Lerarentekort aanpakken via werving in buurlanden?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lerarentekort aanpakken via werving in buurlanden?"

Transcriptie

1 Lerarentekort aanpakken via werving in buurlanden? Wervingsmogelijkheden in Duitsland en Vlaanderen voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs

2

3 Lerarentekort aanpakken via werving in buurlanden? Wervingsmogelijkheden in Duitsland en Vlaanderen voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs Marjolein van Dijk Isabel Gaisbauer Jo Scheeren Onderzoeksteam CAOP

4 Het rapport Wervingsmogelijkheden in Duitsland en Vlaanderen voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs is geschreven door het team Onderzoek van het CAOP in opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt. Het CAOP is hét kennis en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in het publieke domein. SBO, maart 2011 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, CD, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 2

5 Inhoudsopgave Samenvatting Aanleiding Scope & doelgroep Onderzoeksvragen Onderzoeksmethode Leeswijzer Het onderwijssysteem, wervingsbeleid en de lerarenopleiding in Vlaanderen en Duitsland Het onderwijssysteem in Vlaanderen Het werven van leraren in Vlaanderen De lerarenopleiding in Vlaanderen Het onderwijssysteem in Duitsland Het werven van leraren in Duitsland Het werven van leraren in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen De lerarenopleiding in Duitsland De lerarenopleiding in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen Conclusie Lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen, Duitsland en Nederland Leeftijdsverdeling leraren in het voortgezet onderwijs in Nederland, Duitsland en België Lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen Lerarentekorten en overschotten in Duitsland Leraartekorten en overschotten in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen Lerarentekorten en overschotten in Nederland Concurrentiepositie leraren Conclusie Praktijkervaring met betrekking tot de werving van leraren uit Vlaanderen en Duitsland Het Zeldenrust Steelantcollege werft leraren in Vlaanderen Duitse afgestudeerden opleiden tot leraren: project Europees Platform Studenten voor de lerarenopleiding werven in Duitsland Conclusie Diploma omzetting voor leraren van Vlaanderen en Duitsland naar Nederland Werken in het onderwijs in Nederland Erkenning van diploma s

6 5.3 Tijdelijke dienstverrichting Conclusie Conclusies...31 Bijlage 1: Bronnenlijst

7 Samenvatting In opdracht van het SBO heeft het onderzoeksteam van het CAOP geanalyseerd in hoeverre leraren uit buurlanden een nieuw arbeidspotentieel vormen voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs. Onderzocht is hoe het onderwijssysteem, het wervingsbeleid en de lerarenopleidingen zijn georganiseerd in Vlaanderen en Duitsland. Daarnaast is nagegaan in hoeverre Vlaanderen en Duitsland te maken hebben met lerarentekorten en overschotten en in hoeverre dit aansluit op de Nederlandse situatie. Ook worden een aantal praktijkvoorbeelden besproken die inzicht bieden in de vraag met welke aspecten rekening moet worden gehouden bij het werven en aannemen van leraren uit buurlanden. Uit dit onderzoek blijkt dat leraren en studenten uit Duitsland en Vlaanderen beschouwd kunnen worden als nieuw arbeidspotentieel voor vo scholen. Ondanks de (verwachte) lerarentekorten in Vlaanderen en Duitsland, blijkt uit recente gegevens dat Vlaanderen en de aan Nederland grenzende deelstaten NoordRijnland Westfalen en Neder Saksen in Duitsland op dit moment ook te maken hebben met overschotten aan leraren. Vlaanderen houdt daarbij alleen gegevens bij over welke provincies kampen met overschotten en tekorten, maar heeft geen data op vakniveau. Duitsland heeft vaak wel algemene gegevens op vakniveau, maar geen concrete aantallen. Hierdoor is het niet mogelijk om een antwoord te geven op de vraag of de lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen en Duitsland aansluiten op de Nederlandse situatie. Er is daarom een grote behoefte aan regionale cijfers en het centraal administreren van deze data. Voor Nederlandse scholen zijn er voordelen om leraren en studenten te werven in buurlanden. Zo hebben leraren uit Vlaanderen en Duitsland vaak een dubbele lesbevoegdheid waardoor een leraar breder inzetbaar is. Verder kan werving in het buitenland de Nederlandse onderwijsarbeidsmarkt verruimen. Zo werft Hogeschool HAN studenten in Duitsland voor de Nederlandse lerarenopleiding Duits. Deze studenten met een Nederlands diploma blijven veelal in Nederland werkzaam, omdat het diploma niet wordt erkend in eigen land. Voor leraren en studenten uit buurlanden heeft het Nederlandse onderwijssysteem diverse aantrekkelijke aspecten. Zo is het salaris van Nederlandse leraren hoger dan van Vlaamse leraren en groeien leraren in Nederland sneller in hun salaris. Voor Duitse leraren is de Nederlandse onderwijsarbeidsmarkt interessant omdat die niet regionaal is gebonden en omdat scholen in Nederland zelf verantwoordelijk zijn voor de werving in tegenstelling tot Duitsland, waar de deelstaten verantwoordelijk zijn. Hierdoor wordt er in Nederland meer gekeken naar een match tussen leraar en school, terwijl in Duitsland de leraar geplaatst kan worden op een willekeurige school door de deelstaat. Ook voor Duitse studenten is de tweedegraads lerarenopleiding in Nederland interessant. Duitse studenten hoeven geen vwo diploma te hebben om leraar te worden en in Nederland bestaat geen numerus fixus. Verder duurt de tweedegraads lerarenopleiding in Nederland twee jaar korter dan in Duitsland. Een ander voordeel is dat het Nederlandse onderwijssysteem als minder strak en hiërarchisch wordt beschouwd en dat er meer interactie plaatsvindt tussen leraar en leerling. Mocht een school geïnteresseerd zijn in het werven van leraren uit buurlanden, dan moet er wel rekening worden gehouden met een aantal aspecten. Het lerarenberoep in Nederland is wettelijk afhankelijk gesteld van bepaalde beroepseisen waardoor het noodzakelijk is voor Vlaamse en Duitse leraren een individuele diploma erkenning procedure te doorlopen. 5

8 Verschillen in de duur en inhoud van de lerarenopleiding in Vlaanderen en Duitsland kunnen in dit opzicht van invloed zijn op de erkenning van een diploma. Ook moet er rekening worden gehouden met het verschil in de onderwijscultuur van Nederland en van andere landen. In Nederland zijn leerlingen mondiger en is er meer dialoog tussen leraar en leerling. Het is belangrijk om bij de selectiefase na te gaan of toekomstige leraren uit buurlanden kunnen omgaan met dit verschil. Tot slot is kennis van het wervingsbeleid in Vlaanderen en Duitsland essentieel, om de doelgroep ook te kunnen bereiken. 6

9 1. Aanleiding De komende jaren zal er een tekort ontstaan aan voldoende gekwalificeerde leraren, vooral in het voortgezet onderwijs. Dit blijkt onder andere uit de arbeidsmarktanalyses po en vo, die door het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt 1 (SBO) zijn opgesteld. In een aantal regio s kampt men nu al met lerarentekorten in het voortgezet onderwijs. Naar verwachting zullen ook andere regio s de komende jaren te maken krijgen met lerarentekorten. Er worden vooral tekorten verwacht bij eerstegraads leraren en bepaalde vakleraren. Het voortgezet onderwijs is op zoek naar andere wervingsbronnen. Een mogelijk nieuw arbeidspotentieel zijn leraren uit buurlanden. In het bijzonder Vlaanderen en Duitsland zijn een interessant wervingsgebied aangezien zij direct grenzen aan Nederland. Het onderzoeksteam van het CAOP is door het SBO gevraagd om te onderzoeken in hoeverre werving van leraren uit Vlaanderen en Duitsland een mogelijkheid is voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs en welke ervaringen er zijn op dit terrein. Recente cijfers van de Europese Commissie tonen aan dat de mobiliteit van leraren in de Europese Unie en daarbuiten aan het stijgen is. Vooral in het voortgezet onderwijs neemt de mobiliteit van leraren tussen landen toe. Op dit moment ligt het percentage leraren in Nederland afkomstig uit een ander EU land (behalve Roemenië en Bulgarije) op 1,8 procent en uit een land buiten de EU op 0,5 procent. In onze buurlanden liggen deze percentages hoger; 3,6 procent van de leraren in België heeft een andere EU nationaliteit en 3,1 procent in Duitsland 2. Ook blijkt dat Europeanen in het algemeen steeds meer openstaan om werk te zoeken in een andere regio of ander land als zij hun baan zouden verliezen 3. In dit rapport wordt gepresenteerd in hoeverre er kansen zijn voor scholen in het voortgezet onderwijs om leraren uit Vlaanderen en Duitsland te werven. 1.1 Scope & doelgroep Het onderzoek richt zich op het onderwijspersoneel uit het voortgezet onderwijs (onderbouw en bovenbouw). Indien relevant worden ook gegevens over het primair onderwijs meegenomen. Voor dit onderzoek is gekozen de onderwijsarbeidsmarkt nader te bestuderen in Vlaanderen en twee Duitse deelstaten, Neder Saksen en Noord Rijnland Westfalen 4. De verwachting is namelijk dat uitwisseling van onderwijspersoneel met het buitenland in eerste instantie zal plaatsvinden in aangrenzende regio s met Nederland (grensoverschrijdende arbeid). 1.2 Onderzoeksvragen Dit onderzoek poogt een goed beeld te geven van de actuele stand van zaken betreffende de onderwijsarbeidsmarkt in Vlaanderen en Duitsland in het voortgezet onderwijs. Met deze gegevens wordt onderzocht in hoeverre leraren/studenten uit buurlanden een nieuwe arbeidspotentieel is voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs. De hoofdvraag in deze review is als volgt: In hoeverre is werving van leraren uit buurlanden mogelijk en een interessante optie voor Nederlandse scholen in het voortgezet onderwijs? 1 SBO (2010b, 2010c) 2 European Commission DG EAC (2006) 3 European Commission (2010) 4 Omdat Duitsland een federale staat is met zestien deelstaten en de verantwoordelijkheid voor het onderwijsbeleid ligt bij de deelstaten in Duitsland, is besloten om twee deelstaten nader te onderzoeken: (1) Noord Rijnland Westfalen en (2) Neder Saksen. 7

10 De volgende deelvragen zijn afgeleid uit de hoofdvraag: 1. Hoe zijn het onderwijssysteem, wervingsbeleid en de lerarenopleidingen georganiseerd in Vlaanderen en Duitsland? 2. Hoe staat het met de lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen en Duitsland? 3. Sluiten de overschotten in Vlaanderen en Duitsland aan op de Nederlandse tekorten? 4. Wat is er voor praktijkervaring met betrekking tot de werving van leraren uit Vlaanderen en Duitsland? 5. Hoe zit het met de diploma omzetting van leraren uit Vlaanderen en Duitsland naar Nederland? 1.3 Onderzoeksmethode Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen is voornamelijk deskresearch uitgevoerd. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met diverse (buitenlandse) (ervarings )deskundigen om uitkomsten uit de deskresearch te toetsen en nodige aanvulling te krijgen. De beschikbare en relevante literatuur en onderzoeksrapportages zijn bestudeerd en geanalyseerd en aangevuld met informatie voortkomend uit de gesprekken. 1.4 Leeswijzer In de volgende hoofdstukken worden de deelvragen beantwoord. Om in te kunnen gaan op de onderwijsarbeidsmarkt van Vlaanderen en Duitsland moet eerst de context van de landen worden beschreven. Daarom wordt in hoofdstuk 2 het onderwijssysteem, onderwijsbeleid en de lerarenopleidingen van Vlaanderen en Duitsland besproken. In hoofdstuk 3 wordt gepresenteerd hoe het staat met de leraartekorten en overschotten in Vlaanderen, Duitsland en Nederland. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 een aantal praktijkervaringen weergegeven met betrekking tot het werven van leraren uit buurlanden. De diplomaerkenning procedure, die in Nederland geldt voor leraren uit het buitenland, wordt besproken in hoofdstuk 5. De hoofdvraag in deze review wordt beantwoord in hoofdstuk 6. De geraadpleegde bronnen zijn terug te vinden in de bijlage. 8

11 2. Het onderwijssysteem, wervingsbeleid en de lerarenopleiding in Vlaanderen en Duitsland Om erachter te komen of het aanbod van leraren in Vlaanderen en Duitsland aansluit op de Nederlandse tekorten/overschotten, dient eerst duidelijk te zijn of de onderwijssystemen in de betreffende landen voldoende op elkaar aansluiten. Vlaanderen vertoont grote overeenkomsten met het Nederlandse onderwijssysteem. In Duitsland is dit, door het federale systeem dat zij hanteren, compleet anders geregeld. Ook bij het wervingsbeleid van leraren zijn er verschillen. In Duitsland ligt de verantwoordelijkheid hiervoor bij de deelstaten, terwijl in Vlaanderen scholen verantwoordelijk zijn voor de werving. Tot slot wordt besproken welke typen lerarenopleidingen er zijn in beide landen en in hoeverre het niveau, de duur en inhoud verschillen ten opzichte van de Nederlandse lerarenopleiding. 2.1 Het onderwijssysteem in Vlaanderen De verantwoordelijkheid voor het onderwijs in België ligt bijna volledig bij de Gemeenschappen. België kent drie zogenaamde Gemeenschappen: de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige Gemeenschap. Daarnaast is de federale staat België ook nog onderverdeeld in Gewesten: de Gewesten Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De Gewesten houden zich voornamelijk bezig met economische aangelegenheden zoals de werkgelegenheid. In Vlaanderen zijn de Gemeenschap en het Gewest gefuseerd en er is maar één parlement en regering In Vlaanderen heeft de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming verantwoordelijkheid voor bijna alle aspecten van het onderwijsbeleid. Het Vlaamse Ministerie is ook verantwoordelijk voor de betaling van de salarissen aan leraren. Het schoolbestuur daarentegen is de werkgever van de leraren en verantwoordelijk voor het personeelsbeleid. Leerplicht geldt in Vlaanderen voor leerlingen in de leeftijd van 6 tot 18 jaar. Veel kinderen gaan echter al naar het kleuteronderwijs van 2,5 jaar tot 6 jaar. Het primair onderwijs loopt in Vlaanderen van 6 tot 12 jaar. Het secundair onderwijs is onderverdeeld in een basisvorming en een specialisatiefase bestaande uit graden, onderwijsvormen en studierichtingen. Secundair onderwijs loopt van 12 jaar tot en met 18 jaar. 2.2 Het werven van leraren in Vlaanderen Het werven van leraren valt net zoals in Nederland onder de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur. Elke school in Vlaanderen heeft daarvoor zijn eigen procedures. Vaak werven scholen in Vlaanderen rond de periode juni. Een methode die in 2000/2001 werd ingezet door het Vlaamse ministerie van Onderwijs en Vorming om jonge leerkrachten aan een baan te helpen, was de vervangingspool 5. Het voornaamste doel was om jonge leerkrachten te behouden voor het onderwijs en hen werken loonzekerheid te verschaffen gedurende één schooljaar. De vervangingspool is een bestand van leraren die een baan zoeken in het primair en voortgezet onderwijs. De leraar kan daarbij aangeven in welke regio hij wil werken, type functie en type school. Binnen die regio kunnen de scholen een beroep doen op de leraar wanneer een collega moet worden vervangen. In 2005 is de vervangingspool afgeschaft omdat de pool te duur werd. Dit heeft 5 De vervangingspool vertoont overeenkomsten met het Nederlandse model. Het verschil is dat er in Nederland geen loongarantie wordt gegeven. Leraren krijgen alleen betaald als zij via de vervangingspool een functie invullen. Verder is het instrument in Nederland alleen beschikbaar voor het primair onderwijs. 9

12 te maken met de loongarantie waarvan leraren voor één schooljaar verzekerd waren. Leraren werden doorbetaald, ook als er geen banen beschikbaar waren. In plaats van de vervangingspool is de leerkrachtendatabank 6 opgezet; een vacaturebank speciaal voor leerkrachten en schooldirecties. 2.3 De lerarenopleiding in Vlaanderen De typen lerarenopleidingen in Vlaanderen komen overeen met Nederland. Ook in Vlaanderen is de lerarenopleiding vo onderbouw op hbo niveau en vo bovenbouw op woniveau. In Vlaanderen bestaan er twee lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs. Om les te mogen geven aan de onderbouw van het voortgezet onderwijs bestaat er de geïntegreerde lerarenopleiding; een bacheloropleiding die alleen gevolgd kan worden aan hogescholen. Deze opleiding duurt drie jaar en bestaat uit vakspecifiek onderwijs en pedagogische training. Behalve zes weken snuffelstage bestaat er geen verplichte praktijkervaring (het is aan de hogeschool om meer stage aan te bieden). Met het diploma Bachelor in het onderwijs heeft een afgestudeerde leraar lesbevoegdheid in twee vakken. Dit wijkt af van de Nederlandse situatie, waar leraren lesbevoegdheid hebben in één vak. Om les te mogen geven aan de bovenbouw van het voortgezet onderwijs bestaat er de eenjarige academische lerarenopleiding. De bevoegdheid in het aantal vakken is afhankelijk van de type lerarenopleiding die gevolgd is. Er bestaat geen praktijkverplichting in deze opleiding. Om toegelaten te worden tot deze opleiding moet een student in het bezit zijn van een masterdiploma of staan ingeschreven voor een masteropleiding. 2.4 Het onderwijssysteem in Duitsland De organisatie van het onderwijs in Duitsland is significant anders georganiseerd dan in Nederland. Duitsland is een federale staat met zestien deelstaten. De verantwoordelijkheid over het onderwijsbeleid ligt in Duitsland bij de deelstaten. Elke deelstaat heeft een eigen Ministerie van Onderwijs dat toezicht houdt op de scholen in die deelstaat. Het onderwijsbeleid van alle verschillende deelstaten wordt jaarlijks met elkaar besproken op bijeenkomsten waar alle Ministeries van onderwijs bij elkaar komen ( Permanente Conferentie van de Ministers van Onderwijs ). In alle Duitse deelstaten zijn leerlingen leerplichtig in de leeftijd van 6 tot en met 18 jaar. Veel kinderen gaan echter al naar de Kindergarten vanaf 3 jaar. Over het algemeen begint het secundair onderwijs op 10/11 jaar en loopt tot 18/19 jaar. De onderbouw van het voortgezet onderwijs loopt van 11 tot en met 16 jaar en de bovenbouw van 15/16 tot en met 18/19 jaar. Het verschil in de leeftijd waarop kinderen starten en eindigen met het secundair onderwijs heeft te maken met het systeem dat een deelstaat hanteert. Elke deelstaat kan dit zelfstandig beslissen. Opmerkelijk is dat de Duitse deelstaten veel controle hebben over de scholen. Leraren zijn over het algemeen in dienst bij de deelstaten. Ook ligt de verantwoordelijkheid over de loopbaan, pensioenen en het salaris van Duitse leraren sinds 2006 bij de verschillende deelstaten. De deelstaat bepaalt verder de bevoegdheidseisen voor het lerarenberoep, het aantal lerarenposities en de werving/toewijzing van leraren OECD (2004) 10

13 2.5 Het werven van leraren in Duitsland De werving van leraren verschilt per deelstaat in Duitsland. Dit kan lopen via het Ministerie van Onderwijs van de deelstaat of via een comité dat voor de supervisie van de scholen verantwoordelijk is. Dit is een groot verschil met de autonome positie die Nederlandse scholen hebben met betrekking tot de werving van leraren. In de Duitse deelstaten wordt vaak gewerkt met een systeem van kandidaat lijsten voor het werven en toewijzen van leraren. Dit betekent dat een leraar die is afgestudeerd zich meestal aansluit bij een beroepsvereniging en/of zich inschrijft/solliciteert bij het Ministerie van Onderwijs van een (of meerdere) deelstaten. Via een vaste procedure en wachtlijst van het Ministerie wordt de leraar toegewezen aan een school. Vaak krijgen leraren met de beste academische prestaties voorrang op de wachtlijst. Tot half jaren 90 werkte elke deelstaat vaak alleen met een eigen kandidaat lijst systeem. Dit leidde echter niet altijd tot de wenselijke match voor scholen en kandidaten. Daarom worden de afgelopen jaren de scholen en de kandidaten steeds meer betrokken bij de selectieprocedure en wordt een open sollicitatieprocedure vaker gebruikt 8. Een manier van open werving die tegenwoordig vaker plaatsvindt, is een online systeem waar leraren, die hun graad hebben behaald en ook de scholen zich kunnen inschrijven en hun vacatures online zetten. Dit online systeem wordt meestal beheerd door de deelstaatoverheid. Deze bepaalt ook de criteria aan welke voldaan moet worden om zich te mogen inschrijven in dat systeem. In tegenstelling tot de kandidaat lijsten vindt bij de open werving een gesprek plaats tussen de leraar en de school en kan een school zelf kiezen uit de kandidaten. De afspraak voor een sollicitatiegesprek wordt overigens nog wel gemaakt door de overheid van de deelstaat Het werven van leraren in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen Zoals eerder vermeld zijn er soms grote verschillen in het onderwijsbeleid van de verschillende deelstaten in Duitsland. Voor deze review worden de deelstaten NRW en Neder Saksen nader bekeken. In NRW bestaat er sinds 1997 naast de wachtlijst ook de optie om direct te solliciteren op open functies waarbij scholen mogen meebepalen welke kandidaten op gesprek komen. Er bestaat een online vacaturezoeksysteem van de deelstaatoverheid 10. Dit systeem is in de regel alleen bedoeld voor afgestudeerde leraren die nog niet aan het werk zijn. In Neder Saksen verloopt de werving direct via het Ministerie van Onderwijs 11. Neder Saksen werkt met een online vacaturesysteem, maar er is geen open toegankelijke zoekmachine. Bij deze procedure moet een leraar eerst een sollicitatie indienen en vaak kan pas later in de procedure een voorkeur voor een bepaalde functie en regio worden aangegeven. Als een leraar eenmaal voor een functie is uitgekozen wordt hij/zij eerst goedgekeurd door een begrotingsautoriteit van de deelstaat. De definitieve benoeming is in handen van de federale overheid. De reden voor deze driedubbele benoeming is dat een aanstelling vaak gaat om een levenslange aanstelling en dus aanzienlijke kosten met zich mee brengt. 8 The Standing Conference of the Ministers of Education and Cultural Affiars of the Länder in the Federal Republic of Germany (2003) 9 OECD (2004)

14 2.6 De lerarenopleiding in Duitsland Er bestaat geen algemene lerarenopleiding in Duitsland, dit is verschillend geregeld per deelstaat. Sinds begin 2000 wordt het wel steeds meer gelijk getrokken om mobiliteit van leraren tussen de deelstaten te bevorderen. Ondanks dat het curriculum van de lerarenopleiding verschilt per deelstaat, kunnen er wel een aantal algemene aspecten over het lerarenopleidingsysteem in Duitsland worden weergegeven. Zo zijn vrijwel alle Duitse leraren academisch geschoold ook in het primair onderwijs en worden nagenoeg alle lerarenopleidingen gegeven aan de universiteit. De duur van de lerarenopleiding in Duitsland is vrij lang in vergelijking met Vlaanderen en Nederland; zes jaar om opgeleid te worden tot leraar voortgezet onderwijs en vijf jaar voor leraar primair onderwijs. De opleiding heeft meestal twee fasen. De eerste fase is 3 tot 4 jaar academisch onderwijs en omvat pedagogische vakken en twee hoofdvakken. Leraren in Duitsland zijn daarmee bevoegd om les te geven in twee vakken na afstuderen. De tweede fase duurt vaak 1,5 tot 2 jaar en bestaat uit praktijkervaring en een aantal seminars. Het werkveld van een leraar is bepaald door het type onderwijs dat een leraar heeft gekozen en daaraan gerelateerd de opleiding. Een leraar opgeleid voor een bepaald onderwijsniveau komt in de regel niet in aanmerking voor een positie in een ander niveau van onderwijs. Over het algemeen kunnen de volgende zes typen lerarenopleidingen worden onderscheiden: (1) leraar primair onderwijs, (2) leraar primair onderwijs en onderbouw secundair onderwijs, (3) leraar onderbouw secundair onderwijs, (4) leraar algemene vakken bovenbouw secundair onderwijs en gymnasium, (5) leraar beroepsgerichte vakken bovenbouw secundair onderwijs en (6) leraar speciaal onderwijs. Van 2005 tot en met 2010 is Duitsland bezig geweest met de overgang naar een bachelor/master structuur. De Permanente Conferentie van Ministers van Onderwijs (KMK) heeft daarbij richtlijnen opgesteld om een bachelor en/of master diploma van deelstaten onderling te erkennen 12. Deze hervorming heeft echter niet direct tot meer homogene lerarenopleidingen binnen Duitsland geleid. Het curriculum van de lerarenopleiding in de verschillende deelstaten verschilt nog steeds op inhoud en kwaliteit 13. Met de nieuwe bachelor/master structuur is er wel een nieuw soort bachelor geïntroduceerd in sommige deelstaten. De student hoeft dan niet al bij aanvang van de bachelor te kiezen in welke type onderwijs men wil lesgeven, maar kan dit op een later tijdstip bepalen. In tegenstelling tot Vlaanderen kan het in Duitsland voorkomen dat sommige universiteiten een numerus fixus hanteren voor de lerarenopleiding. De selectie in Duitsland gebeurt op basis van verschillende criteria, maar niet door middel van een loting. De criteria waarop studenten voor de lerarenopleiding in Duitsland vaak worden geselecteerd is het gemiddelde eindexamencijfer. De numerus fixus staat niet van te voren vast, maar wordt ieder semester (het studiejaar is ingedeeld in een zomer en wintersemester) opnieuw vastgesteld. Naast de numerus fixus bestaat er ook een systeem van wachtsemesters. Als wachttijd geldt het aantal semesters (halfjaren) dat men reeds een (VWO ) diploma in het bezit heeft, maar niet heeft gestudeerd aan een Duitse universiteit. Uit hoofdstuk drie zal blijken dat de numerus fixus in Duitsland ervoor zorgt dat de lerarenopleiding minder aantrekkelijk wordt voor sommige Duitse studenten en dat de lerarenopleidingen in Nederland daardoor aantrekkelijker wordt. 12 The Standing Conference of the Ministers of Education and Cultural Affairs of the Länder in the Federal Republic of Germany (2005) 13 Die Zeit (2009) 12

15 2.6.1 De lerarenopleiding in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen Ongeveer 50 procent van alle universiteiten in NRW bieden nog een staatsexamen aan om de lerarenopleiding mee af te ronden. De lerarenopleiding wordt in deze universiteiten vanaf het begin van de opleiding ingedeeld naar onderwijstype. Hierdoor moet een student voor aanvang van de studie al een beslissing hebben genomen in welk type onderwijs de student later wil gaan lesgeven. Bij de andere universiteiten in NRW hoeft de student niet al bij aanvang van de bachelor het type onderwijs te kiezen. Een student volgt vaak een algemene onderwijskundige bachelor en kiest pas bij aanvang van de master het onderwijstype. In Neder Saksen bestaan er lerarenopleidingen voor lager onderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en beroepsonderwijs. Sinds 2007/2008 werkt deze deelstaat met een bachelor/master structuur. Hierdoor bieden universiteiten in Neder Saksen een brede bacheloropleiding aan, waardoor een student pas na het afronden van de bachelor de definitieve keuze voor het lerarenberoep en het type onderwijs hoeft te maken. Ook hier zijn de masteropleidingen ingericht naar onderwijstype. De lerarenopleiding in beide deelstaten is de eerste stap om leraar te worden. Vervolgens zijn afgestudeerden verplicht om een praktische pedagogische opleiding te volgen. Dit is een aanvulling op de universitaire studie en wordt meestal afgesloten met een examen. Startende leraren hebben daarna een proeftijd van 1 tot 3 jaar, waarna ze voor het leven worden aangenomen. Leraren kunnen een aanvraag indienen bij de deelstaat indien ze op een andere school willen gaan werken. 2.7 Conclusie In dit hoofdstuk is ingegaan op een aantal aspecten dat van invloed kan zijn op de werving van leraren in Vlaanderen en Duitsland. Een overeenkomst tussen alle landen is de leerplichtige leeftijd en de indeling van de verschillende typen onderwijsniveaus. Dit is belangrijk, aangezien het werkveld van een leraar uit de besproken landen daarmee overeenkomt. Dit betekent dat het eenvoudiger is voor een leraar uit deze landen om in hetzelfde niveau van onderwijs in een ander land te gaan werken. Als gekeken wordt naar het wervingsbeleid, dan komt het beleid uit Vlaanderen overeen met Nederland. Het wervingsbeleid uit Duitsland daarentegen vertoont grote verschillen ten opzichte van Nederland. Duitse deelstaten hebben een grote invloed op de werving van leraren. Scholen hadden tot voor kort weinig in te brengen bij de werving van personeel. Doordat deelstaten een grote autonomie hebben en het wervingsbeleid verschilt per deelstaat is de onderwijsarbeidsmarkt erg regionaal gebonden in Duitsland. Het kan daarom aantrekkelijk zijn voor leraren uit Duitsland om te werken in Nederland, omdat de Nederlandse onderwijsarbeidsmarkt niet regionaal gebonden is. Hiermee vergroot een Duitse leraar zijn werkgebied. Tot slot is in dit hoofdstuk de lerarenopleiding besproken in Vlaanderen en Duitsland. Grote verschillen met de Nederlandse lerarenopleiding kan van invloed zijn op de erkenning in Nederland van buitenlandse lerarendiploma s. Qua niveau waarop de lerarenopleiding wordt gegeven lijkt er geen probleem. In Duitsland zijn alle lerarenopleidingen op universitair niveau en de Vlaamse structuur komt overeen met Nederland (in beide landen is een opleiding voor vo leraar onderbouw op hbo niveau en vo leraar bovenbouw op woniveau). Een aspect dat negatief kan uitvallen voor de Vlaamse leraren is de duur van de lerarenopleiding. De hbo lerarenopleiding duurt in Vlaanderen drie jaar en in Nederland vier jaar. Ook krijgen studenten in Vlaanderen weinig praktijktraining. Voor Duitse leraren is er 13

16 geen probleem. De lerarenopleiding duurt in Duitsland over het algemeen vijf tot zes jaar met relatief veel praktijktraining. Een opvallend en voordelig verschil met Nederland is dat leraren in zowel Duitsland als Vlaanderen bevoegd zijn om les te geven in twee vakken. 14

17 3. Lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen, Duitsland en Nederland In Nederland wordt vanaf 2016 een lerarentekort in specifieke vakken verwacht door de uitstroom van leraren die met pensioen gaan. Deze uitstroom is niet op te vangen met de instroom uit de reguliere lerarenopleidingen. Andere wervingsbronnen zullen aangeboord moeten worden. Is Nederland hierin uniek of hebben Vlaanderen en Duitsland hier ook mee te maken? Uit dit hoofdstuk blijkt dat alle onderzochte landen zowel te maken hebben met lerarentekorten als met lerarenoverschotten voor bepaalde vakken of regio s in het voortgezet onderwijs, zij het nu of over een paar jaar. In hoeverre er sprake is van een match tussen de vraag naar leraren uit Nederland en het aanbod uit Duitsland en Vlaanderen is niet goed te zeggen, omdat regionale cijfers vaak niet bekend of openbaar zijn. Toch geeft de informatie uit dit hoofdstuk een beeld over de onderwijsarbeidsmarkt en de arbeidsmarktpositie die leraren hebben in de betreffende landen. 3.1 Leeftijdsverdeling leraren in het voortgezet onderwijs in Nederland, Duitsland en België Alle drie onderzochte landen hebben een relatief hoog percentage leraren in de leeftijdscategorie 50 jaar en ouder (zie tabel 3.1). Duitsland spant de kroon met 50,5 procent van alle leraren die 50 jaar en ouder zijn en maar 3,2 procent jonger dan 30 jaar. Duitsland is binnen de OECD landen ook één van de landen met het hoogste percentage leraren in de oudste leeftijdscategorie. Dit heeft tot gevolg dat 40 procent van de leraren met pensioengerechtigde leeftijd (63 jaar) in Duitsland gaat uitstromen tot 2015 en nog eens 20 procent in de vijf jaar daarna. Op basis hiervan kunnen we concluderen dat Duitsland van de drie landen het meest te maken gaat krijgen met een grote vraag naar leraren. Nederland heeft ook een relatief hoog percentage leraren in de leeftijdscategorie 50 jaar en ouder. De verwachting is echter dat de grote uitstroom pas vanaf 2016 zal gaan plaatsvinden, omdat veel oudere leraren langer in dienst blijven en daardoor een minder groot percentage vervroegd met pensioen gaat dan verwacht 14. Tabel 3.1: Leraren naar leeftijd in het voortgezet onderwijs in Nederland, Duitsland en België 15 Leeftijdopbouw leraren vo Nederland Duitsland België Jaartal Voortgezet onderwijs totaal aantal leraren (in personen, geen onderscheid in fte s) jonger dan 30 jaar 11,5% 3,2% 16,4% 30 tot 39 jaar 18,1% 21,2% 23,8% 40 tot 49 jaar 25,7% 25,1% 27% 50 tot 59 jaar 37,3% 41,9% 29,6% 60 jaar en ouder 7,3% 8,6% 3,3% Bron: OECDStats, 2010 (cijfers uit 2008) 14 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2010); SBO (2010b) 15 In paragraaf 3.1 wordt informatie uit België getoond in plaats van Vlaanderen. OECD houdt niet altijd aparte gegevens bij van de Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap uit België. 15

18 In de volgende paragrafen wordt dieper ingegaan op de lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen, Duitsland en Nederland. 3.2 Lerarentekorten en overschotten in Vlaanderen De onderwijsadministratie van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming publiceert jaarlijks een arbeidsmarktrapport over de vraag en aanbod van leraren in Vlaanderen. Uit het laatste rapport blijkt dat Vlaanderen te maken heeft met zowel lerarentekorten als overschotten 16. Zo kampt het kleuteronderwijs en basisonderwijs in het jaar met een tekort van 500 leraren in beide onderwijsniveaus. Het voortgezet onderwijs daarentegen heeft momenteel een licht overschot van leraren. In het rapport wordt als kanttekening opgemerkt dat een match tussen vraag en aanbod van leraren in het voortgezet onderwijs veel moeilijker te bewerkstelligen is dan in bijvoorbeeld het primair onderwijs. De wervingsproblemen zijn vaak vakspecifiek. Er zijn geen data openbaar in welke onderwijsvakken er precies een overschot dan wel tekort aan leraren is. Verwant aan het Vlaamse Arbeidsmarktrapport is de Arbeidsmarktbarometer Onderwijs 17. Daaruit blijkt dat de lerarentekorten en overschotten in het Vlaamse onderwijs ook regionale verschillen kennen. Grafiek 3.1 toont het aantal werkzoekenden gekoppeld aan het aantal leerlingen in de betreffende regio. Uit de grafiek blijkt dat Oost Vlaanderen en Limburg relatief veel werkzoekenden hebben in verhouding tot de leerlingenbevolking. Dit is relevant aangezien beide regio s grenzen aan Nederland (zie figuur 3.1). Vooral de regio Oost Vlaanderen heeft potentie voor Nederlandse scholen om leraren te werven. De regio Limburg is op het moment minder interessant, omdat de Nederlandse provincie Limburg te maken heeft met krimp en mogelijk overschotten aan leraren. Grafiek 3.1: Vervullingpercentage vacatures in het secundair onderwijs per provincie (2009) Bron: Arbeidsmarktbarometer Onderwijs, Vlaamse ministerie van Onderwijs en Vorming (2009) 16 Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming (2010) 17 Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming (2009) 16

19 Figuur 3.1: Kaart van Vlaanderen 3.3 Lerarentekorten en overschotten in Duitsland In Duitsland is er beperkt data en informatie beschikbaar op federaal niveau over het onderwijspersoneel en de onderwijsarbeidsmarkt. Landelijk wordt wel ieder jaar het aantal werkende leraren voor de verschillende onderwijsniveaus in kaart gebracht, maar de verwachte lerarentekorten worden daarbij niet berekend door de federale overheid (of deze zijn niet toegankelijk voor derden). Gezien de beperkte beschikbare data, zijn er maar weinig studies bekend over vraag en aanbod van leraren over heel Duitsland. Op basis van gegevens uit 2007 verwacht Klemm 18 dat er tot het schooljaar 2015/2016 jaarlijks een tekort van leraren gaat komen. Via zijn berekeningen komt hij op een vraag naar ongeveer leraren en een aanbod van leraren. Diverse recente berichtgeving in media laat zien dat er een veel groter lerarentekort zit aan te komen. Volgens de berichtgeving was er in het schooljaar 2009/2010 al een tekort aan leraren in heel Duitsland en wordt er voor het schooljaar 2010/2011 een tekort van leraren verwacht. Dit aantal lijkt ook realistischer en meer in overeenstemming met de hoge percentages leraren die gaan uitstromen in verband met pensioen. Bron van deze berichten is een onderzoek van de Deutscher Philogenverband 19. De tekorten zijn door de Philologenverband berekend op basis van een enquête van de Deutscher Lehrerverband. De enquête zelf is niet gepubliceerd. De grootste lerarentekorten verwacht het Philogenverband in het voortgezet onderwijs in de zogenoemde MINT vakken (wiskunde, informatica, natuurwetenschappelijke vakken en techniek) in het voortgezet onderwijs. Het grote verschil met de berekening van Klemm komt volgens de Philologenverband doordat in de berekening van de Philologenverband ook gekeken wordt naar de match tussen vraag en aanbod op vakniveau. Klemm kijkt alleen naar de totale vrije posities en het aanbod, zonder ook na te gaan in welke vakken er een tekort en overschot aan leraren is. Een aspect dat nog invloed gaat hebben op de daadwerkelijke tekorten zijn de verschillende hervormingen en beleidsveranderingen die Duitsland de laatste tijd aan het invoeren is. Zo hebben diverse deelstaten in Duitsland een aantal veranderingen ingevoerd om via meer routes leraar te kunnen worden. Het is bijvoorbeeld eenvoudiger gemaakt om als zij 18 Klemm (2009) 19 Stern (2010), Focus online (2009) 17

20 instromer aan de slag te gaan. Verder hebben de deelstaten een verdrag gesloten waarmee leraren ook buiten de eigen deelstaat kunnen gaan werken. Net zoals in Vlaanderen kent Duitsland ook regionale verschillen in het aantal lerarentekorten en overschotten. Zo is er in de oostelijke deelstaten zoals Beieren en Sachsen een overschot aan leraren door krimp in het aantal leerlingen en vindt er migratie van leraren naar de westelijke deelstaten plaats. In de westelijke deelstaten is over het algemeen een tekort aan leraren sinds de jaren 90. Maar aangezien de onderwijsarbeidsmarkt binnen de bevoegdheid van de afzonderlijke deelstaten valt, zijn er per deelstaat verschillende prognoses 20. Ook zijn de lerarentekorten afhankelijk van het onderwijsniveau en onderwijsvak Leraartekorten en overschotten in Noord Rijnland Westfalen (NRW) en Neder Saksen Voor deze review is nader gekeken naar de prognoses van de grensregio s NRW en Neder Saksen. Op basis van de OECD prognoses zoals besproken in paragraaf 3.1 zou men verwachten dat er een groot lerarentekort is in beide deelstaten. Het is opmerkelijk dat over het grote lerarentekort niets wordt gemeld door de deelstaten. (1) Noord Rijnland Westfalen (NRW) Het Ministerie van Onderwijs van NRW heeft in 2007 een studie gepubliceerd over de arbeidsmarktkansen van leraren tot het jaar De studie toont aan dat er nieuwe lerarenposities gaan vrijkomen tussen 2006 en Dit is meer dan 50 procent van alle bestaande lerarenposten in NRW. Niettemin verwacht het ministerie dat er de komende jaren voldoende aanbod gaat zijn om in de vraag te kunnen voorzien. Zo verwijst het Ministerie bijvoorbeeld naar de wacht/kandidatenlijst waar voldoende startende leraren staan ingeschreven. Waarschijnlijk houdt het Ministerie bij de berekening van het totale beeld geen rekening met de match tussen vraag en aanbod van leraren op vakniveau. Als er namelijk wordt gekeken naar de tekorten/overschotten in de verschillende onderwijsniveaus, dan komt er een ander beeld naar voren. Wat betreft het primair onderwijs waren er in 2006 overschotten aan leraren in NRW. Echter het aantal studenten in opleiding voor leraar po (grundschule) is gedaald en de verwachting is dat de aanmeldingen de komende jaren nog verder gaan afnemen. Verder is het aantal leraren dat uitstroomt tot 2020 erg hoog in verband met het hoge aantal leraren dat de pensioengerechtigde leeftijd zal bereiken. De verwachting is dus dat de overschotten, die het laatst gemeten zijn voor leraren po in NRW door deze twee factoren verdwijnen en wellicht in een tekort gaan uitkomen. In het voortgezet onderwijs heeft/krijgt het voortgezet onderwijs (onderbouw en bovenbouw) te maken met lerarentekorten én overschotten tussen 2006 en In overeenstemming met de situatie in Vlaanderen zijn ook in NRW de wervingsproblemen vakspecifiek. Het Ministerie heeft zowel voor de onderbouw als voor de bovenbouw een prognose opgesteld van de verwachte lerarentekorten en overschotten. 20 OECD (2004) 21 Federal Government in the Federal Ministry of Education and Research (2010) 22 Schulministerium NRW (2007) 18

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 1. Inleiding In het voortgezet onderwijs worden op de korte termijn tekorten aan leraren verwacht, oplopend tot een verwacht tekort

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Limburg Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Limburg... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale arbeidsmarkt,

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Vlaams ministerie van Onderwijs & Vorming Agentschap voor Onderwijsdiensten (AgODi) Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel http://www.ond.vlaanderen.be/wegwijs/agodi

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Achterhoek. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Achterhoek. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Achterhoek December 2012 3 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Utrecht Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Utrecht... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale arbeidsmarkt,

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio West- en Midden-Brabant

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio West- en Midden-Brabant De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio West- en datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs... Inleiding Voor het voorgezet onderwijs (vo) is de verwachting dat het huidige lerarentekort, dat zich vooral voordoet in een aantal vakken, de

Nadere informatie

Het belang van leren programmeren

Het belang van leren programmeren Het belang van leren programmeren Han van der Maas HL Psychologie UvA CSO Oefenweb.nl opzet Pleidooi voor programmeeronderwijs Ontwikkelingspsychologisch perspectief Non-formeel leren (examen) Program

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Flevoland

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Flevoland De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Friesland

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Friesland De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom In het Nederlands onderwijsbestel moeten kinderen op jonge leeftijd belangrijke keuzes maken die de rest van hun loopbaan beïnvloedt. De

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noordwest-Veluwe. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noordwest-Veluwe. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Noordwest-Veluwe December 2012 17 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over Matching

Veelgestelde vragen over Matching Veelgestelde vragen over Matching Voor de meest actuele versie zie www.uu.nl/matching 1. Waarom voert de Universiteit Utrecht matching in? Om jou als aankomend student te laten beginnen aan een opleiding

Nadere informatie

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA Nederlandstalig onderwijs Brussel Capaciteit

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL

VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016 Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS 13 april 2016 Het komende uurtje... 14.15-14.35 uur Implementatie afstudeerrichtingen HAN ILS 14.35 14.45 uur Uitwisseling 14.45-15.05 uur

Nadere informatie

Monitor Haagse Lerarenbeurs. peildatum januari 2015

Monitor Haagse Lerarenbeurs. peildatum januari 2015 Monitor Haagse Lerarenbeurs peildatum januari 2015 Den Haag, april 2015 1 Introductie In december 2011 deed De Rode Loper onderzoek naar het percentage onbevoegd gegeven lessen in de Haagse regio. 1 Uit

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica Decentrale selectie Psychobiologie Procedure en selectiecriteria 2014-2015 Voor het studiejaar 2014-2015 zal de opleiding Psychobiologie 100%

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Twente. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Twente. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Twente December 2012 20 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is hét

Nadere informatie

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus Voortgezet Onderwijs 19 februari 2016 Inhoud Algemeen Meer maatwerk voor leerlingen Overgang po-vo Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie Rekenresultaten 2015 per school Scholen aan de slag

Nadere informatie

Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar)

Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar) Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar) - - Inleiding Dit reglement gaat over de subsidieregeling voor oud-leerlingen van Achterhoek VO die de Master Lerarenopleiding

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs

Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs Inspectie van het Onderwijs, december 2015 Jaarlijks rapporteert de Inspectie van het Onderwijs over het schorsen en verwijderen van leerlingen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN FACULTY OF BEHAVIOURAL, MANAGEMENT AND SOCIAL SCIENCES HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN UT LERARENOPLEIDING ELAN 2015/2016 Inhoud 1. De Minor Leren Lesgeven... 3 2. Studieprogramma van de 15 en 30 EC

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. ALGEMEEN Schoolbevolking. 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs. 2 Evolutie schoolbevolking per onderwijsniveau

BASISONDERWIJS Leerlingen. ALGEMEEN Schoolbevolking. 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs. 2 Evolutie schoolbevolking per onderwijsniveau ALGEMEEN Schoolbevolking 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs basisonderwijs (1) Voltijds onderwijs Kleuteronderwijs 271.239 Lager onderwijs 428.036 Totaal 699.275 Secundair onderwijs (1) Voltijds

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

Analyse competenties knelpuntberoepen

Analyse competenties knelpuntberoepen Analyse competenties knelpuntberoepen Onderzoek in 2014 uitgevoerd door wes research & strategy in opdracht van Euregio Scheldemond 4 Inhoud presentatie Doel Methodologie Selectie knelpuntberoepen Vergelijking

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013. Gemeente Rotterdam. januari 2014

REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013. Gemeente Rotterdam. januari 2014 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013 Gemeente januari 2014 1 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is het kennis-

Nadere informatie

Mobiliteitscentrum/flexpool BDOF Wenkend perspectief

Mobiliteitscentrum/flexpool BDOF Wenkend perspectief Mobiliteitscentrum/flexpool BDOF Wenkend perspectief 1. Inleiding In de vergadering van BDOF van 16 april jl. is een positieve grondhouding ten aanzien van een eventueel mobiliteitscentrum en een flexpool

Nadere informatie

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op.

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op. Utrecht HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreslaties. Met dit model

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13500 1 september 2010 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 13 augustus 2010, nr.

Nadere informatie

HET APOLLO MODEL. Figuur 1: Ontwikkeling aantal studenten HBO en WO, Nederland, 2013-2030

HET APOLLO MODEL. Figuur 1: Ontwikkeling aantal studenten HBO en WO, Nederland, 2013-2030 Rotterdam HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Met dit model

Nadere informatie

HET APOLLO MODEL. Figuur 1: Ontwikkeling aantal studenten HBO en WO, Nederland, 2013-2030

HET APOLLO MODEL. Figuur 1: Ontwikkeling aantal studenten HBO en WO, Nederland, 2013-2030 Amersfoort HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Met dit model

Nadere informatie

FAQ Schoolbesturen en schoolleiders

FAQ Schoolbesturen en schoolleiders FAQ Schoolbesturen en schoolleiders Vraag Aanmelding en voorwaarden Antwoord 1 Kan het (voortgezet) speciaal onderwijs ook deelnemen aan VierSlagLeren? Ja, de regeling geldt voor het hele primair onderwijs,

Nadere informatie

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom. 1 Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.// 2 Maar er is meer. Het gaat om opgroeiende jongeren die op hun

Nadere informatie

Aantal instromende studenten tussen 2010 2014 gedaald. Figuur 1: Ontwikkeling instroom lerarenopleidingen 2010 2014. 1

Aantal instromende studenten tussen 2010 2014 gedaald. Figuur 1: Ontwikkeling instroom lerarenopleidingen 2010 2014. 1 Het aantal studenten dat start met een opleiding tot leraar basisonderwijs, leraar speciaal onderwijs of leraar voortgezet onderwijs is tussen en afgenomen. Bij de tweedegraads en eerstegraads hbo-lerarenopleidingen

Nadere informatie

Onderwijs en vluchtelingenkinderen

Onderwijs en vluchtelingenkinderen Onderwijs en vluchtelingenkinderen Zijn scholen en onderwijsgevenden voldoende toegerust om vluchtelingenkinderen onderwijs te bieden? Een enquête onder onderwijsgevenden van basisscholen, scholen voor

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs?

1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs? 1 1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs? Het hoger onderwijs kent routes tot leraar in het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs: HBO Het hoger beroepsonderwijs kent

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

Werken in het secundair onderwijs. Inhoud. Werken in het secundair onderwijs 1. 1. Situering onderwijs in Vlaanderen

Werken in het secundair onderwijs. Inhoud. Werken in het secundair onderwijs 1. 1. Situering onderwijs in Vlaanderen Werken in het secundair onderwijs Tips voor een vlotte start van een onderwijscarrière Inhoud 1. Situering onderwijs in Vlaanderen 2. Onderwijsbevoegdheid 3. Klaar voor de start? 4. Meer info? 1. Situering

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

De lerarenopleiding en het lerarenberoep in het buitenland

De lerarenopleiding en het lerarenberoep in het buitenland De lerarenopleiding en het lerarenberoep in het buitenland Een inventarisatie van de stand van zaken in Engeland, Finland, Vlaanderen en Nieuw-Zeeland De lerarenopleiding en het lerarenberoep in het buitenland

Nadere informatie

Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde

Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde Wat zijn de toelatingseisen voor Tandheelkunde? De volgende voortrajecten voldoen aan de toelatingseisen voor Tandheelkunde: VWO diploma met profiel (vanaf 2010)

Nadere informatie

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 Utrecht, januari 2013 INHOUD Samenvatting 4 Inleiding 6 1 Trends en wetenswaardigheden 8 1.1 Inleiding 8 1.2 Trends 8 1.3 Wetenswaardigheden 11 2 Wet-

Nadere informatie

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015 TI-Arbeidsmarkt 21-215 1. Recessie 2. Maatregelen TI-bedrijven. Gevolgen voor stage- en leerlingplekken 4. Demografische ontwikkelingen 5. Situatie in 215 1. Recessie Ontwikkeling werkvoorraad Ontwikkeling

Nadere informatie

Buitenlandse Zaken Onderwijs en personeel in Vlaanderen

Buitenlandse Zaken Onderwijs en personeel in Vlaanderen Buitenlandse Zaken Onderwijs en personeel in Vlaanderen Inhoudsopgave Inleiding 5 1 Organisatie 6 1.1 Financiering 1.2 Toezicht 2 Onderwijssysteem 7 2.1 Voorschoolse kinderopvang 2.2 2.3 2.4 Tertiair

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 27 923 Werken in het onderwijs Nr. 141 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur De Grote Uittocht Herzien Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur Aanleidingen van deze update van De Grote Uittocht - een rapport van het ministerie van BZK en de sociale partners

Nadere informatie

Docent gezocht! Werven voor het voortgezet onderwijs

Docent gezocht! Werven voor het voortgezet onderwijs Een brochure met succesvolle praktijkvoorbeelden, tips en achtergrondinformatie over verschillende manieren van werven voor het voortgezet onderwijs. Docent gezocht! Werven voor het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Figuur: Procentuele uitval studenten hbo lerarenopleidingen na het eerste studiejaar (instroomjaren 2004 tot en met 2008)

Figuur: Procentuele uitval studenten hbo lerarenopleidingen na het eerste studiejaar (instroomjaren 2004 tot en met 2008) Uitval van studenten aan lerarenopleidingen Bij de verschillende hbo lerarenopleidingen vallen in het algemeen minder studenten uit dan in het totale hbo. Bij de talenopleidingen vallen relatief veel studenten

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs Regio Zuidoost Brabant, Noord-Limburg. December 2012

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs Regio Zuidoost Brabant, Noord-Limburg. December 2012 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Zuidoost Brabant, Noord-Limburg December 2012 25 Arbeidsmarktplatform Primair

Nadere informatie

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Studiejaar: 2015-2016 Voor studenten die Het tweede jaar van de Educatieve Master of de masteropleiding

Nadere informatie

Ontdek het onderwijs

Ontdek het onderwijs Ontdek het onderwijs Doe mee aan Tussen Rijk en Onderwijs, hét project om het onderwijs te verkennen Leraar: iets voor jou? Ben je toe aan een nieuwe uitdaging in het werk en wil je graag maatschappelijk

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT 25 februari 2010 Partners: Universiteit van Amsterdam, ILO (Instituut voor de Lerarenopleiding; penvoerder); Vrije Universiteit, Onderwijscentrum VU; Universiteit

Nadere informatie

Datum: 7 april 2016 Kenmerk: VO/851808 Officiële publicatie: zie de Staatscourant van 18 april 2016, nummer 19472, op officielebekendmakingen.nl.

Datum: 7 april 2016 Kenmerk: VO/851808 Officiële publicatie: zie de Staatscourant van 18 april 2016, nummer 19472, op officielebekendmakingen.nl. Min. circ. VO/851808 van 7 april 2016 betr. wijziging van de Regeling lerarenbeurs voor scholing, zij-instroom en bewegingsonderwijs 2009 2017 in verband met een aantal wijzigingen inzake de subsidie voor

Nadere informatie

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren HET NIEUWS Vanaf 1 juli wordt België gedurende zes maanden voorzitter van de Europese Unie (EU) *** Door de invoering van de Eur 4 Klasse voor leraren BEELD VAN DE MAAND [LITOUWEN] Kotelet Kraziai, een

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Versie 02-11-2015 Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Inleiding Hoeveel en welke studenten (autochtoon/allochtoon) schrijven zich in voor de pabo (lerarenopleiding basisonderwijs) en blijven na

Nadere informatie

Vertrekredenen jonge docenten in het vo

Vertrekredenen jonge docenten in het vo Vertrekredenen jonge docenten in het vo 1 Inhoudsopgave Inleiding I. Willen jonge personeelsleden het vo verlaten? II. Waarom verlaten jonge docenten het vo? Rob Hoffius, SBO Januari 2010 2 Verlaten jonge

Nadere informatie

Daartoe spreken partijen onderstaand pakket maatregelen af ter bevordering van de mobiliteit van personeel.

Daartoe spreken partijen onderstaand pakket maatregelen af ter bevordering van de mobiliteit van personeel. Onderhandelaarsakkoord convenant mobiliteit passend onderwijs PARTIJEN Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap PO-Raad VO-raad AOC Raad CNV Onderwijs AVS CMHF OVERWEGENDE: dat er sprake is van

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

Werken in onderwijs. Specifieke lerarenopleiding Infosessie Werken in het secundair onderwijs

Werken in onderwijs. Specifieke lerarenopleiding Infosessie Werken in het secundair onderwijs Specifieke lerarenopleiding Infosessie Werken in het secundair onderwijs Bregt Henkens Academisch Vormingscentrum voor Leraren Werken in onderwijs 1. Solliciteren 2. Toelatingsvoorwaarden 3. Bekwaamheidsbewijzen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 31 524 Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie Nr. 85 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 27337 28 augustus 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 20 augustus 2015, nr. VO/758025,

Nadere informatie

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs Studieaanbod in de eerste graad B-stroom Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs juli 2015 Inhoud Inhoud... 2 1 Inleiding... 4 2 Situering... 5 3 Leerlingenaantallen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel

Nadere informatie