Cultureel aan de slag met tieners van 12 tot 15 jaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cultureel aan de slag met tieners van 12 tot 15 jaar"

Transcriptie

1

2 4 Take off 6 Kruisverhoor 12 Opwaaiend stof Tieners in de schijnwerper Codetaal Tieners & Territorium Codekrakers Tegenwind Piloot & Pedagogie Navigeren tussen populair en alternatief Operatie tieners & cultuur shuffle tussenstops literatuurlijst Cultureel aan de slag met tieners van 12 tot 15 jaar Tieners van 12 tot 15 jaar. Gevangen tussen kindertijd en volwassenheid, volop op zoek naar zichzelf en de wereld Het is een groep met gigantische verschillen en verschillende snelheden Maar één ding hebben ze alvast gemeen: ze blinken uit in afwezigheid op culturele activiteiten. In de cinema zien we ze vrij vaak. In theaterzalen of creatieve workshops zo goed als niet. De cultuureducatieve sector in Leuven & Vlaams-Brabant vraagt zich af hoe het komt. Vinden tieners de weg niet naar het bestaande aanbod? Vinden ze wel de weg maar niet hun gading? Is kunst en cultuur wel iets dat hen aanspreekt? En als ze niet komen, moeten we er dan extra in investeren of laten we ze best met rust? Magda, het cultuureducatief netwerk in Leuven & Vlaams-Brabant, werd op speurtocht uitgestuurd naar bestaande expertise. Wie zijn die tieners van 12 tot 15 jaar, waar zijn ze mee bezig en vooral: welke kapstokken kunnen organisaties en besturen hanteren om met deze doelgroep aan de slag te gaan? Het resultaat is een logbook, een reisverslag, een vinger-aande-pols. Een vlaag meningen, weetjes, verzuchtingen, vragen Geen absolute waarheden, maar wel inspiratie. Tips van het veld voor het veld. Om stof te doen opwaaien of orkanen in gang te zetten. Een startschot. Hopelijk kan jij er mee aan de slag! 3

3 Tieners van 12 tot 16 jaar vinden het belangrijk een toffe vriendengroep te hebben en een goede relatie met hun ouders. Klets-on-Tour, Vlaamse Jeugdraad, 2008 Om op te warmen enkele nuttige en minder nuttige weetjes over tieners. Tieners van 12 tot 18 jaar maken zich het meest zorgen over goede punten. Op de tweede plaats over te veel huiswerk en vervolgens over hun familie. De Graef, S. Hip Hip Happy. Over jongeren en gelukkig zijn... Het onderzoeksrapport. In Petto, Berchem, 2007 Tieners van 12 tot 16 jaar liggen vooral wakker van de opwarming van de aarde en het minst van politiek. Het meest gebruikte stopwoord bij tieners is Euh. Het merendeel van hen gaat op vrijdagavond om 23u slapen, heeft nog geen lief gehad, heeft Google als startpagina op hun computer, heeft 5 goede vrienden, krijgt 0 zakgeld per maand, heeft een blauwe slaapkamer, stuurt 10 sms-jes per dag, heeft nog nooit gekust, gaat 5 tot 10 keer per jaar naar de film, shopt het liefst in de H&M, zit 10u per week aan de computer, doet het minst graag wiskunde op school, scheldt het liefst met Fuck you!, drinkt graag cola en hoopt dat hun lief hen nooit zal bedriegen. Jeugdcentrum Vleugel F, bevraging van 100 Aarschotse en Turnhoutse tieners in het kader van Ik doe wat ik wil, ik Zap!, 2009 Klets-on-Tour, Vlaamse Jeugdraad, 2008 De VRT stuurde tieners en jongeren op pad met een camera om hun leefwereld vast te leggen. 12- tot 15-jarigen trokken veel foto s van hun vrienden, maar vooral van hun gsm. Een gsm is voor deze leeftijdsgroep een enorm statusobject. Noise Gate 4 5

4 7 Tieners Uitgehoord Naam: Dries Leeftijd: 14 Studie: 3de middelbaar moderne wetenschappen Hobby s: Dj-en, muziek maken, bekende nummers naspelen op mijn synthesizer. Af en toe volg ik hier een cursus voor, bijvoorbeeld een stage maak een song op je computer, maar wekelijks les volgen zou ik niet zien zitten. Ik heb liever niet te veel te doen, ik niks ook graag een beetje, ik ben graag nog genoeg vrij. Als ik iets doe, doe ik het het liefst in de vakantie, dan verveel je je toch. Ik zit ook vrij veel op het internet, op Netlog of Facebook of om spellekes te spelen of films te downloaden. Favoriete film: Tropic Thunder en War of the World, dat is echt een hele goede film! Ik zie vooral graag films met special effects en veel actie. Favoriet programma: Ik kijk veel minder tv dan vroeger. Ik kijk vaak naar Top Gear of naar een film op tv en ook veel naar grappige programma s zoals Zonde van de Zendtijd of Alles Kan Beter. Favoriete muziek: Electro, house en dance, bijvoorbeeld David Guetta en Dada Life. Hoe verplaats je je? Mijn ouders brengen me meestal en anders neem ik de bus. Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. De liefde van mijn leven (die moet ik wel nog ontmoeten, maar dat lijkt me goed om niet eenzaam te zijn) 2. Internet 3. Een pc (ik ben aan het sparen voor een Mac!) Ik wou dat ik 18 was, want dan mag je al alles en ben je nog jong genoeg om alles te kunnen! Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Op woensdagnamiddag ga ik naar mijn meter of ga ik dj-en bij een vriend thuis. Zaterdag ga ik shoppen, maak ik mijn huiswerk en ga ik vaak naar de cinema. Ik ga ook elke zaterdag met mijn pa naar de bib en dan lenen we cd s uit. Ik mag van mijn ouders vrij veel, zolang ik goede punten heb op school. Ik mag wel sneller naar dingen gaan als ze gelinkt zijn aan de school (bv een schoolfuif) of als ze in de buurt zijn. Ik krijg officieel 30 zakgeld per maand: 15 van mijn ma en 15 van mijn pa. En onofficieel krijg ik soms nog 20 van mijn meter. Ik gebruik mijn zakgeld om multimedia en muzieksoftware te kopen en voor mijn gsm. Maar ik kan veel dingen gratis downloaden. Als ik naar de cinema ofzo ga, betalen mijn ouders mijn ticket. Wat mag je nog niet, maar zou je wel willen? Naar fuiven gaan en minder naar school gaan. Ik wil ook graag eens met heel veel tieners en twee ouders naar een waterpretpark in Frankrijk, maar dat gaat niet gemakkelijk zijn. Als je een gebruiksaanwijzing voor tieners zou schrijven, wat moet daar dan zeker in staan? Vind ze waar ze zijn. Iemand die graag danst, zal wel in een dansschool zitten. Ofwel vinden we onze weg wel ofwel mogen we niet van onze ouders. Naam: Trifeh Leeftijd: 13. Mag ik al 13 zeggen? Want ik ben eigenlijk nog 12, maar echt bijna 13. Studie: 1ste middelbaar ASO Hobby s: Basketbal, dansen en lezen. Ik volg maandagmiddag dansles op school en thuis oefen ik op mijn kamer of maak ik eigen dansjes. Ik lees het liefst gewone boeken, bijvoorbeeld over mishandeling van dieren. Rood Kontje vond ik ook een heel mooi boek, dat ging over een meisje dat gepest werd. Ik ben nog nooit in de bibliotheek geweest want ik kan boeken lenen op school. Maar basketten vind ik het allerleukste, ik vind sport veel interessanter dan cultuur. Favoriete film: Ik kijk veel films op YouTube. Soms gaan we ook naar de cinema met mijn ouders. Mijn lievelingsfilm is Twighlight, dat gaat over vampieren enzo. Ik vind dat een goede film omdat hij spannend is en ook een beetje romantisch. De thema s die ik het leukste vind zijn de liefde, spannende dingen en rare mensen die anders zijn dan de rest. Favoriete programma: David, dat is wel grappig want die zegt hele rare dingen enzo. Favoriete muziek: Pop. Ik luister het liefste naar Beyoncé, Black Eyed Peas en de Pussy Cat Dolls. Dat zijn leuke ritmes. Beyoncé is een heel mooi meisje en ze kan mooi zingen. Ik verplaats me met de bus. Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. Een laptop met internet (om te kunnen chatten!) 2. Mijn vriendinnen. Ik heb een paar hele goede vriendinnen die net zoals mij buitenlander zijn, ze zitten wel nog in de lagere school. Ik vind het belangrijk dat mijn vriendinnen me kunnen troosten als ik verdriet heb en dat ze geen pestkoppen zijn. 3.Mijn familie Als ik thuis kom na school eet ik wat en doe mijn huiswerk of kijk tv. Ik kijk tv om een beetje te rusten en te ontspannen. Soms heb ik bijna 2 uur huiswerk per dag, maar dat vind ik niet altijd erg. Ik wou dat ik 17 was, want dan zijt ge al veel volwassener en groter dan de anderen. 13 is zo klein Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Op zaterdag gaan we met heel de familie op bezoek bij vrienden en dan eten we samen of gaan we naar het park. Ik spreek nooit alleen af met vriendinnen, dat is nog wat te gevaarlijk, ik doe altijd dingen samen met mijn mama, papa en mijn kleine zus. Ik krijg 5 zakgeld per week. Daar koop ik s middags een drankje mee. Mijn gsm belwaarde moet ik niet zelf betalen, want ik gebruik mijn gsm om naar mijn mama en papa te bellen zodat ze niet ongerust moeten zijn. Wat mag je nog niet, maar zou je wel willen? Hoge hakken en make-up dragen naar school! Wat denk je zelf van kunst en cultuur? Ik ben niet zo n fan van kunst en schilderijen enzo, alleen als iets echt mooi is. Misschien moeten ze een keer een snoepautomaat in de bibliotheek zetten? Dan zullen er misschien wel meer tieners komen? Als je een gebruiksaanwijzing voor tieners zou schrijven, wat moet daar dan zeker in staan? Laat ons een beetje vrij, behandel ons niet als kinderen, dat vind ik echt stom. Luister naar onze problemen en word niet te snel boos. 6 7

5 Naam: Matthias Leeftijd: 14 School: 3de middelbaar economiewiskunde Hobby s: Voetbal uiteraard. Fietsen, computeren. Favoriete film: Ik kijk wel veel naar films, maar heb niet echt voorkeuren. Van alles. Favoriet programma: Voetbalprogramma s. Ik kijk ook soms mee naar Thuis, dat staat altijd op. Favoriete muziek: Popmuziek en mainstream radiomuziek. Ik verplaats me met de schoolbus. Naar de voetbaltrainingen ga ik te voet. Als ik 3 dingen mocht meenemen naar een onbewoond eiland, nam ik dit mee: 1. Familie 2. Een voetbal 3. Tv Als ik thuis kom na school dan zal ik eerst mijn huiswerk maken en als er tijd over is, kijk ik naar tv. Ik wou dat ik 18 was want dan kan ik al met de auto rijden. Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Voor het school werken, computerspelletjes spelen, voetballen bij Diegem Sport, fietsen en wandelen. Soms ga ik s avonds naar de wedstrijden kijken van RSC Anderlecht. Ik krijg 5 zakgeld van mijn oma. Dat komt in de spaarpot terecht. Van mijn mama krijg ik ook nog wel wat geld om iets mee te kopen. Noem één ding dat je zou willen, maar nog niet mag: Tv op mijn kamer! Maak je je soms zorgen? Ja, voor de wedstrijd heb ik soms schrik dat ik pijn zou voelen, waardoor ik niet kan spelen. Wat denk je zelf van kunst en cultuur? Een museumbezoek is niet zo leuk. Optredens zijn wel plezant, niet dat ik er veel naartoe ga, maar toch. En als ik een boek nodig heb, dan ga ik naar de bibliotheek. Als je een gebruiksaanwijzing voor tieners zou schrijven, wat moet daar dan zeker in staan? Niet direct kwaad worden als er iets gebeurd is. Bijvoorbeeld: als ik mijn jongere broer een tik geef. Naam: Paulien Leeftijd: Bijna 14 School: 2de middelbaar BSO mode - verzorging Hobby s: Piano spelen en met vrienden uitgaan. Dan gaan we naar de cinema of zwemmen of rondhangen in Leuven. Soms gaan we in winkels kleren passen voor ons plezier en worden we buitengezet omdat we te veel lawaai maken en toch niks kopen. Vroeger deed ik ballet maar daar ben ik mee gestopt. Favoriete film: Ice Age 3, da s wel een goeie film enzo. Ik heb hem nog maar 5 keer gezien, maar ik kijk niet veel tv, ik kijk meer op de computer, tv is saai. Favoriet programma: Ik kijk het liefste naar Vitaya. Naar programma s over dierenmishandeling ofzo, dat vind ik heel erg. Favoriete muziek: Fergie, Miley Cyrus, Black Eyed Peas, Ik vind alle muziek wel een beetje goed, behalve hele drukke muziek. Ik verplaats me met de fiets. Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. Mijn I-pod 2. Mijn lief, Boyan, daar ben ik nu 2 maanden en 5 dagen mee samen 3. Een bikini Als ik thuis kom na school ga ik meteen in de zetel zitten en zet ik wat muziek op. Even uitrusten. Soms zet ik de tv op. Ik wou dat ik 13 was, mijn eigen leeftijd, hoe ik nu ben. Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Soms ga ik naar het stad. Soms komt mijn lief naar mij, dan praten we bij of doen we gekke dingen. Ik krijg 3,9 zakgeld per week. Wat mag je nog niet, maar zou je wel willen? Op weekend gaan zonder ouders. Soms wou ik ook dat het 5 dagen weekend was en maar 2 dagen school. Wat denk je zelf van kunst en cultuur? Een museum is stil en saai. Ik ben zelf ook wel stil van mezelf, maar ik wil toch graag lachen en plezier maken, in een museum gebeurt te weinig. Voorstellingen zijn soms wel leuk, maar ik vind het niet belangrijk om ze zelf uit te kiezen. In groep is alles altijd leuker dan alleen, samen kan je plezier maken. Ik wil niet per sé meer weten wat er te doen is, het is goed zoals het is. Noise Gate Naam: Willem Leeftijd: 12 Studie: 1ste middelbaar moderne. Hierna wil ik kunst gaan volgen, ik wil later modeontwerper worden. Hobby s: Tekenen, mode ontwerpen (tekenen & met de paspop werken), theater, naar t stad gaan met vrienden, op de pc zitten op Msn en Netlog, lezen, Ik volg enkel circustheaterles. Met mijn tekenles ben ik gestopt, dat was niet zo n toffe leraar, nu teken ik vooral thuis. Ik lees het liefste strips en tijdschriften. Favoriete film: Komedies Favoriet programma: Thuis, Click-ID, Amica, FC De Kampioenen, reality tv. Ik zie graag grappige programma s. Favoriete muziek: Pop en R&B. Ik luister graag naar alle sterren van nu en kijk veel clipjes op YouTube. Ik verplaats me met de fiets (soms ook met de auto en de bus). Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. Gsm 2. Koffer vol kleren 3. Tekenblok Als ik thuis kom na school eet en drink ik eerst iets en dan maak ik mijn huiswerk. Ik wou dat ik 12 was omdat ik nu 12 ben en ik ben daar blij mee. Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Thuis rusten of met vrienden afspreken. Mijn vrienden moeten vooral grappig zijn en ik moet ze kunnen vertrouwen. Ik krijg 7 zakgeld per week. Daar koop ik snoepjes en tijdschriften mee. 8 9

6 Naam: Astrid Leeftijd: 13 Studie: 2de middelbaar Latijn-Grieks. Later wil ik graag bij de politie gaan of detective worden. Hobby s: Naar de scouts gaan, tekenacademie volgen en opstellen schrijven. Ik dans ook heel graag, meestal op mijn kamer. Dan dans ik clipjes na of dans ik vrije stijl. Ik zou wel graag dansles nemen, maar ik doe het liefst latinodansen en dat bestaat alleen voor volwassenen. Elke ochtend doe ik ook oefeningen met mijn buikspieren en beenspieren om in vorm te blijven. Favoriete film: Dat heb ik niet echt, dat gaat bij mij met periodes. Momenteel kijk ik graag naar Kill Bill, daar is mooie muziek in en het is in een mooie stijl gefilmd. Er is ook niet te veel geweld in. In het algemeen kijk ik graag naar actiefilms met humor en ook heel graag naar komedies. Ik snap NIET wat mensen zo interessant vinden aan de Harry Potter films. Favoriet programma: Ik kijk eigenlijk niet zo heel vaak tv. Nu kijk ik het meeste naar de Fresh Prince of Bel-Air en Top Gear. Meestal kijk ik naar VT4 of BBC, Ketnet is tegenwoordig veel te veel voor kleine kinderen. Favoriete muziek: Van alles wat. Ik heb het liefste soundtracks, die zijn altijd gevarieerd. Pop of Blues heb ik ook graag. Ik luister eigenlijk vooral naar cd s van mijn ouders met oude muziek. Ik verplaats me met de fiets en achterop de moto met mijn ouders. Ik mag altijd alleen naar het centrum en sinds mijn 10de mag ik alleen naar school. Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. Zakmes 2. Lucifers of een aansteker 3. Touw Op de scouts zeggen ze altijd dat ik een echte survivor ben! Als ik thuis kom na school was ik eerst altijd mijn handen. Daarna neem ik een vieruurtje, ontspan ik even (muziek luisteren of checken) en dan begin ik aan mijn huiswerk. Ik wou dat ik 13 was, omdat ik vind dat elke leeftijd wel iets leuks heeft, ik hou niet van verandering. Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Het weekend gebruik ik om uit te rusten van de schoolweek en dan doe ik ook tekenles en scouts. De scouts vind ik tof want daar kan ik me eens goed vuil maken en lekker spelen. Dat is echt goed om me af te reageren. s Avonds blijf ik altijd thuis bij mijn ouders. Woensdagnamiddag doe ik eerst mijn huiswerk en daarna speel ik een beetje in huis of dans ik. Soms schmink ik me ook voor mijn plezier. In schoolvakanties ga ik al eens naar de cinema, spreek ik af met vriendinnen of doe ik een sportkamp. Soms ga ik ook naar mijn familie in Oekraïne. Ik krijg 5 zakgeld per week. Dat spaar ik allemaal op om mijn belkrediet mee te betalen. Wat mag je nog niet, maar zou je wel willen? Gevechtssport en zwaar geschminkt de straat op gaan, maar dan zouden de mensen toch maar raar kijken. Wil je nog dingen vertellen over jezelf? Ik ben altijd al een alternatiefje geweest, het kan me niet schelen wat anderen van mijn uiterlijk vinden, zolang ik en mijn ouders het maar goed vinden. Ik wil graag vrienden die niet zoals de rest zijn en een gevoel voor humor hebben. Ik vind het het leukste om activiteiten te doen met mensen van mijn eigen leeftijd. Ik vind het lastig als oudere kinderen naar mij kijken alsof ik een klein kind ben. Wat vinden tieners van kunst en cultuur? De meeste tieners zijn niet geïnteresseerd in kunst, maar vooral in hun kleding enzo. Tieners willen vooral zoals de groep zijn. Om geaccepteerd te worden, mag je niet anders zijn dan de rest, je moet mainstream zijn. Daarom zijn ze niet bezig met kunst en cultuur. Als ze wat ouder worden, krijgen ze meer eigen interesses en dan gaat het misschien gemakkelijker. Maar je kan tieners niet dwingen als ze het niet tof vinden. Ik ben niet echt op de hoogte van wat er allemaal te doen is of welke cursussen ik kan volgen. Maar dat vind ik ook niet echt erg, mijn leven zit al vol genoeg. Naam: Pieter Leeftijd: 13 Studie: 2de middelbaar moderne wetenschappen. Volgend jaar wil ik KSO gaan volgen. We hebben dit jaar geen PO meer en dat vond ik het leukste vak Hobby s: Circus, toneel, tekenen en schilderen, foto s trekken, tv kijken, pc, Msn, muziek, Ik ga ook graag naar t stad om rond te lopen, te winkelen of naar de cinema te gaan. Vroeger volgde ik tekenles, maar dat viel samen met andere lessen, dus nu volg ik enkel circus en theater. Later wil ik graag kunstenaar worden, maar ik weet nog niet goed wat voor kunstenaar. Favoriete film: Komedies en actiefilms. Ik zie het liefst films met echte mensen, behalve Shrek. Favoriet programma: Thuis, Click-ID, verborgen camera, reality tv, De Rodenburgs, FC De Kampioenen. Favoriete muziek: R&B (Rihanna, Akon), en alle nieuwe hits. Ik luister vooral naar muziek door op tv naar clips te kijken. Ik verplaats me met de fiets en de bus. Deze 3 dingen zou ik meenemen naar een onbewoond eiland: 1. Gsm 2. Vrienden. Vrienden zijn voor mij mensen die tegen een grapje kunnen en die je helpen, de eersten naar wie je belt. En ze mogen je geheimen niet verklappen. 3. Tekenblok en pen Als ik thuis kom na school eet ik wat fruit en maak ik mijn huiswerk. Ik wou dat ik 16 was omdat je dan naar fuiven enzo mag, je bent dan al redelijk oud maar nog niet volwassen, dus je kan nog steeds gek doen! Wat doe je in het weekend of op woensdagnamiddag? Relaxen. Soms ga ik naar vrienden of komen zij tot bij mij. Dan doen we bijvoorbeeld een PlayStation spelletje zoals een quiz, of tekenen we samen of doen we een sneeuwballengevecht. En op zondag maak ik altijd mijn huiswerk. Ik krijg 8 zakgeld per week. Als ik na school naar het Fochplein stap om de bus te nemen, koop ik daar meestal een snack. Wat mag je nog niet, maar zou je wel willen? Uitgaan en autorijden. Wat denk je zelf van kunst en cultuur? Ik vind dat zelf heel tof, ik ga bijvoorbeeld vaak naar de bib enzo. Maar ik vind dat tieners die cultuur niet tof vinden dat niet moeten doen. Jeugdcentrum Vleugel F 10 11

7 Een huizenhoog cliché: de mens bestaat niet, dus ook voor tieners is geen algemeen toepasbare handleiding te schrijven. Sterker nog: niet iedereen is er van overtuigd dat je tieners als een afgebakende groep moet omschrijven. Sommige organisaties splitsen de groep jongeren (12 tot 18 jaar) liever niet verder op. Ze vinden die leeftijdsvork al klein genoeg. De verschillen tussen tieners zijn volgens hen even groot als de gelijkenissen. Toch zijn er ook dingen die gemeenschappelijk zijn voor tieners en waar je op kan inspelen als je hen wil aanspreken. Magda ging op zoek naar meningen en weetjes. bato - HARTBEATS Het beeld dat mensen hebben van een tiener klopt bijna nooit. Ik nodig iedereen uit om in mijn klas eens met hen te komen babbelen. Jan Schoolmeesters, leerkracht 13

8 Ik geloof in de sterke tiener, met één been in het gezin en het andere zoekende in de wereld. Tieners zijn niet bezig met cultuur. Ze zijn vooral bezig met zichzelf en hoe ze overkomen bij anderen. Een natuurlijke interesse voor cultuur is bij tieners eerder uitzondering dan regelmaat. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat we ze niet moeten aanspreken. Edelhard Moens, leerkracht Misschien bekijken we cultuur te eng en leggen we de focus te veel op uithuizige cultuurparticipatie en klassiekere vormen van cultuur. Als je cultuur wat ruimer bekijkt (bijvoorbeeld met inbegrip van gaming) en ook inhuizige cultuurparticipatie als lezen en muziek beluisteren meetelt, zijn tieners misschien wél zeer grote cultuurparticipanten. Magalie Biesmans, ex-cultuurnet Vlaanderen Nathalie Van Ceulebroeck, VVJ Het is niet zo dat alle tieners verloren lopen, ze vinden hun gading wel bij een aanbod voor iets jonger of iets ouder. Wouter Kersbergen, Yeti Tieners zijn eigenlijk niet zo n moeilijke doelgroep. Het kantelpunt ligt niet op 12, maar op 14 jaar. Zeker voor jongens. 12- tot 14-jarigen sluiten qua cultuurbeleving eigenlijk nog sterk aan bij lagereschoolkinderen. Ze moeten al aan veel wennen door naar een nieuwe school te gaan, het verschil tussen een 12- en een 18-jarige voelt aan als enorm. Qua vrijetijdsbesteding gaan tieners eigenlijk nog wel wat op zoek naar veiligheid, bij hun ouders. Ze zijn nog sterk gezinsgebonden en denken wat cultuurbeleving betreft nog niet autonoom. Edelhard Moens, leerkracht Een heel groot deel van het leven van kinderen en tieners speelt zich af in hun slaapkamer. Sommigen blijven bijvoorbeeld liever binnen om te chatten dan dat ze naar een fuif gaan. Magalie Biesmans, ex-cultuurnet Vlaanderen Tieners leven in het hier en nu. De planning van hun leven verloopt helemaal anders dan toen de huidige culturele werkers jong waren. Er wordt bijna niets op voorhand gepland, alles kan op het laatste moment per sms afgesproken of beslist worden. Dat zorgt ook voor uitstelgedrag: soms vinden ze een activiteit wel interessant, maar willen ze graag nog even afwachten, want misschien komt er nog een toffer aanbod. Magalie Biesmans, ex-cultuurnet Vlaanderen Franky Devos, kunstencentrum Buda Tieners hebben nog geen eigen smaak. Ze lopen vaak mee met de anderen en zijn in hun keuzes zeer mainstream. 15

9 Franky Devos, kunstencentrum Buda Jongeren die als tieners afhaken, zie je vaak wel terug, maar meestal pas als ze 25 zijn. Tieners gaan bijvoorbeeld vaak al sinds hun 6de naar de academie en voelen aan dat het stilaan tijd wordt om zich los te vechten van wat de ouders hen op hun 6de hebben aangeboden. Ze zijn eigenlijk wel klaar voor iets nieuws, maar vinden vaak geen aanbod op maat. Franky Devos, kunstencentrum Buda Als 12- tot 15-jarige mag je vaak nog niet heel veel van je ouders, pas op latere leeftijd krijg je meer vrijheid. Ze zijn net te oud of nog wat jong. Alleen keuzes maken zit er nog niet in. Dikwijls komen ze in een soort niemandsland terecht, verveling slaat dan makkelijk toe. Een reden te meer om een mooi aanbod voor hen uit te werken. Tieners zijn digitaal zeer onderlegd en uitgerust. In vakantiestages hebben ze vaak allemaal hun eigen laptop mee. Met de technische aspecten zijn ze meestal zeer snel weg. Creatieve opdrachten zijn voor hen doorgaans iets moeilijker. Kristien De Vits, Noise Gate Hai-Chay Jiang, Artforum De zin om zelfstandig dingen te ondernemen bestaat al bij tieners. Daar kan je op inspelen: iets nieuws organiseren, exclusief voor tieners, maar binnen het (voor ouders) veilige kader van bv een bib of cultuurcentrum. De culturele sector is soft en vertrouwd voor ouders en voor 12- tot 14-jarigen toch nog tamelijk sexy. Vanaf 16+ verandert dat en worden cultuurhuizen ervaren als iets voor oude mensen. Tieners van 12 tot 15 jaar zijn nog heel snel gechoqueerd. Hoewel ze veel bloot zien in videoclips, walgen ze echt van naaktscènes in een toneelstuk. Jamaar, dat is zo echt!, zeggen ze dan. Ze hebben nog veel schroom. Edelhard Moens, leerkracht Ook conceptuele kunst wordt niet goed ontvangen door tieners. Een toneelstuk zonder decor bijvoorbeeld, daar kunnen ze niet in komen. Het mag niet te veel afwijken van de norm. Edelhard Moens, leerkracht Caroline Danneels voor Artforum 16 17

10 Elk prachtaanbod valt in het water als er geen deelnemers zijn. Communicatie is essentieel bij de opstart van een nieuw aanbod voor tieners en blijft ook daarna nog heel belangrijk. Media nemen een belangrijke plaats in in het leven van een tiener; ze worden dagelijks overspoeld door hippe lay-outs en leuke tekstjes. Stap je hier als organisatie best in mee of heb je net de taak om een esthetisch alternatief te bieden? En waar moet je verder op letten? Eén ding is zeker: een duidelijke boodschap is een must. Noise Gate Het is belangrijk om met je cultureel product aanwezig te zijn op alle communicatielijnen. Tieners jongleren met gemak tussen sms, mail, Facebook, Twitter, internet, brochures, Fri De Keyser, CC De Ploter Op het internet zijn vooral YouTube en Google de drukst bezochte websites door tieners. Sarah De Laet, Ketnet Stout zijn is the keyword. Experimentele stunts moeten kunnen binnen je communicatie en bepaalde grenzen mogen afgetast worden. Patrick Puttemans, CC Den Blank Tieners zoeken vooral informatie via hun ouders. Je kan ervoor kiezen om je in je communicatie dus niet enkel naar de tieners, maar ook naar hun ouders te richten. Ouders bepalen nog mee of hun tiener aan een activiteit mag deelnemen of niet. Bij de opstart van HART- BEATS wordt traditioneel een moment georganiseerd om alle geïnteresseerde deelnemers en ook hun ouders te informeren. Fri De Keyser, CC De Ploter Hoewel ze veel belang hechten aan hun gsm en computer, antwoorden tieners heel schaars op berichten gerelateerd aan activiteiten. Achteraf blijkt meestal wel dat ze op de hoogte zijn en dus komen opdagen. Als je echt duidelijkheid nodig hebt, kan contact met de ouders hier een goede oplossing in zijn. Tom Cools, Salto Tienen 18 19

11 Laat je in je communicatie eens inspireren door de Joepie. Dit is veruit het meest gelezen blad bij 12- tot 15-jarigen. Waarom bijvoorbeeld geen poster in je seizoensbrochure? Of een artistieke fotostrip in je promotie? Elke zichzelf respecterende culturele jeugdorganisatie zou een abonnement op de Joepie moeten hebben. Nele Van Bouwel, Mooss Tieners krijgen al zo veel weinig smaakvolle en agressieve communicatie op hen afgevuurd. Waarom zou je als culturele organisatie meegaan in dit commerciële communiceren? Is het niet onze taak om daar net tegen in te gaan en voor een meer esthetische of alternatieve look en communicatie te kiezen? Tieners lezen ook nog significant minder de krant dan 15-plussers. Ze luisteren ook nog niet heel veel naar de radio, dit komt pas op vanaf 16 jaar. Sarah De Laet, Ketnet Buiten de Joepie kennen tieners nagenoeg geen tijdschriften. Enkel de Dag Allemaal en Gamingmagazines scoren nog relatief goed in bekendheid. Sarah De Laet, Ketnet Richt je qua inhoud op een iets oudere leeftijdsgroep. Veel tieners van 12 tot 15 jaar kunnen nauwelijks wachten tot ze 16 worden en kijken enorm op naar oudere jongeren. Bart Deputter, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika Tieners zijn zeer merkgebonden. Werk eraan om je organisatie of je project tot een soort merk te laten uitgroeien, los van het stoffige imago dat een cultureel centrum doorgaans heeft. Het loont om je als organisatie een tijd afzijdig te houden, om als facilitator op te treden en niet als gezicht van het project. Durf jezelf weg te cijferen. Cultuurhuizen hangen vaak vast aan een gemeentelijke huisstijl. Durf je eigen stijl en logo even weg te smijten en geef het project een eigen look. In de communicatie van HARTBEATS kiezen we er bewust voor het logo van CC De Ploter niet mee te nemen. Dit spreekt jongeren ook totaal niet aan. Durf jezelf onzichtbaar te maken, je bereikt er vaak meer mee. Fri De Keyser, CC De Ploter 20 21

12 Cirkus in Beaweging Ga je activiteit zelf voorstellen voor een groep (een klas, een jeugdbeweging, ) Gebruik daarbij enthousiaste tieners en blijf zelf wat op de achtergrond. Als je geen tieners kan strikken om te presenteren, geen nood. Een herkenbaar volwassen gezicht blijkt ook te werken om tieners naar je activiteit te (blijven) lokken. Mooss riep voor het project Deet een D-team bijeen, een soort kerngroep die ook mee nadacht en reclame maakte voor alle komende activiteiten. Als je leerkrachten enthousiast kan krijgen, kan dat een enorme boost geven aan je werking. Gemotiveerde leerkrachten kunnen ongelofelijk goed en gericht mee trekken aan je project. Dat heeft meer zin dan zelf je verhaal gaan doen voor een klas die je niet kent. Elke klas heeft zijn eigen aanpak nodig, een goede leerkracht weet hoe hij zijn groep warm kan krijgen. Edelhard Moens, leerkracht Nele Van Bouwel, Mooss Johan Van Lier, CC de Meent Voor 16-plussers werkt de school niet als tussenpersoon, bij tieners ligt dat nog anders. Franky Devos, kunstencentrum Buda Verplaats jezelf, ga naar de jongeren zelf toe in het jeugdhuis, de jeugdwerking, Patrick Puttemans, CC Den Blank Wees duidelijk in de boodschap, niet per se in je lay-out. Het zou een grote uitdaging kunnen zijn om qua informatieverlening de bruggen op te blazen tussen jeugd, sport en cultuur. Veel organisaties werken en denken vanuit deze opdeling, tieners helemaal niet. Voor hen valt dit allemaal onder iets doen. Nathalie Van Ceulebroeck, VVJ Onze oproep voor Pierced was heel open, we wisten zelf nog niet welke kant het uit zou gaan. We gebruikten zinnen als Je wordt gezocht We dagen je uit We helpen je. We merkten nadien dat dit voor valse verwachtingen en wat onrust had gezorgd bij de geïnteresseerden. Koning Kevin merkt dat tieners hun brochures zelf grondig doorpluizen en van hun ouders iets mogen uitkiezen. Als we tienervakanties aankondigen als een muzische vakantie, lopen de inschrijvingen altijd veel moeilijker. Een spelvakantie of een vakantie op een unieke locatie als een boot werken wel vaak heel goed. Kunstbende is een kunstenwedstrijd voor iedereen tussen 13 en 19 jaar. In 2009 was % van de deelnemers tussen de 13 en de 15 jaar oud. In 2008 lag dit aanzienlijk lager. Is het de nieuwe categorie mode die tieners vooral aansprak? Het zou kunnen Het kan ook liggen aan de communicatie. In 2009 kozen we voor een iets kinderlijkere communicatie gebaseerd op superhelden. Amelie Aernaudts, Villanella 22 23

13 Eens binnenpiepen in een tienerkamer... Meerdere organisaties dromen ervan. Het lijkt de ideale inspiratiebron als je een aanbod voor tieners wil uitwerken. Maar geen nood als je geen toegang vindt tot een tienerkamer: ook in de stad, op straat of voor de schoolpoort creëren tieners een ruimte voor zichzelf. Hoe kan je als organisatie of bestuur je ruimte inrichten zodat tieners er graag komen en zich er thuis voelen? Of is dit creëren van een eigen plek een mes dat langs twee kanten snijdt en soms de dynamiek van een activiteit tegenwerkt? Of moet het cultureel aanbod de eigen ruimtes net achterlaten en zich verplaatsen naar waar de tieners zich bevinden? In ons circuslokaal staat een grote zachte zetel. Tieners gaan daar graag in zitten. Dit zorgt ervoor dat ze zich op hun gemak voelen in het lokaal maar werkt vaak ook de dynamiek van de groep tegen. Is het niet net onze taak om ze uit hun zetels te halen en hen actief en creatief in gang te zetten? Tom Cools, Salto Tienen Tieners die deelnemen aan een project en voor de eerste keer ons museum binnenlopen, zijn meestal nogal onwennig en onder de indruk. Met nieuwe groepen werken we dan ook altijd in kleine of aparte gezellige ruimtes. Na een paar bezoeken zie je sommige tieners binnenkomen alsof ze thuis zijn, dat is fijn om te zien. Bart Deputter, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika Jeugdcentrum Vleugel F 24 25

14 Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren ontwikkelde een soort loungeruimte met kussens in één van zijn workshopruimtes voor jongeren, waar de deelnemers tussen de meer inhoudelijke of theoretische delen in even kunnen hangen om naar een film te kijken. Die film is nog steeds gerelateerd aan het onderwerp van de workshop, maar de presentatie is een toegift naar de tieners toe en zorgt er ook mee voor dat ze de activiteit positief ervaren. Ruimte is een belangrijk aspect voor tieners. Laat de inrichting uiteraard afhangen van de aard van je activiteiten: bij receptieve activiteiten (bv kijken naar kunstwerken) lijkt de keuze voor zetels of kussens logischer dan bij een dynamische dansworkshop. In ons danscentrum hebben we een cafetaria. Tieners komen vaak rechtstreeks na school en maken daar dan hun huiswerk tot de les begint. Ze spreken er iets vroeger af met elkaar om bij te praten en blijven nadien nog wat hangen. Ze voelen zich hier thuis. Zodra ze de dansruimtes binnenstappen, weten ze echter dat er gewerkt moet worden. Voor de ouders is onze cafetaria een betrouwbare ontmoetingsplaats voor hun tieners. Mama, ik ga naar de bibliotheek klinkt in ouderoren betrouwbaarder dan Mama, ik ga op café. Onze cafetaria is voor ouders ook een veilige plek. Ook de ouders ontmoeten elkaar of de docenten hier vóór en na de lessen. Aike Raes, Danscentrum Aike Raes HARTBEATS Tieners vertonen een grote interesse voor rondhangen. Zelf noemen ze dit vaak chillen. Daaronder verstaan ze: sociaal contact zoeken, kijken naar voorbijgangers, eten en drinken en actief bewegen, shoppen, en ook soms zelfs spelen. Vaak wordt er rondgehangen in de buurt van de school. Je kan dit napraten noemen. Dit napraten kan, vooral bij mooi weer, wat uitlopen. Het valt op dat dit vooral gebeurt daar waar er kwaliteitsvolle publieke ruimte is in de buurt van de school. Die schoolomgeving vormt dan vaak een springplank naar het centrum van de stad, met haar winkelstraten, waterboorden, stedelijke pleinen, stadsparken, snackbars, Om cultuur tot bij tieners te brengen, zou je kunnen focussen op die knooppunten in het tienerweefsel. Wouter Vanderstede, Kind & Samenleving Magalie Biesmans, ex-cultuurnet Vlaanderen Als tiener trok ik regelmatig naar de bibliotheek om er te gaan kussen. Naar de bib gaan, dat mocht altijd van mijn ouders, dat vonden ze een educatief verantwoorde uitstap. En ondertussen ben ik toch maar bibliothecaris geworden. Danny Theuwis, Bib Tweebronnen Durf je eigen schip te verlaten. Is het je doelstelling om tieners in je huis te krijgen of om tieners te prikkelen en cultureel te stimuleren? CC de Meent stelde vast dat ze bij tieners niet als de meest dynamische plek overkomen. Voor hun projectwerking Pierced kozen ze ervoor op locatie te werken om zich van hun stoffige imago los te weken. Tieners bereiken gaat om ontmoeting, dat wil zeggen dat de twee partijen een stapje naar elkaar moeten zetten. Hoop niet dat de tieners tot bij jou komen, maar zet ook actief een stap in hun richting. Zoek ze op waar ze zijn

15 Sleutels tot succes in tienerwerkingen 12- tot 15-jarigen zijn een moeilijke leeftijdsvork met veel verschillen. Als je met deze groep wil experimenteren, neem je best kleine groepen van bv maximum 2 geboortejaren. Wat spreekt tieners aan in een activiteit en zorgt ervoor dat ze komen of blijven komen? Welke rol speel je best als aanbieder van een culturele activiteit? De beste garantie op een groot aantal tienerdeelnemers blijkt een doorlopende jaarwerking waarbij kinderen na het lager onderwijs kunnen doorstromen naar een tienergroep binnen dezelfde organisatie. De kans om te specialiseren of iets anders te doen in die organisatie is een extra succesfactor. De meeste organisaties kiezen echter voor een projectwerking om tieners te bereiken, eerder dan een doorlopend open aanbod. Welke structuur of rol je ook kiest, Volhouden! lijkt de boodschap. Edelhard Moens, leerkracht Zoek aansluiting bij hun leefwereld. Het zou bijvoorbeeld interessant kunnen zijn een reeks activiteiten rond de eerste keer te organiseren en ze van van alles te laten proeven. Kris Vanhemelryck, MAKS! Een activiteit voor een bepaalde leeftijdsgroep is snel niet meer cool voor de groep waarvoor ze was bedoeld. Je kan je best spiegelen aan een iets hogere leeftijdsgroep, bv 15-plussers. Franky Devos, kunstencentrum Buda Vera Cammaer voor Artforum Kiezen voor een project, een traject of een continue jongerenprogrammatie, Het is een moeilijke vraag. Zeker voor kleine culturele centra die niet de mogelijkheid hebben om een specifieke programmatie voor tieners op poten te zetten. Zij kiezen er vaker voor om projectmatig te werken, ook al bereik je dan misschien minder tieners. Bij HARTBEATS zijn de tieners die naar de creatie van hun vrienden komen kijken ook de doelgroep. Fri De Keyser, CC De Ploter 28 29

16 Jeugddienst Vlaams-Brabant Er is nood aan een update in de aanpak om tieners te bereiken. De organisatie van het huidige culturele aanbod is niet afgestemd op de leefwereld van tieners. Speel in op de media die ze graag gebruiken. Waarom geen toneelvoorstelling op de i-pod of sms-poëzie? Stap af van systemen waarop ze vooraf moeten inschrijven, ga ze ophalen voor iets dat NU te doen is. Op dit moment kan je zelfs op YouTube gitaarlessen volgen. Dat spreekt tieners soms meer aan dan naar de muziekschool te gaan. Ze kunnen dan zelf beslissen wat, wanneer en hoe. Mis deze trein niet als organisatie, maar spring erop en ga erin mee. Magalie Biesmans, ex-cultuurnet Vlaanderen Het is belangrijk om in te spelen op subgroepen. Bij mij op school wordt er bijvoorbeeld heel erg opgekeken naar een groepje kunstbende jongeren. Er is ook een groep Joepie aanhangers, die zijn met veel meer. Maar het is ook belangrijk hen aan te spreken en in contact te brengen met het niet-commerciële culturele aanbod. Deze twee groepen vragen waarschijnlijk om een andere aanpak of benadering Zorg dat je dicht bij hun leefwereld staat, maar blijf wel jezelf. Jan Schoolmeesters, leerkracht Kiezen voor een meerjarig traject biedt vaak de beste garanties tot tienerdeelname. Continuïteit is essentieel. Eens je tieners te pakken hebt, moet je ze blijven prikkelen. Ook al zijn er af en toe teleurstellende deelnemersaantallen, blijf proberen en experimenteren. Cirkus in Beweging heeft enkele optreedgroepen waarvoor je vanaf 9 jaar kan inschrijven. Zo n groep blijft vaak tot 10 jaar samen en er is weinig uitval tussen 12 en 15 jaar. Ook HARTBEATS kiest ervoor deelnemers te rekruteren uit een bredere leeftijdsgroep. Zo heb je zowel de kans dat de jongere kinderen doorstromen als tiener, als het feit dat de oudere tieners de jongere aantrekken omdat deze naar hen opkijken. Spoor 6 heeft goed bevolkte theatercursussen voor tieners. Het merendeel van de tieners in deze lessen zijn kinderen die doorstromen uit de vorige jaren. De weinige nieuwkomers worden meestal binnengeloodst door een vriend of vriendinnetje

17 Zelfs voor één deelnemer laten wij een activiteit doorgaan. We doen er dan alles aan om deze tiener een positieve ervaring mee te geven. Dat lijkt ons productiever en duurzamer dan hem weer naar huis te laten gaan en het geeft ook een positief signaal aan de anderen. Als je je activiteit afgelast, riskeer je dat ze volgende keer niet zullen terugkomen wegens teleurstelling. Charis Frederickx, Den Tube De vakantie danskampen voor tieners liepen bij Danscentrum Aike Raes op een laag pitje tot ze de workshops naar de vroege avond verplaatsten. Tieners slapen graag uit tijdens de schoolvakanties, daarom schakelden we over naar een avondaanbod. We merkten dat tieners het fijner vonden om te komen dansen, dan om elke avond naast hun ouders in de zetel te zitten. Ook de ouders vonden een culturele avondactiviteit een meerwaarde t.o.v. de televisie, cinema of café. Aike Raes, Danscentrum Aike Raes 32 Projecten met tieners vragen tijd. Het eerste jaar is het soms wat zoeken. Ga dus voor continuïteit, leer uit je fouten, pas je concept aan! Geef jezelf ruimte voor experiment. Jammer genoeg is dit een risico dat niet veel organisaties of subsidiërende instanties willen nemen Nele Van Bouwel, Mooss Wees eerlijk. Heb je geen programmatie voor tieners, probeer dan ook niets te forceren door het aan te bieden als een jongerenproduct. Franky Devos, kunstencentrum Buda Speel in op het ritme van tieners. Tieners hebben in schoolvakanties geen dagopvang meer nodig. Ze slapen graag eens uit en gaan in de namiddag bijvoorbeeld naar het centrum of spreken af met vrienden. s Avonds zitten ze thuis bij hun gezin en hebben ze minder mogelijkheden tot uitgaan. Hoewel tieners het belangrijk vinden om geconsulteerd te worden, levert het vaak niet veel op. Edelhard Moens, leerkracht 12- tot 15-jarigen hebben een grote behoefte aan geborgenheid. Ze hechten nog veel belang aan normen en waarden. Als cultuurhuis ben je goed geplaatst om dit voor hen te symboliseren, beter dan bijvoorbeeld een café. Jeugdcentrum Vleugel F

18 Vriendschap is zeer belangrijk voor tieners. Werk in je concept met of aan vriendengroepjes en speel in op het belang van vriendschap. Dit is een leeftijd waarop tieners zich makkelijker op sleeptouw laten nemen als hun vrienden erbij zijn. De mogelijkheid om samen in te schrijven kan ze soms over de streep trekken. De vriendschap die ze in activiteiten vinden is voor hen vaak zelfs belangrijker dan de inhoud van de activiteit. Sommigen komen eerder om hun vrienden te zien dan om zich bijvoorbeeld te verdiepen in theater. Combinaties met succesvolle vormen van vrijetijdsbesteding kunnen soms heel goed werken. Bij Joenk hadden de activiteiten discozwemmen en Valentijszwemmen (met liefdesgedichtjes in de kleedhokjes) steeds een zeer grote tieneropkomst. Waarom geen activiteiten rond kunst en shoppen? Voetbal en dans? Cinema en drama? Een goed gelegen en uitgeruste bibliotheek trekt vaak tieners aan. Rondhangende jongeren worden door bibliotheken soms als een last ervaren, maar er zijn ook bibliotheken die de aanwezigheid van jongeren als een kans zien om iets met deze zogezegd moeilijk bereikbare tieners op te zetten. Dat kan mooie dingen teweegbrengen. Wouter Vanderstede, Kind & Samenleving (H)erkenning, Vertrouwen, Eenvoud en Continuïteit zijn vier belangrijke kernwoorden die wij bij Mooss vooropstelden in ons tienerproject Deet. Nele Van Bouwel, Mooss Problemen werken. Tieners zijn gefascineerd door problemen. Zo wordt de probleemrubriek Vraag het aan Lisa in Yeti druk bezocht en gelezen door tieners van 12 tot 15 jaar. Tieners hebben de neiging veel zaken te vergroten, vooral hun eigen problemen. De boeken van Dirk Bracke, die problematische situaties behandelen, zijn bijvoorbeeld tamelijk populair bij tieners. Kunst en cultuur zijn ideale insteken voor tieners om hun problemen een plek te geven. Songteksten en poëzie bieden hier veel mogelijkheden. Alles wat ze kunnen toepassen als uitingsvorm op hun eigen leven of problemen, vinden ze interessant. Hai-Chay Jiang, Artforum Geef tieners tools voor een soundtrack bij hun eigen leven. Geef ze kapstokken om hun eigen imago in te kleuren. Activiteiten die een duidelijke link naar hun eigen leefwereld hebben, scoren op deze leeftijd vaak beter dan algemene, beschouwende of abstracte activiteiten. Ze maken liever een poster voor in hun kamer dan een oefening op het pointillisme. Jeugdcentrum Vleugel F 34 35

19 Van de 100 tieners die jeugdcentrum Vleugel F in 2009 bevroeg, krijgt 11,4% 0 zakgeld per maand. 10,8% krijgt 10 en 10,2% krijgt 20. Drempels voor cultuurdeelname bij tieners Stel dat je communicatie alle tieners perfect bereikt, welke drempels liggen er dan toch nog tussen hen en je activiteit? Het is verkeerd ervan uit te gaan dat ouders wel zullen betalen of bijleggen bij het betalen van een culturele activiteit. De prijs moet echt op maat van de tieners en niet op volwassen standaard ingesteld worden. Nele Van Bouwel, Mooss De ouders hebben op tienerleeftijd nog steeds het laatste woord over hun vrijetijdsbesteding. Niet mogen is een niet te onderschatten reden tot niet-deelname en een extra stimulans om een oudervriendelijke communicatie uit te bouwen. Tieners geven zelf aan dat tijdsgebrek een doorslaggevende drempel is. Huiswerk slorpt volgens hen veel tijd op en aan tv en computer wordt ook een groot aantal uren gespendeerd. Hiernaast geven ze zelf aan dat ze nood hebben om uit te rusten van de school. Tieners hebben niet veel zakgeld, de prijs kan een grote drempel zijn voor sommige tieners. Zelfs als de ouders betalen is het een niet te onderschatten drempel. Tieners hebben nog een beperkte mobiliteit. Ze hangen vaak af van openbaar vervoer of moeten door hun ouders gebracht worden, die er niet altijd tuk op zijn voor taxi te spelen. Er niet veilig alleen geraken, is ook een reden voor ouders om hun tiener niet in te schrijven. Hai-Chay Jiang, Artforum Caroline Danneels voor Artforum

20 Het begeleiden van tieners Dé aanpak om een tienergroep te begeleiden bestaat volgens de meeste ervaringsdeskundigen niet. Een goede pedagogische en methodische achtergrond is de basis om te werken met elke groep. Toch enkele tips In onze tienervakanties merken we vaak heel grote verschillen qua maturiteit binnen de groep. Het is een van de moeilijkste leeftijden om te begeleiden. Wij hebben niet echt een specifieke methodiek voor deze leeftijd, maar het is altijd een heel goed idee om met hen te praten om te weten te komen wat er in de groep leeft. Zet je bij het eten tussen de gasten, babbel met ze in de pauzes! Koning Kevin Bij een project kunnen coaches erg doorslaggevend zijn. Ervaren begeleiders die goed zijn in hun vak kunnen echt motiverend werken. Dit is wel op voorwaarde dat ze ook op pedagogisch vlak enigszins ervaring hebben. Fri De Keyser, CC De Ploter Vaste regels voor het begeleiden van een groep tieners van 12 tot 15 jaar bestaan niet, want niet enkel de begeleider, maar ook de individuen beïnvloeden deze groep. Het is de taak van de begeleider om een juiste omgeving te creëren met veel aandacht voor een goede balans tussen veiligheid, vrijheid en uitdaging. Jonas van Esch, Mooss Jeugdcentrum Vleugel F Een iets oudere jongere, die verder is gegaan met zijn talent, kan als begeleider ook zeer motiverend werken en kan een rolmodel zijn waar ze naar opkijken. Tom Cools, Salto Tienen Op een kindervakantie op locatie laten we de kinderen bij aankomst meteen een bed uitkiezen. Bij tieners wordt hier bewust mee gewacht. Het voelt heel onwennig om al meteen een bed te kiezen, zonder dat je de andere tieners in de groep kent. Bij tieners wordt er eerst gewerkt aan kennismaking, daarna kunnen ze hun plekje kiezen. Koning Kevin 38 39

Cultureel aan de slag met tieners van 12 tot 15 jaar

Cultureel aan de slag met tieners van 12 tot 15 jaar 4 Take off 6 Kruisverhoor 12 Opwaaiend stof 13 18 24 28 36 38 42 46 48 50 58 Tieners in de schijnwerper Codetaal Tieners & Territorium Codekrakers Tegenwind Piloot & Pedagogie Navigeren tussen populair

Nadere informatie

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN.

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN. HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE EMAILADRES DOOR TE GEVEN. ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER JEZELF OP MSN TE ZETTEN. IK ZOU, NAAST MIJN NAAM OOK DE STRAAT WAAR IK WOON DOORGEVEN. DAT IS GEEN GEHEIM! IK VIND

Nadere informatie

Kom je graag naar de regenboog? Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai. We spelen soms erg kinderachtige spelletjes.

Kom je graag naar de regenboog? Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai. We spelen soms erg kinderachtige spelletjes. G. is een jongen van 12 jaar oud. Hij heeft geen handicap maar komt tijdens de vakanties wel naar de regenboog samen met zijn zus die wel een handicap heeft. Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai.

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort 1 THEMA 1. Weet wat je ziet Alles wat je ziet in de media is door iemand met bepaalde bedoeling gemaakt. Deze producent wordt door allerlei dingen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Media voor en door jongeren

Media voor en door jongeren ThesisTools Maak en verspreid gratis je online enquete op www.thesistools.com Media voor en door jongeren Dit is een enquête voor jongeren van de leeftijd 12 tot 18 jaar. Aan de hand van deze enquête willen

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Zorgen: Laatste mode en trends, ouders, vriend/in, vrienden/vriendinnen, huiswerk, school, etc.

Zorgen: Laatste mode en trends, ouders, vriend/in, vrienden/vriendinnen, huiswerk, school, etc. HAVO / VWO Vanaf 14 t/m 18 Bus, tram, metro, fiets, trein Uitgaan, werken, internetten, huiswerk maken, MSN, Diploma halen Laatste mode en trends, ouders, vriend/in, vrienden/vriendinnen, huiswerk, school,

Nadere informatie

Vluchtelingen op bivak. Tips & Tricks

Vluchtelingen op bivak. Tips & Tricks Vluchtelingen op bivak Tips & Tricks Bespreek het in je leidingsploeg Als je een dergelijk project aanpakt, is het belangrijk dat iedereen van je leidingsploeg weet waarom je ervoor kiest. Het is goed

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages)

Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages) Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages) Geslacht man 58 vrouw 42 Leeftijd 12 tot 13 20 14 tot 15 23 16 tot 17 42 18 tot 19 15 Studierichting ASO 29 TSO 36 BSO 31 KSO

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Mama, laat m n handje los! Resultaten van bevragingen bij jeugdwerkers, ouders en kinderen

Mama, laat m n handje los! Resultaten van bevragingen bij jeugdwerkers, ouders en kinderen Mama, laat m n handje los! Resultaten van bevragingen bij jeugdwerkers, ouders en kinderen Datum: januari 2010 In de zomer 2009 hield Steunpunt Jeugd een online bevraging bij jeugdwerkers (197), de Gezinsbond

Nadere informatie

VDS visie op vrije tijd

VDS visie op vrije tijd VDS visie op vrije tijd Voorzitter: Verslag: Datum: Ondernemingsnummer: 0408.339.514 Vrije tijd Onder vrije tijd verstaan we ruim genomen die tijd die kinderen niet op school doorbrengen. Er is een zekere

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Workshops. Hier een korte presentatie van de workshops: Bamboestieken

Workshops. Hier een korte presentatie van de workshops: Bamboestieken Workshops De kinderen van groep 1 en 2 kunnen op zaterdag 17 mei één workshop doen. Binnenkort vragen wij de kinderen om een top 3 te maken. Zij kunnen kiezen uit: - Bamboestieken - Cupcakes maken - 3D

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

8 2 &9,97897 # " # $! # # #! $! # " "$

8 2 &9,97897 #  # $! # # #! $! #  $ 1 o o o o o o o o o o 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 VAKANTIEBOS HET HELE JAAR DOOR! Jij hoeft je voortaan nooit te vervelen in de vakanties. Wij zorgen dat elke vakantie onvergetelijk wordt. Sport, spel, knutselen,

Nadere informatie

JE CULTURELE ZELFPORTRET

JE CULTURELE ZELFPORTRET JE CULTURELE ZELFPORTRET Dit is het culturele zelfportret van Vul alles in hele antwoordzinnen in. Gebruik een ander lettertype of een andere kleur voor de antwoorden. Plak hier je pasfoto Film/tv 1 Ga

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

zo maak je een prachtige Femma-stand

zo maak je een prachtige Femma-stand zo maak je een prachtige Femma-stand 1 zo maak je een prachtige femma-stand Elke groep krijgt regelmatig de vraag om op een activiteit in de gemeente een standje te zetten: op de avondmarkt, kermis, boekenbeurs,

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen Rapportage Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen In opdracht van: Mediawijzer.net Datum: 22 november 2013 Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap. Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits

Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap. Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits Doelgroep Kinderen met een functiebeperking (6-12 jaar) en hun ouders Nederlandstalig

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS?

Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS? Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS? Inhoud WELKE INFORMATIE VIND JE IN DIT BOEKJE? Bladzijde 3 - Waarom een boekje over je buurt? Bladzijde 4 - Ontdek je buurt Bladzijde 6 - Een buurtkaart

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

ProJOP. jeugdwerk VPKB. 40 Days. stilstaan in de 40 dagentijd

ProJOP. jeugdwerk VPKB. 40 Days. stilstaan in de 40 dagentijd ProJOP jeugdwerk VPKB 40 Days stilstaan in de 40 dagentijd Hey! Voor je ligt 40 Days. De veertigdagentijd is de periode waarin we uitkijken naar Pasen, het feest van Jezus opstanding. Onderweg lezen we

Nadere informatie

maandlijst Oktober-november

maandlijst Oktober-november maandlijst Oktober-november 1 Algemene informatie Ons kamp zal dit jaar doorgaan in Limburg, meer bepaald in Meeuwengruitrode. Het kamp zal begin augustus zijn, de juiste datum moeten we nog beslissen.

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen Informatieblad speciaal voor kinderen Datum; Aalsmeer, jaar 2011 Gemaakt door; Bianca Wegbrands daar, Wat leuk dat je dit informatieblad speciaal voor kinderen wilt lezen. Ik zal me eerst even aan jou

Nadere informatie

Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed naar mij geluisterd, fantastisch! Daar heb je goed over nagedacht, echt slim van je!

Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed naar mij geluisterd, fantastisch! Daar heb je goed over nagedacht, echt slim van je! Wat heb jij netjes opgeruimd, tjonge wat knap! Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed op jouw beurt gewacht, je bent een kanjer! Wat ben jij goed aan het spelen, ik ben trots op je! Je hebt

Nadere informatie

Tina. Sinds 45 jaar, nu een multimediaal platform

Tina. Sinds 45 jaar, nu een multimediaal platform Tina Sinds 45 jaar, nu een multimediaal platform Verschijning: wekelijks Lezerskern: meisjes 6 t/m 12 jaar (meelezende moeders). Tina is elke week een feestje om te lezen! Tina wil meisjes blij maken,

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

Vrijetijdsbesteding voor jongeren Sterker in de samenleving.

Vrijetijdsbesteding voor jongeren Sterker in de samenleving. Vrijetijdsbesteding voor jongeren Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Eén ding is zeker: voor verveling heb je geen tijd bij Pluryn. Of je nu lekker wil sporten, hobbyen, muziek maken of uitgaan

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Nieuwe media. Imy selfie. like. Smart online!

Nieuwe media. Imy selfie. like. Smart online! Imy selfie Nieuwe media like Smart online! Smart online! De nieuwe media, we kunnen niet meer zonder! De nieuwe media maken het ons mogelijk om 24 uur per dag bereikbaar te zijn, het world wide web te

Nadere informatie

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen.

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen. In de vorige les ben je gaan onderzoeken wat je droom is en ik hoop dat je het besluit hebt genomen om elke dag te dromen en dat je een moodboard hebt gemaakt. Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1.

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1. Kiezen Opwarmertje Een eigen keuze (Naar: Kiezels 10 e jaargang, nr. 5) Laat één jongere beginnen met het noemen van een drietal belangrijke zaken uit zijn leven, bijvoorbeeld iemand kiest scooter, voetbal

Nadere informatie

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje. Foto Je bent zwanger. Het is goed om dan al na te denken over kinderopvang van je kindje.. Foto In de kinderopvang zorgt

Nadere informatie

Protocol Digitaal pesten

Protocol Digitaal pesten Protocol Digitaal pesten 2 1 Inleiding 1.1 Doelstelling 3 1.2 Beleid 3 1.3 Voorwaarden beleid 3 2. Achtergrondinformatie 2.1 Wat is digitaal pesten? 3 2.2 Waarom is digitaal pesten zo erg? 3 2.3 Signalen,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

15 tips om de dag ontspannen te beginnen

15 tips om de dag ontspannen te beginnen 15 tips om de dag ontspannen te beginnen Het is voor werknemers met een drukke agenda vaak moeilijk goed voor hun lichaam te zorgen. Daarom heb je tools nodig om je lichaam en geest te ontspannen. Voor,

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Onderzoeksrapport WASDA : Wereldbeeld en Attitudes : Studie bij Digitale Adolescenten

Onderzoeksrapport WASDA : Wereldbeeld en Attitudes : Studie bij Digitale Adolescenten 0 Beste leerlingen, leerkrachten en ouders, Enkele maanden geleden namen jullie deel aan het WASDA-onderzoek over jongeren, media en de digitale wereld. Dit onderzoek ging uit van de School voor Massacommunicatieresearch

Nadere informatie

Inhoud. Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6. Colofon 54. Inhoud

Inhoud. Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6. Colofon 54. Inhoud Inhoud Inhoud Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6 MEDIABEZIT EN -GEBRUIK 8 MOBIEL INTERNET 12 SOCIALE MEDIA 18 NIEUWS EN INFORMATIE 26 MUZIEK EN VIDEO 32 GAMING 36 MEDIA EN SEKSUALITEIT 40 DIGITALE STRESS

Nadere informatie

Alleen rekenen, ahja ok. Euh, en zijn er dan dagen dat je wel thuis iets schrijft?

Alleen rekenen, ahja ok. Euh, en zijn er dan dagen dat je wel thuis iets schrijft? Bijlagen Interview met Seppe Heb je gisteren moeten schrijven in de klas? Euh, nee, gisteren niet. Gisteren niet. En heb je thuis geschreven dan? Gisteren heb ik ook niet thuis geschreven. Dus je hebt

Nadere informatie

Tien tips voor een geweldige relatie

Tien tips voor een geweldige relatie Tien tips voor een geweldige relatie In het begin van een relatie is het spannend en weet je elkaar te vermaken en te prikkelen. Als je wat langer met elkaar bent, kunnen er problemen ontstaan of kan het

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Brede School Zuid Oost

Brede School Zuid Oost Brede School Zuid Oost Met de lente voor de deur een nieuwe activiteitenfolder! Verschillende organisaties bieden ook in de derde periode van het schooljaar 2012-2013 een divers activiteitenprogramma aan

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WANNEER GEBRUIK JE JE HERSENEN? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? 1.2 HOE WERKEN JE HERSENEN EN JE ZINTUIGEN SAMEN?

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Introductie Voor kinderen is van het cruciaal belang dat zij een kans krijgen om op te groeien in een omgeving en samenleving van geborgenheid, veiligheid en

Nadere informatie

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van:

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van: NASCHOOLSE DAGBEHANDELING Figaro Welkom! Binnenkort kom je kennismaken op Figaro. In dit boekje leggen we je alvast wat dingen uit. Het boekje is gemaakt voor kinderen die hier voor de eerste keer komen,

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Luisteren Oefening 2 hobby Willem Linda hockeyen squashen tennissen voetballen bioscoop theater ballet kroegbezoek concertbezoek popmuziek jazz klassieke muziek Spreken Oefening

Nadere informatie

Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens

Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens bussum 2010 Als kinderen goed over hun gevoelens kunnen praten, zal dit zijn uitwerking hebben op hun verdere ontwikkeling. Kinderen die hun gevoelens niet

Nadere informatie

Introductie. p.3. Tip 1: Vind een sterke reden. p.5. Tip 2: Leer de angst kennen p.6. Tip 3: Onderzoek jouw overtuigingen. p.7

Introductie. p.3. Tip 1: Vind een sterke reden. p.5. Tip 2: Leer de angst kennen p.6. Tip 3: Onderzoek jouw overtuigingen. p.7 Inhoud Introductie. p.3 Tip 1: Vind een sterke reden. p.5 Tip 2: Leer de angst kennen p.6 Tip 3: Onderzoek jouw overtuigingen. p.7 Tip 4: Zo vergaar je onbreekbaar zelfvertrouwen vanuit je kern p.8 Tip

Nadere informatie

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen?

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? In deze folder vind je een antwoord, en lees je ook bij wie je terecht kan als je over mishandeling of verwaarlozing

Nadere informatie