internationale gemeenschap de handen ineen te slaan. In 2010 zijn de velden van Kaboel en Herat waarschijnlijk klaar voor het grote werk, later gevolgd door de andere, verwacht Meulman. Alleen een andere prioriteitstelling kan roet in het eten gooien. Daarnaast moeten de Afghanen erin geloven. Overigens dragen de Verenigde Staten de luchthaven van een andere vitale stad, Kandahar, per 31 juli over aan het NAVO-bondgenootschap. Ook aan dit project geeft Meulman leiding. Als plaatsvervangend commandant van Kandahar Airfield, dat vooral voor militaire doeleinden wordt gebruikt, treedt binnenkort de Nederlandse kolonel Ron Hagemijer aan. Hij krijgt tevens de leiding over de Air Task Force. Sprekend over de stand van zaken in Afghanistan, neemt de generaal de term verschrikkelijk complex in de mond. De veiligheidssituatie verschilt per regio en daarmee ook de mogelijkheden voor wederopbouw. Veiligheid en stabiliteit zijn immers een voorwaarde. Hoewel het land langzaam maar zeker stappen vooruit zet, vallen er nog bergen werk te verzetten. We moeten ons ambitieniveau in lijn houden met de wensen van de bevolking en zeker geen Westerse modellen inbrengen. Dit kost allemaal veel tijd en ook hier moet je in geloven. Maar waarom zou in de toekomst de situatie van voor het begin van de oorlog in 1978, niet kunnen terugkeren? Oké, de gemiddelde Afghaan waardeert de aanwezigheid van de internationale gemeenschap. Maar hij zal de dag prijzen waarop hij kan leven in de omstandigheden die hij wíl. GELOOFWAARDIGE PLEK In elk geval levert de Nederlandse krijgsmacht in de visie van Meulman een wezenlijke bijdrage aan de wederopstanding van het Aziatische land. Met onze no nonsense mentaliteit zoeken we telkens naar mogelijkheden om de inwoners de beste steun te geven, onder meer met luchtstrijdkrachten. Ons land neemt een geloofwaardige plek in; onze militairen zijn goed getraind en beschikken over een dito uitrusting. Onze kracht schuilt in het luisteren naar de wensen van de mensen. Vanuit het buitenland komen daar gunstige reacties op, maar ook kritiek dat Nederland te voorzichtig zou reageren en optreden. Onzin! Als het moet, komen we in actie. Maar onze soldaten lopen niet voortdurend met een mes tussen de tanden. Integendeel. De bevolking van Lablan is druk bezig met het oogsten van ruwe opium, een van de grootste bronnen van inkomsten in dit gebied. DEH RAWOD - Voor interessante zaken hoef je in Uruzgan niet altijd kilometers te rijden. Dat blijkt maar weer eens tijdens een voetpatrouille ten noorden van Deh Rawod. Een impressie vanuit de achtertuin van Camp Hadrian. TEKST: GIAN SANTEGOEDS FOTO S: SJOERD HILCKMANN Afstand houden!, roept korporaal 1 Enrico alias Boelie. De tot dan toe onberispelijke patrouilleformatie is midden in de groene zone als een harmonica in elkaar gedrukt. Oorzaak: een oponthoud aan de kop van het peloton. Een jonge Afghaan probeert de mannen van de eenheid iets duidelijk te maken. Hij doet dat in opvallend goed Engels. Het is niet de eerste keer dat we stil zijn komen staan. De weelderige, bijna paradijselijke streek ten noordwesten van Deh Rawod op luttele kilometers afstand van Camp Hadrian, zorgt voor de nodige afleiding. De smalle paden langs qualamuren, waar kinderen nieuwsgierig het hoofd naar buiten steken, het groen van amandelbomen en andere gewassen, de woeste, geërodeerde bedding van de rivier de Tiri Rud en de grijsroze waas van uitgestrekte papavervelden missen hun uitwerking niet. Lokale arbeiders en kinderen treden de onaangekondigde bezoe- kers met gezonde achterdocht, maar ook met een vriendelijke glimlach tegemoet. Hoewel ISAF het verbieden van papaver (de Afghaanse regering is verantwoordelijk voor het Poppy Eradication Program) niet actief uitdraagt, vraagt Tom even later aan een man van middelbare leeftijd of hij weet dat het verbouwen ervan illegaal is en of hij eventueel bereid zou zijn om op termijn andere gewassen te kweken? (..) Nee, antwoordt deze vastberaden. Het is mijn broodwinning. Voor de lens van fotograaf Sjoerd maakt zijn

9 14 juni Pagina 9 Militairen van het 42 Bataljon Limburgse Jagers uit Deh Rawod op voetpatrouille in het Lablan gebied nabij Deh Rawod. Taak is om meer inzicht in het gebied en zijn bewoners te krijgen. Militairen van het Provinciaal Reconstructie Team lopen mee om inventariserende gesprekken met de dorpsoudsten te voeren. Zeer bijzonder is de inmenging van een vrouw tijdens de conversatie. Normaliter worden die strikt door de Afghaanse mannen gevoerd. OP VOETPATROUILLE IN DE GROENE ZONE VAN DEH RAWOD Een zeer bijzondere walk in the park zoontje een nieuwe inkeping in de papaverbol. Hij reageert onwennig, maar ontdooit razendsnel. Nee, vertrouwd met de aanwezigheid van ISAF zijn ze hier zeker niet. BEDRUIPEN Op zich lijkt het misschien raar dat we nog zo weinig in onze achtertuin zijn geweest. Toch valt het ook weer goed te verklaren, zegt kapitein Lodewijk van het PRT. De directe nabijheid van een militair kamp zorgt automatisch voor een veilig gevoel bij de locals. Dit wil echter niet zeggen dat we geen presence in dit gebied moeten tonen. We zijn hier nu bezig met de fase 1 inventarisatie van de behoeftes. De kapitein wordt vergezeld door adjudant Luc. Normaal verantwoordelijk voor de operationele personeelszorg tijdens deze missie, maar nu tevens optredend als PRT-functionaris. In principe tijdens alle patrouilles van deze eenheid. De adjudant legt uit dat het de bedoeling is om vanaf Lablan tot aan Roller Coaster Hill alle maliks bijeen te krijgen voor een shura in het PRT-huis. De dorpsoudste van Lablan valt in eerste instantie moeilijk te traceren. De Engelssprekende jongeman zet de patrouille echter op het spoor. De kennismaking en het gesprek verlopen gemoedelijk. De malik kent ISAF, weet dat hij met Nederlanders van doen heeft, maar denkt dat die er alleen voor het verbeteren van de veiligheidssituatie zijn. Wanneer kapitein Lodewijk hem duidelijk maakt dat ISAF optreedt namens de regering van Afghanistan reageert hij verbaasd. De regering? Daar horen we nooit iets van. We weten onszelf prima te bedruipen. De informele ontmoeting krijgt een uitermate verrassende wending vanaf het moment dat een ongesluierde (!) vrouw zich druk gebarend in het gesprek mengt. Onze kinderen moeten onderwijs krijgen, luidt haar belangrijkste boodschap. Bijna net zo opvallend als haar prominente verschijning is het feit dat de malik zijn lippen stijf op elkaar houdt. Die vrouw heeft thuis vast en zeker de broek aan, mompelt een lid van het ISAF-gezelschap met een ingetogen grijns op het gelaat. Net zo snel als de ongesluierde dame is verschenen, verdwijnt ze weer in de anonimiteit van de quala. Heel bijzonder, concludeert adjudant Luc met gevoel voor understatement. Dit heb ik nog niet meegemaakt. De relatieve rust in en rondom Deh Rawod en Lablan in het bijzonder, laat zich volgens kapitein Lodewijk moeilijk verklaren. Het is, denk ik, een combinatie van factoren. De tegenstander heeft hier waarschijnlijk minder belangen. Daarnaast moet je niet vergeten dat de Nederlanders ook goed werk doen; met ons optreden hebben we de hearts and minds van de bevolking weten te winnen. ALLES KAPOTGEMAAKT Op de achtergrond heeft soldaat 1 Anton een gesprek aangeknoopt met de jongeman die de patrouille de weg wees naar de malik. Hij blijkt in Kaboel te studeren en is tijdelijk teruggekeerd naar zijn geboortedorp om zijn familie te helpen bij de papaveroogst. Studeren is in Uruzgan onmogelijk, stelt hij somber. We hebben niet eens een universiteit. We stellen het op prijs dat jullie (ISAF - G.S.) er zijn, maar iets opbouwen in dit land wordt erg moeilijk. Alles is door oorlogen verwoest of wordt kapotgemaakt door de Taliban. Eindelijk eens iemand met wie je goed kunt praten, merkt Anton na afloop op. Iemand die nuttige achtergrondinfo verschaft bovendien. Zo krijg je toch meer inzicht in de situatie hier. Groepscommandant sergeant Peppijn neemt met zijn mannen nog even snel de vervolgroute door, voordat de mini-shura voor de quala van de malik wordt opgebroken. Het vele wachten hoort erbij, zegt hij. Alleen het lopen en dan weer stilstaan, wordt wel eens vervelend. Zeker als je niet goed weet wat speelt. Kennis is motivatie. De voetpatrouille komt weer op gang. Op de valreep ontstaat een gesprek met Enrico. Ik ben herintreder, vertelt hij. Tweeënhalf jaar was ik er tussenuit en sinds negen maanden ben ik weer terug; speciaal om dit mee te maken. Enrico geeft aan niet per se uit te zijn op TICs*, maar tegelijkertijd uit te kijken naar zijn vuurdoop. In onze voorbereiding hebben we niets anders gedaan dan vechten. Dan ga je toch met een bepaald verwachtingspatroon deze kant op. Wanneer het dan vervolgens zo rustig blijkt te zijn, levert dat wel eens frustraties op. Dit was bijvoorbeeld weer een walk in the park. Na drie uur wandelen, wordt via een wankele boomstam een beekje overgestoken. Aan de horizon, op de top van de heuvel, doemt wachtpost Java op. Even schieten Enrico s woorden te binnen: een walk in te park. Zeker, maar dan wel een zeer bijzondere. *Troops in Contact = vuurcontact.

10 14 juni Pagina 10 Links: Martine Hofstede luistert aandachtig naar de toelichting van Noel van Bemmel. Rechts auteur Arnon Grunberg. TEKST: EVERT BROUWER FOTO S: KEES VAN BERKESTEIJN De rustieke omgeving van Vormingscentrum Beukbergen moet eigenlijk al tot inspiratie leiden. Aalmoezenier Henk Fonteijn, in zijn zo kenmerkende pose, kan aldus peinzend en lurkend aan zijn pijpje onder een boom zijn ideeën de vrije loop geven. Het zal hem niet moeilijk vallen. Maatschappelijk werker Jasper Gorissen (13 Mechbrig) denkt dat Fonteijn en hij best tot een goed resultaat kunnen komen. Iedereen staat in het Asterix en Obelixkamp (Kamp Holland) de hele dag tegen ons aan te boeren. Je wilt je eigen verhaal ook wel eens kwijt, maar daar zit in Tarin Kowt toch niemand op te wachten. Hoe zet je dat nu op papier? Voor tips en trucs heeft het landelijke ochtendblad, met verslaggever Noel van Bemmel als gespreksleider, dus niemand minder dan Arnon Grunberg weten te strikken. De schrijver, onder meer winnaar van de AKO literatuurprijs voor De Asielzoeker, weet met zijn innemende persoonlijkheid de kleine groep van zeven militairen meteen voor zich te winnen. Niks hoogdravend literair gewauwel en zeker geen afstandelijke dikdoenerij zoals hij als karikatuur op televisie verschijnt in Café de Wereld. Elke manier van schrijven is toegestaan, zolang het maar niet saai is, geeft hij zijn gehoor mee. Om vervolgens uit afgeprijsd eigen werk enkele korte verhalen voor te lezen die zijn gepubliceerd in de NRC. Om even te laten horen hoe het kan. Hij doet overigens wel twee dagen over een dergelijk Rechts: Arnon Grunberg doceert en doseert. ARNON GRUNBERG BIEDT URUZGANGANGERS HANDVATTEN VOOR HUN VERHAAL Elke manier van schrijven is toegestaan HUIS TER HEIDE - Een militair met een writer s block, het lijkt geen probleem. Toch worstelt eerste luitenant (KL) Sylvie Toele ermee en daarom heeft ze zich ingeschreven voor een literair trainingskamp van De Volkskrant onder leiding van de gelauwerde schrijver Arnon Grunberg. Uruzgan-gangers krijgen de kans mee te werken aan een boek waarin hun ervaringen worden gepubliceerd, met als voorbeeld het Amerikaanse project Homecoming waaraan zesduizend uitgezonden militairen deelnamen. Bij de Defensieleiding bestaat enthousiasme voor het initiatief, de schrijvers krijgen alle ruimte. verhaal. Wat doe je als het niet lukt om te schrijven?, herhaalt hij daarna de vraag van luitenant Toele. Ga dan terug naar het moment dat je aan het thuisfront schreef. Houd het vooral simpel. Als je iets hebt meegemaakt, gebruik dan niet te veel woorden. Blijf ook niet verbeteren. Op enig moment heb je zoveel veranderd dat het er echt niet meer beter op wordt. Sergeant-majoor Wolther Bosselaan (KLu), als verbindelaar flink aan de slag geweest op Kandahar en Tarin Kowt, heeft daar wel wat aan. Tijdens voorgaande uitzendingen schreef en de ik veel. Door de drukte en de lange dagen ben ik daar in Afghanistan niet aan toegekomen. Het verhaal zit in mijn hoofd, maar moet er nog uitkomen. Bij eerste luitenant Martine Hofstede zitten eerder mensen in het hoofd. In ziekenhuis Rijnmond-Zuid heeft ze ook met ernstige zaken te maken, maar de verpleegkundige op de spoedeisende hulp werd in Afghanistan met allerhande ellende geconfronteerd. Ik zie nog heel veel patiënten voorbijkomen, daar wil ik over schrijven. Daarnaast motiveert het hardlopen tot een luchtiger verhaal, zodat die kant ook naar voren komt. Ik had getraind voor de Rotterdam marathon toen ik werd uitgezonden. Daarom nam ik het initiatief voor een marathon om Kamp Holland. Toen ik hoorde dat er een boek zou uitkomen, vond ik dat mijn verhaal er ook in moest. TELEFOONBOEK Reserve-majoor David van der Bunte Links: De meester leest voor uit eigen werk. Rechts: Martine Hofstede leest de aantekeningen door. Ze heeft genoeg meegemaakt voor een aangrijpend verhaal. heeft zijn aantekeningen al in de aanslag om een verhaal te brouwen. Echter, na het lezen van Onder de soldaten wat Grunberg schreef naar aanleiding van zijn bezoek aan de Nederlandse troepen in Afghanistan, denkt hij nog wel wat te moeten schaven. Ik heb een fantastische uitzending gekend. Ik realiseer me nu echter dat de aantekeningen veel te complex zijn. Te veel details over mijn werk. Dat lijkt me niet de bedoeling. Het gaat veel meer om indrukken, heeft hij al van de schrijver geleerd. Van Bemmel, defensiespecialist bij De Volkskrant, verwacht veel van het project, dat later dit jaar een vervolg krijgt. De deelnemers hebben tot na de zomervakantie om hun verhalen in te leveren. Er zal dan nog een sessie plaatsvinden om bij te schaven waar dat nodig is. Verder hoopt hij op meer deelnemers. Net als bij de Amerikanen zie je dat het enthousiasme veelal van het kader komt, officieren en onderofficieren. Het betreft ook in bijna alle gevallen militairen die nooit van het kamp zijn geweest. Dat is jammer. Het zou mooi zijn als zich ook nog een paar soldaten van de battle groups melden op literairtrainingskamp. Toele, momenteel pelotonscommandant logistiek bij de stafstafcompagnie 11 Luchtmobiele Brigade, zag in het initiatief van De Volkskrant een kans om alle tegenslagen in Afghanistan van zich af te schrijven. Normaal gesproken vloeien Links: De pen als wapen. Onder: Aalmoezenier Henk Fonteijn heeft genoeg inspiratie. de letters zo op het papier, maar persoonlijke omstandigheden thuis en op het werk veroorzaakten een geestelijke barrière. Grunberg lijkt haar de aangewezen persoon om de obstakels te verwijderen. Ze had hem al zien lopen in Afghanistan en moet er weer om lachen. Bijna iedereen riep: Daar gaat die man van de Telefoonboekreclame. Hij is bij de manschappen niet echt bekend van zijn boeken. SCHAARSBERGEN - Na elke etappe viel hij bijna om van moeheid. Eenmaal opgedroogd, transformeerde het zweet zijn huid tot een als Cornflakes knisperende massa. Dank zij ritten op een hometrainer in een sauna, was hij echter wel hittebestendig. Landmachtadjudant Jos Bourgondien zag dit voorjaar een droom in vervulling gaan. De bijna beroeps motorcrosser reed mee in de voor klassieke motoren en rallyauto s bedoelde versie van de wereldberoemde woestijnrace Parijs-Dakar. En volbracht de linke monstertocht zonder kleerscheuren. TEKST: JACK OOSTHOEK FOTO S: ARCHIEF JOS BOURGONDIEN Elk jaar in januari staan de sportkaternen er bol van. Hypermoderne crossmotoren en dito rally- en vrachtwagens die je eerder op de maan verwacht, suizen dan over de pagina s. En iedere keer weer eist Parijs-Dakar slachtoffers. Dankzij de Nederlandse motorliefhebbers Henk Verschuren en Roel den Braven, bestaat er ook een versie voor motoren en auto s uit de jaren tachtig. De Fransman Hubert Auriol, drievoudig winnaar en twee keer medeorganisator van de grote Parijs-Dakar, hielp het circus mee optuigen. Afgelopen voorjaar barstte het voor de tweede keer los. Met veertig coureurs uit vrijwel heel Europa en even zoveel Het motorteam van de landmacht, met daarin Jos Bourgondien, is onlangs goed uit de verf gekomen in de jaarlijkse oefening voor militaire motorrijders Enduring Help in Engeland. De deelnemers aan de 24-uurs wedstrijd zamelen ook geld in voor het goede doel. De landmacht stortte zich met zes ploegen in de strijd: vijf van 11 Luchtmobiele Brigade en één van het Opleidings- en Trainingscentrum Rijden. Team één van luchtmobiel boekte met een tweede plaats de beste prestatie. Naast Bourgondien zaten daarin sergeant-majoor Gerritsen en majoor Hageman. De overige equipes finishten eveneens van voren. Het parcours van Enduring Help (vijf kilometer) trok een zware wissel op mens en materieel. De coureurs werden geconfronteerd

11 14 juni Pagina 11 ADJUDANT BLIJFT OVEREIND IN LINKE WOESTIJNRACE PARIJS DAKAR CLASSIC Links: Dank zij een prima geprepareerde motorfiets en een goede conditie, haalde de motorcrosser in hart en nieren Bourgondien de eindstreep van Parijs-Dakar Classic zonder noemenswaardige problemen. Links: De route van de Parijs- Dakar Classic slingerde hoofdzakelijk door bergen en woestijnen. Soms echter reden de coureurs heel luxe over asfalt. DEKAATJES heten de gratis advertenties in de Defensiekrant. De tekst van een Dekaatje mag niet langer zijn dan veertig woorden en kan alleen schriftelijk of per worden ingediend. Plaatsing geschiedt zo spoedig mogelijk. De redactie is niet verantwoordelijk voor de inhoud, noch voor de gevolgen van de plaatsing. Op de envelop of in de graag Dekaatje vermelden. Dekaatjes kunnen worden ingestuurd naar de Defensiekrant, postbus 20701, 2500 ES Den Haag of onder vermelding van naam, adres, woonplaats eventueel telefoonnummer, onderdeel en registratienummer. ZANDHAAS IN ZIJN ELEMENT auto s voor hoofdzakelijk servicedoeleinden. Ter vergelijking: aan de januariwedstrijd doen 250 motorfietsen en ongeveer driehonderd auto s mee. Wat de route, de terreinomstandigheden, de moeilijkheidsgraad en het aantal kilometers betreft, verschillen de races echter nauwelijks van elkaar. De klassieken staken via de Spaanse havenplaats Almeria naar Nador in Marokko over. Vervolgens ging het door het Atlasgebergte, de Westelijke Sahara, Zuid-Marokko en Mauritanië naar de finish in Dakar, hoofdstad van Senegal. De route slingerde dwars door heuvels en bergen, rivierbeddingen, woestijnen en rotsachtig terrein, om niet te zeggen maanlandschap. Ook werden armoedige dorpjes en bedoeïenenonderkomens gepasseerd. In totaal vergde de rit twee weken, goed voor kilometer. De coureurs overbrugden dagelijks tussen de vijfhonderd en zeshonderd kilometer en soms meer. Ze overnachtten in de onveilige woestijn, onder bescherming van militairen. KORSTIG Bourgondien reed de krachtproef niet solo, maar als lid van het team van het dagblad De Telegraaf met daarin verder verslaggever Rob Hammink en Frank van Nimwegen, eigenaar van de servicewagen. De adjudant pakte de door honderden rijders felbegeerde stek door het door de krant uitgeschreven selectieweekeinde te winnen, en de psychologische keuring te doorstaan. Waarmee hij zijn geluk niet op kon. Begrijpelijk, want de wakkere krant regelde de technische ondersteuning en hoestte alle kosten op. En die mogen er wezen. Een deelnemer aan de Parijs met overwegend smalle paden en een keiharde ondergrond, die bezaaid lag met stenen en boomwortels. Alsof de Dakar Classic is tussen de vijf- en zesduizend euro lichter. Aan de andere kant had Bourgondien zich waarschijnlijk toch wel ingeschreven. Dat je na elke etappe welhaast voor lijk binnenkomt, neemt iedereen op de koop toe. Door je helm, motorpak, laarzen, rug- en drinkzak ben je topzwaar. Mede door het zware terrein ga je daardoor technisch gezien steeds minder goed rijden. Je compenseert elke verkeerde beweging met je lichaam. Aan het einde van een etappe doet alles pijn. Door zand en zon branden je ogen. Als het zweet is opgedroogd, kraakt het op je huid, die na verloop van tijd korstig begint aan te voelen. Heb je pech, dan sta je tot diep in de nacht te sleutelen. Het slaaptekort dat je daardoor oploopt, gaat aan je vreten. Toch valt het allemaal te doen. Of je de eindstreep haalt, hangt vooral af van je crosservaring én van je navigatiekunsten met de GPS. Je rijdt het traject namelijk aan de hand van een door de organisatie samengesteld roadbook. Dat is een soort faxrol die je in een apparaat plaatst. Eén druk op de knop en de gegevens en aanwijzingen rollen eruit. Lees je ze slecht, dan beland je onmiddellijk in de middle of nowhere, met alle ellende van dien. Terugrijden kun je vergeten, omdat de constante harde wind alle sporen wist. Zie dan maar eens rustig te blijven Ja, de Parijs Dakar Classic is slechts voor weinigen weggelegd. Zelf plukte ik de vruchten van mijn meer dan dertigjarige crosservaring. Bovendien beschikte ik over een uitstekend geprepareerde motor en had ik me fysiek en mentaal grondig voorbereid. Zo oefende ik in een sauna op een hometrainer om te wennen aan het rijden omstandigheden nog niet lastig genoeg waren, reden ze ook door veel mul zand. Alleen de crème de la crème bereikt de eindstreep van Enduring Help. in hitte. Ook deed ik in slecht weer mee aan het Nederlands kampioenschap Enduro. Ik blaakte elke dag weer van de energie. In tegenstelling tot veel anderen, die daarbij soms een been of pols, braken, viel ik maar één keer. Jammer alleen van de vele strafpunten. Daardoor zakte mijn gemiddelde, want de race bestaat uit een gecombineerd motorfiets/auto klassement. Uiteindelijk finishte ik op een zestiende plaats. Dat kwam met name door een slechte geprepareerde servicewagen, waarin veel onbelangrijke zaken lagen. Verder vormden we niet echt een team. Iedereen concentreerde zich vooral op zichzelf. Ook dat ben ik als militair anders gewend. Toch neem ik Hammink en Van Nimwegen niks kwalijk. Ze zijn onbekend met het voorbereiden en rijden van een grote rally. De onderlinge verstandhouding was ook best oké en bovendien wilde ik vooral leren navigeren. De Parijs Dakar Classic heeft me een schat aan nieuwe ervaringen opgeleverd. Zo moet ik mijn bagage kritischer leren inpakken. Verder moet ik wat verzinnen om de coördinaten op het navigatiesysteem bij donker in te toetsen. Met een hoofdlamp op kost dat te veel tijd. In Enduring Help bereiken de coureurs soms hoge snelheden. Jos Bourgondien (links) reed de Parijs-Dakar Classic samen met Rob Hammink (rechts) en Frank van Nimwegen van De Telegraaf. DISCUSSIE Als het aan hem ligt, verschijnt Bourgondien in 2008 met een ploeg van de landmacht aan de start. Op militaire KTM-motorfietsen. Volgens de adjudant, hoofd Werving van 11 Luchtmobiele Brigade, kan een ordonnans goed garen spinnen bij Parijs-Dakar, waarvan de omstandigheden associaties opwekken met een vredesoperatie. Ik beschouwde de race als een missie namens 11 Luchtmobiel. Of het plan er doorkomt, vormt nog onderwerp van discussie. Vooralsnog staat de brigade er niet afwijzend tegenover, weet hij. Belangrijke vraag is onder meer wie in dit tijdperk van financiële krapte voor de kosten opdraait. En in hoeverre de landmacht waarde hecht aan internationale rally voor crossmotoren. Één ding staat wel als een paal boven water, vindt Bourgondien. De motorfiets kan in een vredesoperatie voor een operationele meerwaarde zorgen. Voor meer informatie: www. heroeslegend.com Zandhaas Jos Bourgondien voelde zich tijdens de Parijs Dakar Classic als een vis in het water. WONINGEN Te koop: Breda, Ypelaar, Mathenessestraat 57/4, penthouse (3 kmrs) op 2e verd. met zeer ruim balkon (30 m 2, ZO- ZW); in kelder berging en twee parkeerpln (bj 2002, GIW); goede ligging t.o.v. centrum, A27, A58 en A16. Vr.pr. N ,- k.k. Tel. Makelaar: Te koop: Den Helder, zeer net appartement aan de bassingracht nabij het centrum (winkels en station), ca. 90 m 2, ruime woonkmr, aparte eetkmr, moderne keuken v.v. inb. app., douche, 2 slpkmrs. Vr.pr. N ,- k.k. Tel: Te koop/te huur: Den Helder, eengezinswoning in kindvr. Buurt. Loopafstand, sporthal, manege, bushalte, winkelcentrum. Ind.: woonkmr, keuken, toilet. 1e verd.: 3 slpkmrs, badkmr. 2e verd.: kan als 4e slpkmr ingericht. Huur N 800, - p.m. excl. (gemeubileerd) of vr.pr. N , - k.k. Tel.: / Te koop: Leeuwarden, Camminghaburen, Aggemastate 214. Nette bovenwoning/appartement, hoekligging op 1e woonlaag. VC. Gehele app. heeft laminaatvloer. Vernieuwde keuken. Fietsenberging en terrasje. Rustige woonwijk Vr.pr. N , - k.k. Zie Te koop: Maassluis, Jan Steenstraat 4, fietsafst. DTO Maasland: 6-kmr tussenwoning, achtertuin (ZW). Ind: woonkmr 55 m 2, keuken. 1e verd.: badkmr, 3 slpkmrs, dakterras, 2e verd.: 2 kmrs met dakkapel, douche en wast. Woonopp.: 170 m 2, perceelopp: 195 m 2. Vr.pr. N k.k. Open huis 6, 16, 23 en 30 juni. Zie of Te koop: Scheveningen, Jurriaan Kokstraat 67, dubb.bovenwoning op 1e en 2e etage. Org. details behouden. Actieve VVE. 6 kmrs, 135 m 2, badkmr + douchecel, washok, 2 toiletten, balkon ZW, uitzicht op Vuurtoren, 300 m van zee, nabij winkelstraten en OV. Vr.pr. N ,- k.k. (zie nl). Inf.: of Te koop: Tilburg, Sas van Gentstraat 11, per mei 2008, Moderne 2/1 kapwoning met dakterras en garage. 3 slpkmrs en ruime (slp)kmr (28 m 2 ) op 2e verd. Inh. 500 m 3, opp. 285 m 2. Op loopafst. van scholen, station en toekomstig winkelcentrum. ± 3 km van Vlb. Gilze-Rijen. Vr.pr. N ,- k.k. Zie of www. funda.nl Te koop: Tilburg, ruime hoekwoning met garage, 4 slpkmrs, luxe keuken, badkmr. Plavuizenvloer + vloerverw. Bovenverdieping met laminaat. Gewilde locatie nabij winkelpromenade, scholen, zwembad, bossen, Vr.pr. N , - k.k. Tel Te koop: Zwolle, Schellerweg 31A, ruime gerenov. vrijstaande woning, grote garage, ruim perceel (364 m 2 ), wijk Zwolle-Zuid, grote woonkmr, moderne keuken, zonnige tuin met privacy, overdekt terras, 3 slpkmrs, luxe badkmr, Opl. in overleg, foto s beschikbaar, Vr.pr. N ,- k.k. Inl

12 14 juni Pagina 12 EXPOSITIE OVER VLIEGKLAS 1926 SOESTERBERG - Dit jaar is het 80 jaar geleden dat de Vliegklas 1926 van de legendarische Vliegschool van Versteegh haar opleiding op de bakermat van de Nederlandse luchtvaart Soesterberg voltooide. Donderdag 21 juni opent Commandant Luchtstrijdkrachten luitenant-generaal Hans de Jong in het Militaire Luchtvaart Museum een expositie over deze bijzondere lichting. In 2004 stuitte militair historicus Jacques Bartels bij het opruimen van de nalatenschap van een tante bij toeval op een verzameling documenten met betrekking tot de loopbaan van Lucas Blink, een vlieger van de Marineluchtvaartdienst die in 1932 in Nederlands-Indië verongelukte. Deze vondst inspireerde hem tot een zoektocht naar het leven van Blink en bracht hem tegelijkertijd op het spoor van diens medeleerlingen in het midden van de jaren 20 aan de Vliegschool van Versteegh op Soesterberg, het domein van de Luchtvaartafdeeling, de vooroorlogse luchtmacht. Al gauw bleek het om een bijzondere lichting te gaan, die na afronding van haar opleiding, in de meest brede zin van het woord, bijdroeg aan de ontwikkeling van de luchtvaart in Nederland. Niet alleen in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog, maar ook tijdens en daarna. Tot Blinks medeleerlingen op Soesterberg behoorden onder anderen Koene D. Parmentier, de latere gezagvoerder van de Uiver tijdens de Londen-Melbourne-race (1934), de vliegerschrijver Adriaan Viruly en Merijn van Giessen, die bekendheid verwierf als weervlieger op IJsland tijdens het Tweede Internationale Pooljaar ( ). Mede op basis van het onderzoek van Bartels heeft het Militaire Luchtvaart Museum een tentoonstelling samengesteld over de Vliegklas van 1926 op Soesterberg. Deze laat niet alleen zien hoe het de leerlingen uit de Lichting 26 na hun opleiding als vlieger verging. Ze werpt tevens licht op de betekenis die Vliegkamp Soesterberg had voor de ontwikkeling van de Nederlandse luchtvaart, in het bijzonder in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog. De expositie Vliegklas 1926 valt vanaf 22 juni voor het publiek te bezichtigen en loopt tot eind augustus Voor meer informatie: Rondleiding en presentatie over het landgoed Bronbeek ARNHEM - Wie graag eens een kijkje wil nemen op het Arnhemse landgoed Bronbeek kan dinsdag 24 juli om uur deelnemen aan een rondleiding, gevolgd door een lichtbeeldenpresentatie over de geschiedenis van deze voormalige buitenplaats. Bronbeek is in het begin van de 19de eeuw aangelegd in de Arnhemse Veluwezoom. In 1863 werd op het terrein het toenmalige Koloniaal Militair Invalidenhuis gebouwd. Tijdens de rondwandeling krijgen deelnemers uitleg over de oude bomen, bronnen, vijvers, watervallen, tuinbeelden, de vroegere zijderupsenteelt, de plantenkalender en de agrarische bedrijvigheid van de voormalige bewoners van het landgoed. Ook de architectuur van de monumentale gebouwen en de gedenktekens voor de slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië in de Tweede Wereldoorlog worden belicht. Na afloop zullen dia s met toelichting door de spreker de vroegere situatie op het landgoed verhelderen. Het programma eindigt om uur. Toegangsprijs incl. museumentree: N 2,30. Reserveren noodzakelijk: Meer informatie: Foto: Ellen Kurvers AMERSFOORT - Ook zo genoten van de theatershow Beatles in Concert. In dat geval valt het thuis nog een keer dunnetjes over te doen. De DVD is namelijk uit. Hierop staan een groot aantal muzikale verrassingen en natuurlijk alle grote hits als Yesterday, Let it Be en Hey Jude. Bij de DVD zit bovendien een CD. De set is te bestellen via de webshop op De prijs: N 25,-. Daar komt nog N 1.60 aan verzendkosten bij. HAMAS-PORTRET EN ACHTERGRONDEN DEN HAAG - In de cidi informatiereeks is onlangs verschenen het boek Hamas - portret en achtergronden over de fundamentalistisch-islamitische partij die in januari 2006 de verkiezingen won in de Palestijnse gebieden. Het werd geschreven door Wim Kortenoeven, als Midden-Oostenspecialist onder meer betrokken bij de Leergang Topmanagement van Defensie. Wie het nieuws bijhoudt, weet dat Hamas wereldwijd wordt aangemerkt als een terreurbeweging, omdat ze tal van aanslagen heeft gepleegd en de vernietiging van Israël niet wil afzweren. Anders dan Al-Fatah van wijlen Yasser Arafat gaat het hier niet om een nationalistische organisatie die uit is op de BEATLES IN CONCERT OP DVD vestiging van een onafhankelijke Palestijnse staat naast Israël. In plaats daarvan vormt Hamas een vertakking van de internationaal opererende Moslim Broederschap, dat streeft naar dominantie van de islam in de wereld. Kortenoeven, researcher en redacteur bij het Centrum Informatie en Documentatie Israël, plaatst de beweging in een historische en regionale context en biedt inzicht in haar ideologie. Deze bevat onder meer fel antisemitische trekjes, die Hamas ontleent aan zowel teksten uit de Koran als aan Europese denkbeelden. Zo zitten bijvoorbeeld De Protocollen van de Wijzen van Zion in haar handvest verwerkt. Het betreft hier een Russische vervalsing uit het begin van de 20ste eeuw die zogenaamd verslagen bevat van een geheime internationale vergadering van vooraanstaande joden waarin deze hun plannen ontvouwen om de wereldmacht in handen te krijgen. Van a tot z verzonnen, maar in het Midden- Oosten voor zoete koek geslikt. Het valt moeilijk voor te stellen, dat de religieuze scherpslijpers van Hamas nog ter rechterzijde gepasseerd zouden kunnen worden, maar sinds kort zijn de Rechtvaardige zwaarden der islam in de Gazastrook ac- tief. Zij gebruiken nu nog vooral geweld om de eigen geloofsgenoten op het rechte pad te brengen. Maar mochten ze Hamas, dat er tot dusver voor heeft gewaakt de bevolking met te extreme wetten al te zeer van zich te vervreemden, overvleugelen, dan kon Israël nog wel eens terugverlangen naar de goede oude tijd. Hamas - portret en achtergronden is een paperback van uitgeverij Aspekt, bevat stevige kost en telt 265 pagina s. De prijs bedraagt N 17,95. ISBN Defensie Evenementenkalender De verkorte versie van de Defensie Evenementenkalender vermeldt voor de komende tijd de volgende evenementen: juni: Open Dagen Koninklijke Luchtmacht, Volkel 17 juni: Vaders zijn de baas in het Legermuseum, Delft 20 juni: Kinderworkshop Straalmotor in het Militaire Luchtvaart Museum, Soesterberg 22 juni: Orkest van de Koninklijke Luchtmacht On Broadway, Dussen 26 juni: Rondleiding op landgoed Bronbeek, Arnhem 29 juni: Nationale Veteranendag, Den Haag 1 juli: Theatervoorstelling Vlucht van de eeuw in het Militaire Luchtvaartmuseum, Soesterberg Surf voor meer informatie naar en klik via Actueel op de link Evenementen. Voor veel medewerkers van Defensie ook bereikbaar via intranet. Colofon De Defensiekrant is een wekelijkse uitgave van de directie Voorlichting & Communicatie van het Ministerie van Defensie bestemd voor het gehele Defensiepersoneel. Hoofdredacteur a.i.: Wiebren Tabak ( ) Redactie: Evert Brouwer ( ) Jack Oosthoek ( ) Monique van Rijen-Bos ( ) André Twigt ( ) Redactiesecretariaat en administratie: Marianne Beck Telefoon: (070) , via het militaire net: 501, tst Fax (070) Defensiesite: Bezoekadres: Kalvermarkt 38, 2511 CB Den Haag Postadres: Postbus 20701, 2500 ES Den Haag, MPC 58B De inhoud van de artikelen in de Defensiekrant hoeft niet noodzakelijkerwijs de mening van de minister van Defensie of de krijgsmachtleiding weer te geven. Ingezonden brieven dienen betrekking te hebben op eerder in de Defensiekrant geplaatste artikelen. Zij geven uitsluitend de mening van de inzender weer en kunnen door de redactie worden bekort. Overname van artikelen of delen daarvan is alleen toegestaan met toestemming van de redactie. Aan rechtspositionele informatie kan geen recht worden ontleend. Deze informatie wordt in algemene bewoordingen en met terzijde lating van details weergegeven. Voor volledige informatie wordt verwezen naar de officiële stukken. Abonnementen: Per jaar N 13,61. Voor het buitenland N 15,88. Opgave schriftelijk bij administratie Defensiekrant (zie boven), in het geval van een dienstabonnement. Particuliere abonnees kunnen zich opgeven bij: Abonnementenland, postbus 20, 1910 AA Uitgeest, tel , waarna een acceptgirokaart wordt toegezonden. Adreswijziging: Het verdient aanbeveling adreswijzigingen vroegtijdig en uitsluitend schriftelijk op te geven; het kost enkele weken voor het nieuwe adres in het verzendbestand is opgenomen. Layout: Theo Olsthoorn (UnitedGraphics, postbus 659, 2700 AR Zoetermeer) Druk: DeltaHage, Den Haag ISSN:

ISAF III Deployment Task Force

ISAF III Deployment Task Force ISAF III Deployment Task Force C-DTF Kolonel Henk Morsink 1 Deployment Task Force Mission Statement Taken Eenheden en Middelen Planning Voorbereiding 2 Mission Statement Schep als Deployment Task Force

Nadere informatie

Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan

Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan Den Haag is uniek in de wereld vanwege haar positie als internationale stad van vrede en recht. Den Haag is Legal Capital of the World. De derde VN-stad na New

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 29 februari 2008 Ons kenmerk D/2008003878

Nadere informatie

BOTSCHAFT DER BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND - VERTEIDIGUNGSATTACHÉ- Oberstleutnant i.g. Joachim Schmidt

BOTSCHAFT DER BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND - VERTEIDIGUNGSATTACHÉ- Oberstleutnant i.g. Joachim Schmidt BOTSCHAFT DER BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND - VERTEIDIGUNGSATTACHÉ- Oberstleutnant i.g. Joachim Schmidt Den Haag, 20. März 2013 Tel.: 0031 70-342.06.18 Fax: 0031 70-365.32.48 Toespraak ter gelegenheid van

Nadere informatie

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven.

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven. Toespraak van de minister van Defensie, E. van Middelkoop, bij de terugkeer van de laatste Task Force Uruzgan, Vliegbasis Eindhoven, 8 augustus 2010. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Commandant van

Nadere informatie

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST DE KAZERNES VAN NEDERLAND 2012. Hier vind u een lijst van landmachtkazernes in Nederland. In de lijst vind u de eenheden die er gelegerd zijn en de plaats waar de kazerne staat. JOHANNES POSTKAZERNE, HAVELTE.

Nadere informatie

werken bij DEFENSIE MARINE Denk je aan de Marine, dan denk je aan schepen. Logisch, want die hebben we bij de Marine in alle soorten en maten. Van mijnenjagers tot onderzeeboten. Toch is de Marine meer

Nadere informatie

Sta mij toe om vanaf nu in het Nederlands te spreken, want mijn Friese woordenschat is helaas wat beperkt.

Sta mij toe om vanaf nu in het Nederlands te spreken, want mijn Friese woordenschat is helaas wat beperkt. Toespraak van Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de Herinneringsmedaille Vredesoperaties aan het 22 e detachement Air Task Force en Air Point of Debarkation Mirage

Nadere informatie

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen.

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen. Toespraak staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries voor de reünie Djocja, 17 december 2008, Koninklijk Militair Tehuis Oud Militairen en Museum Bronbeek Allereerst mijn hartelijke dank om voor u te

Nadere informatie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie Reservist bij de Koninklijke Marechaussee De leukste baan! naast je werk of studie Operationeel Centrum Mobiel toezicht veiligheid Grensbewaking Schiphol Beveiliging Koninklijk Huis Als het erop aankomt

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Vervoer gevaarlijke stoffen

Vervoer gevaarlijke stoffen Vervoer gevaarlijke stoffen binnen Defensie Edwin van de Ven Inhoud Defensie Uitzonderingspositie Defensie Voorbereidingen (Gereedstelling) We vertrekken. We doen ons werk. We gaan weer naar huis.. 2 Defensie

Nadere informatie

hun familie, geachte aanwezigen,

hun familie, geachte aanwezigen, Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de uitreiking van de eerste universitair erkende diploma s van de Nederlandse Defensie Academie op 26 maart 2012 te Den Helder.

Nadere informatie

BS2009023484 Kamervragen over het uitdelen van korans in Afghanistan. Hierbij bied ik u de antwoorden aan op de volgende vragen:

BS2009023484 Kamervragen over het uitdelen van korans in Afghanistan. Hierbij bied ik u de antwoorden aan op de volgende vragen: Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 8 januari 2010 Ons kenmerk Onderwerp

Nadere informatie

Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag.

Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag. Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Minister Opstelten,

Nadere informatie

Police Advisory Group (PAG) op pad

Police Advisory Group (PAG) op pad Maandag 07 januari 2013 Door onrust in een deel van ons werkgebied waren we het afgelopen weekend beperkt in de mogelijkheden om naar buiten te gaan (of het kamp te verlaten). Vandaag staat een bezoek

Nadere informatie

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht.

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank mw. Coorens, Dames en heren, We vieren vanavond

Nadere informatie

Om het thuisfront goed te informeren, heb ik regelmatig

Om het thuisfront goed te informeren, heb ik regelmatig door Gertjan van der Ree Mij is gevraagd een stukje te schrijven over de ervaringen van het A- pel, 1 ste bt, 11 AfdRA tijdens onze uitzending naar Afghanistan. Wij vielen onder BG5 en zijn vanaf dec.

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom.

Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom. Samenvatting toespraak 29 oktober 2015 Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom. Een speciaal woord

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

van Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486

van Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486 Ministerie van Ministerie van Defensie Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486 Aan: de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IVENT Postbus 20703 2500 ES MPC 58L (intern Defensie) Den Haag www.cdc.nl/ivent IN DIENST VAN DEFENSIE Om haar taak optimaal te kunnen uitvoeren is Defensie onder

Nadere informatie

Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht. T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts

Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht. T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts 1 Algemeen Militair Verpleegkundige 2 Mini CV Sedert 1986 werkzaam als militair arts Tot 1996 bij de Kon Landmacht

Nadere informatie

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan Afghanistan NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan KABUL - In het zuiden van Afghanistan is dinsdag een militair van de internationale vredesmacht ISAF gedood. Dat maakte een woordvoerder van de troepen

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2014 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-14-066a Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

Eerst even wat moeilijke woorden uitleggen:

Eerst even wat moeilijke woorden uitleggen: Eerst even wat moeilijke woorden uitleggen: IND = Interalisatie en NaturalisatieDienst Alle mensen die in Nederland willen komen wonen moeten hiernaartoe. Bij de IND werken mensen die beslissen of iemand

Nadere informatie

Gevaarlijke kleding. Ruud Macco

Gevaarlijke kleding. Ruud Macco Gevaarlijke kleding Ruud Macco Wat zie je er leuk uit. Hoe vaak had Susan dat niet gehoord? Ze was trots op haar kledingkeuze. De reactie van mensen om haar heen waren altijd overweldigend positief. Ook

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Ministerie van Defensie

Ministerie van Defensie Commandant Koninklijke Marechaussee MPC 58C Postbus 90615 2509 LP DEN HAAG 2 2 JUN 2010 Ambtsbericht i D1S2010008821 Op grond van artikel 36 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten BIJ beantwoording

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap

Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap Foto: Willem Mes In dit plan kun je stap voor stap lezen hoe je via een Zon-Privé actie eenvoudig zonne - panelen kunt aanbieden aan je medewerkers.

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE VEVA OPLEIDING Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE TIEN MEEST GES INFORMATIE VOOR OUDERS EN VERZORGERS 1 2 3 4 Is er ondanks de bezuinigingen bij Defensie een toekomst voor leerlingen Veiligheid

Nadere informatie

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin Luciano en Hans Christiaan en Richard Jena en Arianne Bianca en Gerrit Danielle en Jan Jules en Martin Het was vroeg.6 uur verzamelen op station Utrecht Centraal. Vandaar gingen we via Rotterdam naar Brussel.

Nadere informatie

Raadsman, heeft u nog raad?

Raadsman, heeft u nog raad? Raadsman, heeft u nog raad? Het vliegtuig waarmee wij landen op het Noorse vliegveld stuitert een paar keer over de landingsbaan. Er is een sneeuwstorm buiten als we aankomen. Samen met het Tweede Mariniersbataljon

Nadere informatie

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf BIJLAGE: ORGANOGRAMMEN Organogrammen vraag 98 Organogram Defensie Minister IGK SG/PSG ADD BSG DBO DCo DF&C DJZ CDS HDB HDFC HDBV HDP MIVD MLA CDC DMO CLSK CLAS Operationele Commando s CZSK Bestuursstaf

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

"Militair of Afghaan,

Militair of Afghaan, "Wij zijn de enige verpleegkundigen die achter onze potentiële patiënten aanrennen. Ze kunnen ziek worden, dus moeten we zorgen dat we er zijn. IJ Een bizarre situatie? Niet in Uruzgan. Stafverpleegkundigen

Nadere informatie

Zoveel verschillende. mensen,. zoveel verschillende. uitvaarten...

Zoveel verschillende. mensen,. zoveel verschillende. uitvaarten... Zoveel verschillende. mensen,. zoveel verschillende. uitvaarten... Training Authentiek in de uitvaart door Het Tiende Huis Jan Dop Uitvaartverzorging Het was niet voor het eerst dat ik mij meer dan ooit

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over verlies van gevoelige informatie nr. 2070801320

Antwoorden op vragen over verlies van gevoelige informatie nr. 2070801320 Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR s Den Haag Datum 5 november 2007 D2007029059 Ons kenmerk

Nadere informatie

HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS

HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS Moraal: wees pro actief Het verhaal van Harry, de bedelaar op de brug over de Theems, is een verhaal over succes. Een jonge werkloze man, laten we hem Harry

Nadere informatie

Koninklijke Luchtmacht

Koninklijke Luchtmacht Koninklijke Luchtmacht > Retouradres Postbus 8762, 4820 BB Breda Secretariaat COVM Postbus 90004 MPC 55A Keegsdijkje7 3509 AA Utrecht MPC 80 A Postbus 8762 4820 BB Breda Nederland www.luchtmacht.nl Ministerie

Nadere informatie

Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap

Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap Zonnepanelen aanbieden aan je medewerkers Stap voor stap Foto: Willem Mes In dit plan kun je stap voor stap lezen hoe je via een Zon-Privé actie eenvoudig zonnepanelen kunt aanbieden aan je medewerkers.

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Bewustwording Identiteitsfraude. (ID-fraude) Regiocongres NVVB Afdeling Limburg & Brabant. 10 oktober 2012

Bewustwording Identiteitsfraude. (ID-fraude) Regiocongres NVVB Afdeling Limburg & Brabant. 10 oktober 2012 Bewustwording Identiteitsfraude (ID-fraude) Regiocongres NVVB Afdeling Limburg & Brabant 10 oktober 2012 Brigade Limburg Zuid Team Identiteitsfraude Bart van der Pluijm/Joep Stuart Wie zijn wij? Elnt Bart

Nadere informatie

Spionagerisico s bij reizen naar het buitenland. Spionage in het buitenland: nog altijd divers en onzichtbaar, maar wel aanwezig

Spionagerisico s bij reizen naar het buitenland. Spionage in het buitenland: nog altijd divers en onzichtbaar, maar wel aanwezig Spionagerisico s bij reizen naar het buitenland Spionage in het buitenland: nog altijd divers en onzichtbaar, maar wel aanwezig 1 Spionagerisico s bij reizen naar het buitenland Spionage in het buitenland:

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Advies en ondersteuning in techniek, logistiek en opleiding. Sleutel woorden zijn betrouwbaar en toewijding

Advies en ondersteuning in techniek, logistiek en opleiding. Sleutel woorden zijn betrouwbaar en toewijding T.V.W. Consultancy Advies en ondersteuning in techniek, logistiek en opleiding. Sleutel woorden zijn betrouwbaar en toewijding Mijn naam is Tony van Wijchen. Na een militaire carrière binnen de Koninklijke

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

VCA Nieuwsbrief dec 2015. LIBANON presentatie. www.veteranencafealmelo.nl. vca@veteranen.nl. Veteranen Cafe t Hookhoes, Grotestraat-zuid 129, Almelo

VCA Nieuwsbrief dec 2015. LIBANON presentatie. www.veteranencafealmelo.nl. vca@veteranen.nl. Veteranen Cafe t Hookhoes, Grotestraat-zuid 129, Almelo Naam bedrijf VCA Nieuwsbrief dec 2015 Veteranen Cafe t Hookhoes, Grotestraat-zuid 129, Almelo www.veteranencafealmelo.nl vca@veteranen.nl Contact : vca@veteranen.nl LIBANON presentatie 06-21 666 362 Redactie

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep drugshandel Ontwerp-aanbeveling van de Raad over de noodzakelijke

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Rechtshandhaving en Criminaliteitsbestrijding Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

TEXEL INTERNATIONAL AIRPORT NIEUWSBRIEF

TEXEL INTERNATIONAL AIRPORT NIEUWSBRIEF TEXEL INTERNATIONAL AIRPORT NIEUWSBRIEF Editie Maart 2013 Wilt u dit soort nieuwsbrieven in de toekomst niet meer ontvangen? Dan kunt u ons mailen op info@texelairport.nl, wij zullen u uit de mailinglist

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Afdeling VeluwerandMeer

Afdeling VeluwerandMeer Afdeling VeluwerandMeer Nieuwsbrief Nr. 3 2015 Van de bestuurstafel Deze keer een wat ander voorwoord dan u van mij gewend bent. Omdat er belangrijke zaken te melden zijn, praat het bestuur u graag bij

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 600 X Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1998 Nr. 55 BRIEF VAN

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 0011 500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 0018 500 EA Den Haag DKR KV Schedeldoekshaven 00 511 EZ Den Haag Postbus 0011 500 EA Den Haag

Nadere informatie

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Betreft: Toestand Midden-Oosten Afgesloten 17.00 uur op 19 oktober

Nadere informatie

Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie.

Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie. Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie. Dames en heren, Ik ben nu ruim een jaar staatssecretaris van Defensie.

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760. 2 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760

1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760. 2 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760 1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760 Het Diplomatieke Circus De wereld is een beetje veiliger geworden, aldus premier Mark Rutte op de Nucleaire top in Den Haag. Was de wereld zo onveilig? En wie hadden

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken tekst: sgt. Derek de Vries Lees het volledige artikel in de FALCON Grizzly, this is Mike ready to copy nine-liner This is grizzly, ready to

Nadere informatie

Blok 1 - Voeding en ziekte

Blok 1 - Voeding en ziekte Reflectie jaar 2 Algemeen Nadat ik mijn propedeuse heb behaald kon ik mij in het volgende studiejaar compleet richten op het begin van de hoofdfase. Ik heb in het tweede jaar veel geleerd en mijzelf verder

Nadere informatie

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Een onorthodoxe re-integratieaanpak Door: Fenny Brandsma Alle gemeenten hebben ermee te maken: reorganisatie, krimp en boventallige medewerkers. Sommige gemeenten

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 31 936 Luchtvaartnota D VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 27 augustus 2014 Ordening 1 hebben kennis genomen van het voorgehangen

Nadere informatie

ONZE JONGENS. VANAF WOENSDAG 3 SEPTEMBER

ONZE JONGENS. VANAF WOENSDAG 3 SEPTEMBER ONZE JONGENS. VANAF WOENSDAG 3 SEPTEMBER ONZE JONGENS Een documentaire reeks over de Belgische troepen in Afghanistan In het spoor van fotograaf Bas Bogaerts vanaf woensdag 3 september Het is een beetje

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN!

TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN! TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN! Foto s: Pim Geerts Eigenlijk is er geen goed Nederlands woord voor: job crafting. Sommigen noemen het kneden aan je werk. TNO-onderzoeker

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

FAQ 100% GESUBSIDIEERD TRAININGSAANBOD. Voor bedrijven en medewerkers

FAQ 100% GESUBSIDIEERD TRAININGSAANBOD. Voor bedrijven en medewerkers FAQ 100% GESUBSIDIEERD TRAININGSAANBOD Voor bedrijven en medewerkers FAQ 100% gesubsidieerd trainingsaanbod Vragen vanuit de bedrijven 1. Hoe kan ik deelnemen? Het 100% gesubsidieerd trainingsaanbod staat

Nadere informatie

Kanker door uitzending naar de Balkan?

Kanker door uitzending naar de Balkan? Kanker door uitzending naar de Kanker door uitzending naar de Balkan? Onderzoek naar kanker en sterfte tussen 1993 en 2008 onder militairen die zijn uitgezonden naar de Balkan Meer leukemie onder Balkan-militairen?

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2016Z00246 Datum 13 januari

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Voordat jouw asielprocedure begint

Voordat jouw asielprocedure begint Voordat jouw asielprocedure begint Waarom krijg je deze folder? Je wilt asiel aanvragen in Nederland. Asiel betekent: bescherming in een ander land voor mensen die in hun eigen land niet veilig zijn en

Nadere informatie

HET LEGER. Waarom heeft. Nederland. Informatie voor scholieren. De Nederlandse krijgsmacht in het kort

HET LEGER. Waarom heeft. Nederland. Informatie voor scholieren. De Nederlandse krijgsmacht in het kort HET LEGER Uitgave: Ministerie van Defensie Directie Voorlichting en Communicatie April 2006 www.defensie.nl Informatie voor scholieren De Nederlandse krijgsmacht in het kort In deze folder vertel ik je

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Het ultimatum. Lesblad A. 14 mei 1940 tijd: 10:30

Het ultimatum. Lesblad A. 14 mei 1940 tijd: 10:30 lesbladen Lesblad A 14 mei 1940 tijd: 10:30 Het ultimatum Pieter Scharroo is in de Tweede Wereldoorlog kolonel bij het Nederlandse leger. Hij is de baas over de Nederlandse legertroepen in Rotterdam. Op

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project

Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project Optimistzeilen Brabant & Limburg Jeugd project Door beide provincies stroomt de rivier de maas, die vroeger de vriend maar ook de vijand was van de plaatselijke bevolking. Hij beschermde tegen vijanden

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Ministerie van Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den

Nadere informatie

Groeien naar lean & meaningful management support

Groeien naar lean & meaningful management support Groeien naar lean & meaningful management support LEAN AND MEANINGFUL 07 DEF.indd 1 25-08-14 17:47 LEAN AND MEANINGFUL 07 DEF.indd 2 25-08-14 17:47 Groeien naar lean & meaningful management support Annemarie

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk. 14 april 2014

Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk. 14 april 2014 Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk 14 april 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Verloop van de dag 4 Welkomstwoord 5 Wat heeft Defensie nodig? 6 Reservist en Werkgever Rijk 7 Workshops en werkwijze

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 7636 3 mei 2011 Wijziging regeling commandanten 26 april 2011 Nr. BS/2011008944 Afdeling Personeelsbeleid en Rechtspositie

Nadere informatie