4 De invloed van de mens op het klimaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 De invloed van de mens op het klimaat"

Transcriptie

1 16 WARMING-UP 4 De invloed van de mens op het klimaat LEES HET BEGIN VAN PARAGRAAF 4 EN HET BROEIKASEFFECT. 1 a We beïnvloeden het klimaat op verschillende manieren. Welke twee manieren worden er genoemd in deze paragraaf? het verbranden van fossiele brandstoffen en het halen van veel van onze producten uit andere landen waardoor die omgeving verandert b Welke maatregelen kan een regering nemen om de opwarming van de aarde tegen te gaan? Meerdere antwoorden mogelijk, bijvoorbeeld: huizen beter laten isoleren, schonere motoren van auto s eisen, fabrieken moeten met roetfilters werken. c Noem een voorbeeld van een broeikasgas. CO 2 d Zijn de volgende uitspraken juist of onjuist? I Het natuurlijk broeikaseffect houdt warmte vast die de zon naar de aarde brengt. II Het versterkt broeikaseffect zorgt ervoor dat er extra warmte wordt vastgehouden op aarde. Beide uitspraken zijn juist. Uitspraak I is juist, uitspraak II is onjuist. Uitspraak I is onjuist, uitspraak II is juist. Beide uitspraken zijn onjuist. LEES DE VOETAFDRUK. 2 a Welk gevolg heeft het opwarmen van de aarde voor Nederland? Door de stijgende zeespiegel is er meer kans op overstromingen. b Streep het foute antwoord door: Bedrijven kunnen meewerken aan vermindering van de uitstoot van CO 2 door duurzaam te produceren / duurzaam te consumeren. c Wat wordt er met duurzaam bedoeld? Dat we geen schade aan het milieu aanbrengen of dat we het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoefte te voorzien niet in gevaar brengen. d Kruis de juiste antwoorden aan. De ecologische voetafdruk is per persoon verschillend. kleiner als je met de trein in plaats van met de auto naar je werk gaat. de ruimte die je in Nederland gebruikt om voedsel te laten groeien. voor elke Nederlander ongeveer 1,8 hectare. in rijke landen als Nederland veel te hoog. 3 Bekijk bron 13. a Wat zie je op deze foto? Een actiegroep die protesteert tegen ontbossing. b Waar kan deze foto gemaakt zijn? Omcirkel het juiste antwoord: Rusland Nederland Brazilië c Streep de foute antwoorden door: Bomen nemen zuurstof / CO 2 op en geven zuurstof / CO 2 af. Ze zorgen er dus voor dat er minder / meer broeikasgassen in de atmosfeer terechtkomen. d Hoe draagt ontbossing bij aan het broeikaseffect? Doordat er minder bomen zijn, wordt er ook minder CO 2 omgezet en neemt het versterkte broeikaseffect toe. Ook komt er CO 2 vrij bij ontbossing. 4 Gebruik bron 12 en figuur 9. a Zet de nummers van onderstaande zinnen op de juiste plek in figuur 9: 1 Zonnestralen verwarmen het aardoppervlak. 2 Het aardoppervlak geeft warmte af aan de atmosfeer. 3 Broeikasgassen houden de warmte vast. 4 Zonnestralen gaan door de atmosfeer heen. 5 De warmte wordt tegengehouden door wolken. 6 Warmte ontsnapt naar het heelal. b Welk begrip hoort bij bovenstaande tekst? natuurlijk broeikaseffect c Vul de juiste woorden in. Doordat we fossiele brandstoffen er meer broeikasgassen voorbeeld hiervan is CO 2 om de aarde wordt dus dikker er meer warmte Daardoor stijgt aarde. Dit heet het versterkte broeikaseffect. verbranden, komen in de atmosfeer. Een. De deken waardoor wordt vastgehouden. de temperatuur op

2 WEER EN KLIMAAT 17 d Bekijk bron 14 en leg uit welke gevolgen het versterkt broeikaseffect heeft voor deze ijsbeer. Doordat de temperatuur hoger wordt, smelt er meer ijs en verdwijnt het leefgebied van de ijsbeer langzaam maar zeker. 5 a Hoeveel oppervlak is er van de aarde tot onze beschikking als we de ruimte eerlijk verdelen? 1,8 hectare b Hoeveel oppervlak gebruikt een Nederlander gemiddeld? 4,5 hectare c Waarvoor gebruiken we deze ruimte? om op te leven, om voedsel op te laten groeien, om energie te produceren, om ons afval te verwerken, enzovoort d Bekijk figuur 10. Wat zie je hier? Een voet trapt dwars door de aarde heen. e Wat probeert de maker van deze cartoon duidelijk te maken? Onze ecologische voetafdruk is zo groot, dat we de aarde kapotmaken. f Wat vind jij, moeten we minder welvarend gaan leven om ervoor te zorgen dat de aarde niet kapot gaat? Verklaar je antwoord. Eigen antwoord 6 Gebruik de kaarten GB 218A / GB 225A / BB 116B. a Hoeveel ton CO 2 stoot een inwoner uit Nederland per jaar uit? 15 ton of meer b Welk werelddeel stoot het minste CO 2 uit? Afrika c Welke landen zijn de grootste vervuilers volgens deze kaart? VS, Canada, Engeland, Nederland en Australië d Wat hebben deze landen met elkaar gemeen? Het zijn allemaal rijke landen. e Hoe kan het dat een klein landje als Nederland ook bij de grootste vervuilers hoort? Omdat het om de uitstoot per inwoner gaat. f Maak de volgende zin af: Hoe rijker meer CO 2 het uitstoot. een land is, hoe g Vind je dat Afrika ook al maatregelen moet nemen om de CO 2 -uitstoot te beperken? Of moeten alleen de rijke landen dat doen? Eigen antwoord figuur 9 figuur 10

3 18 GT WARMING UP 7 Lees de onderstaande tekst. Soja, waar Nederlandse varkens mee vetgemest worden, komt uit Brazilië waar de verbouw van soja enorm is toegenomen. Nederland speelt daarin een centrale rol als Europa s nummer 1 importeur van soja voor onder andere varkensvoer. Neúza Wessner is sojaboerin met ambitie. Ze wil dat haar sojaplantage steeds groter wordt, maar het Xingu indianenreservaat met beschermd bos, vormt een obstakel. De indianen komen klem te zitten door de ontbossing om hen heen waardoor het klimaat droger wordt, en door de giftige stoffen die bij de sojaverbouw gebruikt worden. bron: a Waar komt de soja vandaan? Uit Brazilië. b Waar wordt de soja in Nederland voor gebruikt? Als varkensvoer. c Wat zorgt ervoor dat de sojaplantage niet verder uitgebreid kan worden? Indianen in een indianenreservaat. d Wat is er aan het gebied van de indianen veranderd door de komst van de sojaplantages? Het tropisch regenwoud is gekapt. Daar groeit nu soja. g Vul de volgende zin aan: Deze sojaverbouw is wel / geen voorbeeld van duurzaam produceren omdat: Eigen antwoord 8 Bekijk figuur 11. a Waar gaat deze cartoon over? klimaatverandering b Hoe komt het dat het klimaat warmer wordt? Door het versterkte broeikaseff ect. c Hoe denkt het jongetje over de klimaatverandering? Hij ziet alleen maar voordelen, zoals een langere zomervakantie. d Bedenk zelf een goede titel voor deze cartoon. Eigen antwoord, bijvoorbeeld: kortzichtigheid. e Welke twee gevolgen heeft de sojaverbouw voor de indianen? Het gebied wordt droger en er komt gif in de leefomgeving. f Welk begrip hoort bij de volgende omschrijving: Als wij een karbonade eten van varkens die soja uit Brazilië hebben gegeten, dan gebruiken wij ook een gedeelte van de grond in Brazilië. ecologische voetafdruk figuur 11 KEUZESTOF 9 CHECK THIS OUT! 1 Oriënteren Ga naar Gebruik als zoektermen nos journaal 8 april :00. Gebruik de link van allesgemist.nl. Selecteer 8 april Lees de tekst en bekijk het filmpje van het NOS-journaal. Het onderdeel over de windmolens loopt van 14:45 tot 17:15. 2 Beschrijven a Bij welk Nederlands vissersdorpje wil men een windmolenpark bouwen? Urk b Hoeveel molens zullen er komen? ongeveer 100 c Hoe hoog zijn de windmolens? 200 meter hoog

4 WEER EN KLIMAAT 19 d Wat vrezen de omwonenden? Dat het gezicht van Urk zal veranderen. e Hoeveel gaat het windmolenpark kosten? 600 miljoen euro f Wat zegt de man die met oud-minister Maria van der Hoeven in gesprek is? Hij is voor windenergie, maar tegen de locatie waar nu de plannen voor op tafel liggen. g Wat hebben de inwoners van Urk gedaan om te protesteren tegen het windmolenpark? Ze hebben handtekeningen verzameld. 3 Verklaren a Waarom worden er windmolens in Nederland gebouwd? Om duurzame energie op te wekken. b Waarom is Urk een goede locatie voor windmolens? Gebruik de atlas. Urk ligt aan het IJsselmeer en de molens kunnen dus veel wind vangen. Deze wind is nodig om de energie op te wekken. 5 Beoordelen a Het doel van de Nederlandse regering is om in procent van de energie op te wekken uit windenergie. In 2009 was dat nog maar 3 procent. De komst van dit windmolenpark zal 0,3 procent extra windenergie opwekken. Vind jij dat het gezicht van Urk belangrijker is of het opwekken van windenergie? Verklaar je antwoord. Eigen antwoord b Op 8 februari 2012 is er besloten dat het windmolenpark er definitief komt. Hoe zou jij het vinden als er bij jou in de buurt opeens een windmolenpark wordt gebouwd? Geef argumenten. Eigen antwoord 4 Beschrijven Bekijk figuur 12. a Figuur 12 laat twee hele verschillende beelden zien van het windmolenpark. Welk beeld zullen de tegenstanders van het windmolenpark gebruiken? figuur 12a b Figuur 12b geeft een beter beeld van de plaatsing van windmolens. Wie gebruikt deze afbeelding? de overheid figuur 12a figuur 12b

5 20 EIGEN OMGEVING Temperatuur en neerslag in de eigen regio Het klimaat is het gemiddelde weer gemeten over een periode van 30 jaar. Per jaar kunnen er echter grote verschillen zijn. Je gaat in deze opdracht onderzoeken hoe groot de verschillen zijn tussen het weer en het klimaat. Je mag kiezen of je de temperatuur of de neerslag gaat onderzoeken. Bij het onderzoek maak je gebruik van het stappenplan. De stappen van onderzoek zijn: 1 het stellen van een onderzoeksvraag met de deelvragen 2 het opstellen van een onderzoeksplan 3 het verzamelen van informatie 4 het verwerken van de informatie 5 het trekken van conclusies 6 het presenteren van de resultaten. Stap 1 Hoofdvraag en deelvragen De hoofdvraag is: Hoe groot was het verschil in de maandelijkse temperatuur of neerslag in mijn regio in vergelijking met het klimaat (het langjarig gemiddelde)? De gegevens die je gebruikt gaan over vorig jaar. Om een antwoord te geven op de hoofdvraag, beantwoord je een aantal deelvragen. Kies de vragen uit de kolom temperatuur of neerslag. Stap 2 Een onderzoeksplan opstellen Voordat je gaat beginnen met het onderzoek is het handig om een planning te maken. Vul daarom de planning onder aan de bladzijde in. Stap 3 Informatie verzamelen Bij dit onderwerp zijn kaarten natuurlijk een hele goede informatiebron. Verzamel deze in bijvoorbeeld een Worddocument. Kopieer en plak daar ook de bron bij waar je die kaart hebt gevonden, zodat je hem altijd weer terug kunt vinden. Zet ook alle andere informatie die je vindt in het document. Zo houd je alles bij elkaar. Veel informatie is te vinden op: (voor informatie over het weer van een bepaald jaar) (voor de klimaatgemiddelden) Het is ook handig om alvast stap 6 door te lezen. Bedenk tijdens het zoeken naar informatie welke vorm van presenteren het best past bij de informatie die jullie hebben gevonden. Deelvraag Temperatuur Neerslag 1 Wat is de gemiddelde temperatuur van de afgelopen 30 jaar in jouw regio? 2 Wat is de gemiddelde temperatuur per maand volgens de klimaatgegevens in je regio? 3 Wat was de gemiddelde temperatuur in het afgelopen jaar? 4 Wat was de gemiddelde temperatuur per maand in het afgelopen jaar? 5 Was de temperatuur in je regio van het afgelopen jaar hoger of lager dan het klimaatgemiddelde? Hoeveel neerslag viel er gemiddeld in de afgelopen 30 jaar in jouw regio? Wat is de gemiddelde hoeveelheid neerslag per maand volgens de klimaatgegevens in je regio? Hoeveel neerslag viel er afgelopen jaar in je regio? Wat was de gemiddelde hoeveelheid neerslag per maand in het afgelopen jaar? Was de hoeveelheid neerslag in je regio in het afgelopen jaar hoger of lager dan het klimaatgemiddelde? tabel bij stap 1 Wat? Wie (alleen als je samenwerkt)? Wanneer af? Voltooid? (ja / nee) tabel bij stap 2

6 WEER EN KLIMAAT 21 Stap 4 Informatie verwerken De informatie die je hebt gevonden, ga je nu verwerken. De gegevens ga je verdelen over de deelvragen. Daarbij schrijf je korte stukjes tekst, maar doe dat zo veel mogelijk in je eigen woorden!. Stap 5 Conclusies trekken Beantwoord nu eerst de deelvragen en vervolgens de hoofdvraag. Stap 6 Presenteren Je kunt de gevonden informatie op veel verschillende manieren aan de klas presenteren. Kies een van de volgende drie manieren: PowerPoint Prezi een poster Heb je hiervoor overleg gehad met je docent? Weersvoorspellingen in de eigen regio Na elke nieuwsuitzending die je op de televisie ziet of die je op de radio hoort, volgt er een weerbericht. Meestal is dat weerbericht voor de dag zelf of voor de dag erna. Ook kun je op internet opzoeken wat voor weer de dag gaat brengen. Dat is handig, want dan kun je bijvoorbeeld besluiten om die avond te gaan barbecueën. Bij het voorlezen van het nieuwsbericht wordt Nederland vaak in regio s ingedeeld, bijvoorbeeld het midden, het oosten, het zuidwesten. Het weer in Nederland kan namelijk per regio verschillen. De weermannen en weervrouwen hebben niet altijd gelijk. Dan blijkt dat het toch droog blijft, terwijl er een bui was voorspeld, of andersom. Je gaat onderzoeken in hoeverre de voorspellingen afwijken van de werkelijkheid. Hier maak je een verslag van. Bij het onderzoek maak je gebruik van het stappenplan. De stappen van onderzoek zijn: 1 het stellen van een onderzoeksvraag met de deelvragen 2 het opstellen van een onderzoeksplan 3 het verzamelen van informatie 4 het verwerken van de informatie 5 het trekken van conclusies 6 het presenteren van de resultaten. Stap 1 Hoofdvraag en deelvragen De hoofdvraag is: Welke afwijkingen zijn er in jouw regio tussen het weer dat op een bepaalde datum voorspeld werd en de werkelijke situatie? Om een antwoord te geven op de hoofdvraag, staan hieronder deelvragen. Als je die beantwoordt, heb je ook het antwoord op de hoofdvraag. Je maakt deelvragen 1 t/m 7. Daarna kies je of je vraag 8 of 9 maakt. Als je de deelvragen leest, merk je vast dat je niet precies weet hoe je op sommige vragen een antwoord moet geven. In stap 3 wordt uitgelegd hoe je bijvoorbeeld zelf waarnemingen kunt doen en dus een antwoord kunt geven. Deelvragen: 1 In welk gedeelte van het land woon je? 2 Welk weerstation ligt het dichtst bij jouw regio? 3 Welke weerelementen horen er bij een weersvoorspelling? Noem er minstens vier. 4 Op welke datum ga je de waarnemingen doen? 5 Welke voorspellingen van de verschillende weerelementen werden er op televisie of radio gedaan in jouw regio? 6a Hoe verliep de temperatuur in jouw regio volgens jouw waarnemingen? 6b Hoe verliep de temperatuur in jouw regio volgens het weerstation? 7a Hoeveel neerslag viel er in jouw regio volgens jouw waarnemingen? 7b Hoeveel neerslag viel er in jouw regio volgens het weerstation? 8 Wat was de windkracht in jouw regio volgens het weerstation OF 9 Wat was de bewolkingsgraad in jouw regio volgens het weerstation? Stap 2 Een onderzoeksplan opstellen Voordat je met het onderzoek gaat beginnen, is het handig om een planning te maken. Vul daarom de planning in. Deze planning staat in de tabel boven aan de volgende bladzijde. Stap 3 Informatie verzamelen Bij dit onderzoek verzamel je verschillende soorten informatie: 1 de weersvoorspelling op radio of televisie 2 gegevens van meetstations van het KNMI 3 eigen waarnemingen

7 22 EIGEN OMGEVING Wat? Wie (alleen als je samenwerkt)? Wanneer af? Voltooid? (ja / nee) tabel bij stap 2 Ad 1: Beantwoord van tevoren deelvraag 1 en 2. Zo kun je veel gerichter luisteren of kijken. Schrijf op welke voorspellingen er werden gedaan. Schrijf ook op waar je de informatie vandaan hebt gehaald en hoe laat je de voorspelling hebt gehoord. Ad 2: De gegevens van de meetstations van het KNMI haal je van de volgende site: Bepaal van tevoren aan de hand van figuur 13 welk weerstation het dichtst bij jouw woonplaats ligt en dus de beste informatie heeft. en schoon melkpak. Zo maak je je eigen schaduw. Schrijf je meetgegevens in de tabel. Datum Tijd Temperatuur Tijd Temperatuur meteorologisch station KNMI Hoorn (Terschelling) Vlieland Leeuwarden Lauwersoog Nieuw Beerta Eelde De Kooy Wijk aan Zee IJmuiden Schiphol Berkhout Hoek van Holland Rotterdam Cabauw Westdorpe Valkenburg Wilhelminadorp Vlissingen Woensdrecht Stavoren Soesterberg De Bilt Herwijnen Gilze-Rijen 0 50km Lelystad Volkel Eindhoven figuur 13 Meteorologische stations KNMI Marknesse Ell Deelen Maastricht Heino Arcen Hoogeveen Hupsel Twente Ad 3: Je doet zelf waarnemingen van de temperatuur en neerslag. De temperatuur meet je met een thermometer. Hang deze buiten op en doe elk uur een meting. Hang de thermometer niet te dicht bij je huis of in de zon! Dan krijg je geen goede temperatuurmeting. Onder een boom is een goede plek. Heb je geen boom, hang de thermometer dan in een leeg tabel bij stap 3 De neerslag meet je met een regenmeter. Als je die niet hebt, kun je die heel gemakkelijk zelf maken. Ga naar Gebruik de zoektermen: regenmeter maken De regenmeter laat je een hele dag staan, bijvoorbeeld van 8 uur s avonds tot 8 uur s avonds. Je kunt dan de volgende dag aflezen hoeveel neerslag er is gevallen. Stap 4 Informatie verwerken De informatie die je hebt gevonden, ga je nu verwerken. De gegevens ga je indelen per deelvraag. De tekst die je hebt gevonden, gebruik je om een kort verhaal te schrijven in je eigen woorden. De meetgegevens van de temperatuur zet je in een tabel of een grafiek. Stap 5 Conclusies trekken Beantwoord eerst de deelvragen en vervolgens de hoofdvraag.

8 WEER EN KLIMAAT 23 Stap 6 Presenteren De antwoorden op je deelvragen en hoofdvraag verwerk je in een verslag. Dat verslag moet aan de volgende eisen voldoen: voorblad inhoudsopgave inleiding beantwoording van de deelvragen conclusie: beantwoording van de hoofdvraag bronnenlijst taakverdeling in foutloos Nederlands geschreven! Ecologische voetafdruk in de eigen regio Per persoon is er 1,8 ha beschikbaar. Wij Nederlanders gebruiken gemiddeld zo n 4,5 ha. Wij gebruiken dus meer ruimte dan er beschikbaar is. Deze getallen zijn maar gemiddelden. In dit onderzoek ga je kijken naar de verschillen in de ecologische voetafdruk tussen twee verschillende wijken in jouw eigen stad of dorp. Stap 1 Hoofdvraag en deelvragen De hoofdvraag is: Welke verschillen zijn er in de ecologische voetafdruk tussen twee verschillende wijken in jouw stad of dorp? Om een antwoord te geven op de hoofdvraag, staat hieronder een aantal deelvragen die je helpen om een antwoord te geven op de hoofdvraag. Deelvragen: 1 Wat is de ecologische voetafdruk? 2 Wat zijn de kenmerken van wijk 1? 3 Wat zijn de kenmerken van wijk 2? 4 Hoe groot is de ecologische voetafdruk in wijk 1? 5 Hoe groot is de ecologische voetafdruk in wijk 2? Stap 2 Een onderzoeksplan opstellen Voordat je gaat beginnen met het onderzoek is het handig om een planning te maken. Gebruik daarvoor de tabel onderaan de bladzijde. Daarnaast is het ook slim om van tevoren te bedenken wat je kunt verwachten. Later kun je dan zien of jouw verwachting ook klopt. Geef daarom antwoord op de volgende vragen. Het antwoord op deze vragen schrijf je op in je schrift. Ik ga onderzoek doen in de wijk... en de wijk... Ik denk dat de ecologische voetafdruk in wijk 1 / wijk 2 het grootst is, omdat Stap 3 Informatie verzamelen Het is handig om alvast stap 6 door te lezen. Bedenk tijdens het zoeken naar informatie welke vorm van presenteren het best past bij de informatie die je hebt gevonden. Eerst ga je onderzoeken wat de ecologische voetafdruk is. Deze informatie schrijf je op in een Word-document. Voor dit onderzoek kies je twee verschillende wijken in je eigen woonplaats. Neem twee wijken die sterk van elkaar verschillen. Vergelijk bijvoorbeeld een wijk waar veel flats staan en een wijk waarin veel vrijstaande huizen staan. Of neem een nieuwbouwwijk en vergelijk deze met het oude centrum. Geef eerst een beschrijving van die twee verschillende wijken, zodat iemand die jouw verhaal leest weet waar het over gaat. Vervolgens ga je kenmerken vergelijken. Je mag zelf kiezen welke kenmerken dat zijn. Denk bijvoorbeeld aan ouderdom van de wijk, de gemiddelde leeftijd van de inwoners van de wijk, het gemiddelde opleidingsniveau van de inwoners van je wijk, enzovoort. Het CBS geeft daar veel informatie over. In beide wijken ga je minimaal vijf mensen interviewen. In totaal interview je dus minstens tien mensen. Met deze interviews kun je de ecologische voetafdruk meten. Spreek de mensen op een nette manier aan. Vertel ook waarom je deze vragen stelt en wat je met de uitkomsten gaat doen. Vraag wel van tevoren of de mensen ook echt in de wijk wonen! De vragen die je stelt, staan op de volgende bladzijde. Wat? Wie (alleen als je samenwerkt)? Wanneer af? Voltooid? (ja / nee) tabel bij stap 2

9 24 EIGEN OMGEVING 1 Hoeveel zuivel eet u gemiddeld per dag? A 7 bekers/bakjes of meer per dag B 6 bekers/bakjes per dag C 4 bekers/bakjes per dag D 2 bekers/bakjes per dag E Ik eet nooit zuivel. 2 Hoeveel boterhammen met kaas eet u gemiddeld op een dag? A 4 of meer B 3 boterhammen kaas per dag C 2 boterhammen kaas per dag D 1 boterham kaas per dag E Ik eet niet elke dag een boterham met kaas. F Ik eet nooit kaas. 3 Hoe vaak eet u gemiddeld per week vlees? A elke dag B 5 of 6 keer per week C 3 of 4 keer per week D 1 of 2 keer per week E nooit 4 Hoe vaak per week eet u diepvries, kant-en-klaar of voedsel uit blik? A 3 keer per week of meer B 2 keer per week C 1 keer per week D 2 keer per maand E nooit 5 Hoe vaak koopt u nieuwe kleren? A Vaak (Elke maand) B Soms, alleen als het echt nodig is C Als ik nieuwe kleren koop, zijn die meestal tweedehands. 6 Gaat u wel eens met het vliegtuig op vakantie? A meerdere keren per jaar buiten Europa B meerdere keren per jaar binnen Europa C 1 keer per jaar buiten Europa D 1 keer per jaar in Europa E ongeveer eens per 3 jaar binnen Europa F ongeveer eens per 5 jaar binnen Europa G nooit 7 Gaat u wel eens met de auto, bus op trein op vakantie? Neemt u dan: A de auto B de trein of bus 8 Hoe vaak gaat u met de auto, bus of trein op vakantie? A meerdere keren per jaar ver weg (bijv. Spanje of Italië) B meerdere keren per jaar redelijk dichtbij C 1 keer per jaar ver weg D 1 keer per jaar redelijk dichtbij E 1 keer per 3 jaar redelijk dichtbij F 1 keer per 5 jaar redelijk dichtbij G nooit 9 Als u naar school, werk of in uw vrije tijd reist, neemt u dan: A de auto B de trein of bus 10 Hoeveel kilometer reist u in totaal per jaar, naar school, werk of in uw vrije tijd? A meer dan kilometer B tussen en kilometer C tussen en kilometer D tussen en kilometer E tussen en kilometer F minder dan 1000 kilometer G niet 11 Hoeveel uur per dag kijkt u televisie, bent u aan het computeren, aan het gamen en/of met uw mobiel bezig? A 6 uur of meer per dag B ongeveer 5 uur per dag C ongeveer 4 uur per dag D ongeveer 3 uur per dag E ongeveer 2 uur per dag F ongeveer 1 uur of minder per dag G nooit 12 Hoeveel personen wonen in uw huis? A 1 B 2 C 3 D 4 E 5 F 6 G 7 H 8 I 9 13 Hoeveel grote elektrische apparaten, zoals bijvoorbeeld koelkasten, worden er bij u thuis per jaar gekocht? A meer dan 7 B tussen de 5 en 7 C tussen de 3 en 5 D minder dan 3 E nauwelijks of tweedehands 14 Hoeveel boeken, tijdschriften, kranten en ander papier (zoals bijvoorbeeld folders) krijgt u wekelijks thuis in de bus? A meer dan 20 B tussen de 15 en 20 C tussen de 10 en 15 D tussen de 5 en 10 E minder dan 5 15 Heeft u groene stroom in huis? A ja B nee 16 Hoe hoog is uw gas- en elektriciteitsrekening per maand? A hoger dan 225 B tussen de 100 en 225 C tussen de 70 en 100 D tussen de 30 en 70 E lager dan 30 F geen idee 17 Wat is uw leeftijd? Naar:

10 WEER EN KLIMAAT 25 Stap 4 Informatie verwerken De informatie die je hebt gevonden, ga je nu verwerken. De gegevens ga je ordenen per deelvraag. Je gebruikt hierbij de uitkomsten van de interviews. Schrijf korte stukjes tekst. De gegevens van de interviews gebruik je om de ecologische voetafdruk van de mensen die je hebt geïnterviewd te bepalen. Daarvoor ga je naar Met de gegevens die je hebt verzameld, vul je de vragenlijst in. Zo krijg je van elk persoon de ecologische voetafdruk. Maak ook een kaartje waarin je per wijk de gemiddelde voetafdruk laat zien. Stap 5 Conclusies trekken Beantwoord eerst de deelvragen en vervolgens de hoofdvraag. Klopt dit beeld ook met je verwachting die je bij stap 2 hebt opgeschreven? Stap 6 Presenteren Het presenteren van de gevonden informatie aan de klas kan op veel verschillende manieren. Kies voor dit onderzoek uit de volgende drie manieren: PowerPoint Prezi een poster Als je een presentatie maakt, moet je daarin in ieder geval de volgende vragen beantwoorden: Welke verwachting had je voordat je aan het onderzoek begon? Heb je antwoord gegeven op alle deelvragen? Is de hoofdvraag beantwoord? Wat is je conclusie? Klopt die conclusie met je verwachting? Is er een kaart waarop de verschillende wijken zijn aangegeven? Is er een kaart met de ecologische voetafdruk per wijk?

Gemiddeld aantal dagen met minstens windkracht 4 Bft tijdvak 1981-2010

Gemiddeld aantal dagen met minstens windkracht 4 Bft tijdvak 1981-2010 Gemiddeld aantal dagen met minstens windkracht 4 Bft tijdvak 1981-2010 210 Valkenburg 24 22 25 23 24 23 24 23 21 22 22 23 69 73 70 66 278 28 225 IJmuiden 29 26 29 28 29 28 29 28 27 29 28 29 84 87 85 85

Nadere informatie

Gemiddelde temperatuur (Celsius) tijdvak

Gemiddelde temperatuur (Celsius) tijdvak Gemiddelde temperatuur (Celsius) tijdvak 1981-2010 210 Valkenburg 3.6 3.6 6.1 8.7 12.5 15.1 17.4 17.5 14.8 11.3 7.4 4.3 3.9 9.1 16.7 11.2 10.2 30 235 De Kooy 3.5 3.3 5.6 8.4 12.0 14.7 17.1 17.4 15.0 11.4

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Briefrapport 680705013/2009 D. Mooibroek P.L. Nguyen J.P. Wesseling. Meteorologie voor standaard rekenmethoden in 2008

Briefrapport 680705013/2009 D. Mooibroek P.L. Nguyen J.P. Wesseling. Meteorologie voor standaard rekenmethoden in 2008 Briefrapport 680705013/2009 D. Mooibroek P.L. Nguyen J.P. Wesseling Meteorologie voor standaard rekenmethoden in 2008 RIVM Briefrapport 680705013/2009 Meteorologie voor standaardrekenmethoden in 2008 D.

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2015 December 2015: Record zacht, droog en zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 9,6 C is december met afstand de zachtste decembermaand sinds tenminste

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2014 Jaar 2014: Uitzonderlijk warm, zeer zonnig en vrij droog Met een gemiddelde jaartemperatuur van 11,7 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,1 C was 2014 het warmste jaar sinds het begin van de regelmatige

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2014 November 2014: Zeer zacht, zeer zonnig en droog Met veel zon en weinig wind ging de maand november bijna zomers van start. Op 1 november beleefde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2008 September 2008: September 2008: Vrij koel, aan de droge kant en zonnig Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in september 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/september

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland februari 2008 Februari 2008: Februari 2008: Zacht, zeer zonnig en vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in februari 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/februari

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2015 Jaar 2015: Warm, zeer zoning en normale hoeveelheid neerslag De gemiddelde jaartemperatuur in is uitgekomen op 10,9 C, tegen 10,1 C normaal. Daarmee eindigde 2015 op een gedeelde vijfde plaats in

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2008 Maart 2008: Maart 2008: Normale temperatuur, zeer nat en aan de zonnige kant Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in maart 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/maart

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2008 Augustus 2008: Augustus 2008: Normale temperatuur, somber en nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in augustus 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/augustus

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2008 Oktober 2008: Oktober 2008: Vrijwel normale temperatuur, zonnig en gemiddeld over het land vrij nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2015 Oktober 2015: Vrij koud, droog en normale hoeveelheid zon Met een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2016 Juli 2016: Vrij warm, vrij droog en vrij zonnig Het eerste deel van de maand verliep wisselvallig met temperaturen die meestal beneden het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2013 Jaar 2013: Vrij koud, droog en vrij zonnig 2013 was een vrij koud jaar met een gemiddelde jaartemperatuur van 9,8 C tegen normaal 10,1 C. Koud was het vooral de eerste helft van het jaar. Januari

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2014 Juni 2014: Vrij warm, vrij zonnig en vrij droog Met in een gemiddelde temperatuur die is uitgekomen op 16,2 C was juni vrij warm. Het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant 2016 Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant Met een gemiddelde temperatuur van 10,7 C komt 2016 net in de top 10 van warmste jaren sinds 1901. De wintermaanden januari en februari waren

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2013

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2013 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2013 September 2013: Normale temperatuur en aantal zonuren, nat De gemiddelde temperatuur was in september in de met 14,4 C vrijwel gelijk aan het langjarige

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland Tropisch Nederland 1. Aanzetten 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2013 Mei 2013: Koel, somber en vrij nat Mei 2013 was een koele maand met in een gemiddelde temperatuur van 11,5 C, tegen 13,1 C normaal. Alle vijf maanden van

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2015 Juli 2015: Vrij warm, vrij nat en vrij zonnig Met een gemiddelde temperatuur van 18,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 17,9 C was juli een vrij warme

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2015 Juli 2015: Vrij warm, vrij nat en vrij zonnig Met een gemiddelde temperatuur van 18,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 17,9 C was juli een vrij warme

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2013 Maart 2013: Zeer koud, droog en de normale hoeveelheid zon Maart 2013 was een zeer koude maand met in een gemiddelde temperatuur van 2.5 C tegen 6,2

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2014 Juli 2014: Zeer warm, vrij nat en vrijwel normale hoeveelheid zon Met een gemiddelde temperatuur van circa 19,8 C tegen een langjarig gemiddelde van 17,9

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2016 Oktober 2016: Vrij koud, vrij droog en zonnig Met een gemiddelde temperatuur in van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober vrij

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2016 September 2016: Zeer warm, zeer droog en zeer zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 17,3 C tegen 14,5 C normaal was het de op twee na warmste

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2014 Mei 2014: Normale temperatuur en aantal zonuren, nat De gemiddelde temperatuur is in uitgekomen op 13,2 C, vrijwel gelijk aan het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2016 Juni 2016: Gemiddeld over het land zeer nat, somber en warm In het zuidoosten van ons land viel op veel plaatsen meer dan 200 mm, in het Limburgse Ysselstein

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2014 Maart 2014: Zeer zonnig, zeer zacht en droog De gemiddelde temperatuur in maart was 8,4 C, normaal is 6,2 C. In ruim een eeuw was het alleen in 1991

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2014 September 2014: Warm, zeer droog en zeer zonnig Met in een maandgemiddelde temperatuur van 15,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 14,5 C eindigde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. april 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. april 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland april 2014 April 2014: Zeer zacht, gemiddeld over het land normale hoeveelheid zon en neerslag Met in een gemiddelde temperatuur van 12,1 C tegen 9,2 C normaal,

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2017

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2017 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2017 Juli 2017: Normale temperatuur, zeer nat en de normale hoeveelheid zon De gehele maand juli was het wisselvallig zomerweer waarbij dagen met buien of

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2015 November 2015: Uitzonderlijk zacht, nat en normale hoeveelheid zon Met in een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2013

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2013 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2013 Oktober 2013: Zeer zacht, nat en de normale hoeveelheid zon. Zeer zware storm. Oktober was zeer zacht. De gemiddelde temperatuur van 12,2 C in staat

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2016 Juni 2016: Gemiddeld over het land zeer nat, somber en warm In het zuidoosten van ons land viel op veel plaatsen meer dan 200 mm, in het Limburgse Ysselstein

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2015 Augustus 2015: Warm, zeer nat en aan de zonnige kant Met in een gemiddelde temperatuur van 18,5 C was augustus een warme zomermaand. De normale temperatuur

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. januari 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. januari 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland januari 2016 Januari 2016: Zacht, nat en aan de zonnige kant Met in een gemiddelde temperatuur van 4,8 C tegen een langjarig gemiddelde van 3,1 C was januari zacht.

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1 WOW-NL in de klas Les 2 Aan de slag met WOW-NL Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 2 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2013

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2013 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2013 December 2013: Zeer zacht, gemiddeld over het land zeer zonnig en vrij droog December was een zeer zachte maand met een gemiddelde maandtemperatuur

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2014 December 2014: Vrij zacht, normale hoeveelheid neerslag en zonneschijn December was vrij zacht met een gemiddelde temperatuur van 4,8 C tegen een

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je sectorwerkstuk? Dan is het misschien interessant voor je. Sectoren Volg je de sector Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan kijken we vooral naar de

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2015 Juni 2015: Normale temperatuur, gemiddeld over het land droog en zonnig De gemiddelde temperatuur is in uitgekomen op 15,6 C, precies gelijk aan het langjarige

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2017

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2017 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2017 Juni 2017: Zeer warm, zonnig en gemiddeld over het land normale hoeveelheid neerslag Met een gemiddelde temperatuur van 18,0 C tegen normaal 15,6 C eindigde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2015 Augustus 2015: Warm, zeer nat en aan de zonnige kant Met in een gemiddelde temperatuur van 18,5 C was augustus een warme zomermaand. De normale temperatuur

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2015 September 2015: Koel, normale hoeveelheid neerslag en aantal uren zon Met in een gemiddelde temperatuur van 13,4 C tegen 14,5 C normaal was september

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. januari 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. januari 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland januari 2014 Januari 2014: Zeer zacht, vrij zonnig en aan de droge kant Met een gemiddelde temperatuur van 5,7 C tegen een langjarig gemiddelde van 3,1 C eindigt

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2016 Augustus 2016: Vrij warm, zoning en landelijk gemiddeld aan de droge kant Met in een gemiddelde temperatuur van 17,9 C tegen een langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2015 September 2015: Koel, normale hoeveelheid neerslag en aantal uren zon Met in een gemiddelde temperatuur van 13,4 C tegen 14,5 C normaal was september

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. april 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. april 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland april 2016 April 2016: Vrij koud, nat en aan de zonnige kant Met in een gemiddelde temperatuur van 8,7 C tegen een langjarig gemiddelde van 9,2 C was april vrij

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Aardrijkskunde praktische opdracht praktisch onderzoek in zuiderzeeland 4 HV Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat Waterschap

Nadere informatie

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5 Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2014 Augustus 2014: Zeer koel, zeer nat en normale hoeveelheid zon Met in een gemiddelde temperatuur van 16,1 C, was augustus de koelste augustus sinds

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam

TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam Naam:.. School:.. Groep:.. Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE Afspraken om van jullie team een superteam te maken

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2015 Maart 2015: Normale temperatuur, zonnig en aan de droge kant De gemiddelde maandtemperatuur was in met 6,2 C precies gelijk aan het langjarige gemiddelde.

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2016 November 2016: Koud, zeer zonnig en normale hoeveelheid neerslag Met een gemiddelde temperatuur van 5,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 6,7 C

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2016 November 2016: Koud, zeer zonnig en normale hoeveelheid neerslag Met een gemiddelde temperatuur van 5,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 6,7 C

Nadere informatie

DE TOEKOMST VAN DE AARDE

DE TOEKOMST VAN DE AARDE 10 DE TOEKOMST VAN DE AARDE Het broeikaseffect Je zult in het nieuws misschien al horen spreken hebben over het broeikaseffect. Heb je er nog nooit van gehoord? Geen nood, in deze edukit leggen we op een

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2011 Juli 2011: Zeer nat, koel en somber Juli was een zeer natte maand met weinig zon en lage temperaturen. Gemiddeld over het land viel 135 mm neerslag tegen

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B.

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B. In jouw stad of dorp zijn er vast wel wijken waar mensen met wat hogere inkomens wonen en wijken waar mensen met wat lagere inkomens wonen. Er wordt beweerd dat mensen met een hoger inkomen meer en verder

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

Les bij klimaatverandering:

Les bij klimaatverandering: Les bij klimaatverandering: Lesdoelen: De leerlingen zijn aan het einde van de les meer te weet gekomen over het gevolg van de opwarming van de aarde. De leerlingen kunnen zich verplaatsen in kinderen

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

Bestuur Technisch Bureau Bouwnijverheid. Inleiding In deze notitie geeft Weerverletbestrijding een overzicht van de winter 2015/2016.

Bestuur Technisch Bureau Bouwnijverheid. Inleiding In deze notitie geeft Weerverletbestrijding een overzicht van de winter 2015/2016. NOTITIE Betreft: Overzicht winter 2015/2016 Bestemd voor: Bestuur Technisch Bureau Bouwnijverheid Vergadering: 29 juni 2016 Inleiding In deze notitie geeft Weerverletbestrijding een overzicht van de winter

Nadere informatie

Een les met WOW - Temperatuur

Een les met WOW - Temperatuur Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

VORST! Wat nu? Belangrijkste spelregels bij vorst en sneeuw... 3. Gevoelstemperatuur 4. Wat kunnen wij voor u betekenen? 5. Waar vindt u ons?

VORST! Wat nu? Belangrijkste spelregels bij vorst en sneeuw... 3. Gevoelstemperatuur 4. Wat kunnen wij voor u betekenen? 5. Waar vindt u ons? VORST! Wat nu? Belangrijkste spelregels bij vorst en sneeuw... 3 Gevoelstemperatuur 4 Wat kunnen wij voor u betekenen? 5 Waar vindt u ons? 6 Weerverletbestrijding is een service-instituut voor de bouw

Nadere informatie

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 HANDLEIDING SECTORWERKSTUK Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 - INHOUDSOPGAVE - -------------------- Uitleg & Theorie -------------------- Stappenplan sectorwerkstuk 3 FASE 1:

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2011 Jaar 2011: Zeer warm, zeer zonnig en aan de natte kant De gemiddelde jaartemperatuur in is uitgekomen op 10,9 C, tegen een langjarig gemiddelde van 10,1 C. Het jaar 2011 eindigde daarmee op een gedeelde

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Antoniusschool Groep 5/6 Let op: deze heb je het hele schooljaar nodig! Hoe maak je een spreekbeurt? Mijn voorbereiding: 1. Je kiest

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Jaaroverzicht 2012 Bron: KNMI Ed Aldus

Jaaroverzicht 2012 Bron: KNMI Ed Aldus Jaaroverzicht 2012 Bron: KNMI Ed Aldus Januari: 2012 is uitzonderlijk zacht begonnen met in het Zeeuwse Westdorpe en het Limburgse Ell op Nieuwjaarsdag een maximumtemperatuur van maar liefst 14,1 C. Pas

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

Films kijken op internet: verboden of niet?

Films kijken op internet: verboden of niet? Les over auteursrecht tekst niveau A Films kijken op internet: verboden of niet? Veel mensen kijken graag naar films. Jij ook? Als je zin hebt om een film te zien, kun je natuurlijk naar de bioscoop gaan.

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland?

What s up Zuiderzeeland? What s up Zuiderzeeland? biologie praktische opdracht, 2vmbo Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje aan de slag. Bij de theoretische opdracht heb je gekeken welke dieren er voorkomen in

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Winterrapportage 2012/2013 van TBB/Weerverletbestrijding

Winterrapportage 2012/2013 van TBB/Weerverletbestrijding Winterrapportage 2012/2013 van TBB/Weerverletbestrijding Inleiding In deze informatienotitie geeft Weerverletbestrijding een overzicht van de activiteiten die zijn verricht en schetsen we een beeld van

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 15 (Jouw mondiale voetafdruk)

Docentenvel opdracht 15 (Jouw mondiale voetafdruk) Docentenvel opdracht 15 (Jouw mondiale voetafdruk) Als voorbereiding op de opdracht kunt u alvast onderstaande vragen bekijken. De leerlingen gaan deze tijdens de opdracht beantwoorden om er zo achter

Nadere informatie

Hoe maak ik... Naam: Groep:

Hoe maak ik... Naam: Groep: Hoe maak ik... Naam: Groep: Inleiding Een spreekbeurt houden is niet niets! Je moet daar heel wat voor kunnen. Wat dacht je van: Goed kunnen lezen Goed kunnen begrijpen wat je leest Goed dingen kunnen

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016

foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016 foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016 1 De meeste jongeren (34%) houden zich niet bezig met de gevolgen van klimaatverandering Toch

Nadere informatie

TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam

TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam Naam:.. School:.. Groep:.. Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK VERWARMING EN ISOLATIE Afspraken om van jullie team een superteam te maken Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

4 Duurzame energiebronnen

4 Duurzame energiebronnen 6 WARMING-UP 4 Duurzame energiebronnen LEES DUURZAME ENERGIEBRONNEN. a Wat zijn de twee belangrijkste kernmerken van duurzame energiebronnen? b Omcirkel de woorden die passen bij het begrip duurzaam. prijzig

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2017

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2017 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2017 Juli 2017: Warmste juni in ruim een eeuw Met een gemiddelde temperatuur van 18,0 C tegen normaal 15,6 C eindigde juni 2017 op een gedeelde eerste plaats

Nadere informatie

Werkbladen Wereldoriëntatie

Werkbladen Wereldoriëntatie Werkbladen Wereldoriëntatie 12 opdrachten 1. Je eigen project 2. Je eigen les 3. Bloemen 4. Een project met meer vakken 5. Een veilige route 6. Een les verbeteren 7. Op kamp 8. Grafieken lezen 9. Grafieken

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 VMBO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 VMBO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie