S C O O P N I E U W S V A N D O M U S M E D I C A JULI 2006, JAARGANG 14, N 6. VO R M G E V I N G : Inge De Neef, Wim Torbeyns

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "S C O O P N I E U W S V A N D O M U S M E D I C A JULI 2006, JAARGANG 14, N 6. VO R M G E V I N G : Inge De Neef, Wim Torbeyns"

Transcriptie

1 N I E U W S V A N D O M U S M E D I C A JULI 2006, JAARGANG 14, N 6 VO R M G E V I N G : Inge De Neef, Wim Torbeyns R E D A C T E U R S : Lut De Deken, Yves Rosiers R E D A C T I E S E C R E T A R I A A T : Martine Goossens, S P O N S O R I N G : Sabine Baetens, S C O O P 359

2 H u i s a r t s e n v a n w a c h t Al te lang beschouwt men de permanentie en permanente beschikbaarheid in ons beroep als vanzelfsprekend. We moeten steeds oproepbaar zijn en paraat staan, op elk moment van de dag en op elke plaats. Iemand die het nooit heeft moeten doen, beseft niet wat voor een belasting het is. ervoor dat mensen sneller dan ooit, vaak ongevraagd en onnodig de noodhulp oproepen. Allerhande ziekenhuisseries en docureeksen werken hier ongetwijfeld drempelverlagend. Ze scheppen bij de mensen een irrealistisch, en bij sommigen zelfs bijna romantisch, verwachtingspatroon. e d i t o r i a a l Om dit leefbaar te maken en te houden, organiseerden we ons in wachtdiensten en maakten we concrete afspraken rond permanentie. Eerst tijdens het weekend, nu ook almaar meer s avonds tijdens de week. Elk weekend, elke vrije dag, elke avond zijn honderden huisartsen in dit land van wacht. Dit is een zeer belangrijk aspect van de dienstverlening naar onze bevolking toe, maar toch nog te weinig gekend en zelfs miskend. Dat merken we na elk weekend, wanneer de zoveelste patiënt met een snel en makkelijk te behandelen urgentie van de spoedgevallendienst naar ons wordt gestuurd. We ergeren ons eraan en stellen ons vragen bij de overtechniciteit van de diagnostiek en de vaak overdreven behandelingen die mensen opgelegd krijgen. Hoort de spoedeisende zorg nog tot de huisartsengeneeskunde? Ondanks de kleine discussies hierover in het verleden, hebben we op deze vraag steeds volmondig ja gezegd. Want we hebben hiervoor een aantal troeven. We wonen meestal dichtbij, kennen onze patiënten goed, evenals hun omgeving, dorp of stad waar ze werken. We kunnen snel ter plaatse zijn en adequaat de eerste zorgen toedienen. Dit volstaat dikwijls. En zo slagen we erin om efficiënt en met beperkte middelen een hele goede zorg te verlenen. Tegen dit defaitisme in ging drie jaar geleden in Deurne een autonome huisartsenwachtpost van start. Huisartsen zochten er zelf op een creatieve en dynamische manier naar oplossingen. De permanentie van huisartsen kreeg zo een nieuw eigentijds gezicht. Daarnaast werd door analyse en wetenschappelijke onderbouwing aan evaluatie gedaan. Eerst slaagden de artsen erin de eigen collega s in de kring te overtuigen en dit concept nadien uit te dragen en er via de overheid steun voor te vinden. Patiënten, huisartsen, spoeddiensten van ziekenhuizen,... iedereen lijkt het een positieve zaak te vinden 1. Deurne blijkt dan ook op korte termijn uit te groeien tot voorloper van een nieuwe trend. Andere steden en kringen nemen dit voorbeeld over. De wetgever volgt en vervangt zijn pilootfinanciering door permanente regelgeving. Zo lijken het landschap en de werkomstandigheden van huisartsen van wacht op korte termijn indringend te zullen veranderen. Domus Medica wil deze nieuwe evolutie maximaal steunen. Daarom bieden we de kringen en huisartsen met interesse voor de opzet van een huisartsenwachtpost een overlegplatform aan. Bovendien zullen we hun eisen mee helpen verdedigen in de Hoge Raad voor de Kringen. Zelfs als technische hulp en gespecialiseerde opvolging nodig zijn, kunnen we onze patiënten oriënteren naar de juiste zorg en zorginstelling. We leveren een essentiële bijdrage tot een goede informatieoverdracht en helpen op die manier het optimale gebruik van die zorg mee realiseren. Weinige andere urgente zorgverleners kunnen in noodsituaties de psychologische en sociale oorzaken en gevolgen voldoende inschatten. Wij kunnen dat wel. Nochtans hebben we vaak het gevoel dat we in urgenties te weinig worden gewaardeerd. Patiënten gaan steeds sneller naar de spoeddiensten. Bij oproep van een MUG kunnen we zelfs niet meer kiezen naar welk ziekenhuis we de patiënt willen verwijzen. Steeds minder moeten we hechten en gipsen. Bij elke syncope wordt gedacht aan een levensbedreigende ritmestoornis. Bovendien zorgt de gsm-cultuur Het is de verdienste van de kring van Deurne dat men er creatief en in een open geest heeft gezocht naar een oplossing voor de bestaande permanentieproblemen. Het is in Vlaanderen ongetwijfeld baanbrekend, maar waarschijnlijk geen mirakelmiddel dat overal zomaar kan worden toegepast. Het kan wel inspirerend werken. Eerst en vooral moeten we nadenken over de plaats van de huisarts in de spoedeisende zorg. De kringen zelf dienen in functie van hun lokale noden te kijken hoe de nieuw ontstane vragen en noden op een efficiënte manier kunnen worden aangepakt. 1 P I E T V A N D E N B U S S C H E, V O O R Z I T T E R A D I N T E R I M 360

3 K W A L I T E I T S B E V O R D E R I N G factoren zijn voorschrijfgedrag: patiënten, collega s, vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie, de praktijkorganisatie en het gezondheidszorgsysteem zelf. U evalueerde de feedback? In 2003 kregen we een eerste feedbackrapport over antibiotica in de bus. Nadien volgden er nog één over antihypertensiva, een tweede over antibiotica en onlangs één over borstkankerscreening. Misschien behoort u wel tot de circa negentig huisartsen die in het najaar van 2005 over de feedbackrapporten werden bevraagd? Het is de Nationale Raad voor Kwaliteitspromotie (NRKP) van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) die het initiatief van de feedbackrapporten heeft genomen. De NRKP gaf in 2004 op zijn beurt het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) de opdracht om de feedbackrapporten te evalueren. Dit gebeurde in samenwerking met de wetenschappelijke verenigingen van huisartsen, met name de toenmalige WVVH en de SSMG. Een eerste evaluatierapport 1 bracht vooral verslag uit over de effectiviteit van feedback en de te volgen methodologie bij evaluatie. Onlangs verscheen het tweede rapport 2. Dit bevat een literatuuronderzoek over de barrières om rationeel voor te schrijven, zowel algemeen als specifiek voor antibiotica en antihypertensiva. De moeilijkheden om rationeel voor te schrijven zijn terug te vinden bij de arts zelf: hij heeft onvoldoende kennis of zelfvertrouwen, hij hangt vast aan gewoonten enzovoort. Anderzijds beïnvloeden een heleboel externe I N H O U D S T A F E L E d i t o r i a a l K w a l i t e i t s b e v o r d e r i n g Va c c i n a t i e s O p i n i e P r e v e n t i e I n g e z o n d e n O p r o e p D w a r s k i j k e r N a v o r m i n g N a v o r m i n g s k a l e n d e r Uit de focusgroepen bleek duidelijk dat Belgische huisartsen het niet gewoon zijn om feedback te krijgen. Deze bevinding strookt overigens met wat we hierover in de literatuur vinden. Bovendien staan ze erg argwanend tegenover een initiatief van de overheid. Artsen stellen zich expliciet vragen bij het doel van deze feedback: gaat het om kwaliteitsbevordering of eerder controle? Wil de overheid hiermee de praktijk ondersteunen of zijn de overwegingen eerder economisch van aard? Dit kan gedeeltelijk verklaard worden door het feit dat huisartsen de NRKP niet kennen. De meesten weten ook niet dat de wetenschappelijke verenigingen van huisartsen de feedback mee ontwikkelen. Sommige artsen hebben het er zeer moeilijk mee om deze feedback tijdens een LOK-bijeenkomst met hun collega s te bespreken. Hoewel artsen overtuigd zijn van de noodzaak van de LOK om de feedbackgegevens juist te interpreteren, toont slechts een minderheid de eigen voorschrijfgegevens aan collega s of praat er openlijk over. De discussie beperkt zich meestal tot de theoretische uitleg over de voorschrijfgegevens. We zien nochtans dat naarmate meer feedbackrapporten in de LOK worden besproken, de discussie makkelijker verloopt. Ook de randvoorwaarden waarin de LOK werkt (attitude in LOK, kwaliteit animatoren), beïnvloeden de aard van de discussie. We kunnen besluiten dat feedback een onderdeel is van een langzaam en complex veranderingsproces, waarbij artsen nieuwe principes in hun medische praktijk moeten integreren. De feedback wordt het best ingepast in een algemeen plan, met acties en interventies. De acties vragen coördinatie en dienen in te spelen op de verschillende doelgroepen (huisartsen, specialisten, patiënten,...). Daarnaast merken we een nood aan verduidelijking van de verschillende actoren, waaronder de NRKP met haar specifieke doelstellingen. Zo moet duidelijker worden dat de feedback kadert binnen kwaliteitsbevordering. Over inhoud en vormgeving zijn specifieke verbetervoorstellen geformuleerd. Wij willen graag alle deelnemers aan de focusgroepen bedanken voor hun medewerking en de getoonde openheid. 361

4 Wilt u meer weten? Kijk dan op kies Nederlands, klik onder Publicaties op Een rapport zoeken en typ feedback als trefwoord in. U krijgt de links naar beide onderzoeksrapporten te zien. A N N E L I E S V A N L I N D E N, H U I S A R T S, gebruikt om LOK s en kringen op de hoogte te brengen van dit navormingsaanbod. Van zowel sprekers als aanwezige huisartsen in LOKof kringvergaderingen verzamelden we evaluatiegegevens. We willen graag verslag uitbrengen van enkele interessante tussentijdse resultaten. O N D E R Z O E K E R E N M E D E W E R K E R L i t e r a t u u r A F D E L I N G K W A L I T E I T S B E V O R D E R I N G 1. Van Linden A, Heymans I, Mambourg F, Leys M, m.m.v. De Prins L, Dieleman P, Mensaert A, Vanhalewyn M. Feedback: onderzoek naar de impact en barrières bij implementatie Onderzoeksrapport: deel 1. Brussel: Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE); April KCE Reports vol. 9A. Ref. D/2005/10.273/ Heymans I, Van Linden A, Mambourg F, Leys M. Feedback: onderzoek naar de impact en barrières bij implementatie Onderzoeksrapport: deel II. KCE Reports vol. 32A. Brussel: Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE); Mei Ref. D/2006/10.273/19. V A C C I N A T I E S Resultaten SPREKERS Van de 38 sprekers komt de meerderheid uit Antwerpen (N=12), gevolgd door Oost-Vlaanderen met tien sprekers. Limburg telt zes sprekers, West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant elk vijf. Wat deze huisartsen gemotiveerd heeft om deze taak op zich te nemen, wordt in een later stadium bevraagd. De sprekers zijn over de hele lijn tevreden over de organisatie, die voornamelijk gedragen wordt door een medewerker van Domus Medica. Zij zorgt ervoor dat voor elke aanvraag van LOK/kring een spreker wordt gevonden, en volgt nauwgezet de logistieke vereisten op voor elke presentatie. Vaccinnet Sinds januari 2006 wordt her en der in Vlaanderen navorming gegeven over Vaccinnet en vaccinaties. Vaccinnet is een webgebaseerd bestel- en registratiesysteem voor vaccins die door de Vlaamse overheid gratis ter beschikking worden gesteld. Registratie in dit systeem kan voor alle vaccins. Een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle presentatie is de aanwezigheid van een internetaansluiting tijdens de sessie. Dit laat de spreker immers toe om een livedemonstratie te geven over het gebruik van Vaccinnet. DEELNEMERS Tot 17 mei 2006 zijn 84 aanvragen voor een navorming over Vaccinnet geregistreerd, waarvan 49 op dat ogenblik al waren uitgevoerd. Voordat Vaccinnet werd uitgerold naar alle vaccinatoren, leidden de themaverantwoordelijke Vaccinaties van Domus Medica en medewerkers van de Vlaamse administratie in elke provincie enkele huisartsen op tot kandidaat-sprekers. Tijdens de opleiding leerden ze Vaccinnet gebruiken en kregen ze een update over vaccinaties. In de daaropvolgende fase brachten deze huisartsen hun kennis over aan collega-huisartsen in LOK- of kringvergaderingen in hun provincie (teach-the-teacherprincipe). Kandidaat-sprekers werden via verschillende kanalen gerekruteerd: de Yahoogroep van Domus Medica, Huisarts Nu, Artsenkrant, Scoop, Domus Medica-website, mailing naar voorzitters van kringen en LOK s en ten slotte via de LOGO s. Deze kanalen werden tevens De meeste Vaccinnet-navormingen werden aangevraagd in Antwerpen en Oost-Vlaanderen (resp. 26 en 22). In de provincies West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant waren er opvallend minder aanvragen (resp. 8 en 11). Limburg vroeg zeventien presentaties aan (zie tabel 1). Tabel 1: Aantal geregistreerde presentaties per provincie in Vlaanderen.* Antwerpen 26 Limburg 17 Oost-Vlaanderen 22 West-Vlaanderen 8 Vlaams-Brabant 11 * Afsluitdatum 17 mei

5 Uit statistische analyses blijkt het verschil in presentaties per provincie ook significant (α =0,019 <0,05). Uit de verspreiding per provincie blijkt dat in het westelijke deel van West-Vlaanderen nagenoeg geen presentaties werden gegeven en evenmin zijn gepland. In de andere provincies waren de presentaties meer gelijkmatig verspreid over de verschillende gemeenten. Op de 49 reeds afgelopen presentaties kregen we van 33 LOK s/kringen de evaluatieformulieren en aanwezigheidslijsten ingevuld terug. We konden uit de aanwezigheidslijsten afleiden dat al 529 huisartsen een Vaccinnet-presentatie hebben bijgewoond. Als we aannemen dat op de nog geplande sessies alle huisartsen aanwezig zijn, zullen we naar schatting huisartsen hebben bereikt. Vaccinnet en de huidige incompatibiliteit van het systeem met de EMD s van de huisartsen. Hieruit kunnen we opmaken dat huisartsen nood hebben aan de gegevens van hun collega-vaccinatoren en dat de meerwaarde van Vaccinnet voor hen vooral ligt in het feit dat het kan dienen als een databank. De overheid moet dus snel werk maken van de automatische uitwisseling van de Vaccinnet-gegevens met het EMD van de huisarts. En verder We zullen in samenspraak met de Vlaamse administratie een evaluatie maken van het aantal huisartsen dat na de presentatie ook daadwerkelijk aan de slag is gegaan met Vaccinnet. In de evaluatieformulieren, waar naast enkele meerkeuzevragen ook vrije commentaar kon worden gegeven, beoordeelde de meerderheid van de aanwezige huisartsen de presentatie over Vaccinnet positief (zie tabel 2). Een beperkt aantal echter twijfelde aan het nut van de applicatie voor de praktijk, zeker omdat er nog geen automatische uitwisseling bestaat van de geregistreerde vaccinaties met het EMD van de huisarts. Bespreking We zijn tevreden over het aantal LOK s en kringen dat reeds is bereikt. Nochtans zien we enkele regio s waar nog geen presentaties zijn gegeven. Volgens onze planning zullen voor eind 2006 ruim duizend huisartsen deze navorming hebben gevolgd. Vaccinnet is volop in ontwikkeling. Hetgeen vandaag nog niet kan, is morgen misschien wel mogelijk. Zo weten we dat de registraties van de CLB s vanaf het schooljaar maandelijks zullen worden ingevoerd. In het najaar wordt ook de groepspraktijkmodule beschikbaar. Sommige huisartsen zullen wachten tot Vaccinnet volledig is afgewerkt om het te gebruiken. Maar wij willen u niet zo lang laten wachten om met deze interessante applicatie kennis te maken. Uw LOK of kring kan dit onderwerp tot eind 2006 inplannen. U kunt zo n presentatie bij ons aanvragen. Wij zorgen voor een ervaren spreker. Houd er wel rekening mee dat een internettoegang voor de presentatie nodig is. Opmerkelijk is de flexibiliteit en de motivatie van de sprekers: voor elke aanvraag van een LOK of kring vonden we een spreker bereid om de presentatie te geven. Neem contact op met Cil Leytens op , of per mail met de themaverantwoordelijke vaccinaties: De meest gehoorde kritiek tijdens de navormingen is het (nog) ontbreken van de gegevens van de CLB s in N A T H A L I E V A N D E V Y V E R, F R A N S G O V A E R T S E N K A R O L I E N D R I E S E N Tabel 2: Tevredenheid Vaccinnet uitgedrukt in percentages: presentatie en nut voor praktijk. Beoordeling Zeer goed (N) Goed (N) Matig (N) Slecht (N) Vorm 40 % (140) 51 % (174) 8 % (29) 1 % (3) Inhoud 40 % (137) 51 % (174) 8 % (29) 1 % (2) Nut voor praktijk 44 % (151) 45 % (154) 10 % (34) 1 % (3) Nut voor mij als huisarts 42 % (142) 46 % (155) 11 % (38) 1 % (4) 363

6 Afscheid O P I N I E Het is haast zover. In de huidige holderdebolderhuisartsen- conjunctuur kun je je bij zulke titel van alles voorstellen. Je hoeft zelfs van niks meer te schrikken. Geïmmuniseerd als je bent door, wat ik oneerbiedig maar gemeend, de opgevoerde wederwaardigheden van de driejarige fusiegesprekken en dito ruzies als soap meen te mogen en moeten betitelen. Maar neen. Het heeft er vanzelfsprekend mee te maken. Dat kan ook niet anders, want mijn opdracht was voor Scoop commentaar te leveren op de gebeurtenissen binnen het VHP. Hetgeen vanzelfsprekend evolueerde naar bedenkingen over de geplande fusie en de incidentrijke tocht naar Domus Medica. Ik zal mij dus ook in deze column aan mijn opdracht houden. Maar het gaat voor één keer over mezelf. En over mijn nakend vertrek uit wat ik, bij gebrek aan een betere term, de georganiseerde huisartsengeneeskunde ben gaan noemen. Ik draaide er decennia in mee. In een ver verleden heb ik, als jong broekje, tot mijn niet-geringe verbazing, in het territorium van onze huisartsenkring, de staking doen mislukken. Ik heb UHAK mee helpen oprichten, met onder andere Jorden Bockaert, in het lang ter ziele gegane Medisch Centrum in Mortsel. Samen met John Van den Kerkhof maakte ik het prille begin mee van wat het Vlaams Huisartsenforum werd, hetgeen evolueerde naar het VHP. Ik werd door collega Piet De Mazière in de WVVH gelokt, zette decennia geleden onder de gestrenge leiding van René De Smet mijn eerste stappen in wat toen nog de centrale raad heette, was ooit voorzitter en ben met overtuiging actieve WVVH er gebleven. Met alles erop en eraan: raad van bestuur, commissies, mandaten, opdrachten allerhande, rondetafels, planningweekends, medisch-psychologische dito s, noem maar op. Het zal wel in mijn Vlaamse genen zitten dat ik graag bij het klappen van de zweep was, maar mijn motivatie was wel heel concreet: de WVVH heeft mijn huisarts-zijn grondig veranderd en er een heel andere dimensie en waarde aan gegeven. Dit is geen emotionele oprisping, maar een nuchtere constatatie. Toen ik in 1955 mijn praktijk begon, gecombineerd met achttien maanden legerdienst, stelde de huisartsengeneeskunde niets meer voor. Uitsluitend opgeleid voor hospitaalgeneeskunde, met een bijna volledig gemis aan praktische kennis en kunde, werkte ik in de mallemolen van mijn zeer snel overdrukke praktijk, zonder effectieve geneesmiddelen, noch wetenschappelijke onderbouw van mijn functioneren en eigenlijk zonder zelfkritiek. De WVVH heeft dat voor mij veranderd en er een nieuw elan aan gegeven. En ik ben haar dankbaar gebleven. Even terzijde: het is een majeure paradox dat de feitelijk medisch machteloze huisartsen toen een flinke eigendunk hadden, en hoog in de gunst van hun patiënten stonden, terwijl de huidige moderne en efficiënte versie het met beide aspecten veel moeilijker heeft! Toch: het is echt haast zover. Na de verkiezing voor de algemene vergadering van Domus Medica in september e.k., zal ik voor het eerst sedert tientallen jaren niet meer in het bestuur van die zogenaamde georganiseerde huisartsengeneeskunde zetelen. Ik kandideer niet mee. Ik geef grif toe dat het tijd wordt dat ik de figuurlijke fakkel eindelijk doorgeef. Dwarskijker heeft het mij recent in Scoop door de neus geboord dat ik een krasse knar was binnen de WVVH, hetgeen mijn al geruime tijd bestaand en groeiend unheimliche gevoel bevestigde dat ik wat al te erg begon af te steken tegen een toch al niet meer zo piepjong bestuur. Tout passe, tout casse, tout lasse. Al was ik het absoluut niet beu. En al zal ik het besturen waarschijnlijk toch missen, het is mijn tijd om afscheid te nemen. Ik verlaat het bestuur van de WVVH op het ogenblik dat zij Domus Medica is geworden. Of liever, om niemand voor het hoofd te stoten, op het moment dat zij is opgegaan in Domus. Ik blijf bezorgd over de toekomst. En kan mij niet van de indruk ontdoen dat het resultaat van drie jaren werk aan een eenheidsstructuur gebotst is op een sterke diversiteit van mentaliteit, visie en ideeën. En een voorlopig? onbevredigend resultaat heeft opgeleverd. Ik heb ondertussen wel gemerkt dat tegenover mijn eerder bedrukte stemming het grote enthousiasme en het doorzettingsvermogen van vele jongere! interimbestuursleden staat. Wat dan weer een garantie is voor de toekomst. Ik wens ze een schitterende toekomstige Domus Medica! J O S V A N B R A G T 364

7 P R E V E N T I E I N G E Z O N D E N Nieuwe LOK-handleiding Bespreken feedback borstkankerscreening Deze nieuwe handleiding, waarvan we u in vorige Scoop berichtten, is bestemd voor de LOK-animator (of ander lid van de LOK), die een vergadering wil organiseren over het feedbackrapport over borstkankerscreening. De handleiding is gratis te downloaden van de webstek van Domus Medica. Ga naar typ handleiding in het zoekvenster rechtsboven en klik op Zoek. De handleiding staat dan bij de publicaties op die pagina. Nieuw: alle LOK-animatoren kunnen de papieren versie nu ook gratis aanvragen. Contacteer hiervoor Martine De Raedt op het secretariaat: tel of per Accreditering van huis uit, niet langer fictie maar werkelijkheid! In het meinummer van Scoop vorig jaar bespraken we de mogelijkheden en beperkingen van het leren op afstand. Één van de beperkingen voor Vlaamse huisartsen was dat deze vorm van kwaliteitsbevordering nog niet in aanmerking kwam voor accreditering. Die beperking is ondertussen van de baan. Op dit ogenblik kunt u al navormingseenheden (NE) krijgen voor het doorlopen van de kennistoets over stoppen met roken. Het brengt nog niet veel op, slechts vijf eenheden, maar we dienen nu ook andere modules in. En we ontwikkelen er nog nieuwe, onder andere één over voeding en één over beweging. Wie dat wil, krijgt van ons per een seintje als een nieuwe module voor accreditering erkend is. Stuur hiervoor een naar: F R A N S G O V A E R T S, P R O J E C T C O Ö R D I N A T O R C O N V E N A N T P R E V E N T I E Geestelijke gezondheidszorg bij ouderen Op donderdag 18 mei jl. vond in het auditorium van de KATHO in Kortrijk een congres plaats over de uitdagingen voor de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Dit congres kwam tot stand door een samenwerking van de stuurgroep gedragswetenschappen van het Postuniversitair Centrum van de Katholieke Universiteit Leuven (campus Kortrijk), de werkgroep Zorg, Hulpverlening en Ethiek en de organisatoren van het gelijknamige congres van oktober 2005 te Leuven (prof. dr. Paul Igodt en de heer Luc Van de Ven). Tijdens dit congres werd aandacht besteed aan depressie op oudere leeftijd, de rechten van oudere patiënten in de geestelijke gezondheidszorg, zelfdoding bij ouderen, de valkuilen en aandachtspunten bij ouderen, ouderenmishandeling, verslaafde senioren, psychotherapeutisch werken met ouderen vanuit een systemische invalshoek, rouw en gecompliceerde rouwprocessen en ten slotte de samenwerking tussen het psychiatrisch ziekenhuis en de thuiszorg. Ook David Larmuseau, raadgever van minister Vervotte inzake de geestelijke gezondheidszorg, hield een toespraak. Het congres was erg gevuld. Daarom wordt in dit verslag slechts een deelaspect belicht. Dr. Linus Vanlaere, coördinator Ouderenethiek GVO en wetenschappelijk medewerker aan het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht van de Katholieke Universiteit Leuven hield een zeer boeiend betoog. Ter inleiding vertelde hij ons waar het verschil zit tussen zelfdoding, euthanasie en hulp bij zelfdoding. In het geval van hulp bij zelfdoding is de beslissing tot levensbeëindiging niet medisch begeleid en kadert die dus niet binnen een medisch-juridische beslissingsprocedure. Bij ouderen in Vlaanderen, vervolgde hij, zijn het vooral mannen boven de 75 jaar die een geslaagde suïcide plegen. Suïcidaal gedrag is bij oudere mannen vaker lethaal. Hun act wordt minder voorafgegaan door een poging (4:1) dan bij volwassenen (10-20:1) en jongeren (200:1). Het gebeurt minder impulsief, maar met een grotere 365

8 vastberadenheid; in vele gevallen is de act ook gewelddadiger. Redding is dan meestal niet meer mogelijk. Suïcide bij ouderen past in het zogenaamde trapmodel. Onderaan de trap spelen factoren mee als persoonlijkheid, sociale context, culturele waarden en percepties. Op de tweede trap zijn het rolveranderingen, lichamelijke ziekte, acute en chronische stressoren die de oudere belasten. In de derde fase (trap 3) zien we bij deze mensen een toename van depressieve symptomen en verminderde veerkracht. Daarna (trap 4) komen depressie en hopeloosheid op de voorgrond te staan. De oudere belandt uiteindelijk in een suïcidale toestand (trap 5) en pleegt ten slotte suïcide (trap 6). Zelfdoding bij ouderen is net als bij jongeren meer wanhoop dan keuze. Dit betekent dat we bij deze kwetsbare groep meer aandacht moeten hebben voor depressie en hopeloosheid. Ook culturele waarden beïnvloeden dikwijls zelfdoding bij ouderen. Enige ethische reflectie hierover is dringend nodig. Vanuit het recht op zelfbeschikking kan men het predominante culturele ideaal als volgt stellen: Mensen moeten hun leven kunnen inrichten volgens eigen verlangen en noden, met minimale tussenkomst van anderen. Er is een verband tussen de hogere waardering die aan een individueel en onafhankelijk leven wordt gegeven en de lage waardering voor zorgafhankelijkheid. Gemeten aan de norm van autonomie verschijnen problematische situaties. Zo wordt afhankelijk zijn beschouwd als een handicap die het volwaardige menszijn in de weg staat. Ouder worden is per definitie een levensfase die zich steeds verder van de autonomienorm verwijdert. Op die manier krijgen niet-ouderen en zelfs ouderen onderling een negatief beeld van het ouder worden. Ouderen houden er een laag zelfbeeld aan over, en het verlies van zelfwaarde werkt depressie in de hand. Soms is er een expliciete link tussen autonomie en zelfdoding. Zelfdoding kan in feite beschouwd worden als een ultieme manier om via de regie van de eigen dood opnieuw controle te krijgen op de situatie. Zelfdoding wordt dan een ultieme vorm van zelfbeschikking, een manier om autonoom te blijven en zijn mentale vermogens en waardigheid te behouden. Als ultieme daad van verantwoordelijkheid gaan ouderen over tot een wanhoopsdaad, uit angst om als wilsonbekwame overgeleverd te worden aan de willekeur van anderen en uit vrees een last te worden voor familie en samenleving. Zij zien zelfdoding soms als een plicht om geliefden niet te belasten. De ouderenzorg zou zodanig moeten worden ingericht dat ze deze angsten niet voedt, maar wegneemt. De politiek moet ervoor zorgen dat ouderenzorg opnieuw een centrale plaats krijgt in de samenleving, en niet alleen voorbehouden is voor hen die niet (langer) aan het ideaal van zelfbepaling voldoen. Daarom moet ouderenzorg meer belevingsgericht zijn, met ondersteuning van het zelfbewustzijn en de zelfbeschikking van de patiënt. Dit veronderstelt dat hulpverleners zich niet alleen verder bekwamen, maar evenzeer aandacht hebben voor de noden van de ander en hun plicht opnemen om op die noden in te gaan. Het gaat dan meer om presentie dan interventie. De oudere-hulpverlenerrelatie zou asymmetrisch wederkerig moeten zijn. Die wederkerigheid vormt de toetssteen voor waardigheid. Daarnaast is het van belang dat ouderen zelf verantwoordelijkheid krijgen. Mensen geven zin aan hun leven door verantwoordelijk te zijn voor iets of voor iemand. Ook oudere mensen willen iets betekenen en een spoor achterlaten waar anderen iets aan hebben. Zelfdoding is dan vaak een protest tegen de onzinnige situatie waarin ze zijn beland. De hulpverlening moet suïcidale ouderen helpen zoeken naar reële en concrete levenstaken. De ouderenzorg moet een gunstig klimaat scheppen waarin kwetsbare en gekwetste ouderen een plaats, opdracht en/of roeping hebben, en waarin hun zelfbewustzijn, waardigheid en verantwoordelijkheid worden ondersteund. Er is bovendien een veel grotere aandacht nodig voor zingevingsproblematiek. Het moet ouderen duidelijk worden dat ze geen plicht hebben tot sterven, maar wel recht hebben op zorg. L U T D E D E K E N Dit is uw ledenblad. Dus: ligt er iets op uw lever, hebt u een mededeling, wilt u een opinie verkondigen, kruip in de pen. Het hoeft niet altijd even ernstig of strikt wetenschappelijk te zijn. Zo lang het maar iets te maken heeft met huisartsen genees kunde, wordt het door ons aandachtig gelezen en gepubliceerd in Scoop. Liefst geen anonieme brieven, want daar kunnen we niet op ingaan. Teksten kunt u sturen naar: 366

9 O P R O E P D W A R S K I J K E R Bednet: afstandsonderwijs aan langdurig zieke kinderen Eén van de belangrijkste kinderrechten is het recht op onderwijs. Voor langdurig zieke kinderen is dit recht in ons land echter niet gegarandeerd. Kinderen die lange periodes moeten revalideren of voortdurend in en uit het ziekenhuis gaan voor zware therapieën, blijven thuis zo goed als verstoken van onderwijs. Voor hen wil de vzw Bednet een oplossing vinden, door hen via het internet met hun eigen leerkracht op school te verbinden. Via afstandsleren kunnen langdurig zieke kinderen terug de draad opnemen van hun leven en vallen zij niet uit hun sociale groep. Het is de bedoeling om op deze manier een gestructureerd virtueel onderwijsnetwerk uit te bouwen voor zieke kinderen in heel Vlaanderen. Wie komt in aanmerking? Kinderen tussen 6 en 18 jaar (leerplichtig): die door ernstige ziekte of ongeval chronisch of cyclisch afwezig moeten zijn op school; die thuis, in een hospitaal of revalidatiecentrum verblijven; die in Vlaanderen in een school ingeschreven zijn. Na de realisatie van de leeromgeving voor leerplichtige kinderen kan worden overwogen om ook kleuters tussen 4 en 6 jaar in het project op te nemen. Bednet zoekt momenteel dringend langdurig zieke kinderen, hun ouders en leraren die aan de eerste proefprojecten in het schooljaar willen deelnemen. Wellicht kunt u ons, in uw hoedanigheid van huisarts, helpen door ons in contact te brengen met zieke kinderen. Voor meer informatie, kunt u een kijkje nemen op of een mail sturen naar Indien u in uw praktijk langdurig zieke kinderen hebt, geef dan de nodige gegevens door aan Els Janssens via U kunt haar ook telefonisch bereiken op E L S J A N S S E N S, P R O J E C T M E D E W E R K E R B E D N E T België heeft luxeproblemen, Congo echte! Artsenorganisaties in Vlaanderen, België en wellicht in heel wat West-Europese staten laten zich regelmatig kennen door beroepsverdedigende activiteiten en ander onderling strijdgevoel te voeren. Hierbij gaat het vaak om geld en macht, waarbij de een niet wil onderdoen voor de andere. De kwaliteit van de gezondheidszorg wordt dan wel dikwijls vernoemd, maar is ver te zoeken. Deze gedachten kwamen bij mij op na een avondvergadering van een organisatie van artsen, actief in ontwikkelingshulp. Deze vereniging bestaat sinds tientallen jaren bij de gratie van wat schenkingen, lidgelden en andere giften. De bestuursleden komen enkele keren per jaar samen. Ze bespreken dan hoe ze de gezondheidszorg in de derde wereld kunnen vooruithelpen. Doorgaans gaat het om projecten waar bekende of bevriende artsen actief zijn en waarbij wat geld, materiaal of enig andere hulp wordt bezorgd. De laatste jaren staat vooral Congo, onze oude kolonie, in de kijker. Ooit floreerde er één van de grootste en meest gerenommeerde universiteiten van Afrika. Meerdere aanwezige collega s hebben in Congo de laatste maanden en jaren herhaaldelijk deelgenomen aan zendingen, en hebben dus een uitgebreide terreinkennis. Zij brengen verhalen, plaatjes en cijfers mee over de toestand van de gezondheidszorg in dit grote Zwart-Afrikaanse land en over de restanten van de ooit zo geroemde opleidingscentra en ziekenhuizen. Je gelooft je ogen en oren niet wanneer deze mensen na een verblijf van meerdere weken of maanden met getuigenissen terugkomen. Leslokalen en ziekenhuizen zijn veranderd in ruïnes, maar worden nog steeds gebruikt om les te geven en patiënten te verzorgen. Het enige 367

10 nog beschikbare bord hangt scheef en beschadigd aan een vieze afgebladderde muur van een vuile kale ruimte, volgestouwd met voorwerpen die ooit een zitmeubel waren en er nog steeds voor moeten dienen. Studenten betrekken de kamers in ploegen van acht uur per dag. Driemaal per etmaal slapen in die kamers telkens twee studenten in één bed en zitten er twee studenten in één ruimte aan één tafel te studeren in dezelfde cursusteksten. Een hospitaalbed wordt door meerdere patiënten beslapen. In het ziekenhuis van Kinshasa is geen fysiologisch water meer voorhanden en is het de familie die voedsel meebrengt voor de zieke. Voor meerdere vakken zijn er geen opleiders meer of zijn de docenten aan de slag in zogenaamde privé-universiteiten waar de verloning merkelijk hoger ligt. Een onvolledig curriculum, professoren die niet komen opdagen, geen of verouderde cursussen, een zeer beperkt aantal studiebeurzen die vaak willekeurig worden toegewezen, zijn vaste elementen van het dagelijks leven van de student geneeskunde in Congo. In het eerste jaar geneeskunde van de UNIKIN-universiteit van Kinshasa zitten een paar duizend studenten. Wegens de al eerder beschreven toestanden en het gebrek aan geld en mogelijkheden, hebben de meesten ongeveer vijftien jaar nodig om de basisopleiding af te maken. In het licht van deze situatie is het beschamend te bedenken dat in België studenten zich beklagen omdat zij de opleiding die zijzelf voor ogen hadden, niet kunnen volgen en dat artsen groot misbaar maken omdat zij zich uitgebuit voelen en vinden dat hun luxeberoep onvoldoende wordt vergoed. Dit is echt wel de wereld op zijn kop. Belgen zijn de zesde rijksten van Europa. Artsen maken hier ruim deel uit van de bovenlaag van de bevolking. Men kibbelt hier over recht en vermeend onrecht, over onderbetaling en gebrek aan respect, terwijl men zwemt in de weelde en terwijl meer dan de helft van de wereldbevolking nog geen toegang heeft tot de essentiële basisbehoeften. Waarom sturen wij die immer ontevreden artsen niet voor enige tijd naar Zwart-Afrika? Ze kunnen er met de ware gezondheidszorg kennismaken. Dan pas zullen ze begrijpen wat uitbuiting en gebrek aan omkadering betekenen. Derdewereldlanden zoals Congo zijn natuurlijk niet geholpen met Europese artsen, tenminste toch niet fundamenteel. Men heeft er wel tijdelijke opleiders nodig en middelen om de eigen structuren op poten te zetten. In werkelijkheid is Vlaanderen dan nog één van de weinige structurele hulpverleners op het terrein. En toch kan het nog veel beter. Laten we alle opgebrande artsen in Vlaanderen voor een tijdje naar Congo versassen met duidelijke opdrachten en uitgebreide verslaggeving. En de ruziënde organisatoren en artsenverenigingen die zich hier te lande zo tekort gedaan voelen, mogen intussen hier fondsen verzamelen om de noden van een echte gezondheidszorg in de wereld deels te helpen lenigen. Geïnteresseerden kunnen, om zich een idee te vormen, al eens een kijkje nemen op de webstek van UNIKIN: N A V O R M I N G Informaticacursussen 2006 Domus Medica vzw biedt zaterdagmiddagcursussen informatica aan. Iedere cursist beschikt over een eigen computer tijdens de lessen (max. 12 deelnemers per cursus). Alle lessen gaan door bij de firma Effect in Wilrijk. We werken met de versie XP TM van Outlook TM, maar de basiskennis van wat u leert is perfect overdraagbaar naar andere versies van dit pakket. Cursus Outlook XP TM , op 16 september 2006 Cursus Surfen op het internet, op 30 september 2006 Cursus Outlook XP TM agenda en taken, op 14 oktober 2006 Studiedag Aanbevelingen in de huisartsenpraktijk Houd 14 oktober 2006 al vrij in uw agenda! Dan gaat in Antwerp-Expo (voorheen het Bouwcentrum) te Antwerpen een belangrijke studiedag door over aanbevelingen in de huisartsenpraktijk. In de voormiddag krijgt u een stand van zaken over slapeloosheid, depressie en zwangerschapsbegeleiding. Wat zijn de belangrijkste zaken uit de recent verschenen aanbevelingen die u als huisarts zeker moet weten? In de namiddag zijn er een tiental werkgroepen, waarvan u er twee kunt kiezen, onder andere niet-medicamenteuze aanpak van slapeloosheid, motiveren bij rookstop, urgentietrousse, gedragsaspecten bij obesitas en cardiovasculair risicoprofiel (toetsing). Binnenkort hoort u hier meer over! 368

11 Cursus Spirometrie in de huisartsenpraktijk In het voorjaar was de cursus spirometrie een groot succes. Vermits er slechts vijftig artsen konden deelnemen (de praktijklessen vonden immers in beperkte groep plaats) en de belangstelling voor deze cursus groot blijft, hernemen we hem zeker in het najaar. De locaties zijn Kortrijk of Roeselare (te bepalen), Hasselt en Mechelen. Hebt u belangstelling, dan kunt u uw naam nu al opgeven. Zodra de definitieve data en locaties bekend zijn, krijgt u dan als eerste de kans om in te schrijven. Kwaliteitsvol eerstelijnsmanagement De cursus Kwaliteitsvol eerstelijnsmanagement (ELMcursus) is een nieuw aanbod van het project Huisarts & Samenwerking (HUSAM) van Domus Medica. Hiermee willen we ondersteuning bieden inzake specifieke taakinvulling (hoe zelf kwaliteit verbeteren?) en interdisciplinaire samenwerking (hoe de communicatie verbeteren?). Volgende modules in het kader van deze cursus zijn: Time Management op zaterdag 9 september 2006 van 9 tot 13 uur, in het Domus Medica-huis te Berchem. Deelnameprijs voor leden is 70 euro en voor niet-leden 140 euro. Vergadertechnieken op zaterdag 16 september 2006 van 9 tot 13 uur, in het Domus Medica-huis te Berchem. Deelnameprijs voor leden is 70 euro en voor niet-leden 140 euro. Inschrijven kan bij Sigrid Heyninck telefonisch op of via naar: Dag van de huisarts De ledendag van Domus Medica gaat door op 18 november Naar gewoonte wordt deze gekoppeld aan een belangrijke studiedag. Wat u die dag mag verwachten, verneemt u in een van de volgende Scoops. Cursussen oplossingsgerichte cognitieve therapie (OGCT) Tweedaagse cursus Gesprekstechnieken voor de huisarts In het voorjaar was deze cursus zo snel volzet dat we hem zelfs niet aan het bredere huisartsenpubliek konden aankondigen. Uiteraard herhalen we deze cursus nog eens in het najaar (max. 15 deelnemers). Oefensessies gesprekstechnieken voor de huisarts gebaseerd op de oplossingsgerichte cognitieve therapie (OGCT) Deze oefensessies worden georganiseerd op 16 september en 21 oktober 2006 van 9 tot 16 uur, in het Domus Medica-huis te Berchem. DOELGROEP Huisartsen, psychologen en psychotherapeuten die een intensieve, stap-voor-stapoefening van de OGCT-cursus (Brugs model) willen volgen, en huisartsen die zich willen verdiepen in OGCT (zij moeten voorheen minstens één dag OGCT hebben gevolgd door dr. Isebaert). Enige voorkennis van het Brugs model is dus nodig. INHOUD In deze sessies wordt het oplossingsgericht model stapsgewijs aangereikt, uitgebouwd en ingeoefend in kleine groep. Naast demonstraties gaan de cursisten ook zelf oefenen, waardoor ze de aangeleerde gesprekstechnieken werkelijk leren toepassen en feedback krijgen over hun manier van werken. Verschillende interventies worden ingeoefend: Hoe maakt men een goed contact met de patiënt? Hoe creëer ik een hulpvraag? Hoe spreek ik concrete doelstellingen af? De mirakelvraag gebruiken; Uitzonderingen zoeken op het probleem; Focussen op het positieve en op wat nog goed gaat; Complimenteren; Hulpbronnen zoeken en stoppen met analyseren van problemen; Met schalen werken; Informatie geven om te stimuleren tot verandering; Copingvragen. Na de demonstraties gaan de cursisten onder supervisie van de trainers in subgroepen aan de slag. Voor meer info over of inschrijven voor deze activiteiten, kunt u terecht op het Domus Medica- secretariaat bij Sigrid Heyninck of Corina de Korte, Sint-Hubertusstraat 58, 2600 Berchem, tel.: , fax: , Alle navormingsactiviteiten van Domus Medica kunnen worden geraadpleegd op onze website: 369

12 K A L E N D E R A C T I V I T E I T L O C A T I E D A T U M O STUDIEDAG TIMEMANAGEMENT ANTWERPEN 09/09/06 O CURSUS ORTHOPEDISCHE GENEESKUNDE (WERVELKOLOM) ANTWERPEN 09/09/06, 25/11/06, 16/12/06 O CURSUS OUTLOOK XP WILRIJK (ANTWERPEN) 16/09/06 O STUDIEDAG VERGADERTECHNIEKEN ANTWERPEN 16/09/06 O INTENSIEVE OEFENCURSUS OPLOSSINGSGERICHTE COGNITIEVE THERAPIE (OGCT) ANTWERPEN 16/09/06, 21/10/06 O 7DE EERSTELIJNSSYMPOSIUM BRUSSEL 23/09/06 O CURSUS SURFEN OP HET INTERNET WILRIJK (ANTWERPEN) 30/09/06 O 37STE MEDISCH-PSYCHOLOGISCH WEEKEND: BLANKENBERGE 30/09/06, 01/10/06 "MOEILIJKE MENSEN": HUISARTS EN PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN O BASISCURSUS MONO- EN MULTIDISCIPLINAIR SAMENWERKEN HERENTALS 07/10/06, 28/10/06, 25/11/06 O CURSUS OUTLOOK XP AGENDA WILRIJK (ANTWERPEN) 14/10/06 O STUDIEDAG AANBEVELINGEN ANTWERPEN 14/10/06 O KORTE DAGTRAINING GEDRAGSVERANDERING ANTWERPEN 14/10/06 O KORTE AVONDTRAINING GEDRAGSVERANDERING ANTWERPEN 17/10/06 O LEDENCONGRES "DAG VAN DE HUISARTS" TE BEPALEN 18/11/06 O DAGTRAINING GEDRAGSVERANDERING ANTWERPEN 25/11/06 O KENNISMAKING MET OGCT BIJ ANGST NAZARETH 25/11/06 O STUDIEDAG JURIDISCHE EN FINANCIËLE ASPECTEN VAN SAMENWERKEN ANTWERPEN 16/12/06 O STUDIEDAG PRAKTISCHE VAARDIGHEDEN LEUVEN 10/02/07 Vraag voor al deze activiteiten de folder op het Domus Medica- secretariaat bij Sigrid Heyninck of Corina de Korte, Sint-Hubertusstraat 58, 2600 Berchem, tel.: , fax: , website: Naam: (stempel) o Ja, stuur mij meer informatie (ik schrijf nog niet in) 370

Elektronisch bestel- en registratiesysteem voor vaccins

Elektronisch bestel- en registratiesysteem voor vaccins Vaccinnet Elektronisch bestel- en registratiesysteem voor vaccins N. Van de Vyver korte samenvatting Om de bestelling en levering van vaccins voor de Vlaamse basisvaccinatiekalender beter te laten verlopen,

Nadere informatie

Samenwerkingsinitiatief. regio Tielt

Samenwerkingsinitiatief. regio Tielt 2011 Samenwerkingsinitiatief rookstop regio Tielt De huisartsenkring t Oost van West-Vlaanderen en het St. Andriesziekenhuis te Tielt slaan de handen in elkaar. De werking van het rookstopaanbod in de

Nadere informatie

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Achtergrondinformatie voor de LOKKorganisator Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Inhoud 1. Info over LOKK, peer review en gewone LOKK-activiteit... 2 2. Wie doet wat?... 2 3. LOKK-activiteit...

Nadere informatie

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 01 JANUARI 2006 TOT 31 OKTOBER 2006 - COORDINATEN VAN DE GDT : GDT van

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 COORDINATEN VAN DE GDT : GDT van de regio: oostende Adres :Hospitaalstraat

Nadere informatie

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen:

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen: 1. Voorwaarden Procedure voor het kwaliteitsregister 2. Praktische aspecten van de kwaliteitsbevordering 3. Organisatie van de permanente navorming en intercollegiale toetsing 4. Erkenning van navormingsactiviteiten

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Medische wacht- en hulpdiensten zijn er steeds voor mensen die medische zorgen nodig hebben. De realiteit leert echter dat men vaak niet

Nadere informatie

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder Inleiding Doctors4Doctors (D4D) is recentelijk van start gegaan en biedt een aanspreekpunt voor artsen met een hulpvraag. We schetsen kort vanuit welke idee D4D is opgericht, en aan welke noden in het

Nadere informatie

WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP. Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts

WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP. Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts Er was eens Jaarlijks: Ø 25,53 / 1000 artsen Ø 20,23 / 1000 advocaten Ø 15,93 / 1000 dominees

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor verpleegkunde verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor verpleegkunde verpleegkunde Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

Suïcidepreventie op de werkvloer

Suïcidepreventie op de werkvloer Suïcidepreventie op de werkvloer Gezonde marktplaats - Logo Antwerpen - 25/11/2015 Ine Vermeersch Coördinator Suïcidepreventiewerking CGG Oost-Vlaanderen Inhoud 1. Inleiding 2. Suïcidepreventie op de werkvloer:

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Word LEERMEESTER in de horecasector

Word LEERMEESTER in de horecasector Word LEERMEESTER in de horecasector Word leermeester Wil je iemand met een stage- of opleidingscontract opleiden in je bedrijf? Of misschien heb je hier al ervaring mee maar zoek je een inspirerende manier

Nadere informatie

Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits- en patiëntveiligheidsbeleid in Vlaamse ziekenhuizen

Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits- en patiëntveiligheidsbeleid in Vlaamse ziekenhuizen Universiteit Hasselt Onderzoeksgroep Patiëntveiligheid Faculteit Geneeskunde en Levenswetenschappen Faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits-

Nadere informatie

Communicatie IKZ 2010. Deel III: Cursisten- en personeelsbevragingen. Degelijk onderwijs betekent voor ons: openheid voor dialoog en diversiteit

Communicatie IKZ 2010. Deel III: Cursisten- en personeelsbevragingen. Degelijk onderwijs betekent voor ons: openheid voor dialoog en diversiteit Uit onze missie Degelijk onderwijs betekent voor ons: openheid voor dialoog en diversiteit wederzijds respect en waardering voor ieders persoon en mening zijn waarden die we door onze manier van handelen

Nadere informatie

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Rol van de kinesitherapeut D Hooghe Simon Axxon, Physical Therapy in Belgium CVS: Voorstel van proefproject Inleiding: 2009: KCE

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Bijzondere beroepstitel:

Bijzondere beroepstitel: 2012 2013 Bijzondere beroepstitel: Verpleegkundige gespecialiseerd in de intensieve zorg en spoedgevallenzorg Hogeschool West-Vlaanderen Departement Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 Wouter.Decock@howest.be

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

ToP opleiding oktober 2014-2015

ToP opleiding oktober 2014-2015 -2015 Informatie voor belangstellenden uit het verzorgingsgebied van het Academisch Ziekenhuis Maastricht en het Maxima Medisch Centrum in Veldhoven. Expertisecentrum Ontwikkelingsondersteuning Prematuren

Nadere informatie

Word LEERMEESTER in de horecasector

Word LEERMEESTER in de horecasector Word LEERMEESTER in de horecasector Waarom? Wat kan je verwachten? Word LEERMEESTER in de horeca Wil je iemand met een stage- of opleidingscontract opleiden in je bedrijf? Of misschien heb je hier al ervaring

Nadere informatie

Het klopt in mijn hoofd!

Het klopt in mijn hoofd! PERSBERICHT Brussel, 21 september 2011 Het klopt in mijn hoofd! Sinds 2009 vulden ruim 140.000 mensen de zelftest in over mentaal welbevinden op de website van de Vlaamse overheid, www.fitinjehoofd.be.

Nadere informatie

Aankondiging nieuwe cursussen TPV/NAC

Aankondiging nieuwe cursussen TPV/NAC Aankondiging nieuwe cursussen TPV/NAC Omdat deze formule succesvol is gebleken, organiseert Trekpaard Promotie Vlaanderen ook dit jaar een aantal cursussen in samenwerking met het Nationaal Agrarisch Centrum.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

DETECTIE EN BEHANDELING VAN SUÏCIDAAL GEDRAG DE ONTWIKKELING VAN EEN MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN Saskia Aerts en Eva Dumon

DETECTIE EN BEHANDELING VAN SUÏCIDAAL GEDRAG DE ONTWIKKELING VAN EEN MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN Saskia Aerts en Eva Dumon DETECTIE EN BEHANDELING VAN SUÏCIDAAL GEDRAG DE ONTWIKKELING VAN EEN MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN Saskia Aerts en Eva Dumon Studiedag VVP 10 november 2015 Programma Introductie Ontwikkeling en planning

Nadere informatie

De Vlaamse beroepsorganisatie voor verpleegkundigen en vroedvrouwen

De Vlaamse beroepsorganisatie voor verpleegkundigen en vroedvrouwen De Vlaamse beroepsorganisatie voor verpleegkundigen en vroedvrouwen Historiek 1919 Oprichting Nationale Beroepsvereniging Verpleegsters 1920 Eerste Vlaamse Katholieke Vereniging Antwerpen en Mechelen 1936

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

Voorstelling Onafhankelijk leven

Voorstelling Onafhankelijk leven Voorstelling Onafhankelijk leven Inhoudsopgave 1. Wat is Onafhankelijk leven?... 3 2. Waarom is Onafhankelijk Leven belangrijk?... 4 3.1. Met een persoonlijk assistentie budget (PAB) kan je onafhankelijk

Nadere informatie

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Palliatieve zorg Palliatieve zorg is een intensieve, persoonlijke zorg voor zieken in hun laatste levensfase als er

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

Gezondheidszorg. Zorgtraject diabetes. Informatie voor artsen en andere zorgverleners. vzw

Gezondheidszorg. Zorgtraject diabetes. Informatie voor artsen en andere zorgverleners. vzw Gezondheidszorg Zorgtraject diabetes Informatie voor artsen en andere zorgverleners 1 vzw De diabetesverpleegkundigen van Solidariteit voor het Gezin staan voor u klaar! Zorgtraject diabetes Het zorgtraject

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

Zelfdoding: acute therapie en psychische preventie Suïcidepogers: motieven en methoden

Zelfdoding: acute therapie en psychische preventie Suïcidepogers: motieven en methoden Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Universiteit Gent Zelfdoding: acute therapie en psychische preventie Suïcidepogers: motieven en methoden Dr. G. Portzky Prof. C. van Heeringen Suïcidepogingen in Vlaanderen

Nadere informatie

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie op blad 2. 2.

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie. G. Portzky

Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie. G. Portzky Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie G. Portzky 1. OMVANG VAN HET PROBLEEM 2.1. Suïcide Suïcide rates in Vlaanderen 2010 (Bron: Vlaams Agentschap

Nadere informatie

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Regionale infokantoren algemene resultaten Onderzoek uitgevoerd door Guidea in samenwerking met Toerisme Vlaanderen 1 Doelstellingen en Methodologie 3 1 Achtergrond

Nadere informatie

Domus Medica Actief voor huisarts en kringen

Domus Medica Actief voor huisarts en kringen Domus Medica Actief voor huisarts en kringen Online informatie Op de volgende bladzijden worden relevante onderwerpen voor starters uitgelicht. Surf naar www.domusmedica.be om zelf aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeeper training 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeepers Jullie gaan deuren openen naar hulp voor mensen die gevaar lopen zichzelf wat aan te doen waarom 1600 suïcides per jaar waarvan

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

Systematische scholing van personeel

Systematische scholing van personeel Systematische scholing van personeel GGZ Nederland 19 juni 2009 Jos de Keijser Klinisch psycholoog Projectleider Voorkom suïcide Opbouw Suïcidepreventie in Friesland Training van systematisch risico-onderzoek

Nadere informatie

Suïcide bij ouderen in Nederland

Suïcide bij ouderen in Nederland Suïcide bij ouderen in Nederland 19-27 AJFM Kerkhof ajfm.kerkhof@psy.vu.nl www.kerkhofpsychotherapie.nl Afdeling Klinische Psychologie Vrije Universiteit Amsterdam 2 18 16 14 12 1 8 6 4 2 19 196 Suïcide

Nadere informatie

POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE. Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis

POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE. Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis GRONDLEGGERS Positieve Psychotherapie werd in 2006 ontwikkeld door: Prof. Martin

Nadere informatie

Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven

Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven Nascholing 27 november 2012 NAS-121127-DOC-GCO Boudewijnlaan 20/21 1000 Brussel Nascholing voor leerkrachten is tijdig inschrijven Beste leerkracht Begin juni kondigden we het POV-nascholingsaanbod aan

Nadere informatie

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Pantone 430C Pantone 7426C Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Locoregionale Uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Hoe blijf jij fit in je hoofd?

Nadere informatie

(On)bezorgd kind zijn

(On)bezorgd kind zijn Vlaams Congres voor Pediatrische Psychologie Zaterdag 26 september 2015 (On)bezorgd kind zijn Zorgen voor chronisch zieke kinderen in (en buiten) het ziekenhuis Wat? Voor wie? Waar? Congres over de psychosociale

Nadere informatie

Wat betekent het CLB voor u? Hoe kan ons multidisciplinair team VAPH u helpen?

Wat betekent het CLB voor u? Hoe kan ons multidisciplinair team VAPH u helpen? Het multidisciplinair team VAPH van VCLB Leuven Infobrochure voor leerlingen en hun ouders Wat betekent het CLB voor u? Het centrum voor leerlingenbegeleiding biedt informatie, advies, diagnostiek en korte

Nadere informatie

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l

Sint-Norbertus. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l Sint-Norbertus Stationsstraat 22c 2570 Duffel tel : 015 30 40 30 pcsintnorbertushuis@emmaus.be www.pz-duffel.be Geachte lezer, Deze brochure laat u in kort

Nadere informatie

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016. Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016. Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016 Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers GDA 2016: Zorg voor de Psyche! Thema: Psychiatrie: vandaag en morgen Waar: Campus Drie Eiken Wanneer:

Nadere informatie

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf Suïcidaal proces Aan suïcide gaat een proces vooraf Van gedachte naar plan naar daad Deels observeerbaar (verbale en non-verbale signalen), deels niet Tijdspanne verschilt van persoon tot persoon Over

Nadere informatie

Profiel van de jonge suïcidepoger

Profiel van de jonge suïcidepoger Profiel van de jonge suïcidepoger Eva De Jaegere Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Univeristeit Gent Prof. Dr. C. van Heeringen Studiedag Schemerjongeren: schaduw én licht 1. Definitie suïcidepoging 2. Suïcidecijfers

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia

Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia Het aantal vrouwen die een topfunctie vervullen is vandaag de dag nog steeds zeer laag. Ook in de academische wereld zijn er veel meer mannen die een loopbaan uitbouwen

Nadere informatie

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Een voordracht geven, een toespraak houden voor collega s, een kritisch publiek overtuigen of een lezing verzorgen voor vakgenoten,

Nadere informatie

Onderwijs & Onderzoek. Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos)

Onderwijs & Onderzoek. Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos) Onderwijs & Onderzoek Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos) Onderwijs & Onderzoek Wat hebben we gedaan? Wat betekent dit voor werkveld? Waar het begon nood aan Kennis en competenties voor

Nadere informatie

Programma van toetsing

Programma van toetsing Programma van toetsing Inleiding In samenwerking met onderwijskundige experts hebben we ons programma van toetsing ontworpen. Het programma van toetsing is gevarieerd en bevat naast kennistoetsen en beoordelingen

Nadere informatie

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook NIEUWSBRIEF N 4 : NAJAAR 2013 Het hockeyseizoen is weer van start gegaan. Nieuwe spelers (jong en wat ouder) schreven zich in, trainers laten weer het beste van zichzelf zien en de competitie is weer volop

Nadere informatie

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN 1 ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN PROACTIEF HANDELEN In strikte zin Financiële onderbescherming (4,2%) In ruimere zin Onderbenutting recht op sociale hulpen dienstverlening van het OCMW In maximale

Nadere informatie

TECHNOLOGIE IN DE ZORG

TECHNOLOGIE IN DE ZORG TECHNOLOGIE IN DE ZORG MET DE MAATWERKMODULES VAN ZORGTECHNIEK LIMBURG ZIJN UW OPLEIDINGEN IN ÉÉN KLAP UP-TO-DATE KENNISMAKING ZORGTECHNOLOGIE ZORG OP AFSTAND ONDERSTEUNENDE TECHNOLOGIEËN EN HULPMIDDELEN

Nadere informatie

1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes

1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 11 oktober 2010 1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes Het project Zoet Zwanger moet vrouwen die zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015 NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING Oostende, 24 maart 2015 Wit-Gele Kruis van Vlaanderen Kristel De Vliegher OVERZICHT 1. Inleiding 2. Literatuurstudie 3. Onderzoek in de thuisverpleging

Nadere informatie

vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken.

vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken. vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken. relatie tot de ouders, verliefdheid, vriendschap, somberheid,

Nadere informatie

Stuurgroep Zorgtrajecten

Stuurgroep Zorgtrajecten Aanwezig: Dr. Bayart Leon, Dr. Bossuyt Bart, Dr. Boumendil Areski, Dr. Crepel Thierry, Dr. Deleu Gilles, Dr. Devriendt Ivan, Dr. Vanneste Luc Verontschuldigd: Dr. Leenknegt John, Descamps Julie PUNT WAT

Nadere informatie

1. Bepalen van de prioriteiten

1. Bepalen van de prioriteiten 1 1. Bepalen van de prioriteiten Bij het bepalen van prioriteiten heeft men aandacht voor: bevestigen en borgen van wat goed gebleken is (= behoud-punten); verbetering van de vastgestelde werkpunten (=

Nadere informatie

Natuurlijk heet ik onze a.s. vertrouwenspersonen hartelijke welkom en u allen die zich betrokken voelt bij deze uitreiking!

Natuurlijk heet ik onze a.s. vertrouwenspersonen hartelijke welkom en u allen die zich betrokken voelt bij deze uitreiking! Geachte Wethouder, Hartelijk welkom! We zijn verheugd over uw komst in het Dialooghuis, waarin u in een feestelijke sfeer voor het Interreligieus Beraad Segbroek (IBS) het Certificaat Vertrouwenspersoon

Nadere informatie

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH Inschrijving en inschrijvingsgeld Het studiegeld bedraagt 123 euro per studiepunt plus een vast jaarlijks

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

Gasten, vrijwilligers en werking

Gasten, vrijwilligers en werking Gasten, vrijwilligers en werking Inloophuis voor mensen met kanker en hun naasten Jaarverslag 2010 1. Achtergrond 2. Structuur 3. Werking 4. De gasten 5. De vrijwilligers 6. Financieel 7. Wie verwijzen?

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Een deel van de mensen die kampen met ernstige en langdurige psychiatrische problemen heeft geen contact met de hulpverlening. Bij hen is geregeld sprake van acute nood. Desondanks

Nadere informatie

Herziening PAB. Hoe de budgethoogte van het Persoonlijke Assistentiebudget herzien? Onafhankelijk Leven vzw Groot Begijnhof 14 A 9040 Sint Amandsberg

Herziening PAB. Hoe de budgethoogte van het Persoonlijke Assistentiebudget herzien? Onafhankelijk Leven vzw Groot Begijnhof 14 A 9040 Sint Amandsberg Herziening PAB Hoe de budgethoogte van het Persoonlijke Assistentiebudget herzien? Onafhankelijk Leven vzw Onafhankelijk Leven vzw Groot Begijnhof 14 A 9040 Sint Amandsberg www.onafhankelijkleven.be donderdag

Nadere informatie

Postmaster opleiding seksuologie

Postmaster opleiding seksuologie mensenkennis De docenten komen uit het werkveld. Dit vind ik een plus, op deze manier worden theorie en praktijk goed met elkaar verbonden. Postmaster opleiding seksuologie Postmaster opleiding seksuologie

Nadere informatie

Charter van gebruiker POD MI

Charter van gebruiker POD MI Charter van gebruiker POD MI Een charter aangaan is meer dan het droogweg meedelen van de werking van een nieuw project. Het is een overeenkomst, een engagement. Het houdt verwachtingen in voor de toekomst.

Nadere informatie

Stuurgroep Zorgtrajecten

Stuurgroep Zorgtrajecten Aanwezig: Dr. Bossuyt Bart, Dr. Boumendil Areski, Dr. Crepel Thierry, Dr. Devriendt Ivan, Dr. Leenknegt John, Dr. Vanneste Luc, Van Den Moorter Eve (stagiair Dr. Boumendil) Verontschuldigd: Dr. Deleu Gilles,

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva Bijlage 1 oktober 2012 Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva 1. Gebruik van antidepressiva CM onderzocht het gebruik van antidepressiva van jongeren van 0 tot 25 jaar van 2001 tot en met 2011.

Nadere informatie

Checklist noodsituatie in het kader van persoonsvolgende financiering (PVF)

Checklist noodsituatie in het kader van persoonsvolgende financiering (PVF) Checklist noodsituatie in het kader van persoonsvolgende financiering (PVF) Waarvoor dient deze checklist? Met deze checklist bezorgt u aan het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) de

Nadere informatie

AP6 Delen om samen te werken

AP6 Delen om samen te werken AP6 Delen om samen te werken AP6 Partager afin de Collaborer Basisinformatie + hoe ze te bewaren/toegankelijk te maken 1. Een EPD voor alle zorgberoepen Om gegevens te kunnen delen dient elk zorgberoep

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Ben ik verplicht om naar school te gaan? Kan de school mij als straf naar huis sturen? Kunnen we op school een leerlingenraad opstarten?

Ben ik verplicht om naar school te gaan? Kan de school mij als straf naar huis sturen? Kunnen we op school een leerlingenraad opstarten? Ben ik verplicht om naar school te gaan? Kan de school mij als straf naar huis sturen? Kunnen we op school een leerlingenraad opstarten? Zit je met een vraag over school? Of wil je weten wat je rechten

Nadere informatie

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA 2014 Vlaams Patiëntenplatform vzw EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA Bijlage 4 - Dagboek Dagboek van Inleiding Het Vlaams Patiëntenplatform voert samen met shiftn & Pars Pro Toto het project Patiëntgerichtheid

Nadere informatie

RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK

RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK Beste leerling, RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK Voor je ligt het Logboek dat je gaat gebruiken bij het maken van je profielwerkstuk. Na de PWS-weken lever je een geschreven werkstuk

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN Om na te gaan in welke mate de huisartsen en apothekers uit dezelfde wijk contact hebben en met elkaar overleggen, verstuurden de Apothekers van Brussel

Nadere informatie

Visie : Palliatieve zorgen

Visie : Palliatieve zorgen Indien op een gegeven ogenblik een curatieve therapie geen hulp meer brengt en de mens zich geconfronteerd ziet met het onvermijdelijke, wordt hij bevangen door angst en pijn. Het is moeilijk om dragen,

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat ik niet meer wakker werd. Elke avond bid ik dat ik bij mijn overleden man mag zijn.

Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat ik niet meer wakker werd. Elke avond bid ik dat ik bij mijn overleden man mag zijn. Ouderen in nood: wat zie je, wat kan je doen? Anke Bonnewyn Ik zie het niet meer zitten. Voor wie ben ik hier eigenlijk nog? Ik hoop dat ze mij snel komen halen? Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat

Nadere informatie

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO DETAILED CURRICULUM MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO Innovatie is noodzakelijk om in de huidige hyper-competitieve, internationale en volatiele markt continuïteit te kunnen verzekeren.

Nadere informatie

Opleiding en inscholing ORPADT 19-04-2007

Opleiding en inscholing ORPADT 19-04-2007 Opleiding en inscholing ORPADT 19-04-2007 Opleiding tot dialyseverpleegkundige Investeren in de toekomst van het dienstgebeuren Investeren in de toekomst van het dienstgebeuren 35000 30000 25000 20000

Nadere informatie

Analyse Mentaal Kapitaal. Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie

Analyse Mentaal Kapitaal. Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie Analyse Mentaal Kapitaal Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie De analyse die Better Minds at Work heeft gemaakt werd vertaald in een concreet actieplan.

Nadere informatie

Studentenbrochure Mobiel Crisisteam Noolim

Studentenbrochure Mobiel Crisisteam Noolim Studentenbrochure Mobiel Crisisteam Noolim INTRODUCTIEBROCHURE VOOR STUDENTEN MOBIEL CRISISTEAM NOOLIM 1 VOORSTELLING VAN MOBIEL CRISISTEAM 1.1 Noolim Noolim - het netwerk Geestelijke Gezondheidszorg Oost-Limburg

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Opleiding tot Webdesigner Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G)

Opleiding tot Webdesigner Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G) Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G) Inleiding De opleiding Webdesigner richt zich tot volwassenen met interesse voor een job als webdesigner/graficus.

Nadere informatie