Nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie"

Transcriptie

1 MGv moniek thunnissen & jan van busschbach 33 Nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie Veel patiënten zijn twee jaar na behandeling met klinische psychotherapie nog niet aan het werk en nog steeds in psychotherapie Reïntegratietrainingen en boostersessies kunnen daar verbetering in brengen Maar wat werkt het beste? Klinische psychotherapie is uit Waren er dertig jaar geleden nog meer dan twintig afdelingen voor klinische psychotherapie in diverse psychiatrische ziekenhuizen en twee zelfstandige instellingen voor psychotherapie (de Viersprong in Halsteren en Stichting Veluweland in Lunteren), fusies en reorganisaties hebben dit aantal drastisch gereduceerd Bovendien is er maatschappelijk een voorkeur gegroeid voor ambulante of deeltijdpsychotherapie, liefst zo kort mogelijk Toch blijkt het niet altijd kort en ambulant te kunnen De protesten tegen de inmiddels teruggedraaide maatregel van minister Hoogervorst om het aantal sessies ambulante psychotherapie voor patiënten met persoonlijkheidsstoornissen te beperken tot maximaal vijftig, maken duidelijk dat voor een groep van ongeveer 20% van de patiënten met persoonlijkheidsstoornissen vijftig sessies ambulante psychotherapie niet voldoende zijn Voor deze groep patiënten is een langere of intensievere behandeling geïndiceerd Intensieve kortdurende klinische psychotherapeutische behandeling vindt al ruim 25 jaar plaats in Psychotherapeutisch Centrum de Viersprong op de afdeling voor Kortdurende Klinische Psychotherapie, kkp Deze behandeling blijkt effectief: een jaar na kortdurende klinische psychotherapie had 76% van de patiënten duidelijk minder klachten Maar slechts 30% van hen had werk, en 88% kreeg nog steeds psychotherapie (swopg, MGv 08 januariindd :10:04

2 thunnissen & van busschbach 2002) Misschien was de overgang van de intensieve klinische behandeling naar de maatschappij te abrupt geweest, met te weinig aandacht voor maatschappelijke reïntegratie na de klinische psychotherapie (Thunnissen ea, 2000) Naar aanleiding van de gegevens uit de swopg-studie, besloten we om onderzoek te doen naar het effect van een reïntegratietraining die gericht is op werkhervatting en verbeterd relationeel functioneren Deze reïntegratietraining vergeleken we met de gebruikelijke nabehandeling: twee terugkomdagen met hetzelfde programma en dezelfde therapeuten als tijdens de klinische behandeling Dit onderzoek, dat elders uitgebreid beschreven is (Thunnissen, 2006) gaf een aantal verrassende uitkomsten Alvorens daarop in te gaan, geven we eerst een korte schets van de behandeling Primaire behandeling: kortdurende klinische psychotherapie (kkp) Alle 128 patiënten in het onderzoek namen deel aan de kkp Dit klinische behandelprogramma van drie maanden bestaat uit psychodynamische groepspsychotherapie volgens de methodes van de transactionele analyse, verschillende vormen van non-verbale therapie, en sociotherapie in een ontdekkend psychotherapeutisch milieu (zie ook Thunnissen ea, 2000) Aan het begin van de behandeling wordt een kernconflict gekozen en vastgelegd in een individueel behandelcontract Lianne is een 36-jarige lerares Engels Ze zit inmiddels een jaar in de ziektewet en de wao dreigt Op haar werk liep ze vast omdat ze te perfectionistisch was en slecht grenzen kon stellen Het gevolg hiervan was onder meer dat ze moeilijk orde kon houden in sommige klassen en vaak avonden en weekends lang moest doorwerken om alle voorbereidingen en correcties af te krijgen Een cursus timemanagement bij een bureau en coaching door een oudere collega hadden weinig effect Daarop meldde ze zichzelf aan bij de plaatselijke ggz-instelling en kreeg gedurende driekwart jaar ambulante psychotherapie, zonder veel resultaat Bij de intake in de Viersprong bleek dat haar vader vroeger vaak teveel alcohol dronk en in dergelijke buien het gezin tiranniseerde Als oudste dochter nam Lianne veel taken over van haar moeder die niet tegen haar echtgenoot was opgewassen Al jong besloot ze zich sterk te houden, voor anderen te zorgen, geen gevoelens te tonen en geen intieme relaties aan te gaan Nu, op haar 36ste, is ze eenzaam en overwerkt, heeft ze eetbuien en MGv 08 januariindd :10:04

3 nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie gebruikt ze soms overmatig alcohol; ze dreigt in de wao terecht te komen De diagnose wordt gesteld op depressieve stoornis, alcoholmisbruik en eetstoornis niet anders omschreven bij een vrouw met een persoonlijkheidsstoornis Niet Anders Omschreven met trekken van een vermijdende en een obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis Haar behandeldoel luidde: Ik ben niet langer de kurk van anderen; ik geniet voluit Uiteindelijk sluit ze haar behandeling af met een geslaagd contract; ze heeft haar vroege besluiten om voor anderen te zorgen en zichzelf weg te cijferen, herzien en haar boosheid en verdriet ten opzichte van haar ouders in verschillende therapieën verwerkt 35 Kortdurende klinische psychotherapie is geïndiceerd voor patiënten met een persoonlijkheidsstoornis; in de onderzochte groep van 128 patiënten bleek 98% van de patiënten te lijden aan een persoonlijkheidsstoornis, vooral cluster c (66%), nao (18%) en cluster b (16%) Na afloop van de behandeling vond via loting de randomisatie plaats van patiënten naar de reïntegratietraining of de boostersessies Reïntegratietraining De reïntegratietraining bestond uit zes maanden lang (van de derde tot de negende maand na de klinische behandeling) eenmaal per maand een geprotocolleerde middagsessie van drie uur De training was gericht op het versterken van het probleemoplossende vermogen, en werd uitgevoerd door trainers die nieuw waren voor de patiënten Een ervaren gezinstherapeut verzorgde de eerste, tweede en zesde sessie Het doel was om wat men tijdens de klinische behandeling had geleerd, te integreren in de sociale relaties buiten de kliniek De behandelde onderwerpen waren: terugkeer naar huis, veranderingen in relaties door de therapie, financiën, vrije tijd en woonsituatie Patiënten mochten een belangrijke ander meenemen naar twee van deze drie sessies Een ervaren arbeidsreïntegratietrainer verzorgde de derde, vierde en vijfde sessie Hier waren de onderwerpen: loopbaanontwikkeling, sollicitatietraining, en persoonlijke effectiviteit in het werk Voor de continuïteit begeleidde een maatschappelijk werker alle sessies De reïntegratietraining werd ontwikkeld door de eerste auteur en de trainers MGv 08 januariindd :10:05

4 thunnissen & van busschbach Boostersessies De boostersessies bestonden uit twee terugkomdagen, drie en negen maanden na het einde van de klinische behandeling De sessies werden begeleid door hetzelfde behandelteam als de klinische behandeling: een psychiater of een psychotherapeut, twee sociotherapeuten en een creatief therapeut Het programma bevatte dezelfde onderdelen als de klinische behandeling en werd gekoppeld aan het individuele behandelcontract Elke dag begon met het inventariseren van werkpunten in aanwezigheid van het hele behandelteam Daarna volgden drie therapeutische sessies: creatieve therapie, sociotherapie, psychotherapie en ten slotte een evaluatie Onverwachte uitkomsten Het onderzoek leverde een aantal verrassende uitkomsten op Allereerst bleken veel meer mensen werk te hebben dan onderzoekscijfers tot dan toe deden vermoeden Vervolgens bleken de terugkomdagen bij de eigen therapeuten veel populairder dan de reïntegratietraining Zelfs wat betreft werkhervatting bleek de reïntegratietraining minder effectief dan de terugkomdagen Hieronder gaan we op deze drie uitkomsten verder in Werk Meer mensen dan verwacht hadden aan het begin van de klinische behandeling al werk Sinds de jaren zeventig wordt (deeltijd) klinische psychotherapie geëvalueerd via een standaardprocedure van evaluatie-onderzoek, op dit moment in 33 afdelingen van 15 ggzinstellingen (swopg, 2002; 1999; 1997; Nugter ea, 1998) Uit deze gegevens blijkt dat voordat hun kkp-behandeling begon, slechts ongeveer 30% van de patiënten werk had Dit was een jaar na de behandeling nog steeds zo Dit gold overigens voor alle patiënten in het evaluatieonderzoek, zowel de langer- als kortdurend behandelde patiënten, alsmede de patiënten in deeltijdbehandeling Het was verrassend dat de cijfers in onze studie hiervan substantieel afwijken In ons onderzoek had bij opname 70% werk in plaats van 30% Wel bleek dat van deze 70% ruim de helft MGv 08 januariindd :10:06

5 nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie ziek thuis zat; van degenen die wel werkten, had de helft last van allerlei beperkingen zoals concentratieproblemen en vermoeidheid tijdens het werk In het swopg-onderzoek werd uitsluitend nagegaan of mensen volledig gewerkt hadden; de rest viel in de categorie gedeeltelijk ziek/werkloos of geheel ziek/werkloos Het verschil tussen de 30% van de swopg en de 70% in ons onderzoek heeft dus waarschijnlijk grotendeels te maken met de gehanteerde meetmethode; met de in ons onderzoek gebruikte imta vragenlijst (Hakkaart-van Roijen ea, 1996) is een betere differentiatie mogelijk Sinds 2004 wordt overigens ook in het swopg-onderzoek gebruik gemaakt van de imta-vragenlijst 37 Terugkomdagen De terugkomdagen bij de eigen therapeuten zijn populairder dan de reïntegratietraining De deelname aan de reïntegratietraining was beduidend minder dan aan de boostersessies: 65% versus 84% Bovendien nam de deelname aan de reïntegratietraining af van 78% in de eerste, naar 56% in de vijfde en 64% in de zesde sessie Uit telefonische interviews met 19 van de 23 patiënten uit de reïntegratietraining die drie keer of minder waren geweest, bleek dat elf van hen niet naar de training waren gekomen omdat ze de trainers niet kenden of de methode hun niet aanstond Ook bleek dat veertien van hen inmiddels een baan hadden, waardoor zij dachten weinig aan de training te kunnen hebben; bovendien was het voor zeven van hen onmogelijk om zich vrij te maken van hun werk voor de reïntegratietraining De cijfers van aan- en afwezigheid suggereren dat patiënten een duidelijke voorkeur hebben voor terugkomsessies bij de therapeuten die ook de hoofdbehandeling gaven De invloed van patiënt-therapeutvariabelen bij het effect van psychotherapie is uitgebreid aangetoond (zie bijvoorbeeld Crits-Christoph ea, 1991; Lambert & Bergin, 1994) Uit onze studie blijkt dat de symptomatische verbetering bij patiënten vooral plaatsvindt gedurende het eerste, klinische deel van de behandeling: de uitslag op de vragenlijst waarmee klachten worden gemeten, de scl (schaal loopt van 90 tot 450) daalt gemiddeld van 202 aan het begin van de behandeling naar 135 bij ontslag, om uiteindelijk te stabiliseren op 128 twee jaar na opname (normale score: mannen lager dan 116; vrouwen lager dan 130) Patiënten maken vaak heftige emoties en grote veranderingen mee gedurende de drie maanden klinische behandeling; voor velen van hen is het een zeer belangrijke episode in hun leven die hun jaren later nog levendig bijstaat (Thunnissen, 1996) Het is begrijpelijk dat ze hun wel en wee gedurende de maanden na deze intensieve periode het liefste willen bespreken met de behandelaars met wie ze deze grote veranderingen hebben doorgemaakt MGv 08 januariindd :10:06

6 thunnissen & van busschbach Ook bleek dat voor veel patiënten de kkp-behandeling het einde van een lang traject van hulpverlening was Voor opname had slechts 9% van de patiënten geen psychotherapeutische hulp gehad, en 37% minder dan vijftien sessies 17% van de patiënten was in deeltijdbehandeling geweest of opgenomen, en 33% had meer dan dertig sessies psychotherapie gehad In de twee jaar na kkp had 36% helemaal geen therapie meer, en 38% minder dan vijftien sessies; slechts drie patiënten (3%) hadden nog een klinische of deeltijdbehandeling na de kkp Reïntegratietraining Juist wat betreft werkhervatting blijkt de reïntegratietraining minder effectief dan de terugkomdagen De meest opmerkelijke uitkomst van dit onderzoek was dat het percentage patiënten dat betaald werk had, in de juist daarvoor bedoelde reïntegratietraining hetzelfde bleef met 76%, terwijl het in de boostersessies steeg van 64 naar 87% Hoe is dat te verklaren? Een eerste verklaring kan zijn dat een aanzienlijke groep patiënten er niet aan deelnam Een andere verklaring kan zijn dat (hoewel ze hetzelfde programma hadden als de primaire, klinische behandeling) er ook in de boostersessies aandacht werd besteed aan de leef- en werksituatie na ontslag De therapeuten van de boostersessies waren niet blind voor onze hypothese dat de reïntegratietraining meer succes zou hebben, en dit zou hun benadering beïnvloed kunnen hebben Zo bleek dat zij ook aandacht schonken aan de werksituatie van patiënten en bijvoorbeeld vragen stelden als een patiënt geen aanstalten maakte om werk te zoeken ondanks een duidelijke vermindering van de klachten Dit alles zou kunnen betekenen dat er minder verschil was tussen de inhoud van de boostersessies en de reïntegratietraining dan het protocol suggereerde Verder bleek dat het gestegen aantal mensen met werk in de boostersessies vooral lag in het feit dat mensen zonder werk een baan gevonden hadden bij follow-up Daarentegen was in de reïntegratietraining juist een aantal mensen hun werk kwijtgeraakt Dit wordt geïllustreerd in de tabel Tabel Werk na reïntegratietraining of boostersessies Reïntegratietraining (n=53) Boostersessies (n=49) Wel werk bij opname en bij follow-up Geen werk bij opname en bij follow-up 7 5 Geen werk bij opname, wel werk bij follow-up 6 12 Wel werk bij opname, geen werk bij follow-up 7 2 MGv 08 januariindd :10:07

7 nabehandeling na kortdurende klinische psychotherapie Dit lijkt erop te duiden dat in de reïntegratietraining de patiënten zich realiseerden dat ze iets anders wilden dan hun huidige werk, ontslag namen en niet meteen iets anders hadden De groep zonder werk die wel werk vond in de periode na de klinische behandeling, was in de reïntegratietraining relatief klein in vergelijking met de boostersessies Het zou interessant zijn om over een paar jaar te onderzoeken of een grotere groep patiënten na de reïntegratietraining alsnog werk heeft gevonden 39 Conclusie Een reïntegratietraining met nieuwe trainers, gericht op werkhervatting en sociale reïntegratie, is dus minder effectief dan boostersessies bij de eigen therapeuten De deelname van patiënten aan deze reïntegratietraining bleek minder hoog; bovendien nam in de boostersessies het percentage mensen met werk significant toe en bleef dit percentage hetzelfde in de reïntegratietraining In beide condities werd de symptomatische verbetering die vooral in de drie maanden klinische behandeling plaatsvond, gestabiliseerd Ook nam het aantal mensen dat nog in psychotherapie was, duidelijk af bij follow-up; hierin was geen verschil tussen beide condities nabehandeling Wellicht zou een gerichte nabehandeling door de eigen therapeuten, nog effectiever kunnen zijn dan de boostersessies Een andere mogelijkheid is matching van nabehandeling: een nabehandeling gericht op werkhervatting voor diegenen zonder werk, nabehandeling gericht op sociale contacten voor degenen met een karig sociaal leven, en boostersessies voor al diegenen die behoefte hebben aan nog enkele contacten met hun therapeuten in de maanden na ontslag Zo werken we momenteel al binnen de kkp-afdeling van de Viersprong n Literatuur Crits-Christoph, P, K Baranachie, JS Kurcias, AT Beck, K Carroll, K Perry, L Luborsky, AT McLellan, GE Woody, L Thompson, D Gallagher & C Zitrin (1991) Meta analysis of therapist effects in psychotherapy outcome studies Psychotherapy Research, Hakkaart-van Roijen, L, ML Essink-Bot, MA Koopmanschap, G Bonsel & FF Rutten (1996) Labor and health status in economic evaluation of health care The Health and Labor Questionnaire International Journal of Technology Assessment MGv 08 januariindd :10:08

8 thunnissen & van busschbach and Health Care, 12, Lambert, MJ,& AE Bergin (1994) The effectiveness of psychotherapy In Handbook of psychotherapy and behavior change (4th ed) eds AEBergin & SLGarfield), New York: Wiley, Nugter, A, P van Bragt, & I Kumeling (1998) Uitkomsten van (deeltijd)klinische psychotherapie Maandblad Geestelijke volksgezondheid, 53, swopg (2002) Resultaatonderzoek in de Klinische Psychotherapie Op basis van het Standaard Evaluatie Project step Noordwijkerhout: DrunoDruk Thunnissen, MM (2006) Long-term prognosis and aftercare in short-term inpatient psychotherapy of personality disorders Academisch proefschrift Erasmus Universiteit Halsteren: dgw marketing communicatie Thunnissen, MM, HJ Duivenvoorden & RW Trijsburg (2000) Hoe verder? Ervaringen van patiënten na kortdurende klinische psychotherapie Tijdschrift voor Psychotherapie, 26, Thunnissen, MM (1993) De eerste klap is een daalder waard Tijdschrift voor Psychotherapie, 19, after-treatment (booster sessions) appears to be more popular than after-treatment provided by specialists (reintegration training) The study also shows that the regular after-treatment is somewhat more effective Personalia Dr M MThunnissen (1955), psychiater, A-opleider, Psychiatrisch Ziekenhuis ggz Westelijk Noord- Brabant, Bergen op Zoom Voormalige functie: psychiater in Psychotherapeutisch Centrum de Viersprong in Halsteren en onderzoeker bij afdeling Medische Psychologie en Psychotherapie, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam Adres: Dr J van Busschbach (1962), psycholoog, Hoofd onderzoek Viersprong Institute for Studies on Personality Disorders (vispd), Halsteren, en Universitair Hoofddocent bij de afdeling Medische Psychologie en Psychotherapie, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam Summary M M Thunnissen & J van Busschbach Follow-up Treatment after Short-term Clinical Psychotherapy b Short-term clinical psychotherapy is an effective form of treatment for a selected group of patients with personality disorders At the follow-up, the symptomatic improvement appears to be greater than the functional improvement Two years after the treatment, quite a few of the patients are not at work yet and are still in psychotherapy This is why a randomized study has been conducted to see whether a short training course focused on employment and relational reintegration could lead to a greater functional improvement Many more patients appear to be already employed than was thought Regular MGv 08 januariindd :10:08

De effectiviteit van re-integratietraining versus boostersessies na kortdurende klinische psychotherapie: een gerandomiseerd klinisch onderzoek

De effectiviteit van re-integratietraining versus boostersessies na kortdurende klinische psychotherapie: een gerandomiseerd klinisch onderzoek oorspronkelijk artikel De effectiviteit van re-integratietraining versus boostersessies na kortdurende klinische psychotherapie: een gerandomiseerd klinisch onderzoek m.m thunnissen, h. j. duivenvoorden,

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Kortdurende Klinische Psychotherapie (KKP)

Kortdurende Klinische Psychotherapie (KKP) Kortdurende Klinische Psychotherapie (KKP) Informatie voor patiënten en verwijzers Brinkveld 2 Wanneer u deze informatie leest, overweegt u waarschijnlijk een behandeling bij het team Kortdurende Klinische

Nadere informatie

Informatie deeltijdbehandeling

Informatie deeltijdbehandeling PAAZ Informatie deeltijdbehandeling Voor verwijzers en deelnemers Deze brochure geeft u informatie over de deeltijdbehandeling van de psychiatrische afdeling in ziekenhuis Lievensberg te Bergen op Zoom.

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen Persoonlijkheidsstoornissen cluster Zuid-Hollandse Eilanden informatie voor verwijzers Inleiding Het cluster Zuid-Hollandse Eilanden is actief in de regio Voorne-Putten, Goeree-Overflakkee en de Hoekse

Nadere informatie

Centrum voor Psychotherapie

Centrum voor Psychotherapie Centrum voor Psychotherapie Je zit al een langere tijd niet goed in je vel. Op steeds dezelfde punten in je leven loop je vast. Je hebt al geprobeerd te veranderen. Waarschijnlijk heb je ook al behandelingen

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

In behandeling bij het NPI

In behandeling bij het NPI In behandeling bij het NPI Optimale begeleiding In behandeling bij NPI U ontvangt deze folder omdat u in behandeling gaat bij het NPI. Hierin leest u hoe we te werk gaan bij het NPI en wat u van ons kunt

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek, deeltijdbehandeling en kliniek /opname Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY Vechtdal Kliniek

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Transit. deeltijd en klinische behandeling. Volwassenen en

Transit. deeltijd en klinische behandeling. Volwassenen en Transit deeltijd en klinische behandeling Volwassenen en deeltijd en klinische behandeling Inhoud Wat is Transit? 3 - Welke problemen? 3 - Welke problemen niet? 4 De behandeling 5 - Ambulante behandeling

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling Informatie voor patiënten, familie en naastbetrokkenen INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY

Nadere informatie

SaMenvatting (SUMMARy IN DUTCH)

SaMenvatting (SUMMARy IN DUTCH) Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting In hoofdstuk 1 wordt de algemene introductie van dit proefschrift beschreven. De nadruk in dit proefschrift lag op patiënten met hoofd-halskanker (HHK) en

Nadere informatie

Is het includeren van een natuurrijke setting, honden en paarden in een psychodynamische psychotherapie behulpzaam?

Is het includeren van een natuurrijke setting, honden en paarden in een psychodynamische psychotherapie behulpzaam? Is het includeren van een natuurrijke setting, honden en paarden in een psychodynamische psychotherapie behulpzaam? Een theoretische beschouwing over de meerwaarde van het inzetten van dieren bij Equine

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, Opleider-supervisor IPT en groepspsychotherapie Cora Versteeg, supervisor IPT en groepspsychotherapeut i.o.

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015

Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015 Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015 Prof. dr. Marc Verbraak, klinisch psycholoog / cognitief-gedragstherapeut

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

2.2.1 De Transactionele Analyse

2.2.1 De Transactionele Analyse Stageplaatsen voor aios in de keuzestage psychotherapie 2.1. Voordeur Halsteren Intake Als een patiënt naar de Viersprong wordt verwezen voor behandeling, vindt een intakegesprek plaats en mogelijk een

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Achtergronden bij de ontwikkeling van klinische schematherapie

Achtergronden bij de ontwikkeling van klinische schematherapie j1 Achtergronden bij de ontwikkeling van klinische schematherapie E.H. Muste en A.M.T.S. Claassen j 1.1 Geschiedenis van de klinische psychotherapie In de meeste literatuur over de ontstaansgeschiedenis

Nadere informatie

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares Zorgprogramma Amares Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren die behandeling krijgen bij Amares. De folder is ook bedoeld voor ouder(s)/verzorger(s) die binnenkort

Nadere informatie

Bijlage Programma van Eisen

Bijlage Programma van Eisen Bijlage Programma van Eisen Functie: een interventie (groepsschematherapie) gericht op verminderen van borderline symptomen op herstelt niveau, het terugdringen van bijkomende psychische stoornissen, zinvolle

Nadere informatie

De psycholoog. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie

De psycholoog. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie De psycholoog Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Inleiding In deze folder kunt u lezen over de manier van werken van de psycholoog in het Waterlandziekenhuis. Aan de orde komen onder meer de

Nadere informatie

persoonlijkheidsstoornissen

persoonlijkheidsstoornissen GGzE centrum persoonlijkheidsstoornissen GGzE centrum persoonlijkheidsstoornissen Algemene informatie >> De basis van een behandeling is dat de cliënt en de behandelaar het eens zijn over concrete veranderdoelen.

Nadere informatie

ROM in de verslavingszorg

ROM in de verslavingszorg ROM in de verslavingszorg Seminar NETQ Healthcare: Innovatie in de Geestelijke Gezondheidszorg Utrecht, 9 juni 2009 Suzan Oudejans, Arkin Academy AIAR Proefschrift Resultaten meten Resultaten van de zorg

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns & In de Bres biedt 'Eerstelijns Kortdurende Hulp' en 'Tweedelijns Specialistische Zorg', maar wat is het verschil? In Nederland ziet de zorgstructuur er

Nadere informatie

Stepped care behandeling voor paniekstoornis

Stepped care behandeling voor paniekstoornis Stepped care behandeling voor paniekstoornis Een vergelijking van een 10-weeks begeleide zelfhulp, zo nodig gevolgd door protocollaire CGT, vergeleken met TAU. M. Kampman, A.J.L.M. van Balkom, T. G. Broekman,

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

Een behandeling krijgen volgens de richtlijn. Hoe erg is dat als die behandeling niet je voorkeur heeft.

Een behandeling krijgen volgens de richtlijn. Hoe erg is dat als die behandeling niet je voorkeur heeft. Een behandeling krijgen volgens de richtlijn Hoe erg is dat als die behandeling niet je voorkeur heeft. Th.M (Michael) van den Boogaard (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Diagnostiek van Persoonlijkheidsstoornissen. De Relatie tussen. Persoonlijkheidskenmerken en de. Kernfactoren van (Mal)Adaptief Functioneren

Diagnostiek van Persoonlijkheidsstoornissen. De Relatie tussen. Persoonlijkheidskenmerken en de. Kernfactoren van (Mal)Adaptief Functioneren Diagnostiek van Persoonlijkheidsstoornissen De Relatie tussen Persoonlijkheidskenmerken en de Kernfactoren van (Mal)Adaptief Functioneren bij Patiënten met Persoonlijkheidsstoornissen Diagnostics of Personality

Nadere informatie

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1 De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress en Energie bij Moeders The Effect of MBSR-training on Mindfulness, Perceived Stress

Nadere informatie

BETEKENIS EN OORZAKEN VAN EETSTOORNISSEN: OPVATTINGEN VAN PATIËNTEN EN HUN OUDERS

BETEKENIS EN OORZAKEN VAN EETSTOORNISSEN: OPVATTINGEN VAN PATIËNTEN EN HUN OUDERS BETEKENIS EN RZAKEN VAN EETSTRNISSEN: VATTINGEN VAN ATIËNTEN EN HUN UDERS Walter Vandereycken & Dafne Bollen In de onderzoeksliteratuur blijkt er de laatste jaren wel een groeiende belangstelling voor

Nadere informatie

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten.

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Differences in Personality Traits and Personality Structure between Groups of Eating Disorder

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE Dr. Hiske Hees Psycholoog Afdeling Stemmingsstoornissen AMC Psychiatrie 20 maart 2013 Depressie Veelvoorkomend:11-21% Recidiverend: 50-90% Ernstige beperkingen in

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Transit. Deeltijd- en klinische behandeling

Transit. Deeltijd- en klinische behandeling Transit Deeltijd- en klinische behandeling Inhoud Voor wie? Voor welke problemen? Voor welke problemen niet? Behandelingsmogelijkheden Deeltijdbehandeling Transit-kliniek Aanmelding en intake Doorstroming

Nadere informatie

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression Executief Functioneren en Agressie bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag Executive Functioning and Aggression in a Forensic Psychiatric Population in PPC The Hague Sara Helmink 1 e begeleider:

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Informatie voor verwijzers

Informatie voor verwijzers Informatie voor verwijzers INFORMATIEBROCHURE Stichting Centrum '45 Stichting Centrum '45 is hèt landelijk behandel- en expertisecentrum voor psychotrauma. Als TOPGGz instelling richt Stichting Centrum

Nadere informatie

Verdiepingsstage Vroege Psychosen. Dorpsblik. informatie voor aios

Verdiepingsstage Vroege Psychosen. Dorpsblik. informatie voor aios Verdiepingsstage Vroege Psychosen Dorpsblik informatie voor aios Verdiepingsstage Vroege Psychosen Dorpsblik Hoe eerder mensen met een vroege psychose worden behandeld, hoe groter de kans op functioneel

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18691 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Jong, Kim de Title: A chance for change : building an outcome monitoring feedback

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

Chapter 9. Summary in Dutch / Samenvatting

Chapter 9. Summary in Dutch / Samenvatting Chapter 9 Summary in Dutch / Samenvatting 180 Chapter 9 Cognitieve zelftherapie Een bijdrage voor langdurende behandeling van depressie en angst Hoofdstuk 1 Introductie Zelfhulp netwerken vertegenwoordigen

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Jan van Busschbach, Roel Verheul

Jan van Busschbach, Roel Verheul Een zware ziektelast Publicatie Nr. 38-16 september 2003 Jaargang 2003 Auteur ur Jan van Busschbach, Roel Verheul Bij een persoonlijkheidsstoornis is langdurige psychotherapie noodzakelijk Bij mensen met

Nadere informatie

Wat is Altrecht? centrum seksuologie

Wat is Altrecht? centrum seksuologie centrum seksuologie Centrum Seksuologie Seksualiteit is een belangrijk thema in het leven van ieder mens. 2 Inhoud Algemene informatie 4 Problemen 4 Aanmelding 4 Behandeling 5 Behandelteam 7 Ontwikkeling

Nadere informatie

Ambulante Mentalisatie Bevorderende Therapie

Ambulante Mentalisatie Bevorderende Therapie Ambulante Mentalisatie Bevorderende Therapie Wubbo Scholte (w.scholte@degelderseroos.nl), klinisch psycholoog, is hoofd zorgprogramma Persoonlijkheidsstoornissen van de Gelderse Roos en lid van de wetenschapscommissie

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

ROM in de ouderenpsychiatrie

ROM in de ouderenpsychiatrie Improving Mental Health by Sharing Knowledge ROM in de ouderenpsychiatrie Marjolein Veerbeek Richard Oude Voshaar, Anne Margriet Pot Financier: Ministerie van VWS 2 Routine Outcome Monitoring Definitie

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Iedereen heeft zo zijn eigenaardigheden. Echter, soms heeft iemand extreme persoonlijke eigenschappen en vertoont hij hinderlijk gedrag. Dit kan zo ernstig zijn dat

Nadere informatie

Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek. MFC Rotterdam Zuid. informatie voor aios

Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek. MFC Rotterdam Zuid. informatie voor aios Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek MFC Rotterdam Zuid informatie voor aios Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheidsproblematiek en/of traumaproblematiek MFC Rotterdam

Nadere informatie

Behandelhuis afdeling Psychiatrie

Behandelhuis afdeling Psychiatrie Behandelhuis afdeling Psychiatrie U bent opgenomen of overweegt u te laten opnemen in het Behandelhuis van de afdeling Psychiatrie van Rijnstate Arnhem. Meer informatie hierover vindt u in deze folder.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen. GGz Centraal Amersfoort

Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen. GGz Centraal Amersfoort Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen GGz Centraal Amersfoort Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Voor wie? 2 3 Voor de intake 3 4 Intake / diagnostiek 3 5 Behandeling 5 6 Afspraak is afspraak 7 7 Wetenschappelijk

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB)

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Internet: www.sabn.nl E-mail: info@sabn.nl Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Overige websites: www.eetstoornissen.nl Afdeling Eetstoornissen Informatiefolder voor verwijzers 12 De Afdeling Eetstoornissen

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Dit proefschrift gaat over depressie en de behandeling daarvan. Bestudeerd is of een behandeling bestaande uit de combinatie van medicatie en psychotherapie meer effectief

Nadere informatie

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 1 2 EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 3 INFORMATIE OVER PSYMENS PsyMens is een kleinschalige GGZ instelling met vestigingen in Utrecht, Nieuwegein, Woerden en Amersfoort. Wij bieden een

Nadere informatie

KLINISCHE LONGREVALIDATIE. In deze folder leest u meer over het verloop van het klinische longrevalidatieprogramma.

KLINISCHE LONGREVALIDATIE. In deze folder leest u meer over het verloop van het klinische longrevalidatieprogramma. KLINISCHE LONGREVALIDATIE In deze folder leest u meer over het verloop van het klinische longrevalidatieprogramma. Waarom klinische longrevalidatie? Longrevalidatie richt zich op het verbeteren van het

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe.

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe. Doelgroep Dit symposium is bedoeld voor psychiaters, arts-assistenten, onderzoekers, psychologen, verpleegkundigen, managers, beleidsmedewerkers en cliëntenraden van de noordelijke ggz-instellingen en

Nadere informatie

H.49642.1214. Deeltijdbehandeling

H.49642.1214. Deeltijdbehandeling H.49642.1214 Deeltijdbehandeling Inleiding Deeltijdbehandeling houdt in dat u twee dagen per week een groepstherapie volgt. De deeltijdbehandeling is een onderdeel van de PAAZ (Psychiatrische Afdeling

Nadere informatie

De Fase 4. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l. Afdeling voor mensen met depressie

De Fase 4. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l. Afdeling voor mensen met depressie P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l De Fase 4 Afdeling voor mensen met depressie Stationsstraat 22 C 2570 Duffel tel: 015 30 40 30 www.pz-duffel.be Informatie Wie kan bij ons terecht? 3 Behandelmodel

Nadere informatie

Mentalization Based Treatment (MBT)* Deeltijd Persoonlijkheidsstoornissen Brinkveld. Informatie voor cliënten en verwijzers

Mentalization Based Treatment (MBT)* Deeltijd Persoonlijkheidsstoornissen Brinkveld. Informatie voor cliënten en verwijzers Mentalization Based Treatment (MBT)* Deeltijd Persoonlijkheidsstoornissen Brinkveld Informatie voor cliënten en verwijzers *In deze brochure is gebruik gemaakt van informatie van Psychotherapeutisch Centrum

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016

Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016 Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016 Inhoud Theoretische achtergrond Ontwikkeling SIPP Domeinen en facetten

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 De situatie in Nederland, 2000-2015 Paul Rijnders Emergis, Goes Zeeland Iets specifiek, bijvoorbeeld mosselen / mossel boot Overzicht:

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

28-10- 2014. Behandelen in een Intensive Home Treatment. Opzet workshop. De kern van IHT

28-10- 2014. Behandelen in een Intensive Home Treatment. Opzet workshop. De kern van IHT Behandelen in een Intensive Home Treatment Team Lianne Boersma - psychiater IHT GGZ Noord-Holland Noord Ruud Zuidmeer SPV IHT Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam Opzet workshop! Wat is de kern van Intensive

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Voortijdige beëindiging van kortdurende klinische psychotherapie

Voortijdige beëindiging van kortdurende klinische psychotherapie o o r s p r o n k e l i j k a r t i k e l Voortijdige beëindiging van kortdurende klinische psychotherapie m. m. t h u n n i s s e n, y. a. h. r e m a n s, r. w. t r i j s b u r g achtergrond Ook vanuit

Nadere informatie

Medische psychologie en Maatschappelijk werk. Patiënteninformatie. Medische psychologie. Slingeland Ziekenhuis

Medische psychologie en Maatschappelijk werk. Patiënteninformatie. Medische psychologie. Slingeland Ziekenhuis Medische psychologie en Maatschappelijk werk Medische psychologie i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U bent op advies van de medisch specialist, of op eigen verzoek, naar de afdeling

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie