Topsectoren maken energie los in hightech. Interview met Wifi-pionier Cees Links zet geld op Zigbee. Nieuws Maxim Delft zet nieuwe standaard in opamps

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Topsectoren maken energie los in hightech. Interview met Wifi-pionier Cees Links zet geld op Zigbee. Nieuws Maxim Delft zet nieuwe standaard in opamps"

Transcriptie

1 9 Tweewekelijks nieuwsmagazine voor de hightechindustrie 13e jaargang 8 juli - 9 september Interview met Wifi-pionier Cees Links zet geld op Zigbee Topsectoren maken energie los in hightech Achtergrond Dienstverleners zien heil in offshoring, klanten nog niet Nieuws Maxim Delft zet nieuwe standaard in opamps

2 Learn, create and make it work! Join Our Team!!! Salaris tot ,- plus auto en onkostenvergoeding CIMSOLUTIONS B.V. levert sinds 1992 hoogwaardige diensten en oplossingen op het gebied van bestuurlijke, administratieve en technische automatisering. Dit doen wij vanuit twee divisies: Business en Industry. Wij richten ons op het in- en toepassen van state-of-the-art ICT-concepten en technieken met als doel een optimale oplossing voor onze klanten. Onze expertise dekt alle fasen van de ICT levenscyclus van behoeftebepaling, ontwerp, ontwikkeling, testen tot en met onderhoud. CIMSOLUTIONS is onafhankelijk zodat wij onze klanten optimaal kunnen adviseren en ondersteunen. Wij zijn ISO gecertificeerd en in 2010 voor de vierde keer uitgeroepen tot Top Employer ICT. CIMSOLUTIONS opereert vanuit zeven vestigingen: Vianen, Best, Deventer, Rotterdam, Amsterdam, Groningen en Dhaka (Bangladesh). Cimsolutions sportdag 2011 Wij zoeken, voor zowel technische als administratieve en business automatisering, ervaren én ambitieuze professionals met een voorliefde voor ICT, die klantgericht zijn, zowel zelfstandig als in teamverband goed functioneren, communicatief en sociaal vaardig zijn en uitblinken in kwaliteit en professionaliteit voor actuele functies als: - Tester / Testcoördinator / Testmanager - Software Architect / Technisch Ontwerper - Functioneel / Applicatie / Systeem Beheerder - Projectleider / Projectmanager - C# / C++ / Java / Embedded Software Engineer - Informatie Analist / Functioneel Ontwerper - Database Administrator / Database Ontwerper - Commercieel Manager Voor meer actuele en uitdagende vacatures en vereiste kennis en ervaring, zie Ook gekwalificeerde ZZP ers/zelfstandigen/freelancers mogen reageren. Wij hebben continu uitdagende projecten. Wij bieden: - de kans om mee te groeien in een dynamische en gezonde onderneming; - zelfontplooiing door gevarieerd werk en opleiding; - uitdagende en state-of-the-art en hightech projecten; - uitstekende arbeidsvoorwaarden, zoals een auto en onkostenvergoeding; - collegiale, informele en professionele werksfeer bij een Top Employer ICT. Interesse? Als je geïnteresseerd bent in een functie bij CIMSOLUTIONS, stuur dan je sollicitatiebrief met cv naar CIMSOLUTIONS, Postbus 183, 4130 ED Vianen of mail naar Voor meer informatie kun je onze website bezoeken bij en/of bellen met Jos Peek of Patrick van der Wal, telefoon tot uur. Vianen Best Deventer Rotterdam Amsterdam Groningen Dhaka CIMSOLUTIONS B.V. Havenweg 24, 4131 NM Vianen Postbus 183, 4130 ED Vianen The Netherlands Phone: (+31) Fax: (+31) Internet:

3 REDACTIONEEL Colofon Bits&Chips is een onafhankelijk nieuwsmagazine voor mensen die werken aan slimme producten en machines. Bits&Chips is een publicatie van Techwatch bv in Nijmegen. Snelliusstraat NV Nijmegen tel fax Redactie Nieke Roos hoofdredacteur tel Alexander Pil chef redactie tel René Raaijmakers redacteur tel Pieter Edelman redacteur tel Paul van Gerven redacteur tel Vormgeving Justin López vormgever tel Marketing en events Daniëlle Jacobs marketingmanager tel Kim Huijng eventmanager tel Marjolein Vissers marketing- en eventmedewerker tel Ellen Lely coördinator trainingen tel Administratie Femke Jacobs officemanager tel Adviseur Maarten Verboom Medewerkers Julie Frijstein, Joris van Gurp, Mireille Haafkes, Bart van Mierlo, Jacqueline van Woerkom Columnisten en externe auteurs Derk-Jan de Grood, Mathilde van Hulzen, Marcel Pelgrom, Anton van Rossum, Lennart Tange, Jan Kees van der Veen, Aad Vredenbregt Uitgever René Raaijmakers tel ISSN Verantwoordelijk uitgever voor België René Raaijmakers Biesheuvelstraat Arendonk, België Drukkerij Senefelder Misset, Doetinchem Abonneren Abonnement op privéadres: 81 euro Bedrijfsabonnement: 140 euro Internationaal abonnement: 210 euro Studentenabonnement: gratis Prijzen op jaarbasis en inclusief btw. Abonnementen lopen van januari tot en met december. Opzeggen tot uiterlijk één maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode. Studenten en professionals die werken aan slimme producten en machines (zoals elektronica- en softwareontwerpers, systeemarchitecten, chipdesigners en technisch managers) kunnen Bits&Chips gratis thuis ontvangen. Vul het aanvraagformulier in op Deze gratis abonnementen zijn beperkt tot België en Nederland. Losse nummers op aanvraag: 10 euro. Klachten over bezorging Heeft u Bits&Chips niet of te laat ontvangen of heeft u andere opmerkingen over de bezorging? Laat het ons weten. Stuur een naar Adverteren Advertentietarieven staan vermeld op onze website (www.bits-chips.nl). Wanneer u op de hoogte gehouden wilt worden van komende thema s en specials of voor het reserveren van advertenties, neem dan contact op met de afdeling sales, tel Verschijningsdata 8 juli, 9 september, 23 september, 21 oktober, 4 november, 2 december, 23 december Copyright Alle rechten voorbehouden. (c) 2011 Techwatch bv. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Disclaimer Uitgever en redactie betrachten uiterste zorgvuldigheid bij het maken, samenstellen en verspreiden van de informatie in Bits&Chips, maar kunnen op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en redactie aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die zou kunnen ontstaan als gevolg van de publicatie van informatie in Bits&Chips. Columnisten en externe medewerkers schrijven op persoonlijke titel. Reacties van lezers vallen buiten de verantwoordelijkheid van uitgever en redactie. Uitgever en redactie aanvaarden geen aansprakelijkheid met betrekking tot de inhoud en ondertekening van reacties van lezers. De redactie behoudt zich het recht voor reacties niet of gedeeltelijk te plaatsen of te bewerken. Fotografie Productfoto s zijn van fabrikanten, overige foto s zijn van Techwatch bv (c), tenzij anders vermeld. Op de valreep deed het innovatiebeleid van minister Verhagen wat stof opwaaien in de publieke arena. Daags voor hij de topsectoradviezen in ontvangst nam (zie pagina 6), zag de bewindsman zijn insteek bekritiseerd door De Jonge Akademie, een twijg aan de respectabele KNAW-boom. De geplande budgetverschuiving van fundamenteel naar toepassingsgericht onderzoek betekent dat we een zeer goed systeem (onderzoek) aantasten in een poging om een minder goed werkend systeem (innovatie) te verbeteren, aldus drie jonge onderzoekers in een open brief. De verlegging van de geldstroom zou contraproductief zijn, omdat het innovatiesys teem zich in de eerste plaats voedt met de productie van het nieuwsgierigheidsgedreven onderzoekssysteem. Het is de vraag of deze argumentatie kan standhouden, omdat de tweedeling waaraan De Jonge Akademie refereert eigenlijk niet meer bestaat. Fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek zijn allang met elkaar vergroeid, en de consequenties daarvan billijken de keuze van minister Verhagen. Paul van Gerven is redacteur van Bits&Chips. De koek is op Reguliere universiteiten hebben de geesteswetenschappen en TU s een aantal typisch technische disciplines, maar verder is er nauwelijks nog onderscheid tussen de twee. Universiteiten doen in ruime mate toegepast onderzoek en TU s fundamenteel. De laatste hebben bovendien allerhande gamma-activiteiten omarmd, overgoten met een technisch sausje. Steeds vaker worden gemengde huwelijken gesloten op afgebakende onderwerpen, zoals tussen Eindhoven en Utrecht op medisch gebied. Is dit een gevolg van al langer bestaande politieke druk om maatschappelijk relevant onderzoek te doen? Niet uitsluitend. Zeker zo sterk speelt mee dat de grabbelton met grote fundamentele ontdekkingen leeg begint te raken: het einde van de Wetenschap is in zicht. Zeker, een Theorie van Alles ontbreekt nog, maar onze huidige, spectaculair succesvolle theorieën hoeven niet overboord zodra die haar opwachting maakt. De Newtoniaanse mechanica werd ook niet op slag waardeloos toen de relativiteitstheorie haar plaats innam. Het gevolg van deze ontwikkeling is dat de wetenschap steeds vaker een oplossingsgericht engineering-karakter krijgt. Hoe atomen zich verbinden tot moleculen snappen we tot in groot detail, maar daarmee kennen we nog niet alle materialen en hun eigenschappen. Integendeel: daar zijn we waarschijnlijk nog millennia mee zoet. Om deze verkenningstocht richting te geven, wordt eigenlijk altijd eerst een toepassing in gedachten genomen. En waarom ook niet? Elders in de natuurwetenschappen zie je hetzelfde gebeuren. Hoeveel onderzoekers bij de stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (Fom) jagen nog nieuwe of preciezere natuurwetten na? Niet zo veel. Ze zijn te druk kwantumdots met andere materialen te combineren tot superzonnecellen, of met sensoren maken. En dat onderzoekers steeds vaker de grensgebieden met andere disciplines opzoeken, is niet zuiver uit nieuwsgierigheid; ze hebben ook nieuw jachtterrein nodig. In deze context is het niet erg schadelijk het fundamentele onderzoek meer aan lokale economische belangen te koppelen. Een budgetverschuiving in redelijkheid, want ongebonden onderzoek blijft een groot goed is een onvermijdelijke reflectie van het succes der wetenschap. Doorstaat Verhagens innovatiebeleid hiermee de toets der kritiek? Nee. De netto bezuiniging op onderzoek geeft nog altijd het verkeerde signaal af over hoe Nederland zijn geld in de toekomst moet verdienen, al moet worden gezegd dat de frisse wind die mede dankzij het topsectorenbeleid is gaan waaien in de hightech (zie pagina 7) beslist hoopvol stemt. 8 juli 2011 nr. 9 3

4 How do you reposition a wafer, nanometer accurate, every 50 μs? Join ASML as a Software Engineer and help to push the boundaries of what s possible. At ASML we bring together the most creative minds in physics, electronics, mechatronics, computer science, software and precision engineering to develop lithography machines that are key to producing cheaper, faster, more energy-efficient microchips. Our machines need to image billions of structures in a few seconds with an accuracy of a few silicon atoms. The speed and precision of our machines are critical to help our customers meet their production targets. As a result, our software-controlled lithography machines have to reposition silicon wafers to nanometer accuracy in all three axes every 50 microseconds. It s a complex piece of choreography that requires multi-disciplinary skills and real teamwork. If you re a team-oriented software engineer who is challenged by complex technical problems, expert in programming and modeling for critical real-time applications and capable of working to demanding deadlines, you ll find working at ASML as a Software Engineer a highly rewarding experience. Per employee we re Europe s largest private investor in R&D, giving you freedom to experiment and a culture to get things done. For engineers who think ahead

5 INHOUD INTERVIEW 16 NIEUWS 10 ACHTERGROND 20 Wifi-pionier zet geld op Zigbee Delftenaren zetten nieuwe standaard in opamps Outsourcing, nearshoring en farshoring in de hightech VERDER IN DIT NUMMER NIEUWS 6 Jury beraadt zich op beauty contest van topsectoren 7 Winst topsectorbeleid in hightech al geboekt 10 Delftenaren zetten nieuwe standaard in opamps 15 Ruis OPINIE 3 De koek is op Paul van Gerven 9 Personele zaken Marcel Pelgrom 11 The war for talent Aad Vredenbregt 13 Embedded software: een grijze wereld? Lennart Tange 15 Vraag het de headhunter Anton van Rossum INTERVIEW MET CEES LINKS 16 Wifi-pionier zet geld op Zigbee ACHTERGROND OVER UITBESTEDING 20 Hightech ziet nog veel beren op weg naar outsourcing 22 Vooral nearshoring wordt booming business ACHTERGROND OVER PERSOONLIJKE VAARDIGHEDEN 26 De held die voor mijn nachtrust zorgt EN VERDER 30 Cursusagenda 30 Eventagenda 30 Wegwijzer 31 Advertentie-index Binnenkort in Nr. 10 Thema Agile Nr. 11 Thema ASML Nr. 12 Beursnummer In samenwerking met Een interessante bijdrage? Adverteren in deze nummers? Copyright 2008 Techwatch Studio 8 juli 2011 nr. 9 5

6 NIEUWS Jury beraadt zich op beauty contest van topsectoren Minister Verhagen en zijn ambtenaren besluiten deze zomer hoe anderhalf miljard euro onderzoeksgeld over negen topsectoren wordt verdeeld. Innovatie hoogleraar en topsectorfan Dany Jacobs had liever gezien dat onafhankelijke commissies wat meer geld te verdelen hadden gehad. Innovatiehoogleraar Dany Jacobs bepleit al jaren een innovatiebeleid dat is gericht op reeds sterke sectoren. Paul van Gerven Vrijdag 17 juni nam minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie de verlanglijstjes in ontvangst van negen maaksectoren, waaronder uiteraard de hightech, die leidend worden geacht voor de Nederlandse economie. Een tiende advies ging over te nemen maatregelen om meer hoofdkantoren te lokken. Verhagen hakt deze zomer de knoop door hoe hij zo n anderhalf miljard euro bijeen geveegd uit bestaande potjes de komende jaren over deze tien gebieden gaat verdelen. Hoogleraar industriële ontwikkeling en innovatiebeleid Dany Jacobs is niet erg te spreken over deze consultatieprocedure. Een beauty contest, noemt hij het. Alle deelnemers proberen natuurlijk zo mooi mogelijk voor de dag te komen bij de jury, de ministeries. Veel beter zouden concrete voorstellen zijn geweest, die worden beoordeeld door autonome commissies. Want nu heb je toch weer het risico van een machtsstrijd tussen ministeries om hun budget en invloed te vergroten, zoals dat ook gebeurde bij de verdeling van het Fonds Economische Structuurversterking. Jacobs, al jaren adviseur van de overheid in innovatiezaken, is een voorstander avant la lettre van de topsectoren, of sleutelgebieden, zoals ze ten tijde van het Innovatieplatform heetten. Ook sterke sectoren hebben te maken met internationale concurrentie, dus is het prima om die te ondersteunen. Mijn stelling is dat ook niet-gesteunde sectoren enter the mbedded zone let s interface Technisch Software Ontwikkelaars gezocht!!! ENTER Mbedded is een hoogwaardige dienstverlener binnen de technische automatisering. Wij detacheren software professionals, waarbij onze medewerkers en hun carrièreontwikkeling centraal staan. Onze opdrachtgevers zijn R&D afdelingen van innovatieve, hightech bedrijven in Nederland, o.a. in de healtcare-, automotive-, telecommunicatie, machinebouw- en semiconductor branche. Wij bieden je de mogelijkheid om jezelf te ontwikkelen middels interessante opdrachten bij verschillende bedrijven, in verschillende branches. Voor onze opdrachtgevers zijn wij op zoek naar software professionals met aantoonbare ervaring met één of meerdere van de volgende technologieën: C, C++, C#.net en JAVA/J2EE, Windows, Linux/Unix, UML. Wij streven naar een langdurige samenwerking met als basis jouw persoonlijke wensen en capaciteiten. Tevens bieden wij een uitstekend, op maat gesneden, arbeidsvoorwaardenpakket. Wij nodigen je graag uit om persoonlijk kennis te maken op ons kantoor, we kunnen dan jouw specifieke wensen in kaart brengen. Tevens krijg je dan een goed beeld van de concrete opdrachten. Geïnteresseerd? Interface dan met ons via mail of telefoon. ENTER Mbedded Science Park 5001, 5692 EB Son T M F E I Wij zijn op zoek naar starters en ervaren Software Ontwikkelaars. Geef je carrière een impuls en join our team! Kijk bij onze vacatures op: 6 nr. 9 8 juli 2011

7 daarvan profiteren, zelfs meer dan van generieke belastingverlaging. Sterke clusters zuigen de zwakkere mee, aldus de hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Jacobs is wel teleurgesteld over het feit dat de zes sleutelgebieden uit de vorige regeerperiode zijn uitgebreid naar negen topsectoren, terwijl er netto wordt bezuinigd op innovatie. Grosso modo bestaat de bezuiniging uit het schrappen van meevallers op de aardgasbaten, doorgaans goed voor zeker enkele honderden miljoenen euro s per jaar, met uitschieters naar een miljard. Het reguliere innovatiebudget blijft intact, maar Verhagen buigt dat om van specifiek (subsidies) naar generiek beleid (belastingvoordelen voor R&D-activiteiten). Al met al toch een stevige verwatering ten opzichte van het topsectorenbeleid zoals Jacobs dat graag zou zien. De innovatie-expert ziet echter ook weer niet de noodzaak om grote bedragen erbovenop te doen. Alexander Rinnooy Kan, voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, en de Kennis en Innovatie Agenda (Kia), de officieuze opvolger van het Innovatieplatform, vraagt om miljarden per jaar extra. Absurd, vindt Jacobs. Het gaat toch prima met de Nederlandse economie? Dan doen we toch iets goed. Hoeveel geld er naar R&D gaat, hangt helemaal af van de samenstelling van de economie. Neem Finland: jaren hét innovatievoorbeeld met het hoogste percentage van bbp naar onderzoek, maar nu met Nokia toch behoorlijk in de problemen. Sectoroverschrijdende adviezen De overhandiging van de topsectoradviezen ging niet alleen maar gepaard met het gebruikelijke ceremonieel van handjes schudden en dankjewels zeggen. Vooruitlopend op zijn eindoordeel kondigde minister Verhagen alvast twee concrete maatregelen aan. Hoewel de sectoren onderling concurreren om financiering, was dit paar veelvuldig terug te vinden in de adviezen. Ze werden dan ook met gejuich ontvangen door het bedrijfsleven, ook al ging het niet om extra geld. Bedrijven mogen van Verhagen in de toekomst hun investeringen in R&D opvoeren als aftrekpost in de vennootschapsbelasting. Deze maatregel à vijfhonderd miljoen euro komt in de plaats van een gewone verlaging van deze belasting. Nog eens vijfhonderd miljoen euro stort de minister in een fonds om het innovatieve mkb te ondersteunen. De week na de overhandiging zegde de bewindsman bovendien toe om meer budget (enkele honderden miljoenen euro s) in te ruimen voor garantstelling van mkb-leningen. Vooral het innovatieve mkb heeft moeite om zijn financiering te regelen, concludeerde een expertgroep van zijn ministerie. Een derde sectoroverschrijdende zorg bleek het onderwijs. Het tekort aan goed opgeleide vakkrachten, de wildgroei van opleidingen en slechte aansluiting op de arbeidsmarkt baren de hele industrie zorgen. Zij stelt voor het bedrijfsleven meer inspraak te geven op curricula om kwaliteit en relevantie op te schroeven. Ook zou er moeten worden geëxperimenteerd met zaken als collegegelddifferentiatie en een numerus fixus voor studies met een beperkt arbeidsmarktpotentieel. Hoeveel extra was er dan wel nodig geweest volgens Jacobs? Ik zou zeggen: structureel 750 miljoen per jaar erbovenop om continuïteit te geven aan instituten en projecten die in het verleden in gang zijn gezet. Natuurlijk moet je altijd blijven evalueren of iets zijn geld nog waard is, maar er zijn op dit moment veel initiatieven die het waard zijn om voort te zetten óók voor de industrie. Dit sentiment wordt breed onderschreven door technische bedrijven. De nu doorgevoerde kortingen op de overheidsbijdrage aan innovatie mogen dan ook niet maatgevend zijn voor de toekomst, schrijft werkgeversorganisatie FME. Amandus Lundqvist, boegbeeld van de adviescommissie Hightech Systemen en Materialen (HTSM), komt zelfs op een hoger bedrag uit. Om de Nederlandse kenniseconomie te redden, moet er minstens twee miljard euro bij, zegt hij in weekblad De Groene Amsterdammer. Winst topsectorbeleid in hightech al geboekt Paul van Gerven Bescheidenheid kun je de commissie Hightech Systemen en Materialen (HTSM) niet verwijten. In haar advies vraagt zij om maar liefst de helft van de relevante NWOen TNO/GTI-middelen om de publiek-private R&D in haar sector internationaal concurrerend te houden. De acht andere sectoren moeten de andere helft maar verdelen. Dat is gerechtvaardigd, zegt Marc Hendrikse, CEO van de NTS-Group en lid van de commissie. De hightech is met 2,2 miljard euro verantwoordelijk voor de helft van alle private R&D-investeringen, maar krijgt slechts negen procent van de publieke middelen. Juist binnen het concept topsectorenbeleid is het een logische stap om dat recht te trekken. Bovendien heeft de hightech grootse ambities: in 2020 moet de exportwaarde ruim verdubbeld zijn naar 77 miljard euro. Daarin heeft ook de overheid een taak te vervullen en dat kost nu eenmaal wat meer dan de sector heeft mogen ontvangen, zegt Hendrikse, die er bijna een persoonlijke missie van heeft gemaakt om Nederland ervan te doordringen hoeveel zijn bedrijfstak aan de economie bijdraagt. In de statistieken sneeuwt dat nogal eens onder. Wat dat betreft, is er al grote winst geboekt dankzij Verhagens invulling van het topsectorbeleid, vindt Hendrikse, die constateert dat het belang van een industrie dieper is doorgedrongen in Den Haag. De uitgebreide consultatieronde heeft er bovendien toe geleid dat de schakels in de kennisketen bedrijven, overheden en universiteiten en andere kennisinstellingen zich steviger aan elkaar hebben geklonken. We begrijpen elkaar beter. De minister heeft eigenlijk een impuls gegeven die iedereen vanuit zijn eigen rol heeft opgepakt. Zo n brede consensus is zeer waardevol. De energie die is losgemaakt, is niet in geld uit te drukken, wil Hendrikse maar zeggen. Toch, geeft hij toe, wacht ook hij het oordeel van de minister in spanning af. Voor Prinsjesdag hakt deze knopen door. Sectoroverschrijdende adviezen Het verlanglijstje van HTSM: Vanaf 2015 jaarlijks 550 miljoen euro naar relevant publiek-privaat onderzoek (is nu 510 miljoen euro) Behoud van TTI s als het Esi, het Holst Centre en M2I (financiering is inmiddels tot en met 2012 gegarandeerd) Overheid moet meer innovatiegericht inkopen Holland Hightech: Nederland moet zich internationaal profileren als hightechhotspot Meer fundamenteel onderzoek moet perspectief hebben op economisch potentieel TNO moet meer vraaggestuurd werken De TU s moeten meer werk maken van de 3TU Het complete advies is te vinden op bit.ly/m3lovs 8 juli 2011 nr. 9 7

8 TOPIC Embedded Systems: embedded in your future? Passie voor techniek? Wij dagen je uit! In je carrière wil je groeien. Het beste uit jezelf halen en je ambities verwezenlijken. Dat begrijpen wij bij TOPIC maar al te goed. Als high-tech systeemhuis, gespecialiseerd in embedded systeemontwikkeling, dagen wij je uit. Iedere dag opnieuw. Sterker nog: uitdaging is bij ons een arbeidsvoorwaarde! Bij ons werk je aan afwisselende en uitdagende projecten in technische software-ontwikkeling, test-, integratie- & configuratiemanagement en digital hardware design voor embedded systemen. Bij gerenommeerde klanten in consumentenelectronica, medische- en professionele systemen. Werk dat past bij jouw ambities. Ook biedt TOPIC je gedegen en persoonlijke coaching, het Personal Improvement Program en uitdagende secundaire arbeidsvoorwaarden. Ben jij die Embedded Software Engineer of Digital Hardware Designer op zoek naar een nieuwe uitdaging? Mail dan snel je motivatie met CV naar of bel eerst met Frank de Roo, Business Manager, (0499) Voor meer informatie:

9 OPINIE Personele zaken minimale werker! Het oordeel van de voltallige directie was hard. Ik had bij onze personeelsdienst gevraagd of een dienstverband van Een negentig procent mogelijk was om een ochtend per week wiskundecolleges te volgen. Hoe de personeelsman deze vraag in de directievergadering precies heeft samengevat, weet ik niet, maar een zekere voorzichtigheid in de omgang met het personeelsdienstvolk heb ik er wel aan overgehouden. Dertig jaar geleden zorgden enkele oudere stafmedewerkers die het bedrijf van haver tot gort kenden voor de personele zaken. Daarnaast regelden twee of drie administratieve krachten de salarisadministratie van 2500 man. De technisch geschoolde personeelsfunctionaris kende alle afdelingen, snapte de aard van het werk uit eigen ervaring en kon dat ook overbrengen. En je kreeg uitleg over elke regel die op jouw salarisstrookje voorkwam. Dat was uiteraard voordat de bureaucratisering toesloeg. Tegenwoordig leiden sociale academies of universiteiten onze personeelsfunctionarissen op. Werkt dat? Net als leidinggevenden, profvoetballers, oorlogshelden, professoren en systeemarchitecten wordt Marcel Pelgrom een goede personeelsfunctionaris door zijn carrière gevormd. Daardoor missen de jonge dames en enkele jonge heer de bovengenoemde expertisegebieden en bovendien hebben ze nauwelijks intuïtie voor de vloer. Ze luisteren naar de medewerkers via enquêtes en vatten hun beleid braaf samen in spreadsheets. Als ze een keer onverhoeds de ongezouten mening van de vloer horen, moeten ze vluchten in hun protocollen. Hun taak is echter onveranderd over de jaren: het implementeren van de personele gevolgen van het directiebeleid. Bij de huidige strakke rentabiliteitseisen betekent dat het opzetten van flexibele bemensing van de firma. Strakke kwartaalplannen laten geen ruimte voor langdurige inwerkperiodes van schoolverlaters of omscholingstrajecten. Ook stagiairs en afstudeerders zijn een te grote belasting, die mooie kwartaalcijfers in de weg staat. De personeelsdienst van een financieel geoptimaliseerd bedrijf zoekt snel inzetbare krachten toegesneden op specifieke taken. Dan kom je gauw uit bij contractwerkers. Dat is ander volk dan kenniswerkers. Contracten duren niet lang en je bouwt er geen competentie mee op. De vaste staf raakt soms gefrustreerd van de avontuurlijke contractwerkers met dubbele salarissen in 30-procentbelastingtarieven die niet altijd het dubbele presteren. Intussen komen de jonge kenniswerkers slechts mondjesmaat aan het werk in de grote bedrijven. Zij zwerven op tijdelijke contracten rond of belanden bij sweatshops waar ze het geoutsourcete werk van de grote bedrijven opknappen. We hebben een tekort aan technici, en tientallen technische schoolverlaters zonder vaste baan. De Amerikaanse ingenieursvereniging kent nog een hoofdpijndossier, de supersize job. Steeds meer klussen komen voor rekening van een kleiner wordende staf. Zonder compensatie in tijd of geld, maar weigeren riskeer je niet bij hoge werkloosheid. Of al dat multitasken effectief is en tot de gewenste resultaten leidt, is twijfelachtig. Als technicus herkent u het meegekoppelde karakter van deze strategie: door te supersizen hoeft er niemand geworven te worden, wat de werkloosheid hoog houdt, zodat niemand een taak weigert. Dat geldt ook voor de omgekeerde situatie: bij voldoende banenaanbod vertrekken overbelaste mensen die één baan opvullen en er twee achterlaten. Om dit soort meegekoppelde systemen in personeelsland uit te dempen, heb je meer aan ervaren technici dan aan modern opgeleide personeelsfunctionarissen. Hoe het afliep met mijn wiskundecollege? Mijn directeur riep mij in zijn kamer en zei dat ik rustig college mocht volgen, de verloren tijd haalde ik wel in. En kom in het vervolg direct naar me toe, riep hij me nog na. Dat was een goede raad. KORT VAN INTERNET Elektronica Extra bezuinigingen bij Philips In reactie op tegenvallers bij de divisies Lighting en Consumer Lifestyle heeft Philips extra kostenbesparingen aangekondigd. Het concern zegt last te hebben van tegenvallende vraag van consumenten en de luwte in de bouw, vooral in West-Europa. Personal Care en Health & Wellness draaien wel de gewenste dubbelcijferige omzetgroei, maar kunnen het concern als geheel niet op sleeptouw nemen. Details zullen binnenkort worden bekendgemaakt. Draadloos ST-Ericsson reorganiseert, Benelux buiten schot Door verschuivingen in de businessomgeving en teruglopende vraag naar legacy producten ziet ST-Ericsson zich genoodzaakt te reorganiseren. Het heeft een plan gelanceerd waarmee het eind 2012 op jaarbasis honderdtwintig miljoen dollar verwacht te besparen. Onderdeel van de herstructurering is een ontslagronde waar maximaal vijfhonderd medewerkers wereldwijd de dupe van kunnen worden. De plannen hebben geen effect op de Nederlandse activiteiten. Dienstverlening Sioux breidt verder uit in de Randstad Per 1 juli heeft Sioux een nieuwe vestiging betrokken in Amstelhoek, in het noordwestelijke puntje van de provincie Utrecht en precies tussen de A2 en A4 in. Onder de naam Sioux Automation Technology opende het Eindhovense systeemhuis het afgelopen jaar ook al een kantoor in de stad Utrecht om de dienstverlening boven de rivieren te ontwikkelen. Dat gaat zo voorspoedig dat er behoefte is aan een tweede locatie. Verkeer en vervoer Epyon in Zwitserse handen Het Zwitserse ABB neemt laadpaalspecialist Epyon over. De multinational in energie en automatisering breidt met de acquisitie zijn assortiment infrastructurele oplossingen voor elektrische voertuigen uit. Epyon ziet onder de vleugels van het bekende en mondiaal opererende ABB kansen om sneller te kunnen groeien. ABB s sterke vermogenselektronicaplatform, wereldwijde productiefaciliteiten en toelever-, marketing- en servicenetwerk complementeren onze activiteiten, aldus CEO Hans Streng van Epyon. Oproep Materiaal gezocht over Natlab en Philips Voor een serie over het befaamde Philips Natuurkundig Laboratorium is Bits&Chips op zoek naar ideeën, tips en bronmateriaal. Vindt u dat een onderzoeksproject, gebeurtenis of persoon beslist niet mag ontbreken? Of heeft u publicaties, knipsels, opnames of contacten die de redactie zou kunnen raadplegen? Neem dan contact op met Paul van Gerven, of juli 2011 nr. 9 9

10 NIEUWS Delftenaren zetten nieuwe standaard in opamps Al zo n vijftig jaar is de operationele versterker het werkpaard van de analoge elektronicus. De opamp (operational amplifier), zoals hij meestal wordt genoemd, dankt zijn populariteit aan zijn brede inzetbaarheid en eenvoudige configureerbaarheid. Het ontwerp van de opamp is vele malen verbeterd, maar een team van het Maxim Design Center in Delft is het gelukt de specificatiegrenzen opnieuw spectaculair te verleggen. Jan Kees van der Veen Wat is een operationele versterker? In elektronische schema s staat hij afgebeeld als een driehoekje met twee ingangen (plus en min) en één uitgang. De opamp versterkt het verschilsignaal tussen de twee ingangen een factor honderdduizend of meer naar de uitgang. De ideale opamp door netwerktheoretici nullor genoemd heeft zelfs een versterking oneindig, een oneindig hoge ingangsimpedantie, een uitgangsimpedantie van nul en een oneindig hoge bandbreedte. De fysieke opamp probeert het ideaal te benaderen en dat lukt Nico van Rijn (links) en Ruud Eschauzier van het Maxim Development Center in Delft tonen twee SC70-chipjes. Het zijn respectievelijk de Max9613 (1,8 V low-offset amplifier met advanced architecture en auto-trim) en de Max9617 (1,8 V zero-drift amplifier met advanced architecture en auto-chop). voor de meeste praktische toepassingen goed. Als open versterker heeft de opamp niet veel waarde, hij wordt pas interessant met terugkoppeling, als de uitgang op slimme wijze wordt verbonden met de ingangen. De opamp is op die manier programmeerbaar. Hij is te verbouwen tot precisieversterker, sommator, inverter, spanningsvolger, integrator en nog veel meer. Vandaar zijn enorme populariteit. De opkomst van de IC-technologie in de jaren zestig van de vorige eeuw heeft de operationele versterker geschikt gemaakt voor massaproductie. Een opamp is opgebouwd uit honderden transistoren die deels zijn ge configureerd als verschilversterkers. De plus en de min van het ingangssignaal zijn verbonden aan twee identieke transistoren, die ten opzichte van elkaar gespiegeld zijn en exact dezelfde overdrachtskarakteristieken moeten hebben, ook bij veranderende temperatuur. Ze moeten ook zo veel mogelijk dezelfde temperatuur hebben. Met discrete componenten is dit vrijwel niet te maken, maar in een IC wel. Het toepassingsgebied van operationele versterkers is gigantisch: van mobieltjes tot auto s, van instrumentatieversterkers tot rookmelders, ze ontbreken in vrijwel geen enkel stuk moderne elektronica. De huidige wereldmarkt voor opamps ligt rond de drie miljard dollar en groeit nog steeds met zo n tien procent per jaar. De vijf belangrijkste fabrikanten van opamps zitten allemaal in de VS: Texas Instruments, National Semiconductor (onlangs overgenomen door TI), Analog Devices, Linear en Maxim. Allemaal hebben ze een brede opampfamilie in hun assortiment om voor iedere toepassing een geschikte oplossing te kunnen leveren: soms is hoge bandbreedte vereist, soms lage ruis, soms lage offset en drift. Opamps zijn als losse componenten te koop, maar worden ook als bouwblokken in Asics en Socs gebruikt. Vooruitgeschoven post Wat valt er na vijftig jaar ontwikkeling nog te verbeteren aan opamps? Ruud Eschauzier, directeur van het Maxim Development Center in Delft, maakt duidelijk dat de ontwikkeling onverdroten doorgaat: In opamps zijn momenteel drie markttrends zichtbaar: hogere precisie, lager energieverbruik en kleinere behuizingen. Dit komt vooral doordat de eindproducten waar opamps in terechtkomen steeds kleiner worden en vaak batterijvoeding hebben. Fabrikanten van smartphones bijvoorbeeld willen zo veel mogelijk functionaliteit in hun product en zijn blij met iedere kubieke millimeter ruimtewinst en iedere milliwatt minder vermogenverbruik. De voedingsspanning gaat om die reden steeds verder naar beneden, maar dit mag niet ten koste gaan van de performance. Voor ontwerpers van opamps is dit een enorme uitdaging: het uitstuurbereik van het uitgangssignaal wordt namelijk steeds kleiner, waardoor ruis, offset en drift die het signaal verstoren relatief steeds zwaarder gaan wegen. De precisieeisen worden daardoor zwaarder. Eschauzier bekleedde na zijn afstuderen aan de TU Delft functies bij Philips Semiconductors en National Semiconductors in de VS en Nederland. In 2007 kreeg hij van Maxim de kans om samen met zijn collega Nico van Rijn een Nederlands ontwikkelcentrum op te richten. Maxim heeft zijn R&Dcentra voornamelijk in de VS en in China zitten, maar zag brood in een vooruitgeschoven post in Europa. Momenteel bestaat de groep uit zes man, maar dat zullen er zeker meer worden, niet in de laatste plaats omdat het ontwikkelteam in zijn korte bestaan enkele baanbrekende innovaties heeft gelanceerd die geleid hebben tot nieuwe producten. De groep stelde zich als doel een opamp te ontwerpen voor een voedingsspanning van 1,8 V, met zo laag mogelijk energiegebruik, zonder concessies te doen aan signaalprecisie. Eschauzier: Een opamp is in zijn sim 10 nr. 9 8 juli 2011

11 The war for talent Als McKinsey deze term voor de demografische mismatch op de arbeidsmarkt niet al in 1997 had bedacht, dan hadden ze hem nu alsnog kunnen verzinnen. Want we merken iedere dag dat de arbeidsmarkt weer net zo oververhit is als voor de financiële crisis. Meer werk dan vakmensen we zijn feitelijk terug op het niveau van 2007, maar de situatie verslechtert per dag. Vanaf dit jaar zal de Nederlandse arbeidsmarkt jaarlijks krimpen als gevolg van de uittredende babyboomgeneratie. En dat net nu er weer meer werk is en onze internationaal georiënteerde industrie wordt geacht Nederland weer uit het dal te trekken. In de ontwikkeling van technische software gaat de schaarste extra Aad Vredenbregt opspelen. De hoeveelheid software die moet worden gemaakt, blijft namelijk toenemen. In de mechatronica zal het softwareaandeel bijvoorbeeld groeien tot bijna de helft. Studenten in de technische vakken om dat straks op te pakken, zijn er niet. Hun aantal stijgt niet of vermindert zelfs. Dat is een uitdaging, niet alleen voor de Nederlandse arbeidsmarkt, maar ook voor Nederland als geheel. Onze industrie is internationaal genoeg om het werk naar het buitenland te brengen als wij de geschoolde arbeidskrachten niet kunnen leveren. De noodzaak voor uitstekend onderwijs en promotie van technische vakken lijkt me duidelijk. Nu heeft ons onderwijs het momenteel niet makkelijk. Ook daar hebben de financiële parameters de overhand gekregen en wordt op grond daarvan gestreefd naar schaalvergroting. Daardoor is de kwaliteit de afgelopen decennia niet echt toegenomen. Outputfinanciering luidde een wildgroei aan studierichtingen in, met als dieptepunt de situatie op hogeschool Inholland. Misschien kan het onderwijs dan ook de ommekeer in gang zetten, bij de wortel. Weg met de spreadsheetsmurfen, zoals een welbespraakte professor aan de TU Eindhoven ze noemt, zowel in onderwijs als in bedrijfsleven. Laten we weer inzetten op vakdeskundigheid. Opleiden van ambachtslieden eerder dan technocraten, mensen met de gedrevenheid om mooie producten en diensten te maken. Dat daar geld mee te verdienen is, behoeft geen uitleg. Terugkeren naar de creatie van waarde in plaats van kortetermijnwinst, zoals aandeelhouderswaarde wordt geïnterpreteerd. De kansen liggen er nu om dat te realiseren. De afgelopen crisis heeft geleid tot een kritischer houding ten aanzien van aandeelhouderswaarde. Het belang van organisaties is veel groter dan alleen dat van de aandeelhouders. De behoefte aan langetermijndenken en aan meewegen van het maatschappelijk belang van onderwijs en industrie krijgt weer voet aan de grond. Dat betekent dat hogescholen en universiteiten niet worden beschouwd als geldverslindende instituten, maar als aanduwers van onze arbeidsmarkt. Net zo goed als we industrie niet slechts moeten zien als money making machines. Aad Vredenbregt is managing director van Sioux Automation Technology. pelste vorm een tweetrapsversterker. De stromen die door de twee trappen lopen, moeten minimumwaardes hebben; bij de ingangstrap bepaalt de ruisspecificatie deze ondergrens, bij de uitgangstrap de bandbreedte-eis. Om het energieverbruik te verlagen, zou je de stromen willen terugschroeven, maar dat gaat niet zonder de performance te verslechteren. Wij hebben een oplossing gevonden door de turnaround stage aan te pakken, een circuit tussen ingangstrap en uitgangstrap dat het ingangsbereik en het uitgangsbereik ontkoppelt. We hebben een advanced architecture ontworpen die de stroom laag houdt tot het moment dat het echt nodig is. Met deze current on demand verminderen we het energieverbruik ongeveer tot het theoretisch minimum terwijl de signaalkwaliteit overeind blijft. Tegelijkertijd neemt de versterking enorm toe. Omdat er nog octrooiaanvragen lopen, wil Eschauzier geen details geven over de architectuur, maar hij noemt wel nog bijkomende voordelen: hogere bandbreedte, minder thermische ruis en een zeer klein chipoppervlak. Twee opamps passen nu in één SC- 70-behuizing (ongeveer 1,25 bij 2 mm), een wereldprimeur die door klanten enthousiast is ontvangen. De Delftenaren komen met nog twee andere innovaties. Het is gebruikelijk dat iedere opamp in de fabriek een kalibratie ondergaat om te zorgen dat bij ingangssignaal nul ook het uitgangssignaal nul is: bij kortgesloten ingang wordt een DC-offset op de uitgang weggeregeld en het correctiesignaal wordt in een eenmalig programmeerbaar register opgeslagen. Het Delftse team heeft deze productietrim vervangen door een slimme en nauwkeurige power-up autotrim die tijdens het opstarten plaatsvindt en het correctiesignaal vasthoudt in een dynamisch register. De fabrieksafregeling komt hiermee te vervallen. Tevens krimpt het chip oppervlak doordat het dynamisch register veel minder ruimte vraagt. De drift (laagfrequent verloop) is een ander punt bij opamps. Om die te lijf te gaan, zijn in het verleden veel technieken ontwikkeld. Een is de chopperversterker, die het ingangssignaal met een snelle schakelaar naar een hogere frequentie brengt, als AC-signaal versterkt en vervolgens weer demoduleert. Dit type versterker onderdrukt de drift goed, maar heeft als nadeel de hoge uitgangs-ripple die weer moet worden uitgefilterd. Een andere techniek is de autozeroversterker waarbij het nulniveau in het ingangssignaal wordt gesampled en gebruikt om het uitgangssignaal te corrigeren. Zo n versterker heeft weer een ander nadeel, namelijk ruis. Door het samplen vouwt de hoogfrequente ruis terug naar het frequentiegebied waar het signaal zich bevindt. Het Delftse team heeft een nieuw type versterker uitgevonden, auto-chop, waarvan het claimt dat deze wel de voordelen, maar niet de nadelen van beide versterkertypen heeft. Ook hier geen technische details, maar de offset zou minder dan 5 µv zijn, met een verwaarloosbare drift, de ruis zeer laag en ripple zou ontbreken. Daarbij is ook nog het energieverbruik extreem laag en de dieafmeting de kleinste in de industrie. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, geeft Eschauzier toe, maar ik denk dat we met deze innovaties een doorbraak in precisieversterkers hebben in nauwkeurigheid, energieverbruik en chipoppervlak. We hebben een flinke voorsprong genomen op de concurrentie. 8 juli 2011 nr. 9 11

12 Key Account Manager (High Tech Recruitment) Hays Eindhoven Hays behoort tot de grootste spelers wereldwijd in specialistische recruitment. Diepgaande expertise in een breed spectrum van sectoren en professionele dienstverlening maakt ons ongeëvenaard in ons vak. Wij begrijpen onze klanten en kandidaten als geen ander. Resultaat gedreven professionals met de drive om kandidaten en bedrijven te helpen ambities waar te maken. In deze functie leg je contacten met lijnmanagers binnen één key account met het oog op behoefte aan High Tech functies op urenbasis, voor nu en in de toekomst. Voor lopende vacatures werk je nauw samen met het in-house Hays resource team om snel aan deze aanvragen te kunnen voldoen. Je onderhandelt over tarieven, coördineert (internationale) zaken rondom contracten en bent de spil in de relatie met deze klant. Je bent succesvol als je een vast partnership opbouwt met een stijgend marktaandeel voor Hays doordat je (internationale) kandidaten plaatst op urenbasis, aangeleverd door het recruitmentteam. Dit vraagt om ambitie, oog voor kansen, toewijding om targets te halen en professioneel accountmanagement zowel intern als extern. Passende kandidaten hebben een hbo-opleiding, affiniteit met High Tech en bewezen ervaring in een vergelijkbare account managerrol. Wij bieden je de kans je carrière te ontwikkelen in een uitdagende, zeer stimulerende, commerciële omgeving. Je inspanningen zullen beloond worden zowel op persoonlijk vlak als financieel. Wij hebben een in de markt onderscheidend internationaal trainingsprogramma en bonussysteem. Interesse? Neem contact op met Marjolein de Hooge. E: of T: +31 (0) Technisch Software Engineers Regio Eindhoven en Apeldoorn TASS technology solutions is een dienstverlener op het gebied van technische en embedded software. Een mensgerichte organisatie die al meer dan 30 jaar voorop loopt in de ontwikkeling van software voor technisch hoogwaardige producten. Eerst als onderdeel van Philips en sinds 2007, met succes als zelfstandige organisatie. TASS is op zoek naar diverse Technisch Software Engineers voor vestigingen in Apeldoorn en Eindhoven. Heb jij een aantal jaren werkervaring en ben je toe aan een omgeving waar je jezelf verder kunt ontwikkelen? Jij wilt verschillende opdrachten die je steeds weer uitdagen en waarbij je in contact komt met veel verschillende programmeertalen, technieken en technologieën. TASS heeft de baan die je zoekt en helpt om je kennis te ontwikkelen met behulp van een uitgebreid en persoonlijk trainingsplan. Onze engineers werken aan hightech embedded software in onder andere: autonavigatie, mobiele telefonie, consumenten elektronica, medische apparatuur en lithografische machines. Variërend van onderzoek tot dynamische productontwikkeling. Voor meer informatie over TASS en vacatures kijk op of neem contact op met Jeanne de Laat Jouw sollicitatie en CV ontvangen wij graag via TASS technology solutions Contactpersoon: Jeanne de Laat Tel: Software engineer Promexx Contactpersoon: Suzanne van Dijck Tel: Sr. software engineer / (sr.) software designer Promexx Contactpersoon: Suzanne van Dijck Tel: Redacteur elektronica (junior) Techwatch Contactpersoon: Nieke Roos Tel: De vacaturesite voor hoger opgeleide technici

13 OPINIE Embedded software: een grijze wereld? Al bij het begin van mijn studie wist ik: het vinden van een baan is niet zo moeilijk. Er bleek overal een tekort te zijn aan mensen die doen wat ik wil doen. Dat werd iedere keer weer bevestigd als ik een event bezocht. Nu ik mijn master bijna heb afgerond, ben ik me steeds meer gaan oriënteren op mijn carrière. De zoektocht naar een fulltime job leek makkelijker dan voor de banen die ik eerder heb gehad; ik hoef nergens meer rekening mee te houden zoals het combineren met een studie of de bereikbaarheid met de fiets. En omdat ik zowel elektrotechniek (bachelor) als softwareengineering (master) heb gestudeerd, kan ik echt alle kanten op. Voor ik mijn master begon, wilde ik altijd iets met embedded systemen doen. Daarvoor zat ik wel goed in Eindhoven. Maar bij mijn master in Amsterdam, buiten onze eigen Silicon Valley, kwam een verrassend beeld naar boven over embedded software en de regio Eindhoven: Lennart Tange embedded systemen zouden wat software betreft erg grijs zijn. Er werken weinig jonge mensen en de vernieuwingen in technieken worden vooral in de hardwareontwikkeling gestuurd. Het vervelende is dat dit beeld bij het grootste deel van mijn medestudenten leeft. De term ondergeschoven kindje voor de software komt in gesprekken met hen met enige regelmaat voorbij. Dat er weinig jonge mensen werken, is niet per se slecht, maar wat betreft die weinig vernieuwende technieken hebben ze best wel een punt weer mede veroorzaakt doordat er zo weinig jong bloed is. Iedereen die er werkt, doet het al jaren zo. Zo kom je bijvoorbeeld niet zo snel als in andere softwaretakken in contact met innovatieve, expressievere programmeertalen of nieuwe testmethodes, gekoppeld aan allerlei extra opleidingen. Als starter schrikt het dan ook af een carrière te zoeken in die grijze wereld van embedded systemen. Wat jammer is, want volgens mij zitten er een aantal erg getalenteerde jongens tussen mijn medestudenten. Volgens mij zijn er echter genoeg redenen om software in de embeddedwereld juist veel hipper te laten zijn dan software voor een financiële instantie. Ontwikkelingen zijn er ook heus wel kijk maar naar de opkomst van de modelgedreven aanpak maar er zou best een tandje bijgeschakeld kunnen worden in de vorm van samenwerkingen bij de ontwikkeltooling. Wat dat betreft, laten we ons nog graag verrassen door wat de fabrikant met zijn chip meelevert. Tooling denk aan compilers voor expressievere talen of verificatie en kwaliteitsmetingen van software is vaak de link tussen het bedrijfsleven en de wetenschap. Gevonden theorieën over hoe we goede software kunnen ontwikkelen, maken via tools de vertaalslag naar de praktische wereld. Voor mij en veel van mijn medestudenten is juist die link tussen het bedrijfsleven en de academische wereld interessant. Ook zorgt juist die tooling ervoor dat er niet meer hoeft te worden gewerkt met zo n ouderwetse C-compiler. Embedded-bedrijven zouden wat meer moeten samenwerken met universiteiten of spin-offs op het gebied van tooling. Onderwerpen zat: modelgebaseerd testen, domeinspecifieke talen, broncodemetrieken, platformonafhankelijkheid, noem maar op. Studenten moeten daar dan wel bij worden betrokken; juist voor de echte bollebozen is dit aanlokkelijker dan die grote leasebak. KORT VAN INTERNET Halfgeleidermachines Sikko Wittermans naar ASML Sikko Wittermans is overgestapt van Océ naar ASML. Sinds 1 juli werkt hij in Veldhoven als senior vicepresident Industrial Engineering. Bij Océ heeft hij meer dan drie jaar aan het R&D-roer gestaan voor de breedformaat- en cutsheetprinters. Daarvoor werkte hij ruim twee decennia voor Philips. Hans Geelen volgt Wittermans op als senior vicepresident R&D van Océ. Medische systemen Nucletron in Zweedse handen Het Zweedse medisch-technologische bedrijf Elekta telt 365 miljoen euro in contanten neer voor Nucletron. De twee willen hun complementaire technologieën voor bestraling van tumoren samen gaan aanbieden. Daarbij profiteren ze van elkaars klantenbestanden: Nucletron heeft rond de duizend klanten, Elekta rond de vijfduizend. Nucletron denkt door de overname zijn groeistrategie verder vorm te kunnen geven. Het hoofdkantoor en de ontwikkeling blijven in Veenendaal. Verlichting Philips vertroetelt slaplantjes Philips en tuinbouwbedrijf Deliscious hebben een systeem ontwikkeld speciaal gericht op het kweken van sla. Door ledverlichting met het juiste kleurenspectrum in te zetten, kan dat in lagen boven elkaar. Het afgelopen jaar hebben de partners de lichtniveaus en spectra onderzocht die het beste resultaat opleveren. De klimaatkamer is gericht op de eerste fase in de slateelt, het opkweken van zaadje tot plantje dat gepoot kan worden. Komend voorjaar komen de eerste pootbare slaplanten uit de nieuwe kweekruimte. Elektronica Duchâtelet verkoopt twee paarden uit technologiestal De Vlaamse zakenman-politicus Roland Duchâtelet verkoopt in korte tijd twee van zijn technologiebedrijven, beide uit het Belgisch-Limburgse Tessenderlo. Autosensorproducent Sensor-Nite gaat voor 225 miljoen euro naar de Amerikaanse branchegenoot Sensata en EMS-specialist Epiq komt voor 43 miljoen in handen van de Filippijnse sectorgenoot en commerciële partner Integrated Microelectronics. Duchâtelets Elex-holding haalde Epiq in december van de beurs. Draadloos AT&T certificeert inbouwmodules Option Vijf inbouwmodules van Option hebben een certificering gekregen van het Amerikaanse AT&T. Hierdoor kunnen producenten en ontwikkelaars sneller nieuwe 3G-apparaten of M2M-toepassingen op het snelle mobiele breedbandnetwerk in de Verenigde Staten ter beschikking stellen. De modules zijn volgens het Leuvense bedrijf geschikt voor mobiele apparaten zoals notebooks en tabletcomputers. Ook lenen ze zich voor M2M-toepassingen met een hoge bandbreedte zoals beveiligingscamera s, digital signage en voertuigen. 8 juli 2011 nr. 9 13

14 Kun jij het schilderij zo aan de twee spijkers ophangen, dat het valt als willekeurig welk van de spijkers valt? Stuur je inzending uiterlijk 23 augustus a.s. naar: Onder de inzenders verloten we een kadobon t.w.v. E 50,=. De uitslag wordt via onze website op 26 augustus a.s. bekend gemaakt. Hier zie je een manier om met een touwtje een schilderij aan twee spijkers te hangen. Dit heeft de prettige eigenschap, dat als één van de spijkers het begeeft, het schilderij toch blijft hangen. Dit ontlokt wel de vraag: kun je het touw van het schilderij ook op zo n manier om de spijkers hangen, dat het schilderij valt als één van de spijkers uit de muur valt maar de andere stevig vast blijft zitten? Je mag het touwtje zo lang maken als je wilt. (P.S. De liefhebber mag het ook met dríe spijkers proberen. ) Puzzel: Mathijs Romans / consultant Alten PTS Linie DZ Apeldoorn Beukenlaan CD Eindhoven Rivium 1e straat LE Capelle a/d IJssel

15 OPINIE Vraag het de headhunter A.F. vraagt: Ik werk als software-ingenieur bij een groot technologieconcern. Het gaat helaas niet zo goed met het bedrijf. De crisis mag dan langzamerhand voorbij zijn, het loopt bij ons zeker nog geen storm met nieuwe projecten. In al zijn wijsheid heeft het management daarom weer eens wat uit de hoge hoed getoverd. Medewerkers waarvan de inschatting is dat ze die tijdelijk kunnen missen, komen in een uitleenprogramma terecht. Collegiale inhuur noemen ze het met een mooie pr-term, een noviteit als je het mij vraagt. Ook ik ben in deze categorie terechtgekomen. Het komt erop neer dat relaties en andere bedrijven Anton van Rossum ir-search.nl deze mensen kunnen inhuren voor een of ander project. Dat klinkt misschien nog niet eens zo gek omdat ik zo ook ergens anders in de keuken kan kijken, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat ik op een zijspoor wordt gezet. Moet ik al op zoek naar een andere baan? Of bent u vaker dergelijke vreemde constructies tegengekomen? De headhunter antwoordt: Anders dan je denkt is deze constructie zeker niet nieuw. Uit de oude doos gaat mij een beetje ver, maar het is zeker een beproefd recept. Wanneer een werkgever met een verminderde orderportefeuille kampt, staat hij voor de keuze: ofwel hij doet niets waardoor de kosten doorlopen en de inkomsten afnemen, of hij neemt maatregelen om de kosten te beperken. Dit houdt over het algemeen in dat er een reductie van het personeelsbestand wordt doorgevoerd. Deze maatregel is echter impopulair en je werkgever zal alles doen om dit te voorkomen. De redenen liggen voor de hand: het levert negatieve publiciteit op, reorganisaties kosten veel geld en binnen R&D-afdelingen leidt het vaak tot een vervelende braindrain. Je raakt immers niet alleen mensen kwijt die je niet meer nodig hebt, ook diegenen die onmisbaar zijn voor het bedrijf blijken vaak in verhoogde mate mobiel te worden. Door het instrument collegiale inhuur te gebruiken, kan het bedrijf zich een hoop ellende besparen. Ook voor de betrokken werknemers kan dit aantrekkelijk zijn, zoals je zelf al constateert. Je krijgt immers voor de duur van een project de kans om in de keuken van een andere organisatie rond te neuzen, de sfeer te proeven en iets bij te leren, terwijl je dienstverband gewoon doorloopt. Enkele jaren geleden zou dit instrument geen enkele zin hebben gehad omdat de arbeidsmarkt er niet naar was. Op dit moment staan de zaken er echter heel anders voor en hebben bedrijven weer moeite om gekwalificeerd technisch personeel te vinden. Ook voor oudere werknemers is collegiale inhuur aantrekkelijk. Voor hen is het vaak moeilijker om van baan te veranderen omdat bedrijven hen vaak te duur en inflexibel vinden. Voor inhuur op projectbasis spelen deze argumenten minder een rol. Zij kunnen in deze projecten laten zien dat dit oordeel ongegrond is en krijgen de kans een mooi visitekaartje van zichzelf af te geven. Voor je werkgever is dit ook een positief punt. Mocht het namelijk op de langere termijn niet wenselijk zijn het dienstverband te handhaven, bijvoorbeeld door het structurele karakter van de terugval in de orderportefeuille, dan heeft het een concrete bijdrage geleverd aan het beginsel van van werk naar werk. En wanneer er in de toekomst toch nieuwe opdrachten komen, is het altijd te prefereren dat je in de tussentijd niet hebt stilgezeten en er iets bij hebt geleerd. Van de vier miljoen oproepen die bij de Alarmcentrale in Driebergen binnenkomen, zijn er drie miljoen onterecht. Een aanzienlijk deel daarvan is afkomstig van broekzakbellers, wiens opgeborgen telefoons per ongeluk 112 hebben gedraaid. Je kunt er een boete voor krijgen, maar meestal blijft het bij een vermanende sms. Oog om oog, tand om tand. Een Ierse rechter heeft een dertienjarige delinquent opgedragen zijn XBox in te leveren. De jongen had de spelcomputer genoemd toen de magistraat tijdens de borgtochtprocedure had gevraagd wat hem zeer dierbaar was. In zijn eerste tweet heeft paus Benedictus XVI de lancering van de nieuwe nieuwssite van het Vaticaan aangekondigd: news. va. Zit God trouwens al op Facebook? Er zijn wiskundigen die pi, de omtrek van een cirkel gedeeld door de diameter, maar niks vinden. Zij beschouwen tau, omtrek gedeeld door de straal, een veel natuurlijkere cirkelconstante. Om tau uit de schaduw van pi te halen, is er daarom nu ook een tau-dag, vanzelfsprekend op 28 juni. Hij is er! Duke Nukem Forever, de opvolger van het populaire computerspel uit de jaren negentig heeft zijn fans vijftien jaar laten wachten, want geestelijk vader 3D Realms vond het simpelweg niet goed genoeg, wat leidde tot veertien jaar uitstel, een veelvoud aan Vaporware Awards, rechtszaken en de overname door een andere ontwikkelaar. Die geeft het nu ten langen leste uit. De recensenten geven 3D Realms echter gelijk: het spel is simpelweg niet goed genoeg. De korte accutijd van de moderne smartphone is waarschijnlijk een van de grootste frustraties voor nerds die de natuur in willen trekken. Gelukkig heeft het Japanse Tes Newenergy nu een oplader die werkt op een houtvuurtje. Robots lijden niet, tenzij ze er speciaal voor gebouwd worden natuurlijk. De Japanse Showa Hanako 2-trainingsrobot voor tandartsen schudt haar hoofd, verslikt zich, niest en hoest en knijpt haar mond dicht in reactie op een pijnlijke behandeling. Pieter Edelman / Paul van Gerven 8 juli 2011 nr. 9 15

16 INTERVIEW MET CEES LINKS In het voormalige draadloosbolwerk Nieuwegein stond hij aan de wieg van Wifi en bracht hij de standaard tot wasdom. Inmiddels heeft hij een nieuwe liefde: Zigbee. Cees Links over het reilen en zeilen van zijn start-up Greenpeak, de (r)evolutie van draadloos en de Zigbee-variant RF4CE, waarvan hij sinds kort het gezicht is. Nieke Roos geeft een heel goed gevoel als ik mensen draadloos zie internetten of ze er met plezier over hoor Het praten. De meesten hebben geen flauw idee dat ze daarbij Wifi gebruiken, laat staan dat ze weten dat Nederland een van de drijvende krachten is geweest achter die technologie, zegt Cees Links vanuit het kantoor van Greenpeak, dat de bovenste twee etages beslaat van een winkelpand in hartje Utrecht. Een paar kilometer verderop in Nieuwegein, bij wat oorspronkelijk NCR was en uiteindelijk als Agere ter ziele ging, stond hij eind jaren tachtig, begin jaren negentig aan de wieg van , zoals de Wifi-standaard in IEEE-termen heet (zie kader). Hoewel Wifi hem nog steeds na aan het hart gaat, heeft Links tegenwoordig een nieuwe grote liefde: Zigbee, dat is gebaseerd op de IEEE-standaard Onlangs vroeg de Zigbee Alliance, de gemeenschap rond de technologie, hem zelfs om het gezicht te worden van RF4CE, de variant voor afstandsbedieningen. Als marketing chair gaat hij de wereldwijde integratie in consumentenelektronica en thuisentertainmentsystemen in goede banen leiden. De bekroning zou zijn als Zigbee net zo n huistuin-en-keukenmerk is geworden als Wifi en net zulke warme reacties oproept. Niet geheel toevallig sluit Links werk voor de Zigbee Alliance naadloos aan op de activiteiten van Greenpeak, waarvan hij oprichter en CEO is. Het jonge bedrijf maakt chips voor afstandsbedieningen van consumentenapparaten en gebruikt daarbij low-power Zigbee voor de datacommunicatie. We willen ons onderscheiden door de beste te zijn in energieverbruik. Daarom focussen we op RF4CE, zegt Links. Zigbee zelf is al ontworpen om zo zuinig mogelijk te zijn, maar wij hebben ervoor gekozen om ons daar verder in te specialiseren. Bij consumentenelektronica is het tegenwoordig bijna een eis. RF4CE voorziet daar dan ook in. Greenpeak ontwerpt zijn chips in Utrecht. De softwareontwikkeling gebeurt deels in de Domstad en deels in het Belgische Zele, nabij Gent. De IC s laat het bedrijf vervolgens produceren in Taiwan, verpakken in China en testen in Duitsland. Ten slotte gaan ze naar de klanten, waar de mensen van Links helpen met de integratie in de eindproducten. Belangrijke afnemers zijn de Amerikaanse kabelmaatschappij Comcast en Sony, dat de Zigbee-chips inbouwt in zijn Japanse televisies en de bijbehorende afstandsbedieningen. Overbodig Groot voordeel is dat zender en ontvanger elkaar niet hoeven te zien, zoals infrarood dat vereist; ze hoeven zelfs helemaal niet in dezelfde ruimte te zijn, verklaart Links de keuze voor de RF-technologie Zigbee. In plaats van in het televisiemeubel kan de settopbox in de meterkast staan, naast het internetmodem. Verder zou je met Zigbee de verlichting in het hele huis kunnen bedienen, de gordijnen open en dicht kunnen doen of de deuren centraal kunnen vergrendelen. Daarbij is het energieverbruik heel laag. 16 nr. 9 8 juli 2011

17 Wifi-pionier zet geld op Zigbee Een laag energieverbruik is goed voor de levensduur van de batterij. Draadloos maakt de installatie een stuk eenvoudiger, maar je kunt er zomaar een onderhoudsprobleem voor terugkrijgen. Als je in je huis vijftig draadloze sensoren hebt en elk batterijtje Bluetooth is te beperkt als remote-controloplossing gaat een jaar mee, dan zou je er gemiddeld eentje per week moeten vervangen, rekent Links voor. Greenpeak minimaliseert dit onderhoudsprobleem door extreem zuinig om te springen met energie en zo de batterijlevensduur aanzienlijk te verlengen. Een re- mote control met onze chip waarop vijfhonderd keer per dag een knop wordt ingedrukt, werkt dertig jaar op één horlogebatterij. Zigbee is Wifi voor energiezuinige sensor- en controlenetwerken, stelt Links. Het heeft vrijwel alle voordelen, plus een veel lager stroomverbruik. Als Wifi zestig minuten aanstaat, kost dat ongeveer een kilowattuur, tegenover circa tien microwattuur voor low-power Zigbee. Scheelt dus een factor honderdduizend. Het bereik is vergelijkbaar: dertig tot vijftig meter in huis en driehonderd tot vijfhonderd meter in het open veld. Beide werken bovendien wereldwijd in dezelfde frequentieband van 2,4 GHz, zijn gestandaardiseerd en hebben een grote industriegroep achter zich. Alleen de datasnelheid van Wifi ligt een stuk hoger: maximaal zo n honderd megabit per seconde, waar Zigbee niet verder komt dan ongeveer tweehonderdvijftig kilobit. Voor sensor- en controlenetwerken is dat echter meer dan voldoende. Met Low-Power Wifi (LPW) heeft Wifi weliswaar zijn eigen energiezuinige variant, weet Links, maar die is lang niet zo zuinig als Zigbee. LPW duwt qua stroomverbruik onder tegen Wifi aan. Daarmee komt het niet in de buurt van Zigbee, laat staan in de buurt van low-power Zigbee dat scheelt nog eens factoren. LPW is vooral nuttig als ergens al Wifi is. Een van de weinige goede toepassingen die ik ken, is indoor plaatsbepaling in de parkeerruimte van een grote autofabrikant: door iedere wagen een Wifitag te geven, is precies te zien welk voertuig op welke plek staat. De infrastructuur is daar dus al aanwezig en als je energiezuiniger wilt, is LPW een goede oplossing. De benodigde tags zijn met vijftig dollar wel aanzienlijk duurder dan de Zigbee-labels, die hooguit vijf dollar kosten, maar zeker bij luxere auto s kan dat er wel vanaf. En dan is er nog Bluetooth Low Energy (BLE), de zuinige versie van Bluetooth. BLE is wel afgeleid van Bluetooth, maar er is zo veel in omgeharkt dat ze nauwelijks meer interoperabel zijn te noemen. Het bereik is nog steeds drie tot vijf meter, waarmee het goed genoeg is voor de bediening van apparaten in dezelfde kamer maar meer ook niet. Dat maakt het wat beperkt als remotecontroloplossing. Als je er de airco mee wilt regelen, moet die niet te ver weg staan, of je moet al line of sight hebben en gaan mikken en klikken. Bluetooth en BLE zijn prima voor personal area networks, maar niet voor thuisnetwerken, waar het hele idee is dat je niet weet waar de doos staat. Ooit claimde Ericsson dat Bluetooth Wifi overbodig zou maken en nu zegt het BLE-kamp dat Zigbee geen lang leven beschoren is, maar met Wifi en Zigbee die ook steeds meer worden gebruikt voor Pans kun je je afvragen of het niet andersom is. Zijlijn Zigbee is genoemd naar het zigzagpatroon waarmee bijen de locatie van voedsel doorgeven aan hun korfgenoten. De technologie gebruikt IEEE-standaard voor de onderste communicatielagen. Daarop liggen verschillende bibliotheken met algemene 8 juli 2011 nr. 9 17

18 INTERVIEW MET CEES LINKS netwerkfuncties voor een aantal applicatiedomeinen, zoals RF4CE voor consumentenelektronica en Pro voor professionele automatisering. Elk domein bevat weer een reeks profielen die zijn toegesneden op specifieke toepassingen. RF4CE valt bijvoorbeeld uiteen in specificaties voor afstandsbedieningen, computerrandapparatuur en 3D-brillen, Zigbee Pro in specificaties voor slimme energiemeters, thuisautomatisering, gebouwautomatisering, telecomservices, retailservices en gezondheidszorg. Elk applicatieprofiel heeft een eigen set functies en kan daarnaast lenen uit de bijbehorende bibliotheek, legt Links uit. De onderliggende radio is echter overal hetzelfde. Greenpeak focust op RF4CE, en dan dus vooral op afstandsbedieningen. Het biedt Van NCR naar Greenpeak Cees Links studeerde in Twente, eerst elektrotechniek en vervolgens informatica, dat toen nog geen aparte opleiding was maar onderdeel van toegepaste wiskunde. Na het behalen van zijn bul in 1982 werkte hij korte tijd als consultant voor verschillende bedrijven, vooral in de ERP-markt. Die ervaring bracht hem bij NCR, een Amerikaanse maker van betaalterminals. NCR leverde onder meer aan banken, waar de mini computersystemen moesten integreren met IBM-omgevingen. Om die koppeling te verzorgen, had het een integratieafdeling opgezet in Nieuwegein. Daar begon ik in 1986 als hoofd productie. Bij NCR ontstond het idee om computers draadloos met elkaar te verbinden. Op een regenachtige namiddag zaten we met een paar collega s bij de McDonald s om de hoek, herinnert Links zich. We waren wat aan het brainstormen over wat we allemaal nog meer met computers zouden kunnen doen en een van de gedachten die bij ons opborrelden, was dat een computer geen computer is als hij niet in een netwerk hangt. Dat koppelden we toen aan de trend dat de systemen steeds kleiner en mobieler werden en het idee voor draadloos netwerken was geboren. We schrijven 1988, dus het internet bestond nog niet eens. Een van de collega s zette een presentatie in elkaar over de mogelijkheden van draadloze netwerken en daarmee togen ze naar de top van NCR. Het centrale idee van de moderne smartphone, overal toegang hebben tot een schat aan informatie, hadden wij toen al. De hoogste baas was ook gelijk enthousiast. Die zag onder meer grote kansen bij de installatie van retailterminals, waar de bekabeling altijd een forse kostenpost was. Met geld van het hoofdkwartier mochten we onze ideeën toen gaan uitwerken. Hoewel er al in 1991 een eerste Wifi-product was, ging de zaak pas zeven jaar later echt rollen. Dankzij Apple. Aanvankelijk was er nul komma nul animo. Niemand zag het nut van een proprietary, traag en duur draadloos netwerk. De jaren daarna rijpte de technologie echter naar een standaard, werd de snelheid steeds hoger en de kostprijs steeds lager. En in 1998 kregen we ineens een telefoontje van Steve Jobs, die net weer terug was bij Apple. Zeven jaar eerder hadden wij hen ook al eens benaderd en toen waren ze niet geïnteresseerd, maar nu wilden ze de laptopmarkt gaan veroveren met de Ibook en Jobs wilde daar WLan op hebben. Zo gezegd, zo gedaan. En toen Apple het had, wilde Dell het ook, op de voet gevolgd door Sony, Compaq, HP en al die andere clubs. Ondertussen was de vestiging in Nieuwegein al drie keer van naam veranderd: in 1991 verhuisde het kantoor met NCR mee naar AT&T, in 1997 ging het verder onder spin-off Lucent en in 2002 werd het onderdeel van Agere toen deze micro-elektronicadivisie op eigen benen kwam te staan. Tegenvallende resultaten, onder meer vanwege de crisis in de halfgeleiderindustrie, deden het laatste bedrijf twee jaar later besluiten zijn activiteiten te concentreren in Amerika. Het draadloosbolwerk in Nieuwegein ging dicht en Links, opgeklommen tot vicepresident draadloze netwerken, kon op zoek naar een andere baan. Na korte tijd zijn oude stiel als consultant te hebben opgepakt, keerde de draadloospionier in 2005 terug aan het front. Hij startte Xanadu Wireless, waarbij hij een ontwikkelteam om zich heen verzamelde dat voor de helft bestond uit oude Agerecollega s. Samen legden ze zich toe op energiezuinige draadloze netwerken. Daarbij kozen ze voor Zigbee, omdat dat als veelbelovend was komen bovendrijven uit een inventarisatie onder Links contacten. In 2007 volgde de overname van het Belgische Ubiwave, dat met zijn Zigbee-netwerksoftware complementair was aan de hardwareexpertise van Xanadu. Zo ontstond Greenpeak, met ontwikkelvestigingen in Utrecht en Zele, onder de rook van Gent. hiervoor een enkelchipoplossing die op vijf bij vijf millimeter een low-power Xap5-microcontroller van Cambridge Consultants combineert met een Zigbee-zendontvanger. De veertig pootjes zijn te gebruiken voor datacommunicatie, bijvoorbeeld met antennes of andere sensoren. De chips snijden we toe op het apparaat waar ze in terechtkomen, vertelt Links. Waar een settopbox bijvoorbeeld een SPI-interface gebruikt en een tv een Uart, heeft een remote control geen van beide. Daarentegen zit er wel een infrarooddatabase in omdat veel mensen nog een IR-televisie hebben staan die ze moeten kunnen bedienen. Het bedrijf van Links levert ook Zigbeeoplossingen voor toepassingen die geen batterij nodig hebben. Dan gaat het vooral Wij gebruiken nog primitieve infraroodzappers uit de vorig eeuw, de Japanners al een tijdje niet meer om industriële schakelaars die uit de beweging van het omzetten voldoende energie kunnen genereren om korte tijd data te communiceren, bijvoorbeeld om een lamp aan of uit te zetten, of die de energie uit een zonnecel halen. Veel chips verkopen we daar niet voor, omdat de benodigde energy harvesters nog prijzig zijn. Klanten die hoge volumes draaien, gaan liever voor een batterijtje van vijf cent dan voor een energieoogster van vijftig cent. Zeker als de levensduur van de batterij langer is dan die van het product, is zo n batterij goed genoeg. Dat we deze oplossingen toch leveren, is puur omdat we het kunnen en dat aan de markt willen laten zien. Voor dergelijke zelfvoorzienende systeempjes is er een speciale uitbreiding op Zigbee: Green Power. Waar een normaal knooppunt altijd op het netwerk zit, is zo n schakelaar het grootste deel van de tijd juist afwezig. Hij komt alleen online als hij energie heeft, doet dan zijn klusje en valt weer van de radar als de energie op is. Via de Green Powerstandaard is dit ingebouwd in Zigbee en kan het worden gebruikt in de verschillende profielen, bijvoorbeeld in de gebouw- of de thuisautomatisering. Naar andere toepassingen kijkt Greenpeak alleen vanaf de zijlijn. Het grote volume bestaat bij ons uit chips voor remote controls en de apparaten in huis die 18 nr. 9 8 juli 2011

19 je daarmee wilt kunnen bedienen. Verder wachten we af tot applicaties echt doorbreken. Neem brillen voor 3D-televisies. Daar heeft Zigbee een apart profiel voor gedefinieerd, maar wij doen er nu niks mee. De jury is er ook nog niet over uit welke 3Dtechnologie het bij tv s gaat winnen: actief, passief of zelfs helemaal geen bril. Zolang dat niet duidelijk is, blijven wij aan de zijlijn. En als het passief wordt of brilloos, heb je ons niet eens nodig. Technofiel Greenpeak is nu veertig man groot, en groeiende. Tijdens de crisis hebben we even de broekriem aangehaald en de adem ingehouden, maar nu hebben we de weg omhoog weer gevonden. We krijgen inmiddels zo veel klantvragen dat we zelfs selectief moeten zijn. Ik wil niet pedant overkomen, maar voor minder dan een miljoen chips kunnen we de telefoon eigenlijk niet meer opnemen. Om aan de grote vraag te kunnen voldoen, zijn we van 32 mensen het afgelopen jaar gegroeid naar veertig. Van hen zitten er 25 hier in Utrecht en vijftien in Zele. De verhouding hardware-software is ongeveer fiftyfifty, maar software wordt ook hier steeds belangrijker. Ons Wifi-team destijds bestond al voor zestig procent uit software-engineers. Ik verwacht dat het bij Greenpeak ook daarnaartoe zal gaan. Het wordt echter een hele kluif om die aanwas te vinden, daar is Links zich van bewust. Je zou denken dat er door de kaalslag in onze chipindustrie heel wat mensen op de markt zijn gekomen, maar dat is niet mijn ervaring. Het merendeel heb ik Klanten gaan liever voor een batterijtje van vijf cent dan voor een energieoogster van vijftig cent toch vrij snel weer aan een baan zien komen, misschien in een niet zo spectaculaire functie maar wel met minstens evenveel plezier. Daarbij leveren de Nederlandse universiteiten ook gewoon te weinig mensen af. Techniek is hier niet sexy, zeker niet voor meisjes. In het buitenland is dat heel anders. Wij nemen steeds meer mensen aan van over de grens en de drie vrouwelijke engineers die nu bij ons werken, komen ook allemaal uit het buitenland. Als zakenman vind ik dat geen probleem want een goede engineer is een goede engineer, maar als Nederlander hoop ik wel dat techniek hier weer wat aantrekkelijker wordt. Ook voor Nederlandse investeerders heeft techniek weinig aantrekkingskracht, zo heeft Links ondervonden. Bij onze eerste twee investeringsrondes in 2006 en 2009 hebben we respectievelijk zes en dertien miljoen euro opgehaald. Daar zit nagenoeg nul euro bij van Nederlandse investeerders. Voor hen zijn we te groot, te moeilijk of te groot en te moeilijk, plus te onzeker. Daarnaast steken ze hun geld liever in bakstenen want die kun je vastpakken. Een technologisch concept dat het over een aantal jaren heel goed gaat doen, vinden ze hier te wazig. Wij hebben dan ook alleen maar buitenlandse kapitaalschieters: het Belgische Gimv, een van de weinige echt grote technologie-investeerders in de Benelux, het Engelse DJF Esprit, Motorola en Bosch. Als we volgend jaar niet cashflowpositief zijn, overwegen we een derde ronde te doen, maar ook voor dat geld zullen we wel weer over de grens moeten kijken. Klanten hoeft Links al helemaal niet hier te zoeken. In het Verre Oosten en de VS is het te doen. Niet voor niets heeft Greenpeak al jaren verkoopkantoren in Amerika, Japan en Korea. Elke keer als ik daar ben, valt het me weer op hoeveel technofieler zij zijn. Waar Nederland nog worstelt met de invoering van de ov-chipkaart, hebben de Japanners al jaren zo n systeem. En waar wij nog primitieve infraroodzappers hebben uit de vorig eeuw, gebruiken zij al een tijdje Zigbee-afstandsbedieningen waar zelfs een NFC-chip in zit om producten van tv direct te kunnen bestellen met de creditcard. Zij weten dat de introductie van nieuwe technologieën problemen geeft, maar die lossen ze vervolgens gewoon op. Hier doen we het andersom: eerst alle problemen oplossen om jaren later de technologie eens in gebruik te nemen. Bij Wifi waren Japan en de VS ook het eerste en wij pas land nummer 23. Met Zigbee zal het niet anders gaan. Nauwelijks potentiële werknemers, geen investeerders, geen klanten, wat houdt Links nog in Nederland? Kijk naar buiten, hij wijst op de gracht en de winkelstraat die zijn uitzicht vormen. Ik heb nog nooit zo n mooie werkplek gehad en ik kan op de fiets naar kantoor. En ook mijn mensen bevalt het hier uitstekend. We zijn een echt Nederlands bedrijf en hebben zeker niet de behoefte om te verhuizen. Toevallig staat de hele begane grond leeg, dus we kunnen zo twintig mensen aannemen en zonder problemen een plek geven. 8 juli 2011 nr. 9 19

20 ACHTERGROND OVER UITBESTEDING Hightech ziet nog veel beren op weg naar outsourcing De Nederlandse hightech wil wel, maar doet het vooralsnog slechts mondjesmaat: uitbesteden naar Oost-Europa of zelfs nog verder naar het oosten. Bedrijven zijn vooral bang dat outsourcing uiteindelijk meer lasten dan lusten geeft, zo bleek tijdens een rondetafel georganiseerd door IBM en partners Alten PTS en Sogeti High Tech. Nieke Roos In de hightechsector groeit de belangstelling voor outsourcing. Veel Nederlandse dienstverleners hebben een vestiging in Oost-Europa of zelfs Azië (zie pagina 24) en steeds meer opdrachtgevers beginnen daar gebruik van te maken. Toch is er nog geen sprake van een massale verhuizing van activiteiten naar buitenlandse partners. Voorlopig is voorzichtigheid troef. Onlangs organiseerden IBM en businesspartners Alten PTS en Sogeti High Tech een rondetafelbijeenkomst met een tiental vertegenwoordigers van (potentiële) klanten uit de hightech, waaronder ASML, Bosch Security Systems, Ericsson, Nedap, Omron en Philips. Op het kantoor van Big Blue op In de rondetafeldiscussie bij IBM werd duidelijk dat hightechbedrijven nog niet vol voor uitbesteding gaan, vooral uit angst om de controle te verliezen over de ontwikkeling. de High Tech Campus wisselden zij een namiddag lang met elkaar van gedachten over de parallelle ontwikkeling van hardware en software en over samenwerking in het ecosysteem. Terugkerend thema: outsourcing. Integratieplannen Uit de discussies kwam vooral naar voren dat de bedrijven nog niet vol voor uitbesteding gaan uit angst om de controle te verliezen over hun ontwikkeling. Door de sterke afhankelijkheden tussen hardware en software is dat een complex parallel traject, waarvan de hightech niet graag delen buiten de deur legt. Dit en de wezenlijk andere kwaliteitseisen maken dat outsourcing daar nog lang niet zo populair is als IT-uitbesteding in bijvoorbeeld het bankwezen. Voor veel bedrijven is het ook onduidelijk waar het ownership en de verantwoordelijkheden precies komen te liggen als zij delen van de ontwikkeling uit handen geven. Daarnaast zien sommigen bij outsourcingpartners de neiging om eigen prioriteiten te stellen. Dat leidt als het ware tot een strijd tussen de verschillende klanten van een subcontractor. De bedrijven vrezen met name een groot gebrek aan domeinkennis bij de partner. Om goede kwaliteit te kunnen leveren, moet die eerst begrijpen wat hij moet doen. Daar schort het nogal eens aan, zo is de ervaring. Wat jaren heeft gekost om op te bouwen, is bovendien niet zomaar naar de andere kant van de wereld te verplaatsen. De grote hoeveelheid aan impliciete kennis die daarachter zit, valt sowieso niet over te dragen. Belangrijk obstakel voor een succesvolle overdracht is gebrekkige communicatie. Als uitbesteder en outsourcingpartner niet over dezelfde informatie beschikken, is de kans groot dat het misgaat. Deze situatie kan zich bijvoorbeeld voordoen wanneer beide kanten andere domeintalen gebruiken. Helemaal lastig wordt het als ze niet of nauwelijks dezelfde taal spreken. Cultuurverschillen kunnen eveneens een grote hindernis vormen. Outsourcing naar Duitsland gaat soepel, is de algemene teneur tijdens de rondetafel. De bedrijven die daar uitbesteden, zeggen er probleemloos hun specificaties te kunnen neerleggen, waarna onze oosterburen aan het eind van het traject keurig op tijd leveren. Bij Indiase partners werkt dit echter niet. Daar moet de opdrachtgever de cycli juist kort houden en is de Agile-aanpak de aangewezen weg. Ook de uitbesteder zelf dient er klaar voor te zijn. Wie succesvol werk wil kunnen neerleggen bij een externe partij, moet eerst zijn eigen outsourcingproces en infrastructuur op orde hebben. Gebruiken de twee kanten een gemeenschappelijk archief, dan moeten onder meer de toegankelijkheid en de veiligheid goed geregeld zijn. Alles staat of valt echter met goed gedefinieerde integratieplannen om extern werk terug te brengen in de eigen ont- 20 nr. 9 8 juli 2011

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays)

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Zaturdays Verbeterde kennismaking Zaturdays Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Otto Gelmers, ICT Consultant Cees van Driel, Sales Consultant Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Patrick Bresser,

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist bij uitstek op het gebied van werving, selectie

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

IT Job market report. IT Job Board, Januari 2013

IT Job market report. IT Job Board, Januari 2013 IT Job market report 2013 IT Job Board, Januari 2013 De Nederlandse IT kandidaat Freelance 39% Werkzaam in 85% 15% Man Vrouw 61% Vaste dienst 74% Private sector 26% Publieke sector Top 15 Skills 1 Helpdesk

Nadere informatie

Bij U-Boss word ik altijd warm ontvangen en doen ze echt hun best voor je. Pieter de Haan Uitzendkracht

Bij U-Boss word ik altijd warm ontvangen en doen ze echt hun best voor je. Pieter de Haan Uitzendkracht mijn hart ligt bij een kleinschalige organisatie met een hoogwaardige dienstverlening. Waar mensen hun klanten kennen en waar ze hart voor de zaak hebben Ed Bos Directeur U-Boss Uitzendbureau is de kleinschalige

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Master Of Code voor haar opdrachtgevers

Master Of Code voor haar opdrachtgevers Master Of Code voor haar opdrachtgevers nov12 Een trend: mobiel in zakelijk verkeer Een trend: mobiel in zakelijk verkeer(2) 1,6 miljoen x online boekjes bekeken waarvan 600.000 keer via mobiele apparaten

Nadere informatie

verrassend werken bij #

verrassend werken bij # verrassend werken bij # we willen het leven van mensen leuker en makkelijker maken 2 3 dit is # We willen het leven van mensen leuker en makkelijker maken. En dat hoeft helemaal niet duur te zijn, vinden

Nadere informatie

Functieprofiel. Positie Junior Research Consultant. Organisatie Quaestus Executive Leadership

Functieprofiel. Positie Junior Research Consultant. Organisatie Quaestus Executive Leadership Functieprofiel Junior Research Consultant Organisatie Quaestus Executive Leadership Datum 17 June 2016 De organisatie Quaestus is gespecialiseerd in Executive Leadership en heeft een breed aanbod van diensten

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership Functieprofiel Organisatie Quaestus Executive Leadership Datum 19 May 2016 De organisatie Quaestus is gespecialiseerd in Executive Leadership en heeft een breed aanbod van diensten in Executive Search,

Nadere informatie

Support Engineer There are no translations available.

Support Engineer There are no translations available. Support Engineer Wij zoeken een gemotiveerde, enthousiaste collega die goed kan luisteren en doorvragen om de klantvraag helder te krijgen en die de sociale vaardigheden heeft om de vele soorten klanten

Nadere informatie

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior)

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior) Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse Romaric Croes 27 Mei 2013 Contents Fresco Consult BVBA... 1 Missie... 1 Informatie over de openstaande betrekking... 1 Titel... 1 Plaats in de organisatie...

Nadere informatie

EXPERTS MET KARAKTER

EXPERTS MET KARAKTER EXPERTS MET KARAKTER KANSEN BENUTTEN? EERST ZIEN, DAN SCHAKELEN Tempo-Team is specialist in flexibele arbeid. Door onze koppeling van commercieel denken en een sterke betrokkenheid, zijn we al 35 jaar

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek Galvanistraat 51 6716 AE Ede T 0318-631 670 E info@elektroraad.nl www.elektroraad.nl leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek een initiatief van Elektroraad auteur: Peter Treffers gewijzigd:

Nadere informatie

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES HUDSON RECRUITMENT & TALENT MANAGEMENT DE BESTE PROFESSIONALS VOOR SALES, MARKETING, HR EN GENERAL MANAGEMENT Ze zijn schaars: professionals

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Productie en Techniek

Habilis Executive Search. Productie en Techniek Habilis Executive Search Productie en Techniek Habilis mens en organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel het meest optimale resultaat

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING MENSEN MAKEN HET VERSCHIL Als ze op de juiste plek zitten. In het juiste team. Als zij hun talent kunnen omzetten in toegevoegde waarde. Wij adviseren, ondersteunen

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

2. Kunt u aangeven binnen welke sector(en) uw organisatie valt?

2. Kunt u aangeven binnen welke sector(en) uw organisatie valt? Dank voor het openen van de vragenlijst. U kunt hieronder starten met beantwoorden van de vragen. * 1. De organisatie waar ik werkzaam ben is een: ICT aanbieder: een organisatie die als primaire activiteit

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Onze experts brengen u digitale kennis en ervaring op locatie. Om voortdurend in te kunnen spelen op veranderende

Nadere informatie

From Cradle to Pension

From Cradle to Pension Content De INGENIEUR From Cradle to Pension Cees van Rossum Free Hipper Mijn carrière in vogelvlucht Cees van Rossum Bouwjaar 1949 g.e.g. te Delft 1976 Wtb / Scheepsbouw Materieel nieuwbouw Civiele techniek

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

maakt er werk van Europe s Leader in Online Career Services and Recruitment Solutions 2009, StepStone

maakt er werk van Europe s Leader in Online Career Services and Recruitment Solutions 2009, StepStone maakt er werk van 2009, StepStone StepStone maakt er werk van Laten we ons even voorstellen In 1996 ontstond StepStone in Noorwegen met de missie: het vervullen van de online rekruteringswensen van werkgevers.

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

21 augustus 2014. MVO Jaarverslag 2013

21 augustus 2014. MVO Jaarverslag 2013 21 augustus 2014 MVO Jaarverslag 2013 April 2014 MVO - Jaarverslag 2013 2014 Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK

EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK INHOUD Over ons 1 Finance 2 Business support 3 Voorbereiding 4 De juiste indruk achterlaten 5 Het sollicitatiegesprek 7 Sollicitatievragen beantwoorden 8 OVER ONS Walters

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

Zorgeloos jouw ideale stagiair.

Zorgeloos jouw ideale stagiair. Zorgeloos jouw ideale stagiair. Stagebemiddeling Natural Talent Contactpersoon: Vincent Broeckaert t +31 (0)6 23 65 28 56 e v.broeckaert@naturaltalent.nl Zoek je voor jouw bedrijf één of meerdere geschikte

Nadere informatie

Training en workshops

Training en workshops Mirabeau Academy CREATIVE THINKING & INNOVATION Training en workshops MIRABEAU ACADEMY AHEAD IN A DIGITAL WORLD Digitaal denken zit in onze code. We weten exact wat er online speelt. Sinds 2001 ontwikkelen

Nadere informatie

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence technology / industry / logistics 2 1 Management search Executive search International management search Interim management Missie Van de Groep & Olsthoorn staat

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

Inheritance is what is handed down to us, Legacy is what we choose to pass on

Inheritance is what is handed down to us, Legacy is what we choose to pass on Inheritance is what is handed down to us, Legacy is what we choose to pass on Legacy Consultancy Rietvelderf 26 3822 ET AMERSFOORT 06-42587600 www.legacyconsultancy.nl info@legacyconsultancy.nl Over ons

Nadere informatie

Mediakit Bits&Chips. Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012

Mediakit Bits&Chips. Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012 2012 Mediakit Bits&Chips Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012 Communiceer direct met beslissers en ontwikkelaars in de hightech industrie via Bits&Chips BITS&CHIPS: EEN CROSSMEDIAAL PLATFORM Al ruim 10 jaar

Nadere informatie

Naam medewerker:.. Fokke Kingma. Functie: verkoper, inkoper, ontwerper, marketeer. Afdeling: sales, inkoop, studio, marketing.

Naam medewerker:.. Fokke Kingma. Functie: verkoper, inkoper, ontwerper, marketeer. Afdeling: sales, inkoop, studio, marketing. Naam medewerker:.. Fokke Kingma. Functie: verkoper, inkoper, ontwerper, marketeer. Afdeling: sales, inkoop, studio, marketing. Datum vorige functioneringsgesprek: eerste functionering gesprek. Verslag

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

BCS in 2011 een bewogen jaar..!

BCS in 2011 een bewogen jaar..! BCS in 2011 een bewogen jaar..! Roel Fonville Eindhoven, 19 December 2011 Supported by Business Cluster Semiconductors Totaal Ecosysteem - Circa 150 bedrijven - Circa 15.000 werknemers - R&D omzet 10 miljard

Nadere informatie

Van component tot vision project

Van component tot vision project Techniek gaat prima samen. Van component tot vision project Al meer dan tien jaar is Data Vision de grootste distributeur van vision componenten in de Benelux met kantoren in Nederland en België. Data

Nadere informatie

Case study. Verhoog je werkkapitaal: tips voor goed debiteurenbeheer

Case study. Verhoog je werkkapitaal: tips voor goed debiteurenbeheer Case study Verhoog je werkkapitaal: tips voor goed debiteurenbeheer Debiteurenbeheer is één van de grootste zorgen van managers in het bedrijfsleven. De moeilijke economische tijden van nu zien we terug

Nadere informatie

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid Outplacement Outplacement Sta je aan het begin van een nieuwe stap in je loopbaan? Wij ondersteunen je bij het vinden van een nieuwe baan. Nieuwe keuzes maken is wat onwennig en het maakt je soms onzeker.

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

Ben jij een ondernemende samenwerker?

Ben jij een ondernemende samenwerker? Ben jij een ondernemende samenwerker? P1 Ben jij een ondernemende samenwerker? En zoek je het goede gezelschap van een groeiende formule? Jij wilt je eigen onderneming starten. Het liefst in een formule

Nadere informatie

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken!

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Wij zijn Vitsch Electronics. Een krachtig team van vakmensen met de juiste kennis en ervaringen die uw elektrotechnische opdracht efficient aanpakken om tot

Nadere informatie

Joost Verberk, Business Consultant en oud-trainee

Joost Verberk, Business Consultant en oud-trainee verbind jezelf aan Cofely sprak me aan omdat ze behalve technisch ook qua duurzaamheid vooroploopt. En haar ambities omzet in concrete producten voor klanten. Zo heb ik tijdens mijn traineeship een Energie

Nadere informatie

Training en workshops

Training en workshops Mirabeau Academy DATA DRIVEN UX DESIGN Training en workshops MIRABEAU ACADEMY AHEAD IN A DIGITAL WORLD Digitaal denken zit in onze code. We weten exact wat er online speelt. Sinds 2001 ontwikkelen we platformen

Nadere informatie

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière TRAININGSPROGRAMMA VIER WORKSHOPS De wereld verandert snel en dat is van invloed op ieders plaats en functioneren op de arbeidsmarkt. We maken

Nadere informatie

Training en workshops

Training en workshops Mirabeau Academy SCRUM ESSENTIALS Training en workshops MIRABEAU ACADEMY AHEAD IN A DIGITAL WORLD Digitaal denken zit in onze code. We weten exact wat er online speelt. Sinds 2001 ontwikkelen we platformen

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Presentatie dotconnectgroup. Presentatie dotconnectgroup

Presentatie dotconnectgroup. Presentatie dotconnectgroup Presentatie dotconnectgroup Presentatie dotconnectgroup 1 Wat is Rent a-recruiter? Het uitbesteden van de werving-& selectie procedure voor één of meerdere specifieke vaste vacature(s) aan een ervaren

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Juiste mens, juiste plek. Maak er werk van

Juiste mens, juiste plek. Maak er werk van Juiste mens, juiste plek Maak er werk van Mens & werk De juiste mens op de juiste plek: wie wil dat nou niet? Mensen die goed op hun plek zitten presteren immers beter, hebben meer plezier in hun werk

Nadere informatie

MotivatieMonitor voor HR-professionals

MotivatieMonitor voor HR-professionals MotivatieMonitor voor HR-professionals Een onderzoek naar de ambities en verwachtingen van studenten en starters betreffende de arbeidsmarkt en het beeld dat HR-professionals van deze nieuwe generatie

Nadere informatie

Uw partner in personeel. PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM

Uw partner in personeel. PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM Uw partner in personeel PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM Personnel Search is een Werving & Selectie - Interim bureau opgericht in 2002 binnen de diciplines senior Finance & ICT. Door onze zeer

Nadere informatie

HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN

HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN MENSEN ZIJN HET HART VAN UW SUCCES BEDRIJVEN DIE DE BESTE MENSEN AAN ZICH WETEN TE BINDEN, PRESTEREN BETER. MAAR

Nadere informatie

Financials met Meerwaarde

Financials met Meerwaarde Financials met Meerwaarde Bien Sûr Recruitment 2016 Bien Sûr Recruitment FINANCIELE KERNFUNCTIES Proactief financieel management en een alert risicomanagement is een dwingende noodzaak voor elke organisatie.

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN VAN DE DIGITALE VAARDIGHEDEN IN BELGIË. 13 November 2012

STAND VAN ZAKEN VAN DE DIGITALE VAARDIGHEDEN IN BELGIË. 13 November 2012 STAND VAN ZAKEN VAN DE DIGITALE VAARDIGHEDEN IN BELGIË 13 November 2012 De ICT-sector neemt een belangrijke plaats in de economie Toegevoegde waarde 14 miljard EUR Aandeel werkgelegenheid (in % van de

Nadere informatie

Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt?

Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt? Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt? SAAS CONSULTANCY PROJECT MANAGEMENT SUPPORT KLANT E-LEARNING DEVELOPMENT TRAINING BUSINESS PROCESS REDESIGN Alles centraal geregeld Verkoopt,

Nadere informatie

AXI zoekt voor zijn afdeling Ontwikkeling : 4 JUNIOR ORACLE ANALYST/PROGRAMMEUR

AXI zoekt voor zijn afdeling Ontwikkeling : 4 JUNIOR ORACLE ANALYST/PROGRAMMEUR ICT dienstverlener AXI telt 230 enthousiaste medewerkers in België (Willebroek) en Nederland (Breda). AXI schrijft applicaties voor databanken en tot zijn kernactiviteiten behoren: middelgrote organisaties

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

StepStone in cijfers April 2016

StepStone in cijfers April 2016 StepStone in cijfers April 2016 Finding great people for great jobs StepStone in cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 5.579.141 Aantal bezoeken 1.394.184 Unieke bezoekers 803.439 Aantal jobs 5998 De

Nadere informatie

Klantcontact is mensenwerk. Optimale bereikbaarheid met de contactcenters van NEC

Klantcontact is mensenwerk. Optimale bereikbaarheid met de contactcenters van NEC Klantcontact is mensenwerk Optimale bereikbaarheid met de contactcenters van NEC Contact Center Solutions Mensen verbinden is onze passie Klanten waarderen een bedrijf positief als hun beleving over het

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit.

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit. ICT MET RENDEMENT Welkom bij de Caesar Groep De Caesar Groep is dé specialist in Nederland als het gaat om ICT-projecten met rendement. Met meer dan 300 professionals werken wij voor onze klanten aan ICT-toepassingen

Nadere informatie

StepStone in cijfers Augustus 2014

StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone feiten & cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 961,662 Aantal bezoeken 342,486 Unieke bezoekers 236,063 Aantal vacatures 957 Afgelopen maand in een notendop

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Meet the global leader with the personal touch

Meet the global leader with the personal touch Meet the global leader with the personal touch Wereldwijd toonaangevend op het gebied van werving & selectie Sinds Michael Page in 1976 in Londen werd opgericht, heeft zij zich ontwikkeld tot een toonaangevende

Nadere informatie

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT Exact Online CASE STUDY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT En daarna dat van ondernemers Onze branche staat

Nadere informatie

Orapi Applied. right chemistry right people

Orapi Applied. right chemistry right people Orapi Applied right chemistry right people Orapi Applied Orapi Applied is wereldwijd één van de belangrijkste leveranciers van gespecialiseerde reinigings- en onderhoudsproducten, waarbij de nadruk ligt

Nadere informatie