Een digitale bibliotheek van dateringen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een digitale bibliotheek van dateringen"

Transcriptie

1 Prof.dr. Esther Jansma Senior onderzoeker Paleo-Ecologie, RCE Hoogleraar Dendrochronologie en Paleo-Ecologie, UU Directeur Stichting RING Rowin J. van Lanen, MA Projectmedewerker Stichting RING De internationale doorwerking van een Nederlands initiatief Figuur 1 Gedateerd jaarringpatroon in een eikenhouten plankje (onderdeel van een kastlade). De groeirichting van de boom loopt van links (oudste ringen) naar rechts (jongste ringen). 1 Een digitale bibliotheek van dateringen De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networked Services (DANS) hebben met NWO-gelden een internationale digitale bibliotheek ontwikkeld voor ouderdomsbepalingen met behulp van houtonderzoek. Alle in Nederland ontwikkelde jaarringarchieven over het cultureel erfgoed zijn in dit verband gedigitaliseerd en geüniformeerd. Het DCCD, waarin deze gegevens zijn samengebracht, bevat onderzoek aan honderden objecten en vindplaatsen uit de Gouden Eeuw, de Middeleeuwen, de Romeinse Tijd en de Prehistorie. De nieuwe bibliotheek, waar steeds meer wetenschappers in Europa aan bijdragen, is via internet toegankelijk en doorzoekbaar. De jaarringonderzoekers zelf bepalen de toegang tot de wetenschappelijke informatie die hier is opgeslagen. Terug in de tijd Dendrochronologie, ook wel boomtijdkunde genoemd, is een belangrijk hulpmiddel bij de waardering van cultureel erfgoed. Deze methode stelt ons in staat het kalenderjaar te bepalen waarin een boom vroeger is omgehakt. 2 Ook kunnen we ermee bepalen in welk gebied een boom is gegroeid. Dit levert belangrijke informatie op over de ouderdom en betekenis van archeologische vindplaatsen en historische gebouwen, en van mobiel erfgoed zoals schepen, wijnvaten, schilderijen en meubels. Dendrochronologie wordt in Europa al vele decennia toegepast. De eerste dateringen van vindplaatsen en gebouwen werden mogelijk nadat pioniers absoluut gedateerde gemiddelde jaarringkalenders van eiken en andere boomsoorten hadden ontwikkeld, die bruikbaar waren als regionale chronologische referentie. Men maakte deze kalenders door microscopisch of met een handloep opgemeten groeipatronen van levende of net omgezaagde bomen (die een bekende ou- 36

2 Figuur 2 In het verleden was hout een belangrijk constructiemateriaal. Hier enkele voorbeelden van dendrochronologisch bestudeerde objecten (archief Stichting RING). Links: een Romeinse rivierpraam uit Utrecht De Meern 3 ; rechtsboven: detail van Elisabeth-retabel 4, Sint Albertuskerk, Goé (Belgische Ardennen); rechtsonder: Hollands kabinet uit de collectie van het Rijksmuseum. 5 derdom hadden) te vergelijken met de patronen in oudere stukken hout. Door hier steeds ouder hout bij te betrekken, kom men de kalenders steeds verder terug in de tijd uitbouwen. Het predigitale tijdperk De eerste dateringen van cultureel erfgoed gebeurden met de hand en met het blote oog, door getekende grafieken van jaarringpatronen op een lichtbak langs getekende grafieken van gemiddelde referentiekalenders te schuiven. De op papier genoteerde metingen werden in mappen bewaard. Rapportages werden op typemachines geschreven en bleven hooguit bewaard als carbondoorslag. In de jaren 80 deden eenvoudige PC s hun intrede en ontstonden de eerste digitale onderzoeksarchieven. Deze archieven bevatten meet - reeksen, referentiekalenders, correspondentie en rapporten. De digitale dataformaten die werden De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft met het instituut Data Archiving and Networked Services (DANS; KNAW-NWO) en de Universiteit Utrecht een digitale bibliotheek ontwikkeld voor dendrochronologie. Dit doorzoekbare archief bevat meetreeksen en beschrijvingen van hout uit honderden objecten die behoren tot het Cultureel Erfgoed van de Lage landen, opgeslagen in een nieuw digitaal dataformaat voor dendrochronologie, TRiDaS, dat internationaal veel bijval krijgt. De leden van het DCCD houden zelf de regie over de inhoud die ze hebben bijdragen. De nieuwe bibliotheek maakt erfgoedgerelateerd jaarringonderzoek mogelijk op een schaal die voorheen ondenkbaar was. Net als de meertaligheid van het systeem stimuleert dit internationaal gebruik. Daarom sluiten steeds meer organisaties en onderzoekers in Europa zich aan bij deze bibliotheek. Het datamodel en de software van het DCCD worden zelfs tot ver buiten Europa gebruikt. Het DCCD ( Digital Collaboratory for Cultural Dendrochronology ) werd ontwikkeld met subsidies van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschap (NWO), domein Geesteswetenschappen. Alle jaarringlaboratoria in Nederland en België droegen bij aan dit initiatief. gebruikt, kwamen voort uit eerder ontwikkelde ponskaartsystemen. Deze eenvoudige formaten stelden onderzoekers in staat hun metingen digitaal te bewaren met rudimentaire aanvullende informatie ( metadata zoals datering en houtsoort), en ze inclusief deze beschrijvingen weer uit te lezen. De digitale archieven werden indertijd opgeslagen op bijvoorbeeld computertapes en zachte 5.25 inch floppy disks. Voorzichtige modernisering De ICT-ontwikkelingen van de laatste decennia 37

3 Figuur 3 Dendrochronologisch onderzoek van een kastlade met behulp van een handloep. betekenden een verbetering van de digitale mogelijkheden. Bedrijven ontwikkelden voor het vakgebied software en nieuwe digitale dataformaten, waardoor de administratieve mogelijkheden groeiden. Maar de leesbaarheid van oudere dataformaten bleef met de nieuwe software beperkt. En voor laboratoria zonder budget voor automatisering bleek de digitalisering van de oudere archieven onuitvoerbaar te zijn. Het gevolg was dat niemand eigenlijk wist welke gegevens er waren. Daarom werden de bestaande gegevens nog steeds nauwelijks gebruikt voor breder wetenschappelijk onderzoek. Ook waren vroegere ouderdomsbepalingen, waarop we belangrijke interpretaties van ons cultureel erfgoed nog steeds baseren, eigenlijk niet te reproduceren. De dendrochronologie was eigenlijk nog steeds in een waas van geheimzinnigheid gehuld. Zoeken naar oplossingen Daarom heeft de RCE in 2007 geïnventariseerd welke wensen er bij gebruikers en producenten Figuur 4 Schema van de samenstelling van dendrochronologische referentiekalenders. Figuur 5 Voorbeeld van een wat ouder dendrochronologisch archief (Stichting RING). van dendrochronologie leven over digitalisering. 6 Dit onderzoek is uitgevoerd onder erfgoedspecialisten, geowetenschappers, biologen en ICT-ers. Een belangrijk thema was welke specifieke vragen gebruikers en dataproducenten aan een digitaal archief zouden willen stellen. Dit onderzoek leidde tot het concept van een nieuw digitaal model voor dendrochronologische gegevens en metadata. Daarnaast werd een multidisciplinaire onderzoeksagenda en een functioneel ontwerp gemaakt. Deze werden gebruikt in een subsidieaanvraag (NWO) voor de ontwikkeling van een digitale infrastructuur voor dendrochronologie in de Lage Landen. De honorering van deze aanvraag betekende het startschot van een ontwikkeltraject dat vier jaar zou duren. Het DCCD De nieuwe digitale infrastructuur voor den - drochronologie heet Digital Collaboratory for Cultural Dendrochronology, kortweg DCCD. Het hart ervan is het archief zelf, dat bij Data Archiving and Networked Services (DANS) is ondergebracht. 7 De hier opgeslagen gegevens zijn gestructureerd volgens de nieuwe internationale digitale standaard voor dendrochronologie, TRi- DaS. Deze standaard is ontwikkeld dankzij de adviezen van vele specialisten binnen en buiten Europa. De inhoud van het archief kan doorzocht worden op (combinaties van) onder andere houtsoort, locatie, objecttype en ouderdom. Het DCCD dwingt het gebruik van bepaalde beschrijvingen af. Daarom worden onderzochte objecten kerk, schilderij, orgel en onderdelen daarvan toren, paneel door alle deelnemers uniform geregistreerd. Deze beschrijvingen zijn meertalig. Een Nederlandse zoekterm levert in het DCCD ook Engelse, Franse en Duitse resultaten op, en omgekeerd. Onderzoekers kunnen meetreeksen, referentiekalenders, metadata en geassocieerde bestanden zoals onderzoeksrapporten en foto s naar het archief uploaden dankzij twee nieuw ontwikkelde computerprogramma s. Het eerste, TRiCYCLE, is een conversieprogramma voor dendrochronologische meetwaardes. Hiermee kunnen oude meetreeksen bruikbaar worden gemaakt voor het DCCD en kunnen gegevens uit het DCCD naar de oudere formaten geconverteerd worden. Dit laatste is belangrijk omdat veel bestaande dendrochronologische software alleen de oudere formaten ondersteunt. Het tweede programma, TRiDaBASE, dient voor de verrijking van metadata en voor de uitwisseling hiervan met het DCCD. Alle binnen het project ontwikkelde computercode is openbaar. De gedachte daarachter is dat gebruikers de nieuwe software op deze manier kunnen verbeteren. Zulke verbeteringen kunnen natuurlijk door individuele organisaties worden ontwikkeld voor lokaal gebruik. Maar de hoop en 38

4 verwachting is dat ze ook ten goede zullen komen aan het DCCD en aan het vakgebied in het algemeen. Dendrochronologie new style Nu het project is afgerond, blijken belangrijke voorwaarden te zijn gecreëerd voor een ingrijpende modernisering van erfgoedgericht hout - onderzoek. Voor het eerst werken overheidsorganisaties, bedrijven en universitaire vakgroepen in Nederland en België samen aan de digitale opslag, koppeling en ontsluiting van dendrochronologische gegevens. 8 De projectleden zijn er in geslaagd recent onderzoek volgens de best practices van het DCCD te archiveren. Ook zijn ze begonnen aan de gewenste inhaalslag met de oudere archieven. Nederland loopt hierin voorop. Zo is onderzoek van de vroegere ROB uit de jaren 60 tot begin jaren 90 van de vorige eeuw nu digitaal in te zien. Hetzelfde geldt voor onderzoek uit de jaren 80 en begin jaren 90 aan het toenmalige Instituut voor Prae- en Protohistorie (Universiteit van Amsterdam) en de vroegere Rijksdienst voor de Monumentenzorg. Ook de archieven van de bedrijven die in de Lage Landen actief zijn, zijn inmiddels digitaal beschikbaar. 9 En de invloed van het project is zelfs nog groter. Het datamodel en de software blijken namelijk tot ver over de grenzen van de Lage Landen te worden gebruikt: in andere delen van Europa, in de Verenigde Staten en Canada, en zelfs in Zuid-Amerika, Azië en Australië. a Figuur 6 Locaties waar de software en/of het datamodel van het DCCD momenteel worden gebruikt. De grootte van de cirkels geeft de intensiteit van het gebruik weer. 10 b Waarom dit succes? Het nieuwe archief is aantrekkelijk voor houtspecialisten omdat zij binnen dit archief de zeggenschap behouden over hun gegevens. Dit betekent dat zij de toegankelijkheid zelf kunnen afstemmen op de wensen van de eigen organisatie en de behoeften van externe partijen. Ook kunnen ze de permissies per onderzoeksproject en per individuele advies- of onderzoeksvraag op elk later moment veranderen. Hierdoor is het bijvoorbeeld mogelijk om een scholier die een werkstuk maakt of een student die aan een scriptie werkt tijdelijk rechten te geven op specifieke archiefdelen, en deze rechten na afloop weer te beperken. Deze beheerssystematiek is essentieel voor dendrochronologische bedrijven, voor wie de eigen gegevens waarmee men referentiekalenders bouwt belangrijk economisch kapitaal vertegenwoordigen. Ook is het belangrijk voor universiteiten, waar men gegevens liever niet prijsgeeft voordat de onderzoekers hierover hebben gepubliceerd. Het nieuwe archief krijgt daarnaast ook steun door de mogelijkheid om aan gearchiveerde projecten nieuwe interpretaties en documentatie toe te voegen. Want daardoor is het DCCD een levend archief waarvan de inhoud up-to-date kan worden gehouden. c d Figuur 7 Quickscan van houtherkomst in Nederland door de tijden heen (data: IPP/UvA, ROB en Stichting RING; blauw: natuurlijke vegetatieresten; oranje: cultureel erfgoed). a: Jonge Steentijd, interval v. Chr.; b: Romeinse Tijd; c: Volle Middeleeuwen; d: Gouden Eeuw. De kaartondergrond is gemaakt met de Global Land One-Kilometer Base Elevation (GLOBE) dataset van de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA; VS). 39

5 Voor dendrochronologen betekent de nieuwe aanpak dat in het laboratorium meer tijd wordt besteed aan de digitale opslag van gegevens. Dit houdt een verandering in van de werkprocessen. Dat men zich hierin kan vinden, komt door de winst in termen van duurzaamheid, onderzoeksmogelijkheden en onderzoeksfinanciering. De sterkste drijfveer voor internationale deelname aan het DCCD is wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Het DCCD maakt onderzoek mogelijk op tijdschalen en in ruimtelijke dimensies die voorheen ondenkbaar waren. Een goed voorbeeld van onderzoek aan geïntegreerde archieven is de herkomstbepaling van gedateerd hout. De Romeinen in ons land gebruikten inlandse bomen en hout dat via de Rijn uit het Zuiden werd aangevoerd. In de Volle Middel eeuwen gebruikte men hiernaast ook hout uit Westfalen (grootste aandeel), Wallonië en het Balticum. En in de Gouden Eeuw betrok men het bouwhout daarnaast ook uit Scandinavië. Dit is natuurlijk maar een klein voorbeeld, gericht op ons eigen land. Dergelijke studies kunnen met het DCCD veel breder worden getrokken en ook veel nauwkeuriger a c...een STEEDS LUIDERE ROEP OM OPENBAARHEID VAN ONDER- ZOEKSGEGEVENS WEERKLINKT. OOK DE RCE ZET HIEROP IN... worden uitgevoerd. Dat deze vernieuwing draagvlak heeft, blijkt uit het groeiende aantal deelnemers van het DCCD. Bij de start van het project was de RCE verzekerd van bijdragen uit Nederland, België, Duitsland en Polen. Maar sinds het archief echt functioneert, hebben ook erfgoedonderzoekers in Denemarken, Noord-Ierland, Letland, Litouwen, Oostenrijk, Slovenië, Spanje en de Verenigde Staten zich bij het initiatief aangesloten. 11 En onderzoekers in Frankrijk en Groot Brittannië bereiden zich voor op deelname. Voor de opdrachtgevers van dendrochronologie, zoals overheden (rijk, gemeentes), musea en bedrijven, betekent het DCCD dat men voortaan via internet de resultaten van contractonderzoek kan inzien en de rapportages en meetreeksen op b d elk gewenst moment kan downloaden. In publicaties kan men nu verwijzen naar de DCCD-registratie van het onderzoek, waardoor conclusies op inzichtelijke wijze kunnen worden onderbouwd. Uiteraard kunnen de opdrachtgevers met de onderzoekers afspraken maken over de toegankelijkheid en het hergebruik van gegevens. Zo kunnen zij zich in specifieke gevallen verzekeren van volstrekte openbaarheid bijvoorbeeld na een afgesproken termijn en van wetenschappelijke vervolganalyses. Door de ontwikkeling van het DCCD is hun financiële investering in dateringsonderzoek voortaan ook een investering in duurzaamheid en in breder wetenschappelijk onderzoek naar onder andere houthandel, ontbossing, landschapsdynamiek en klimaatverandering. Openbaarheid van onderzoeksgegevens Er klinkt in ons land een steeds luidere roep om openbaarheid van onderzoeksgegevens. Deze gegevens zijn immers vaak gefinancierd met publieke middelen. De samenleving als geheel moet er dus van kunnen profiteren. Ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zet in op dit ideaal. Het beeld van de onderzoeker in overheidsdienst die zijn gegevens thuis op de PC bewaart, is in dit licht nogal bedenkelijk. Toch komt deze houding voor bij onderzoekers. Daarom moeten we ons afvragen waarom zij hun gegevens willen beschermen. De redenen zijn in hoge mate economisch. Als anderen over deze gegevens publiceren, loopt de onderzoeker zelf belangrijke credits mis. In een tijd dat de competitie om onderzoeksfinanciering groot is, is dat voor veel academici onaanvaardbaar. Nog grotere weerstand bestaat bij bedrijven. Een deel van het onderzoek dat hier plaatsvindt, wordt door de private sector betaald. De roep om openbaarheid glijdt grotendeels langs deze sector af. Albert Heijn geeft zijn consumentenanalyses niet aan de COOP, zo redeneert men. De dendrochronologie kan zich alleen ontwikkelen als overheden, bedrijven en universiteiten samenwerken. En zo n samenwerking is alleen mogelijk wanneer deze partijen elkaars werkelijkheid respecteren. Als alle inhoud in het DCCD openbaar zou zijn, zouden Nederlandse universiteiten en bedrijven hun gegevens daar niet hebben gearchiveerd. En ook internationaal zou het archief mislukt zijn, want buitenlandse overheidsinstellingen en universiteiten zullen hun gegevens niet willen publiceren via de Nederlandse Rijksoverheid. Figuur 8 Deeloverzicht van in het DCCD gearchiveerd materiaal (situatie 18 april 2012); a: archeologie (1567 objecten); b: scheepsarcheologie (282 objecten); c: gebouwen (1993 objecten); d: schilderijen (321 objecten). De discussie over de openbaarheid van onderzoeksgegevens wordt vaak in absolute termen gevoerd. Voorstanders vragen om volledige openheid, tegenstanders om volstrekte geheimhou- 40

6 ding. Met het DCCD heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bewust het midden opgezocht. De nieuwe databibliotheek verzorgt de duurzaamheid en vindbaarheid van gegevens, maar geeft de regie over de inhoud en zichtbaarheid daarvan aan de dataproducenten. Deze combinatie leidt tot een sneeuwbaleffect. Steeds meer onderzoekers melden zich aan bij het archief. Gezien dit succes kan het DCCD mogelijk als voorbeeld dienen voor toekomstige sector- en landsoverschrijdende data-initiatieven van andere erfgoedgerelateerde onderzoeksdisciplines. Best practices Uiteraard is er nog veel werk te doen. Zolang opdrachtgevers van dendrochronologisch onderzoek niet uitdrukkelijk vragen om verduurzaming van de gegevens, blijft archivering voor de onderzoekers een vrijwillige handeling. Sommige organisaties buiten Nederland zien daar vooralsnog van af. Daarom zijn bijvoorbeeld gegevens over het Vroegmiddeleeuwse Dorestad (Wijk bij Duurstede) en de schilderijen van Rembrandt nog altijd niet ontsloten. Om zulk dataverlies in de toekomst te voorkomen, moeten we ervoor zorgen dat nieuw jaarringonderzoek aan nationaal erfgoed verantwoord wordt gearchiveerd. Hopelijk levert het DCCD een bijdrage aan dendrochronologische best practices binnen de Nederlandse erfgoedzorg. Verantwoording De ontwikkeling van het DCCD is mogelijk gemaakt door NWO (domein Geesteswetenschappen) met achtereenvolgens een startsubsidie ( ), een subsidie Investeringen Middelgroot ( ) en een subsidie Internationalisering Geesteswetenschappen ( ). De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Stichting RING, de Universiteit van Cornell (VS), ICT bedrijf Epison Group (VS) en de overige deel - nemers verzorgden aanvullende financiering. De Universiteit Utrecht stelt een Virtueel Kennis Centrum beschikbaar voor DCCD-gerelateerd onderzoek, onderwijs en communicatie. Websites DCCD archief: DCCD projectwebsite: Virtueel Kennis Centrum Dendrochronologie: TRiDaS website (datamodel en software): Literatuur Baillie, M.G.L. (1982). Tree-Ring Dating and Archaeology. London. Bruyn, J., B. Haak, S.H. Levie en P.J.J. van Thiel (red.) (1986). A corpus of Rembrandt paintings. Rembrandt Research Project Foundation, deel 2. Bruyn, J., B. Haak, S.H. Levie, P.J.J. van Thiel, P.J.J. en E. van de Wetering (red.) (1990). A corpus of Rembrandt paintings. Rembrandt Research Project Foundation, deel 3. Jansma, E. (1995). RemembeRINGs. The Development and Application of Local and Regional Tree-Ring Chronologies of Oak for the Purposes of Archaeological and Historical Research in the Netherlands, dissertatie Universiteit van Amsterdam (Nederlandse Archeologische Rapporten 19). Eckstein, D., W. van Es en E. Hollstein (1975). Beitrag zur Datierung der fr hmittelalterlichen Siedlung Dorestad, Holland. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (BROB) 25, Jansma, E. (2006). Dendrochronologie, Nationale Onderzoeksagenda voor de Archeologie, Hoofdstuk 3 (versie 1.0, geaccepteerd 1 januari 2006). URL: Brewer, P.W., D. Murhpy en E. Jansma (2011). TRiCYCLE: a universal conversion tool for digital tree-ring data. Tree-Ring Research 67(2), Jansma, E. (2010). Preserving tree-ring data: a repository for the Low Countries. In: M. de Groot en M. Wittenberg (red.): Driven by data: exploring the research horizon, Amsterdam University Press/Pallas Publications, Jansma, E., P.W. Brewer en I. Zandhuis (2010). TRiDaS 1.1: the tree-ring data standard. Dendrochronologia 28, Jansma, E., R.J. van Lanen, P.W. Brewer en R. Kramer (in druk), The DCCD: A digital data infrastructure for tree-ring research. Dendrochronologia (2012), /j.dendro Jansma, E., R.J. van Lanen, K. Sturgeon, S. Mohlke en P.W, Brewer (2012). TRiDaBASE, a stand-alone database for storage, analysis and exchange of dendrochronological metadata. Dendrochronologia (in druk, doi: / j.dendro ) Jansma, E. en J.-M.A.W Morel (red.) (2007). Een Romeinse Rijnaak, gevonden in Utrecht-De Meern; resultaten van het onderzoek naar de platbodem De Meern 1, Reeks Archeologische Monumenten 149, Amersfoort. Knibbe, B. (2008). PAST4 - Personal Analysis System for Tree- Ring Research software version 4.5. SCIEM. URL: Rinn, F. (2008). TSAP-Win software. Rinntech, Heidelberg. Wetering, E. van de (red.) (1982, 2005, 2010). A corpus of Rembrandt paintings. Rembrandt Research Project Foundation, delen 1, 4 en 5. Noten 1 Het beeldmateriaal in figuur 1 is afkomstig van de volgende bronnen (publiek domein): 1566, Vernieling in Domkerk Utrecht (Beeldenstorm): wiki/beeldenstorm; 1570, Allerheiligenvloed: Moser, Hans, Flugblatt: Hochwasser der Schelde in Antwerpen am , 1570, Flugblatt, Nürnberg, Germanisches Nationalmuseum, Graphische Sammlung, HB 81l; 1581, Willem van Oranje stadhouder over de 7 provinciën: 1619, Executie Johan van Oldenbarnevelt: 1628, Piet Hein (kopie uit 1629 naar een verloren gegaan origineel uit 1625 van Jan Daemen Cool): 1639, Voor de Slag bij Duins (Reinier Nooms): National Maritime Museum Londen; 1648, Overzichtskaart van de Republiek: Johannes Janssonius, uit diens collectie Belgii Foederati Nova Descriptio, Amsterdam 1658; 1648, De eedaflegging van de Vrede van Munster, 15 mei 1648: 2 Te dateren houtsoorten die we in Nederlands erfgoed terugvinden, zijn eik, beuk, es en iep (loofbomen), en grove den, zilverspar en fijnspar (coniferen). 3 Het dendrochronologisch onderzoek naar deze rivierpraam, De Meern 1, heeft DCCD registratienummers en De onderzoeksresultaten (metadata) kunnen via in het DCCD via zoeken op deze nummers worden ingezien. De zoekterm De Meern 1 levert in het DCCD hiernaast ook resultaten op van onderzoek naar de fysieke context van deze archeologische vondst. 4 Het onderzoek naar dit retabel heeft DCCD registratienummer De onderzoeksresultaten (metadata) kunnen in het DCCD via zoeken op dit nummer worden ingezien. 5 Het onderzoek naar dit kabinetje heeft DCCD registratienummer De onderzoeksresultaten (metadata) kunnen in het DCCD via zoeken op dit nummer worden ingezien. 6 Deze inventarisatie werd mogelijk gemaakt door een startsubsidie Investeringen Middelgroot van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). 7 Voor informatie over DANS zie 8 De partijen die in de Lage Landen deelnemen aan het DCCD, zijn voor Nederland de RCE, bedrijf BAAC bv, Stichting RING, Wageningen Universiteit en de Universiteit Utrecht, en voor België de Universiteit van Luik, het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium. Ook de Duitse bedrijven Preßler GmbH Planung und Bauforschung en Dendronet, en de Niclaus Copernicus Universiteit in Polen maakt deel uit van de oorspronkelijke projectgroep. 9 Dit zijn BAAC bv (Deventer/Den Bosch), Stichting RING (Amersfoort) en Preßler GmbH Planung und Bauforschung (Gersten am Ems). 10 Schriftelijke mededeling van Dr. Peter W. Brewer, Universiteit van Cornell, april Deze uitbreiding is mede mogelijk dankzij een internationaliseringssubsidie van NWO ( ). Zie het Virtueel Kennis Centrum voor Dendrochronologie op voor meer informatie. 41

Het VKC Dendrochronology van de UU

Het VKC Dendrochronology van de UU Het VKC Dendrochronology van de UU SURFacademie Seminar Collaboraties voor onderzoekers Esther Jansma (RCE, UU), 26 oktober 2011, Leiden Vragen van SURFacademy Waarom had het team behoefte aan een VKC?

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Ervaringen en aanbevelingen op het gebied van datamanagement Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Introductie Onderzoekers in zes pilotprojecten hebben

Nadere informatie

Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden

Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden Laurents Sesink Nederlands-Vlaamse samenwerking bij de digitalisering van het erfgoed Antwerpen, 21 juni 2012 Waarom wetenschappelijke data

Nadere informatie

Een Visie op Datamanagement

Een Visie op Datamanagement Een Visie op Ron Dekker Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Persoonlijke noot Eigen ervaringen: goede kennis van de data nodig om alle valkuilen te omzeilen. het is veel werk van een

Nadere informatie

Het digitale informatielandschap van de toekomst. Jeanine Tieleman Kwaliteitsmedewerker Digitaal Erfgoed Nederland jeanine.tieleman@den.

Het digitale informatielandschap van de toekomst. Jeanine Tieleman Kwaliteitsmedewerker Digitaal Erfgoed Nederland jeanine.tieleman@den. Het digitale informatielandschap van de toekomst Jeanine Tieleman Kwaliteitsmedewerker Digitaal Erfgoed Nederland jeanine.tieleman@den.nl Opzet presentatie: Wat is DEN? Digitale informatiemaatschappij

Nadere informatie

Algemene gebruiksvoorwaarden

Algemene gebruiksvoorwaarden Algemene gebruiksvoorwaarden >>> Algemene gebruiksvoorwaarden Data Archiving and Networked Services (DANS) Postbus 93067 2509 AB Den Haag Anna van Saksenlaan 51 2593 HW Den Haag +31 70 349 44 50 info@dans.knaw.nl

Nadere informatie

Geodata: registreren, ontsluiten, archiveren

Geodata: registreren, ontsluiten, archiveren Data Archiving and Networked Services Geodata: registreren, ontsluiten, archiveren Peter Doorn Geonovum-DANS studiedag: 'Digitale duurzaamheid van Geodata', 16 feb 12 DANS is een instituut van KNAW en

Nadere informatie

PROGRAMMA KENNISKAART ARCHEOLOGIE, PROJECT WAARDENKAART IN VEELVOUD. Kwaliteitsverbetering. gegevens in Archis

PROGRAMMA KENNISKAART ARCHEOLOGIE, PROJECT WAARDENKAART IN VEELVOUD. Kwaliteitsverbetering. gegevens in Archis PROGRAMMA KENNISKAART ARCHEOLOGIE, PROJECT WAARDENKAART IN VEELVOUD Kwaliteitsverbetering gegevens in Archis Februari 2014 Samenvatting 2 Om de kwaliteit van gegevens in Archis-2 te verbeteren is de informatie

Nadere informatie

Goede zorg voor onderzoeksdata, goede data voor zorgonderzoek: de DMP-checklist van ZonMw

Goede zorg voor onderzoeksdata, goede data voor zorgonderzoek: de DMP-checklist van ZonMw Data Archiving and Networked Services Goede zorg voor onderzoeksdata, goede data voor zorgonderzoek: de DMP-checklist van ZonMw Marjan Grootveld Masterclass Research Data Management, 4 april 2014 DANS

Nadere informatie

Periodiekenviewer. Jaargangen digitaal inzichtelijk

Periodiekenviewer. Jaargangen digitaal inzichtelijk Periodiekenviewer Jaargangen digitaal inzichtelijk Periodiekenviewer Kranten, tijdschriften, raadsnotulen, archieven en bibliotheek- en bedrijfsarchieven zijn de secondewijzer van de geschiedenis. Hierin

Nadere informatie

De Praktijk: licenties van DANS. Heiko Tjalsma Beleidsmedewerker. Seminar Onderzoeksdata SurfAcademy 24 januari 2012

De Praktijk: licenties van DANS. Heiko Tjalsma Beleidsmedewerker. Seminar Onderzoeksdata SurfAcademy 24 januari 2012 Data Archiving and Networked Services De Praktijk: licenties van DANS Heiko Tjalsma Beleidsmedewerker Seminar Onderzoeksdata SurfAcademy 24 januari 2012 DANS is een instituut van KNAW en NWO Wat is DANS?

Nadere informatie

Toekomst voor ons digitaal geheugen

Toekomst voor ons digitaal geheugen Toekomst voor ons digitaal geheugen De nationale verkenning digitale duurzaamheid Inge Angevaare coördinator, Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid ICTU Kennislab, 17 juni 2009 Indeling Algemene introductie

Nadere informatie

Formulier Datamanagementplan

Formulier Datamanagementplan Formulier Datamanagementplan NWO is in 2015 gestart met een pilot Datamanagement. Tijdens deze pilot vraagt NWO onderzoekers met toegekende onderzoeksprojecten onderstaand datamanagementplan in te dienen.

Nadere informatie

1. Beschrijving van de dienst

1. Beschrijving van de dienst 1. Beschrijving van de dienst Een Virtual Research Environment (VRE) is een online omgeving waarin wetenschappers kunnen samenwerken aan een onderzoeksproject. Door gebruik te maken van een VRE kunnen

Nadere informatie

Onderdeel: van Gedistribueerde voorzieningen voor duurzame toegang (A.1)

Onderdeel: van Gedistribueerde voorzieningen voor duurzame toegang (A.1) BESCHRIJVING CASE STUDY PROJECT DDS HERLEEFT Onderdeel: van Gedistribueerde voorzieningen voor duurzame toegang (A.1) Dit document bestaat uit twee delen: 1. Project DDS herleeft Beschrijving van het hele

Nadere informatie

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Deze vragenlijst dient om een totaalbeeld te krijgen van de resultaten van de projecten die in 2013/2014 gefinancierd

Nadere informatie

Project APEx Archives Portal Europe network of excellence

Project APEx Archives Portal Europe network of excellence Project APEx Archives Portal Europe network of excellence Digitale Collectie De Grootste Gemene Deler RCE Amersfoort 5 juni 2013 Stand van zaken Archieven APEx basis gegevens APEx volgt het APEnet project

Nadere informatie

Databank Digitale Dagbladen

Databank Digitale Dagbladen Databank Digitale Dagbladen Astrid Verheusen Projectmanager Afdeling Research & Development Koninklijke Bibliotheek Belemmert het auteursrecht de ontsluiting van de 20 ste eeuw? Vereniging voor Auteursrecht

Nadere informatie

Eerlijk de data delen

Eerlijk de data delen Eerlijk de data delen Dit artikel is verschenen in het NRC Handelsblad op zaterdag 10 april 2010 Door: Warna Oosterbaan Dit artikel is in een ingekorte versie opgenomen in de SURFshare publicatie Toegang

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

Heesch - Beellandstraat

Heesch - Beellandstraat Archeologische Quickscan Heesch - Beellandstraat Gemeente Bernheze 1 Steller Drs. A.A. Kerkhoven Versie Concept 1.0 Projectcode 12110023 Datum 22-11-2012 Opdrachtgever LWM Ewislaan 12 1852 GN Heiloo Uitvoerder

Nadere informatie

Handleiding voor Zotero versie 2.0

Handleiding voor Zotero versie 2.0 Handleiding voor Zotero versie 2.0 Michiel Wolda De handleiding voor Zetero is geschreven voor de lezers van het boek Deskresearch: Informatie selecteren, beoordelen en verwerken: tweede editie (Van Veen

Nadere informatie

Datanotitie Meertens Instituut

Datanotitie Meertens Instituut Datanotitie Meertens Instituut februari 2012 Hans Bennis (directeur) Marc Kemps Snijders (hoofd Technische Ontwikkeling) Douwe Zeldenrust (coördinator onderzoekscollecties) I Onderzoeksdata Inleiding Binnen

Nadere informatie

Archiefnummer 0273. Inventaris van het RKD-archief van de AFDELING TEKENINGEN 1968-1992. Marcia Zaaijer / Ramses van Bragt

Archiefnummer 0273. Inventaris van het RKD-archief van de AFDELING TEKENINGEN 1968-1992. Marcia Zaaijer / Ramses van Bragt Archiefnummer 0273 Inventaris van het RKD-archief van de AFDELING TEKENINGEN 1968-1992 Marcia Zaaijer / Ramses van Bragt Den Haag 2000 / 2008 INHOUD 1. Inleiding 3 2. Plaatsingslijst 4 2 1. Inleiding Onder

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Online survey ten behoeve van de Studiemiddag Digitale Duurzaamheid van Geodata

Online survey ten behoeve van de Studiemiddag Digitale Duurzaamheid van Geodata Data Archiving and Networked Services Online survey ten behoeve van de Studiemiddag Digitale Duurzaamheid van Geodata Presentatie resultaten Kees Waterman 16 februari 2012 DANS is een instituut van KNAW

Nadere informatie

Ben jij klaar voor RDM-ondersteuning?

Ben jij klaar voor RDM-ondersteuning? Bibliotheek RDM Ondersteuning Ben jij klaar voor RDM-ondersteuning? Training van informatiespecialisten bij Bibliotheek UvA Presentatie UKB-werkgroep Research Data Management, 30 april 2015 Mariëtte van

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

BIJLAGE IIwb EISEN AAN ACTOREN KNA WATERBODEMS

BIJLAGE IIwb EISEN AAN ACTOREN KNA WATERBODEMS BIJLAGE IIwb EISEN AAN ACTOREN KNA WATERBODEMS Toelichting In de protocollen BureauonderzoekO, IVO en Opgraven van de KNA is op het niveau van de procestappen en het benoemen van een actor waar mogelijk

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

Research Data Management

Research Data Management Research Data Management Update Mariëtte van Selm Coördinator RDM-ondersteuning Bibliotheek UvA/HvA 10 november 2015 Waar gaat het over? ( ) the organisation of data, from its entry to the research cycle

Nadere informatie

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011 Historische Warder Bedrijfsplan 2011 februari 2011 1 van 7 samenvatting Op 21 januari is de Historisch Warder opgericht. De vereniging heeft tot doel om: de geschiedenis van Warder vast te leggen en zo

Nadere informatie

Mijn Stad Mijn Dorp. Resultaten eerste fase. Wendy Oude Nijeweme d Hollosy

Mijn Stad Mijn Dorp. Resultaten eerste fase. Wendy Oude Nijeweme d Hollosy Mijn Stad Mijn Dorp Resultaten eerste fase Wendy Oude Nijeweme d Hollosy lunchbijeenkomst HCO - 26 oktober 2009 1 Inhoud van deze presentatie: Waarom Mijn Stad Mijn Dorp? Resultaten eerste fase (2008-2009)

Nadere informatie

Content toevoegen als Etalage admin

Content toevoegen als Etalage admin Content toevoegen als Etalage admin Als Etalage admin kan je drie verschillende soorten content toevoegen/beheren; Kenniswerkplaats Opleidingsonderdeel Opleidingspagina in een instelling In document wordt

Nadere informatie

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 THEMA S - Identificatie - Opleiding - Opdrachtgevers - Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Deelname aan medisch wetenschappelijk onderzoek

Deelname aan medisch wetenschappelijk onderzoek Deelname aan medisch wetenschappelijk onderzoek Zelfzorgberichtjes via de app ter bevordering van diabetes zelfmanagement bij insuline gebruikende type 2 diabetes patiënten (TRIGGER studie) Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Dendrochronologisch onderzoek

Dendrochronologisch onderzoek Dendrochronologisch onderzoek 86 BULLETIN KNOB 2OOO~3 voor dit project en voor toekomstige onderzoeksprojecten te analyseren. Enkele chronologieën waren niet direct voor RING beschikbaar BULLETIN KNOB

Nadere informatie

Casestudy Op de museale weegschaal. Op bezoek bij een verzamelaarsechtpaar

Casestudy Op de museale weegschaal. Op bezoek bij een verzamelaarsechtpaar Casestudy Op de museale weegschaal Op bezoek bij een verzamelaarsechtpaar 2 Casestudy Op de museale weegschaal Inleiding De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft de methodiek uit Op de museale

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform?

1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform? Aantal verstuurde enquetes Aantal ingevulde enquetes % responders 71 21 30% 1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform?

Nadere informatie

Integriteit en duurzaamheid in het digitale tijdperk

Integriteit en duurzaamheid in het digitale tijdperk Integriteit en duurzaamheid in het digitale tijdperk Het bewaren, delen, hergebruiken en documenteren van digitale onderzoeksdata door sociologen in Nederland Beau Oldenburg >>> Integriteit en duurzaamheid

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Kaart 24 - Cultureel erfgoed 24 Cultureel erfgoed Versie april 2012 crisistypen bedreiging van cultureel erfgoed door rampen, onlusten, bezettingen, aanslagen

Nadere informatie

Dataveiligheid bij DANS

Dataveiligheid bij DANS Data Archiving and Networked Services Dataveiligheid bij DANS Heiko Tjalsma Beleidsmedewerker DANS SIG Research Data bijeenkomst over dataveiligheid Utrecht 27 november 2013 27-11-2013 DANS is een instituut

Nadere informatie

Elektronisch Tijdschriften 56 titels NBC: 15.30 t/m 15.40 CD-ROM 15 stuks zelfstandige CD-ROM 103 stuks als onderdeel papieren publicatie

Elektronisch Tijdschriften 56 titels NBC: 15.30 t/m 15.40 CD-ROM 15 stuks zelfstandige CD-ROM 103 stuks als onderdeel papieren publicatie 1.5. Archeologie Beknopte geschiedenis van de collectie De eerste hoogleraar ter wereld in het vakgebied van de Archeologie was de Leidse professor C.J.C. Reuvens, die werd benoemd in 1818. Lange tijd

Nadere informatie

Samen data delen. Samenvatting strategienota DANS 2015-2020

Samen data delen. Samenvatting strategienota DANS 2015-2020 Samen data delen Samenvatting strategienota DANS 2015-2020 Maximale toegankelijkheid van data is dienstbaar aan de bij uitstek wetenschappelijke werkwijze waarbij onderzoekers elkaars bevindingen toetsen

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

TU Delft Library. Verbinden en verrijken van onderzoek en onderwijs aan de TU Delft

TU Delft Library. Verbinden en verrijken van onderzoek en onderwijs aan de TU Delft TU Delft Library Verbinden en verrijken van onderzoek en onderwijs aan de TU Delft We leven in een wereld, waar tijd en locatie er steeds minder toe doen. We staan 24/7 in contact met de buitenwereld.

Nadere informatie

Cartesius Eén poort voor historisch geografisch materiaal

Cartesius Eén poort voor historisch geografisch materiaal Cartesius Eén poort voor historisch geografisch materiaal Sint-Niklaas 21 juni 2012 Rink W. Kruk Historische geografische documenten Wat is Cartesius? Wat doet Cartesius? Hoe doet Cartesius het? Inhoud

Nadere informatie

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1 René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl Sinds giften aan culturele instellingen fiscaal gezien aantrekkelijker zijn geworden,

Nadere informatie

Trainingen Research Data Management

Trainingen Research Data Management Trainingen Research Data Management Masterclass RDM in NL, Maastricht 3 April 2014, Jacquelijn Ringersma Sub-Werkgroep Trainingen RDM Ana van Meegen, Universitaire Bibliotheek VU Fieke Schoots, Universitaire

Nadere informatie

Eén plaats, één taal, één waarheid

Eén plaats, één taal, één waarheid Eén plaats, één taal, één waarheid ARIS voor een betere klantservice bij de Rabobank Pieter van Langen 18 maart 2014 Rabobank ICT Missie We ondersteunen de Rabobank Groep met ICT-diensten voor de bancaire

Nadere informatie

!!! Een!boost!voor!Cubaanse!culturele!talenten!!

!!! Een!boost!voor!Cubaanse!culturele!talenten!! !!! Een!boost!voor!Cubaanse!culturele!talenten!! Beleidsplan 2015-2016 Inhoud Voorwoord 1.Strategie Kernprincipes en uitgangspunten Statutaire doelstelling Afwezigheid winstoogmerk Bestemming liquidatiesaldo

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Referentiecase. PNO Consultants econnect@work

Referentiecase. PNO Consultants econnect@work Referentiecase PNO Consultants econnect@work PNO Consultants was op zoek naar een oplossing om documenten en e-mails uniform op één centrale plaats op te slaan. Uiteindelijk zijn wij terecht gekomen bij

Nadere informatie

OCE NETWERKBIJEENKOMST 8 OKTOBER 2014 De archeologische waarde van Modern Oorlogserfgoed en de samenloop tussen archeologie en opsporen

OCE NETWERKBIJEENKOMST 8 OKTOBER 2014 De archeologische waarde van Modern Oorlogserfgoed en de samenloop tussen archeologie en opsporen OCE NETWERKBIJEENKOMST 8 OKTOBER 2014 De archeologische waarde van Modern Oorlogserfgoed en de samenloop tussen archeologie en opsporen Esther Wieringa Korte introductie SIKB is een netwerkorganisatie

Nadere informatie

THEORIE I TECHNOLOGIE I DUURZAAMHEID. [chapeau] Musea en digitale duurzaamheid [kop] Digitaalduurzaam? Esther Boeles

THEORIE I TECHNOLOGIE I DUURZAAMHEID. [chapeau] Musea en digitale duurzaamheid [kop] Digitaalduurzaam? Esther Boeles THEORIE I TECHNOLOGIE I DUURZAAMHEID [chapeau] Musea en digitale duurzaamheid [kop] Digitaalduurzaam? Esther Boeles De digitale revolutie leverde een enorme vloed aan data op. Ook musea sloegen aan het

Nadere informatie

De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs

De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs Inhoudsopgave Inleidend De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs Collecties online via de Cultuurwijzer Jaarverslag EAD studiemiddag den website Aanmelden DEN-brief Wilt u automatisch op de hoogte

Nadere informatie

3. DENDROCHRONOLOGIE (versie 1.0, geaccepteerd januari 2006) Esther Jansma (ROB / Nederlands Centrum voor Dendrochronologie RING) 1

3. DENDROCHRONOLOGIE (versie 1.0, geaccepteerd januari 2006) Esther Jansma (ROB / Nederlands Centrum voor Dendrochronologie RING) 1 Nationale Onderzoeksagenda Archeologie pag. 1 3. DENDROCHRONOLOGIE (versie 1.0, geaccepteerd januari 2006) Esther Jansma (ROB / Nederlands Centrum voor Dendrochronologie RING) 1 Inhoud Deel 1 De stand

Nadere informatie

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur R.J.Schimmelpennincklaan 3 Postbus 61243 2506 AE Den Haag Telefoon +31(0)70 310 66 86 Fax +31(0)70 361 47 27 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel. Koninklijke Bibliotheek

Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel. Koninklijke Bibliotheek Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel Koninklijke Bibliotheek Hoe selecteer je preserveringstools? Het probleem van digitale duurzaamheid Types digitale preservering Preserveringstools in

Nadere informatie

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA of een open architectuur voor archieven een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA Toegankelijke Archieven Referentie Architectuur toegankelijke archieven wat wil uw baas? profileren

Nadere informatie

Kenniskansen voor AMZ-relevant synthetiserend onderzoek op basis van Maltarapportages

Kenniskansen voor AMZ-relevant synthetiserend onderzoek op basis van Maltarapportages PROGRAMMA KENNISKAART ARCHEOLOGIE Kenniskansen voor AMZ-relevant synthetiserend onderzoek op basis van Maltarapportages 2 Project Oogst voor Malta Inhoud 2 1 Inleiding 3 2 Achtergrond 4 3 Oogst voor Malta

Nadere informatie

Archeologiebeleid en de Omgevingswet Heleen van Londen

Archeologiebeleid en de Omgevingswet Heleen van Londen Archeologiebeleid en de Omgevingswet Heleen van Londen Omgevingswet 2018? De overheid wil regels voor ruimtelijke plannen vereenvoudigen en samenvoegen Doel: makkelijker maken om bouwprojecten te starten

Nadere informatie

Dordrecht Ondergronds 51. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek.

Dordrecht Ondergronds 51. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek. M.C. Dorst Afbeelding: De Schrijversstraat in 1960 (RAD archiefnr. 552_302207). 2014 Gemeente Dordrecht Stadsontwikkeling/Ruimtelijke

Nadere informatie

Form follows function -Louis Henry Sullivan

Form follows function -Louis Henry Sullivan www.grundsatzlich-it.nl Form follows function -Louis Henry Sullivan Datawarehouse: vorm en functie Ronald Kunenborg licentie: Datawarehouse: vorm en functie Een data warehouse komt voort uit pijn Die pijn

Nadere informatie

Veldwerk innovatie project

Veldwerk innovatie project Veldwerk innovatie project Blended learning binnen geografisch veldwerk Utrechts Stimuleringfonds Onderwijs project Wouter Marra, Koko Alberti, Derek Karssenberg Faculteit Geowetenschappen 9 december 2014

Nadere informatie

Verslag docententests

Verslag docententests Verslag docententests t.b.v. Onderzoek Repository Samenwerking tussen Universiteitsbibliotheek Utrecht (UBU) en Faculteit Sociale Wetenschappen, Studion Support Uitgevoerd november 2007-januari 2008 20

Nadere informatie

Cijferboek cultureel erfgoed 2012 - algemeen rapportageverslag

Cijferboek cultureel erfgoed 2012 - algemeen rapportageverslag Cijferboek cultureel erfgoed 2012 - algemeen rapportageverslag Collectiebeherende organisatie - museum - regionaal ingedeeld Het Cijferboek cultureel erfgoed is een initiatief van het agentschap Kunsten

Nadere informatie

1 ARCHIVEREN...2. 1.1 AutoArchiveren...2 1.2 Handmatig archiveren...4 1.3 Archieven openen...5 1.4 Samenvatting...6

1 ARCHIVEREN...2. 1.1 AutoArchiveren...2 1.2 Handmatig archiveren...4 1.3 Archieven openen...5 1.4 Samenvatting...6 Inhoudsopgave 1 ARCHIVEREN...2 1.1 AutoArchiveren...2 1.2 Handmatig archiveren...4 1.3 Archieven openen...5 1.4 Samenvatting...6 ICT-Trainigen; Informatiseringscentrum UvA I 1 Archiveren In tegenstelling

Nadere informatie

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden.

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden. nl_print_file 9/9/02 11:43 am Page 1 Pneumatische Hoge nauwkeurigheid (+/-0,01 mm) en herhaalbaarheid (+/-0,03 mm) geven een precies grijpwerk. Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem

Nadere informatie

Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc

Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc jaarverslag dierproeven 2013 De VU en VUmc doen onderzoek met behulp van proefdieren. Dat gebeurt met zeer goede redenen en op een verantwoorde manier. Over het gebruik

Nadere informatie

DIS. Digital Information System

DIS. Digital Information System DIS Digital Information System Inhoud Digital Information System........................................ 4 ORGANI - Your Profit.................................................. 8 Digital Information

Nadere informatie

Projectsubsidies cultureel erfgoed eerste ronde 2015

Projectsubsidies cultureel erfgoed eerste ronde 2015 Projectsubsidies cultureel eerste ronde 2015 Aanvrager Titel Korte omschrijving Toegekend bedrag Type project Design Museum Gent Tentoonstelling 'Design Derby België- Nederland 1815-2015' Design museum

Nadere informatie

NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1. Johan Stapel 30 september 2014

NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1. Johan Stapel 30 september 2014 NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1 Johan Stapel 30 september 2014 NBC+ Nationale Bibliotheekcatalogus = bibliotheekcollecties + overige bronnen De positie van de bibliotheek binnen het erfgoeddomein

Nadere informatie

Houtskoolanalyse van een Romeins crematiegraf, Heule-Peperstraat (Kortrijk, België)

Houtskoolanalyse van een Romeins crematiegraf, Heule-Peperstraat (Kortrijk, België) Houtskoolanalyse van een Romeins crematiegraf, Heule-Peperstraat (Kortrijk, België) RAPPORTNUMMER DATUM AUTEUR 621 27 NOVEMBER 2012 D. LENTJES & S. LANGE Colofon Titel: BIAXiaal 621 Houtskoolanalyse van

Nadere informatie

Veranderingsstudies Subsidieronde voor definitieve aanvragen

Veranderingsstudies Subsidieronde voor definitieve aanvragen Maatschappij- en Gedragswetenschappen Call for proposals Veranderingsstudies Subsidieronde voor definitieve aanvragen 2012-2015 Den Haag, december 2011 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Nadere informatie

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed 2 3 Maasvlakte 2 Project 2000 hectare nieuw land in zee 240 miljoen m3 zand

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn achtereenvolgens de ruimtelijke structuur en de functionele structuur van het plangebied uiteengezet. De ruimtelijke structuur is beschreven

Nadere informatie

MinervaEC. MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus. Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008. http://www.minervaeurope.

MinervaEC. MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus. Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008. http://www.minervaeurope. MinervaEC MInisterial NEtwoRk for Valorising Activities in digitisation, econtentplus Periode: 1 /10/ 2006 31/09/2008 http://www.minervaeurope.org/ Hans van der Linden 11 december 2007 Coördinerend netwerk

Nadere informatie

B) Toelichting van EYE op het inmiddels gewijzigd beleid t.a.v. duurzame opslag van gedigitaliseerde films en born digital films

B) Toelichting van EYE op het inmiddels gewijzigd beleid t.a.v. duurzame opslag van gedigitaliseerde films en born digital films Mevrouw drs. M. C. van Heese Erfgoedinspectie/Collecties en Archieven IPC 3500 Postbus 16478 2500 BL Den Haag Amsterdam, 11 februari 2016 Betreft: De stoot van de rijkscollectie BYE Filmmuseum Geachte

Nadere informatie

Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau

Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau COMETA STAP VOOR STAP Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau 31 januari 2012 Versie 1.0 IN DEZE WORKSHOP Wat is het Cometa-model? Waarom beschrijven op collectieniveau? Wat is

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. I. de doelstellingen van de Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen te onderschrijven;

Gemeente Den Haag. I. de doelstellingen van de Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen te onderschrijven; RIS160605_26-JAN-2009 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2008.4238 RIS 160605 ATLANTIKWALLMUSEUM HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, overwegende dat: - er in de Haagse samenleving veel belangstelling

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Archiefbank Vlaanderen. Archiefbank als hulpmiddel voor uw collectiebeschrijving

Archiefbank Vlaanderen. Archiefbank als hulpmiddel voor uw collectiebeschrijving Archiefbank Vlaanderen Archiefbank als hulpmiddel voor uw collectiebeschrijving Archiefbank Vlaanderen Wat is Archiefbank? Samenwerking met Erfgoedplus.be Welke informatie noteren en waarom? Hoe uw archief

Nadere informatie

Nederland in ideeën. 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en. Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen

Nederland in ideeën. 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en. Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen Nederland in ideeën 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen De digitalisering van het Nederlandstalige erfgoed NICOLINE VAN DER

Nadere informatie

Helemaal Digitaal. Tips voor een beter beheer van je digitaal archief

Helemaal Digitaal. Tips voor een beter beheer van je digitaal archief Helemaal Digitaal Tips voor een beter beheer van je digitaal archief Digitaal archief? - digital born archief: - alle documenten/stukken die digitaal werden aangemaakt - bv. verslagen van bestuursvergaderingen

Nadere informatie

A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT. 10 december 2015 Roland Blijdenstijn

A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT. 10 december 2015 Roland Blijdenstijn A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT 10 december 2015 Roland Blijdenstijn A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT ONDERWERPEN Herijking Provinciale Ruimtelijke Verordening 2013-2028 (PRV) UNESCO-nominatie NHW Cultuurnota

Nadere informatie

Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen

Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen EWI-focus Van Open Access naar Open Data uitdagingen voor het beleid 17-09-2014 Inleiding Het proces

Nadere informatie

TERf Dataprofiel voor Archeologisch Vindplaatsen

TERf Dataprofiel voor Archeologisch Vindplaatsen TERf Dataprofiel voor Archeologisch Vindplaatsen Auteur: Bert Lemmens Date: 2012-04-27 Subject: Version Date Changes Author 0.1 2012-03-09 Start document Bert Lemmens 0.2 2012-03-13 Versie 1 Bert Lemmens

Nadere informatie

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS.

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. Waar gaat het om? De praktijk is vaak: 1. Google 2. Type het onderwerp van je PWS 3. Knip en plak erop los Maar: - Zijn

Nadere informatie

In deze handreiking is aangegeven hoe om te gaan met de archivering van digitale ruimtelijke plannen.

In deze handreiking is aangegeven hoe om te gaan met de archivering van digitale ruimtelijke plannen. HANDREIKING Onderwerp Archiveren digitale ruimtelijke plannen Aan Gebruikers RO Standaarden Van Geonovum, Monique van Scherpenzeel Datum 3 februari 2010 Status publiek In deze handreiking is aangegeven

Nadere informatie