Inhoud. Algemeen 3. Hernieuwbaar gas 9. Totaaloverzichten 30. Groen gas 10. Voorwoord 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud. Algemeen 3. Hernieuwbaar gas 9. Totaaloverzichten 30. Groen gas 10. Voorwoord 3"

Transcriptie

1

2 Inhoud Algemeen 3 Hernieuwbaar gas 9 Totaaloverzichten 30 Voorwoord 3 Jaarbericht 2011 SDE+, SDE en MEP 4 SDE+ 2012: aandacht voor hernieuwbare warmte 4 Groen gas 10 Hernieuwbare elektriciteit 14 Tabel 14. Totaaloverzicht subsidietoezeggingen en realisatie hernieuwbaar gas 30 Tabel 15. Totaaloverzicht subsidietoezeggingen en realisatie hernieuwbare elektriciteit 31 Toelichting jaarbericht 5 Gebruikte termen 5 Resultaten 6 Windenergie 15 Biomassa 19 Zonnestroom 24 Tabel 16. Totaaloverzicht duurzame producties en kasuitgaven hernieuwbaar gas in Tabel 17. Totaaloverzicht duurzame producties en kasuitgaven hernieuwbare elektriciteit in Waterkracht 28 Tabel 18. Budgetplafond per jaarronde 37 2

3 Voorwoord Hoe zag 2011 eruit voor de duurzame energiesector? In dit jaarbericht leest u onder andere over de gerealiseerde projecten, de geproduceerde hoeveelheid duurzame energie en de uitgekeerde middelen. Om stevige stappen te zetten in de richting van de Europese doelstelling voor duurzame energie, is in 2011 de verbeterde Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie plus (SDE+) van start gegaan. In de SDE+ dingen alle mogelijke duurzame technologieën mee voor het beschikbare budget ( 1,5 miljard in 2011). Projecten die uit kunnen met een basisbedrag van 15 cent per kilowattuur of lager kunnen in aanmerking komen. De SDE+ heeft een gefaseerde opbouw. Dit betekent dat de goedkopere opties eerder subsidie kunnen ontvangen. Daarnaast biedt de vrije categorie een mooie kans aan slimme ondernemers. Als zij genoegen nemen met minder subsidie, dan hebben zij de mogelijkheid om hun projecten eerder in te dienen. Ondernemers kunnen zo zelf de afweging maken of en wanneer zij willen deelnemen. sector samen verder laten groeien. Uiteindelijk ging in 2011 twee derde van het budget naar groen gas. Nederland heeft nogal wat veehouderij, dus veel potentie voor de relatief goedkope groen gas-techniek. De SDE+ voor 2012 is inmiddels opengegaan. Met weer een mooie verbetering, want ook projecten voor duurzame of hernieuwbare warmte komen nu in aanmerking. Zo kunnen we elektriciteit, gas én warmte inzetten om de Europese doelstelling van 14% duurzame energie in 2020 realiseren. Ondanks de 15 cent-limiet zijn er in de vrije categorie veel aanvragen binnengekomen voor de kostbaardere zonne stroominstallaties. Het is prachtig dat aanvragers zelf ook een deel van de kosten voor hun rekening willen nemen. Zo kunnen we de Ronald Roosdorp Plaatsvervangend directeur Energie & Duurzaamheid Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 3

4 Jaarbericht 2011 SDE+, SDE en MEP In dit jaarbericht leest u alles over de resultaten van de regeling Stimulering Duurzame Energie productie (SDE+ en SDE) en de voorganger van de SDE, de subsidieregeling Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP). MEP De regeling Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP) is de voorloper van de SDE. De regeling was opengesteld tussen juli 2003 en augustus De subsidie werd verstrekt voor een periode van maximaal tien jaar. Er zijn daarom nog steeds projecten die subsidie ontvangen uit de MEP. Ook projecten die na 1 januari 1996 maar vóór de openstelling van de MEP tot stand kwamen, konden voor een gedeelte van hun subsidielooptijd aanspraak maken op MEP-subsidie. SDE De regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) bestaat sinds De SDE is een exploitatiesubsidie, waarbij het verschil tussen de kostprijs van grijze energie en die van duurzame energie wordt vergoed over een periode van 12 of 15 jaar. De hoeveelheid subsidie is afhankelijk van de hoeveel heid geproduceerde duurzame energie. SDE+ Met ingang van 2011 is de SDE overgegaan in de SDE+. De SDE+ draagt bij aan het creëren van een investeringsklimaat waarin duurzame energie rendabel is en waarbij ondernemerschap gestimuleerd wordt. De SDE+ richt zich op een meer kosteneffectieve invulling van de doelstelling voor duurzame energie. Door verschillende opties te laten concurreren, kunnen er meer projecten worden ondersteund. En dat op een relatief voordelige manier. Belangrijke wijzigingen ten opzichte van de SDE uit 2010 zijn het integrale budgetplafond en de gefaseerde openstelling, waarbij de projecten met een laag basisbedrag eerst kunnen inschrijven. De SDE+ wordt vanaf 2013 gefinancierd uit een opslag op de energierekening. SDE+ 2012: aandacht voor hernieuwbare warmte In 2012 krijgt de productie van hernieuwbare warmte een zelfstandige plaats in de SDE+. Installaties voor biomassa, geothermie en zonthermie die alleen warmte produceren worden zo ook subsidiabel. Ook is er subsidie voor de verlengde levensduur van biomassa-installaties en het nuttig gebruik van warmte bij bestaande installaties. 4

5 Toelichting jaarbericht Dit jaarbericht gaat over de aanvragen uit de SDE-ronden 2008, 2009 en 2010, de SDE+ 2011, de OV-MEP (overgangsregeling tussen de MEP en de SDE) en aanvragen uit de MEP. De OV-MEP is in dit jaarbericht meegenomen in de resultaten van de MEP. De peildatum voor dit jaarbericht is 1 maart De gegevens zijn samengevat in de totaaloverzichten. Onder de kasuitgaven over het kalenderjaar 2011 vallen de voorschotbetalingen, de jaarlijkse bijstellingen en de afrekeningen bij de vaststelling na afloop van de subsidieperiode. Dit laatste speelt vooral bij de MEP. De producties over het kalenderjaar 2011 hebben betrekking op de subsidiabele producties die voor 1 maart 2012 zijn doorgegeven aan Agentschap NL. Nog niet alle producties over 2011 waren op 1 maart 2012 doorgegeven. De gegevens in dit jaarbericht zijn gebaseerd op het subsidieadministratiesysteem van Agentschap NL. De gegevens kunnen afwijken van andere publicaties waarin (ook) andere bronnen worden gebruikt. De energieproductie in het kalenderjaar 2011 is vertaald naar de menselijke maat : het aantal huishoudens dat een jaar lang kan worden voorzien van duurzame energie geproduceerd met subsidie uit SDE+, SDE en/of MEP. Een gemiddeld huishouden Gebruikte termen Aantal toezeggingen: het aantal positief beschikte subsidieaanvragen (op 1 maart 2012). /actueel (productie)vermogen: het (productie)vermogen in MW of Nm3/h waarvoor een positieve subsidiebeschikking is afgegeven (vóór 1 maart 2012), exclusief het vermogen dat is ingetrokken of het vermogen waarvan de einddatum van de subsidie is bereikt. Gerealiseerd (productie)vermogen: het subsidiabele (productie) vermogen van de installaties die momenteel in gebruik zijn en waarvan de producenten geregistreerd staan als producent van duurzame energie. budget: het positief beschikte budget voor subsidieaanvragen. Het gaat daarbij om het maximale bedrag dat gereserveerd is voor een project. Gepubliceerd budget: het totale budget dat de rijksoverheid beschikbaar stelt voor de stimulering van duurzame energieproductie. Maximale subsidietoezegging (per kwh of Nm3): deze toezegging wordt bepaald door het verschil tussen het basisbedrag en de basisenergieprijs. Uitleg over de berekening van de SDE-bijdrage is te vinden op de website van de SDE. bestaande uit 2,2 personen gebruikt per jaar zo n kilowattuur (kwh). In het jaarbericht van 2010 werd uitgegaan kilowattuur per 2,3 personen. 1 Bron: Milieucentraal,

6 Resultaten In de SDE was het beschikbare budget 1,5 miljard. Agentschap NL heeft twee derde van dit budget toegezegd aan 30 projecten voor hernieuwbaar gas. De overige 0,5 miljard is verdeeld onder 710 projecten voor hernieuwbare elektriciteit (zie tabel 1). productievermogen SDE+, SDE en MEP Uit de ronde 2011 is 196 MW (6.408 GWh subsidiabele productie) en Nm3/h (2.122 miljoen Nm3 subsidiabele productie) aan duurzaam productievermogen toegezegd. Samen met het toe gezegd vermogen uit voorgaande rondes, komt het totaal toegezegde vermogen voor de SDE+ en SDE op MW 2 en Nm3/h. Het actuele toegezegde productievermogen onder de MEP is MW. Het toegezegd productievermogen voor grootschalige biomassa-installaties uit de MEP (> 50 MW) is hierin niet mee genomen (zie het hoofdstuk over biomassa voor toelichting). Het totale toegezegde vermogen voor de SDE+, SDE en de MEP samen komt daarmee op MW. Figuren 1 en 2 geven een beeld van de geografische spreiding van dit productievermogen over Nederland. De komende jaren neemt de gesubsidieerde productie van de MEP af, omdat projecten de maximale subsidieperiode hebben doorlopen. De productie van de SDE+ en SDE nemen juist toe. Categorie Aantal toezeggingen vermogen e subsidiabele productie Hernieuwbare elektriciteit (MW) (GWh) budget ( mln) Windenergie op land ,4 Wind op zee Zon-PV 15kWp ,5 Afvalverbranding Biomassa ,1 Waterkracht Osmose Geothermie Totaal hernieuwbare elektriciteit ,0 Hernieuwbaar gas (Nm3/h) (Nm3 mln ) Groen gas ,2 Groen gas hub ,8 Totaal hernieuwbaar gas ,0 Totaal SDE ,0 Tabel 1. Resultaten SDE+ 2011: subsidietoezeggingen. 2 Inclusief wind op zee en NOP 6

7 Gerealiseerd productievermogen SDE+, SDE en MEP Subsidieontvangers van de SDE+ en SDE hebben vanaf het moment dat de subsidie is toegekend maximaal vijf jaar de tijd om de productie-installatie in gebruik te nemen. De beschikkingen uit de SDE zijn recentelijk afgegeven. De realisatie van deze projecten zal nog enige tijd duren. Op 1 maart 2012 is circa Nm3/h en 431 MW van het toegezegde vermogen van de SDE+ en SDE in gebruik (zie tabel 2 en 3). Bij de MEP is dit MW. Vermogen hernieuwbaar gas (Nm3/h) Vermogen hernieuwbare elektriciteit (MW) > > > > > > > Figuur 1. hernieuwbaar gas vermogen (Nm3/h) SDE+ en SDE per provincie. Figuur 2. hernieuwbaar elektrisch vermogen (MW) SDE+, SDE en MEP per provincie. vermogen (Nm3/h) op peildatum vermogen (Nm3/h) op peildatum Gerealiseerd vermogen (Nm3/h) op peildatum SDE gas Tabel 2. productievermogen en gerealiseerd vermogen voor hernieuwbaar gas SDE+ en SDE (Nm3/h). vermogen (MW) op peildatum vermogen (MW) op peildatum Gerealiseerd vermogen (MW) op peildatum SDE MEP Totaal Tabel 3. productievermogen en gerealiseerd vermogen voor hernieuwbare elektriciteit SDE+, SDE en MEP (MW). 7

8 Duurzame producties en uitgaven In 2011 werd binnen de SDE en de MEP bijna GWh 0,2% 0,4% Biomassa Zonne-energie Groen gas Waterkracht Windenergie (Gigawattuur) groene stroom geproduceerd. Hiermee kunnen ruim 2,8 miljoen huishoudens een jaar lang van stroom worden voorzien en is kiloton aan CO2-uitstoot vermeden. Windturbines op land (circa 40%) en grootschalige biomassainstallaties (circa 32%) produceerden de meeste groene stroom. 47,7% 51,0% Figuur 3. Gerealiseerde duurzame producties SDE en MEP (GJ) in 2011 (102,36 Nm3 = 1 MWh = 3,6 GJ). Gebaseerd op productiegegevens die voor 1 maart 2012 zijn doorgegeven aan Agentschap NL. Agentschap NL keerde in 2011 bijna 713 miljoen aan SDE en MEP subsidie uit. In figuur 3 is te zien dat het grootste gedeelte van de subsidiabele 0,7% duurzame productie in 2011 is opgewekt met windenergie en biomassa. 8

9 Hernieuwbaar gas Twee derde van het SDE+ subsidiebudget ging in 2011 naar installaties voor hernieuwbaar gas. In totaal is 1 miljard verdeeld over 30 projecten: een verviervoudiging van het budget uit

10 Groen gas De installaties voor hernieuwbaar gas zijn relatief kosteneffectief; ze hebben een laag basisbedrag per eenheid opgewekte duurzame energie. Producenten konden hierdoor al vroeg in de gefaseerde openstelling een aanvraag indienen. In totaal is 1 miljard verdeeld over 30 projecten. Dit is een verviervoudiging van het toegekende budget van het jaar Al in de eerste fase van de SDE was het budget voor hernieuwbaar gas volledig uitgeput. 10

11 Resultaten Groen gas Groen gas hubs In 2011 was het voor het eerst mogelijk om subsidie aan te vragen voor groen gas hubs. In een groen gas hub wordt het ruwe biogas van meerdere vergistingsinstallaties verzameld, centraal opgewerkt tot aardgaskwaliteit en ingevoed op een gasnet. Het delen van voorzieningen geeft schaalvoordelen. In 2011 kende Agentschap NL 68 miljoen subsidie toe aan vier groen gas hub installaties met een totaal vermogen van Nm3/h. Wat valt er onder hernieuwbaar gas? De categorie groen gas kent meerdere (sub)categorieën. In 2011 kon subsidie worden aangevraagd voor: Stortgas of biogas uit afvalwater of rioolwaterzuivering (AWZI/RWZI) (solo-installatie en hub); Allesvergisting (solo-installatie en hub); (Co)-vergisting van dierlijke mest (solo-installatie en hub). productievermogen en realisatie In totaal hebben 51 hernieuwbaar gas projecten een toezegging voor SDE-subsidie gekregen. Meer dan de helft hiervan werd aangevraagd in Een deel van de installaties, goed voor een productievermogen van Nm3/h, is al in gebruik. Duurzame producties en uitgaven Installaties voor hernieuwbaar gas produceerden binnen de SDE in 2011 circa 7,0 miljoen Nm3. Agentschap NL betaalde ruim 4 miljoen aan voorschotten uit. Aantal toezeggingen budget ( mln) Tabel 5. Duurzame producties en uitgaven hernieuwbaar gas in Op 1 maart 2012 zijn nog niet alle producties over 2011 aan Agentschap NL doorgegeven. Binnen de SDE+ en SDE worden voorschotten verleend op basis van verwachte productie en voorlopige correctiebedragen. Jaarlijks vindt op basis van daadwerkelijke productie en de definitieve correctiebedragen een bijstelling plaats. e subsidiabele productie (Nm3 mln) vermogen (Nm3/h) Gerealiseerd vermogen (Nm3/h) Hernieuwbaar gas , Tabel 4. Stand van zaken hernieuwbaar gas. Productie in 2011 (Nm3 mln) Kasuitgaven 2011 ( mln) Hernieuwbaar gas 7 4,3 Voor de subcategorieën gelden verschillende subsidiebedragen. Binnen de categorie hernieuwbaar gas uit 2011 is bijvoorbeeld voor een allesvergisting groen gas hub een maximale toezegging gedaan van 43,9 eurocent per Nm3. Uitleg over de afhanke lijkheid van de energieprijsontwikkelingen en de berekening van de SDE-bijdrage is te vinden op de website van de SDE. 11

12 Wie vraagt aan? De aanvragen voor allesvergisters kwamen voornamelijk van industriële partijen. Het gaat hierbij in verhouding om grote projecten. Daarnaast hebben veel agrariërs SDE+ subsidie aangevraagd om met relatief beperkte investeringskosten de bedrijfsvoering te verbeteren. Vermogen hernieuwbaar gas (Nm3/h) > > > > Figuur 4. hernieuwbaar gas vermogen (Nm3/h) SDE+ en SDE per provincie. 12

13 Groen licht voor groen gas groen gas over. Dit gaat via een toevoerleiding rechtstreeks naar het netwerk van Gasunie. Gemeenten en andere geïnteresseerden kunnen dit groene gas vervolgens afnemen zodat ze hun eigen gasverbruik kunnen vergroenen. Zo profiteren ook zij. Interview Coert Peters Inwoners van Zwolle kunnen met eigen ogen zien dat hun gescheiden groente-, fruit- en tuinafval bijdraagt aan een schoner milieu. De vuilniswagens die het gft-afval ophalen rijden op groen gas, geproduceerd uit datzelfde afval. Zo is de cirkel rond. Het Zwolse gft-afval werd vroeger, zoals nog steeds in veel gemeenten, alleen gecomposteerd. Wij zijn op zoek gegaan naar manieren om meer uit ons gft-afval te halen, vertelt Coert Peters, directeur strategie en ontwikkeling bij de gemeentelijke afvalorganisatie ROVA. Zo ontstond het idee om er, voordat we het composteren, in een vergistingsinstallatie biogas uit te winnen. Dat idee kreeg vorm in het project Natuurgas Overijssel, een samenwerkingsverband van ROVA met afvalverwerker HVC. Groene brandstof Peters: Met behulp van de SDE-subsidie zijn we aan de slag gegaan. In 2010 is de vergistingsinstallatie van Natuurgas Overijssel officieel geopend. Het biogas uit de vergister wordt in een speciale installatie opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit. Het groene gas dat we zo produceren, dient als brandstof voor 25 vrachtwagens van ons bedrijf. En dan blijft er nog heel wat Realiteit Natuurgas Overijssel zou niet kunnen draaien zonder SDE-subsidie. Toch ziet Peters het in de toekomst liever anders. Subsidie maakt afhankelijk en dat moet je niet willen. Ons streven is om het uiteindelijk zelf te redden. Momenteel is de realiteit dat fossiele brandstof goedkoper is dan duurzaam geproduceerde brandstof. Maar ik verwacht dat duurzame technieken, als ze vaker worden toegepast, steeds minder duur zullen worden. De fossiele brandstofvoorraad raakt ook eens uitgeput. Veel interesse Tot het zover is, zorgt subsidie ervoor dat veelbelovende duurzame initiatieven als dat in Zwolle een kans krijgen. Peters: Het gebruik van groen gas staat in Nederland echt nog in de kinderschoenen. Zo is er nog veel discussie over de precieze kwaliteitseisen waaraan groen gas moet voldoen. We merken dat onze inspanningen met veel interesse worden gevolgd door andere gemeenten en netbeheerders. Inmiddels zijn er in Nederland meerdere vergisters in aanbouw. 13

14 Hernieuwbare elektriciteit In 2011 kende Agentschap NL voor 500 miljoen aan subsidies toe voor hernieuwbare elektriciteit. Het gaat hierbij om projecten uit fase 1 en fase 2. In fase 1 gold het basisbedrag van 9 cent per kwh en is 90% van het budget toegekend. In fase 2 was dit 11 cent per kwh en de resterende 10% van het budget. Er zijn subsidies toegekend in drie categorieën; windenergie, biomassa en zonnestroom. 14

15 Windenergie Vanuit de SDE is inmiddels 152 MW aan windturbines in bedrijf, een verdubbeling ten opzichte van Aan wind op zee is in miljard toegezegd en aan wind op land ruim 200 miljoen. 15

16 Resultaten Windenergie Agentschap NL kende in 2011 vanuit de SDE+ 216 miljoen toe aan twaalf projecten voor wind op land. Op één na gaat het om turbines kleiner dan 6 MW. Projecten voor windenergie op land uit fase 2 kregen in 2011 een maximale toezegging van 7,3 eurocent per kwh (bij een turbine groter dan 6 MW) of 7,4 eurocent per kwh (bij een turbine kleiner van 6 MW). Uitleg over de afhankelijkheid van de energieprijsontwikkelingen en de berekening van de SDE-bijdrage is te vinden op de website van SDE. Wie vraagt aan? Vooral energiebedrijven en agrarische ondernemers vragen subsidie voor windenergie aan. Agrariërs zijn soms verenigd in coöperaties. Er zijn ook enkele initiatieven van particulieren die in coöperatie- of verenigingsverband subsidie aanvragen. Wind op zee Voor windenergie op zee kwam in 2009 in totaal 5,4 miljard beschikbaar. In 2010 is hiervan 4,4 miljard beschikt. Het restbudget van bijna 1 miljard werd in 2011 aan een derde project toegekend. productievermogen en realisatie Vanuit de SDE+, SDE en de MEP is subsidie toegekend voor MW windvermogen (zie tabel 6). Dit vermogen concentreert zich in de meer windrijke Nederlandse kustgebieden (zie figuur 5). Een windproject heeft naar verhouding een lange aanloop- en realisatietermijn. Binnen de SDE is inmiddels 152 MW aan windturbines in bedrijf; een verdubbeling ten opzichte van Aantal toezeggingen budget ( mln) e subsidiabele productie (GWh) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE - Wind op land , SDE - Wind op zee , MEP - Wind op land , MEP - Wind op zee 2 800, Totaal Windenergie , Tabel 6. Stand van zaken windenergie op land en op zee. De toegezegde maximale subsidiabele producties van de MEP zijn achterwege gelaten. Voor de MEP is geen eenduidige maximering van de subsidiabele productie. 16

17 Duurzame producties en uitgaven Het totale productievermogen aan windturbines leverde in 2011 circa GWh duurzame elektriciteit. Dat is genoeg om zo n 1,4 miljoen huishoudens een jaar lang van elektriciteit te voorzien. Bovendien is er kiloton aan CO2-uitstoot mee vermeden. Agentschap NL heeft in 2011 voor de productie van windenergie bijna 326 miljoen aan subsidies uitbetaald. Dit is bijna de helft van het totaal (circa 713 miljoen) aan SDE en MEP uitgaven. De grootste windmolen De trend naar grotere windmolens was ook in 2011 zichtbaar. Deze molens hebben een relatief hoge energieopbrengst. Momenteel wordt gebouwd aan de grootste windmolen van Nederland. Deze molen is bijna 200 meter hoog en produceert in totaal met een vermogen van 7,5 MW genoeg groene stroom voor zo n huishoudens. Het totale rotoroppervlak is 1,25 ha vergelijkbaar met het oppervlak van bijna twee voetbalvelden. Ten opzichte van de oude molen op deze locatie produceert de nieuwe molen zeker tien keer zoveel groene stroom. Tabel 7. Duurzame producties en kasuitgaven windenergie in Op 1 maart 2012 zijn nog niet alle producties over 2011 aan Agentschap NL doorgegeven. Binnen de SDE+ en SDE worden voorschotten verleend op basis van verwachte productie en voorlopige correctiebedragen. Jaarlijks vindt op basis van daadwerkelijke productie en de definitieve correctiebedragen een bijstelling plaats. Productie in 2011 (MWh) Kasuitgaven 2011 ( mln) SDE - Wind op land ,9 SDE - Wind op zee 0 0,0 MEP - Wind op land ,6 MEP - Wind op zee ,3 Totaal Windenergie ,8 Vermogen windenergie (MW) > > Figuur 5. duurzaam vermogen windenergie (MW) SDE+, SDE en MEP per provincie. 17

18 Arthur Vermeulen Interview Verdubbelde opbrengst met minder windturbines In de zomer van 2011 verrees in de polder bij Biddinghuizen het Windpark Oldebroekertocht. De Raedthuys Groep verving negen oude windturbines door zes moderne versies. Die zes verdubbelen de energieopbrengst. De zes moderne turbines van Olderbroekertocht produceren jaarlijks kwh. Iedere turbine heeft een vermogen van 2,3 MW. Met de opbrengst kunnen 7066 huishoudens een heel jaar vooruit. Het park bespaart bovendien de uitstoot van ton CO2 per jaar. Dit prachtige voorbeeld van opschaling werd geleid door Arthur Vermeulen, directeur Windenergie bij de Raedthuys Groep. Onmisbaar Zonder de SDE-regeling is zo n project niet haalbaar, vertelt Vermeulen. De windturbines op Oldebroekertocht zijn op dit moment de nieuwste die we hebben. Ze zijn van het merk Enercon en voorzien van de modernste technologie. Raedthuys heeft meerdere projecten in uitvoering. Zo worden komende zomer bij windpark Hondtocht in Dronten 8 turbines vervangen worden door 6 nieuwe. En vanuit de SDE heeft Raedthuys een toezegging voor 4 turbines in de Rotterdamse haven. Afhankelijk Raedthuys Groep is een 100% duurzaam energiebedrijf. We beheersen de keten van weiland tot stopcontact, zegt Vermeulen. Ofwel: We zoeken locaties, ontwikkelen, financieren, beheren en exploiteren duurzame energiebronnen én betrekken de lokale bedrijven en particulieren: die mogen ook investeren en profiteren. De keuze voor 100% duurzaam maakt het bedrijf tegelijkertijd kwetsbaar voor kabinetsbeleid. Zo is de geschiede nis rond de Oldebroekertocht wat hobbelig verlopen. Al in 2006 was er een bouwvergunning, maar in dat jaar werd de MEP afgeschaft en bleef de vergunning op de plank liggen tot Zonde dat het zo lang heeft moeten wachten, maar we weten dat de sector nu eenmaal erg afhankelijk is van overheidsbeleid. Over de samenwerking met Agentschap NL is Vermeulen goed te spreken. We hebben prima contact en de aanvraag voor Oldebroekertocht is heel soepel verlopen. Tweede leven Wat is er eigenlijk met de oude windturbines gebeurd? Die waren technisch nog prima in orde en hebben we verkocht op de tweedehandsmarkt. Ze stonden er zo n 11 jaar en ze hebben een technische levensduur van 20 jaar. Elders op deze wereld kunnen die voorlopig nog heel wat duurzame energie produceren. 18

19 Biomassa Ongeveer de helft van het budget voor hernieuwbare elektriciteit is in 2011 toegekend aan biomassaprojecten. Doordat er meerdere subcategorieën zijn, is er een brede en diverse doelgroep voor SDE+ subsidie. 19

20 Resultaten Biomassa In 2011 is er circa 250 miljoen toegekend aan biomassaprojecten voor hernieuwbare elektriciteit. 60% van dat budget ging naar zes kleinschalige verbrandingsinstallaties voor thermische conversie. Het overige deel ging naar een project in de categorie stortgas uit afvalwater of rioolwaterzuivering, en naar vijf allesvergistings- en acht mest-co-vergistingsprojecten. Wat valt er onder biomassa? De categorie biomassa kent meerdere (sub)categorieën en heeft daarom een brede en diverse doelgroep. Sinds 2009 wordt ook het nuttig gebruik van restwarmte uit de productie van hernieuwbare elektriciteit binnen de categorie biomassa gestimuleerd. In 2011 kon subsidie worden aangevraagd voor: Voor de subcategorieën gelden verschillende basisbedragen in 2011, afhankelijk van de fase waarin de aanvraag is ingediend. In fase 1 is de laagste maximale subsidietoezegging voor de productie van biogas uit AWZI/RWZI; 1,9 eurocent per kwhe. Voor projecten in de subcategorieën allesvergisting en (co-) vergisting is voor projecten uit fase 1 een maximale subsidie toegezegd van 4,9 eurocent per kwhe, die met maximale warmte benutting kan oplopen tot 9,9 eurocent per kwhe. Uitleg over de afhankelijkheid van de energieprijsontwikkelingen en de berekening van de SDE-bijdrage is te vinden op de website van SDE. Nuttig gebruik van restwarmte Bij verbranding of in de motor van vergistingsinstallaties komt restwarmte vrij. Deze restwarmte kan voor andere doelen worden gebruikt, bijvoorbeeld voor het verwarmen van huizen. De minister wil het nuttig gebruik van deze restwarmte stimuleren. Hoe meer restwarmte nuttig wordt gebruikt, hoe hoger het subsidiebedrag per kwhe geproduceerde energie. Ter illustratie: een allesvergistingsinstallatie uit fase 1 van de SDE-ronde 2011 krijgt bij maximale warmtebenutting twee keer zoveel subsidie toegekend als dezelfde installatie zonder warmtebenutting. afvalverbranding (AVI); stortgas of biogas uit afvalwater of rioolwaterzuivering (AWZI/RWZI); (co-)vergisting van dierlijke mest; allesvergisting; kleinschalige ( 10 MW) en grootschalige verbranding (> 10 MW). 20

21 Aandeel duurzaam Grootschalige biomassa-installaties uit de MEP (> 50 MW) en afvalverbrandingsinstallaties ontvangen alleen subsidie voor de duurzame productie uit het biogene deel (biomassa) van het verstookte afval. Voor de SDE gold voor afvalverbrandingsinstallaties een forfaitair vastgestelde biogene fractie van het afval van 51%. Van grootschalige biomassa-installaties is het duurzame vermogen variabel. Deze installaties zijn energiecentrales die zowel fossiele brandstof als biomassa gebruiken als brandstof. De gebruikte hoeveelheid biomassa varieert afhankelijk van de prijs ervan. In dit jaarbericht blijft het toegezegde productievermogen voor deze installaties dan ook buiten beschouwing. De installaties ontvangen alleen subsidie voor de werkelijke duurzame energieproductie. De subsidiabele productie en de kasuitgaven zijn wel opgenomen in dit jaarbericht. Wie vraagt aan? De groep die subsidie aanvraagt voor biomassa-installaties bestaat onder andere uit grotere en kleinere energiebedrijven en agrarische bedrijven. Agrariërs deden in 2011 vooral aanvragen voor uitbreidingen waarbij met relatief beperkte investeringskosten een betere bedrijfsvoering haalbaar is. Marktontwikkelingen De prijzen van co-producten voor co-vergisting zijn gestegen. Deze stijging zet het financiële rendement van co-vergisters onder druk. Op microvergisters heeft de prijsstijging maar beperkt invloed. Zij draaien namelijk vooral op mest, en in beperkte mate op reststromen van het eigen bedrijf. productievermogen en realisatie Binnen de categorie hernieuwbare elektriciteit uit biomassa is voor 760 MW aan SDE+, SDE en MEP subsidie toegekend (zie tabel 8). Dit is exclusief het vermogen van grootschalige biomassa-installaties. Het vermogen concentreert zich vooral in de provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Overijssel (zie figuur 6). Van de 760 MW is al 631 MW gerealiseerd. Aantal toezeggingen budget ( mln) e subsidiabele productie (GWh) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE , (OV-)MEP , Totaal Biomassa , Tabel 8. Stand van zaken biomassa hernieuwbare elektriciteit. De toegezegde maximale subsidiabele producties van de MEP zijn achterwege gelaten. Voor de MEP is geen eenduidige maximering van de subsidiabele productie. Het vermogen voor grootschalige biomassa installaties uit de MEP (installaties > 50 MW) is niet meegenomen. 21

22 Duurzame producties en uitgaven In 2011 is circa GWh elektriciteit uit biomassa geproduceerd (zie tabel 8). Dit is genoeg om zo n 1,5 miljoen huishoudens een jaar lang van elektriciteit te voorzien. De subcategorie grootschalige biomassa uit de MEP levert hier met circa 63% de grootste bijdrage aan. Met de totale productie is kiloton aan CO2-uitstoot vermeden. Agentschap NL heeft in miljoen aan subsidie voor biomassa uitgekeerd. Productie in 2011 (MWh) Kasuitgaven 2011 ( mln) SDE ,2 (OV-)MEP ,0 Totaal Biomassa ,2 Vermogen biomassa hernieuwbare elektriciteit (MW) > > Tabel 9. Duurzame producties en kasuitgaven biomassa hernieuwbare elektriciteit in Op 1 maart 2012 zijn nog niet alle producties over 2011 aan Agentschap NL doorgegeven. Binnen de SDE+ en SDE worden voorschotten verleend op basis van verwachte productie en voorlopige correctiebedragen. Jaarlijks vindt op basis van daadwerkelijke productie en de definitieve correctiebedragen een bijstelling plaats. Figuur 6. duurzaam vermogen biomassa (MW) SDE+, SDE en MEP per provincie. 22

23 Interview Jan Aben Ook de buurman profiteert van onze mestvergister Jan Aben is altijd op zoek naar nieuwe manieren om duurzaam te werken. Samen met zijn broer runt hij het familiebedrijf; een veehouderij met varkens en rundvee. Maar het bedrijf kent nog een tak. Aben Recycling BV exploiteert een grote mestvergister. Onlangs is de installatie flink uitgebreid. Abens mestvergister bestaat uit een aantal silo s waarin bacteriën organische stof uit mest en restproducten uit de landbouw en voedselindustrie omzetten in organische stof en biogas. Het biogas vormt de energiebron van een warmtekracht koppelingscentrale (WKK), waarin per uur 4 tot 4,5 MW aan elektriciteit wordt geproduceerd. Die stroom gaat naar het energienet, vertelt Aben. De prijs die we ervoor krijgen varieert nogal en is momenteel helaas erg laag. Dankzij de SDE-subsidie worden we hiervoor gecompenseerd. Rendabel De vergister is niet rendabel zonder subsidie. Is dat erg? Duurzame energieproductie is nu eenmaal duurder dan energie uit kolen en kernenergie. Maar wat wil je als maatschappij? Je moet aan de toekomst denken. Voor ons als bedrijf geldt dat we graag een goed rendement halen met onze installatie. Maar we hebben ook uit idealisme voor duurzaamheid gekozen. Ook duurzame warmte Bovendien draait het bij Aben Recycling niet om stroom alleen. Ook de restwarmte uit de WKK wordt ingezet. Aben: We gebruiken die warmte om het voer voor onze varkens te ontsluiten. In een grote stoomketel wordt dat voer verwarmd en daarmee geschikt gemaakt voor consumptie. In de toekomst willen we de warmte ook inzetten om mest te drogen. En dan zijn er nog de kippen van de buurman, die er warmpjes bijzitten dankzij een grote warmteleiding die van Abens WKK naar de kippenstal loopt. Allemaal duurzame warmte, waarmee we veel energie besparen. Eigen ideeën Het leuke aan onze duurzame activiteiten, is dat we alles zelf bedenken, zegt Aben. We hebben een idee, en dan gaan we praten met uitvoerders en andere bedrijven. Soms lukt iets, soms lukt iets niet. Het plan om zonnepanelen op het dak van onze rundveestal te plaatsen sneuvelde bijvoorbeeld. Het bleek in ons geval toch goedkoper om gewoon stroom van het net af te nemen. 23

Jaarbericht 2010. SDE en MEP. >> Als het gaat om energie en klimaat

Jaarbericht 2010. SDE en MEP. >> Als het gaat om energie en klimaat Jaarbericht 2010 SDE en MEP >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Voorwoord 3 Hoe leest u dit jaarbericht? SDE 3 MEP 3 Resultaten 4 productievermogen SDE en MEP 5 Gerealiseerd productievermogen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38490 4 november 2015 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 2 november 2015, nr. WJZ/15147884, tot vaststelling

Nadere informatie

November 2015 RVO.nl - Stimulering Duurzame Energieproductie 1/24

November 2015 RVO.nl - Stimulering Duurzame Energieproductie 1/24 Voorlopige correctiebedragen stimulering duurzame energieproductie 2016 ten behoeve van voorschotverlening 2016 De minister van Economische Zaken heeft de correctiebedragen 2016 bekend gemaakt. Deze bedragen

Nadere informatie

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Dit overzicht wordt iedere twee weken geactualiseerd, totdat het volledige voor 2012 aan projecten is toegekend. In deze bijlage worden alle eerder gepubliceerde standen

Nadere informatie

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 13 februari 2013 Jan Bouke Agterhuis 14 februari 2013 Inhoud SDE+ 2013 algemeen SDE+ 2013 categoriën Elektronisch aanvragen Vragen en meer informatie 2 SDE+ 2013 algemeen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 31 239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 103 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

In 2012 is de SDE+ geopend vanaf 13 maart, 9:00 uur tot 27 december 2012, 17:00 uur.

In 2012 is de SDE+ geopend vanaf 13 maart, 9:00 uur tot 27 december 2012, 17:00 uur. Maak kennis met de SDE+ 2012 Over de SDE De SDE+ stimuleert de productie van duurzame energie. Duurzame energie wordt opgewekt uit schone, onuitputtelijke bronnen en heet daarom ook wel hernieuwbare energie.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 68 68 88april 2009 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 27 maart 2009, nr. WJZ/9058635, houdende vaststelling

Nadere informatie

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014 Wind in de SDE Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma 13 juni 2014 Inleiding SDE algemeen Wind in de SDE SDE aanvragen en dan SDE Resultaten Nieuwe ontwikkelingen Handboek risicozonering (mededeling) 2 Stimulering

Nadere informatie

Projectgroep Biomassa & WKK

Projectgroep Biomassa & WKK Projectgroep Biomassa & WKK SDE 2009 De Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie uitgevoerd door SenterNovem in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. 7 mei 2009 Jan Bouke Agterhuis Beleidskant

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2013

Inhoud. SDE+ in 2013 Inhoud Over de SDE+ 3 Nieuw in de SDE+ 2013 Biomassa 6 Water 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 16 1. Voor welke installaties

Nadere informatie

slim investeren in zonnepanelen

slim investeren in zonnepanelen Duurzaam ondernemen met SDE+ slim investeren in zonnepanelen SDE+ Stimulering Duurzame Energieproductie pvsystems.nl Gebruikt uw bedrijf of organisatie veel energie? Wilt u duurzaam ondernemen met subsidie?

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 10 december 2012 Betreft Openstelling SDE+2013

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 10 december 2012 Betreft Openstelling SDE+2013 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Direc to raa t - generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2013

Inhoud. SDE+ in 2013 3 Nieuw in de SDE+ 2013 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 16 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 22

Nadere informatie

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Dit formulier is verstrekt door en moet worden ingediend bij: SenterNovem Postbus 10073 8000 GB Zwolle Telefoon 038 455 34 50 Bezoekadres

Nadere informatie

Openstelling SDE+ 2014

Openstelling SDE+ 2014 31239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 171 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 31 oktober 2013 Op 1 april 2014 start

Nadere informatie

CONCEPT 30 januari 2008

CONCEPT 30 januari 2008 CONCEPT 30 januari 2008 Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ, houdende vaststelling van correcties ten behoeve van de voorschotverlening voor de stimulering van duurzame energieproductie

Nadere informatie

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Nederland staat een enorme toename van duurzame energie te wachten. Ook de grootzakelijke markt heeft de smaak te pakken. Duurzame energie is steeds gewilder. Er

Nadere informatie

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh.

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh. Regeling van de Minister van Economische Zaken van.., nr. WJZ, houdende vaststelling van de vaste bedragen per kwh ter stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie voor het jaar 2005

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126.

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126. Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2005, de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit

Nadere informatie

Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015. Samenvatting

Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015. Samenvatting Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015 Afdeling Policy Studies Van Aan Christine van Zuijlen, Sander Lensink Paul Silvertant (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Definitieve correctiebedragen

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard 14 oktober 2014 Jorn ten Have Duurzame Energie Duurzame energie = Hernieuwbare energie Brundtland definitie; een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor ondernemend Nederland)

Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor ondernemend Nederland) Notitie Petten, 14 oktober 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Sander Lensink, Christine van Zuijlen Cynthia Peerenboom (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor

Nadere informatie

Duurzame warmte in de SDE+

Duurzame warmte in de SDE+ Duurzame warmte in de SDE+ Sander Lensink www.ecn.nl Doel van de presentatie Filosofie achter wijziging in de SDE-regeling Belangrijkste verschillen tussen SDE en SDE+ Uitwerking bio-wkk in de SDE+ 2 29-06-2011

Nadere informatie

SDE+ 2014. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen

SDE+ 2014. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen SDE+ 201 Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Inhoud Over de SDE+ 3 Nieuw in de SDE+ 201 Biomassa 6 Water 15 Zon

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2014

Inhoud. SDE+ in 2014 3 Nieuw in de SDE+ 201 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 16 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 21 2.

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch:

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: SDE+, TKI en experimenten E-wet 15 april 2015 16 april 2015 Wido van Heemstra Karin Keijzer Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Wat doen wij: (RVO.nl)

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen Bertus Postma 1 Onderwerpen Berenschot Algemene ontwikkelingen stimuleringsregelingen Relatie met projectfasering Regionale regelingen Geothermie:

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Onderbouwing van de financiering 4 2.1 Financieringsplan 4 2.2 Onderbouwing eigen vermogen en intentieverklaring van een financier

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2015

Inhoud. SDE+ in 2015 Nieuw in de SDE+ 20 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 17 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 25 2. Kenmerken

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2007 410 Besluit van 16 oktober 2007, houdende regels inzake de verstrekking van subsidies ten behoeve van de productie van hernieuwbare elektriciteit,

Nadere informatie

Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie

Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.. Op de voordracht

Nadere informatie

Uw brief Datum Ons kenmerk *BRD 2016 777* Onderwerp Informatie Bijlagen Ondersteuning subsidie-aanvraag voor zonnepanelen op uw bedrijfspand

Uw brief Datum Ons kenmerk *BRD 2016 777* Onderwerp Informatie Bijlagen Ondersteuning subsidie-aanvraag voor zonnepanelen op uw bedrijfspand www.breda.nl gemeentebreda@breda.nl Twitter@breda Telefoon 14 076 Postadres Postbus 90156, 4800 RH Breda Aan eigenaren/directeuren van vastgoed/ bedrijventerreinen in Breda Bezoekadres Stadskantoor Claudius

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) Beantwoording vragen lid Duyvendak (GroenLinks) over SDE zonnestroom

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) Beantwoording vragen lid Duyvendak (GroenLinks) over SDE zonnestroom Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 28 maart 2008 ET/ED / 8037877 Onderwerp Beantwoording vragen lid Duyvendak

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 mei 2011

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 mei 2011 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006 Handelend na overleg met de Minister van Financiën en de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; Gelet op artikel 72p, tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998; Besluit:

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Alles over salderen en subsidies

Alles over salderen en subsidies Alles over salderen en subsidies Wido van Heemstra Agentschap NL Congres Solar Solutions Expo Haarlemmermeer 17 april 2013 Overzicht te behandelen onderwerpen 1. Salderen: -wat houdt het in, welke tariefcomponenten

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Zon-PV

Veelgestelde vragen Zon-PV Veelgestelde vragen Zon-PV Hier vindt u de veelgestelde vragen over zon-pv en de antwoorden daarop. De vragen en de antwoorden zijn aangepast op de SDE-regeling 2010. Algemene vragen over zon-pv 1. In

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Financiering en subsidie (SDE+) 9 juni 2016 Sander Huitink Agenda Over Greenspread Financiering zon-pv-projecten Salderen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2015

Inhoud. SDE+ in 2015 Nieuw in de SDE+ 20 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 17 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 20? 25 2. Kenmerken

Nadere informatie

SDE+ 2016. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. Openstellingsronde voorjaar 2016: 22 maart - 28 april

SDE+ 2016. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. Openstellingsronde voorjaar 2016: 22 maart - 28 april SDE+ 2016 Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie Openstellingsronde voorjaar 2016: 22 maart - 28 april >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Inhoud Over

Nadere informatie

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting.

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting. 1/1/212 Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag tot toekenning van

Nadere informatie

Advocaten en notarissen

Advocaten en notarissen Advocaten en notarissen JURIDISCHE ASPECTEN BIJ DUURZAME ENERGIE PROJECTEN 30 juni 2015 Maarten Kole Drie stimuleringsregels 1.Salderingsregeling 2.Postcoderoosregeling 3. SDE+ Salderingsregeling Salderingsregeling

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Conceptadvies SDE+ 2014

Conceptadvies SDE+ 2014 Conceptadvies SDE+ 2014 Sander Lensink Den Haag 13 mei 2013 www.ecn.nl Toelichting op het conceptadvies Proces Uitgangspunten Windenergie Geothermie Biomassa Waterkracht en zonne-energie Proces Proces

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Energie in België EHA! 8 mei 2008 Nieuwerkerken 25 oktober 2007 Dirk Knapen Projectmedewerker energie en klimaat Inplanting van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2006 (periode 1 juli tot en met 31 december) en de

Nadere informatie

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Als akkerbouwer kunt u duurzame energie opwekken en toepassen. Brandstof en elektriciteit blijven

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE. 2.1. Bestaande steunregelingen N 707/02, N 708/02 en N 543/05

EUROPESE COMMISSIE. 2.1. Bestaande steunregelingen N 707/02, N 708/02 en N 543/05 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 07.09.2012 C(2012) 5858 final Betreft: Steunmaatregel SA.34411 (2012/N) Nederland SDE + Excellentie, Het verheugt mij u te kunnen meedelen dat de Europese Commissie de SDE+

Nadere informatie

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012 Gas Gas Volume (mrd. m 3 ) 83 Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Calorische waarde (Hs) (MJ/m 3 ) 35,17 Energie-inhoud op onderwaarde

Nadere informatie

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag

Nadere informatie

2. Verzoeker diende bij SenterNovem een subsidieaanvraag in voor de productie van energie door middel van fotovoltaïsche zonnepanelen.

2. Verzoeker diende bij SenterNovem een subsidieaanvraag in voor de productie van energie door middel van fotovoltaïsche zonnepanelen. Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt over de wijze waarop SenterNovem, een agentschap van het Ministerie van Economische Zaken, hem heeft geïnformeerd over de termijn waarbinnen op zijn subsidieaanvraag

Nadere informatie

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan.

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan. Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 56 provincie.overljssel.nl postbus@overijssel.nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Gedeputeerde Staten van Overijssel Inlichtingen

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

achtergrond Tekst: Frank den Hoed Foto s: Jeroen Poortvliet

achtergrond Tekst: Frank den Hoed Foto s: Jeroen Poortvliet Windenergie, biogas, zonne-energie, aardwarmte. Overheid en sleven pompen miljarden in het opwekken van duurzame energie. Want omschakelen naar minder fossiel en meer duurzaam moet nu gebeuren. Tekst:

Nadere informatie

VRP Antwerpen 8 mei 2008. Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg

VRP Antwerpen 8 mei 2008. Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg VRP Antwerpen 8 mei 2008 Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg - Zoncampagnes in Zeeland - SDE nieuwe subsidieregeling PV - Richtlijnen toepassing Zonne-energie - Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Rapportage hernieuwbare energie

Rapportage hernieuwbare energie Rapportage hernieuwbare energie Deel 1 Implementatie 2003-2013 + jaarberichten SDE+, SDE, OV-MEP & MEP 2013 >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Voorwoord Concurrentie tussen

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Rapportage 2013 Prognose hernieuwbare energie

Rapportage 2013 Prognose hernieuwbare energie Rapportage 2013 Prognose hernieuwbare energie Datum Oktober 2013 Status Definitief Pagina 1 van 18 Colofon Titel Versie Rapportage 2013 Prognose hernieuwbare energie Definitief Auteurs Met input van In

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie